07-03-01 Bomenbeleidsplan Veendam definitief

Om tot realisatie te komen is uitwerking noodzakelijk.

Nevenstructuur De nevenstructuur is op te splitsen in twee delen: structuurlijnen die van belang zijn voor de afleesbaarheid van het stedelijk weefsel en de rest. Grofweg komt de verdeling overeen met de buurtstraten, die de buurten ontsluiten, en de groenplekken versus de woonstraten en binnenhoven. Ook voor de ‘rest’ gelden de eerder beschreven raakvlakken. Bewoners kunnen hier tijdens de planvorming meer zeggenschap krijgen. Samen met de bewoners kan een keuze gemaakt worden naar de inrichting van hun directe woonomgeving. Voor de geactualiseerde hoofd- en nevenstructuur, zie onderstaande afbeelding (in bijlage 1 staat ook een kaart van alleen de nevenstructuur).

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

28 van 60

Afbeelding 3: Hoofd- en nevenboomstructuur gemeente Veendam

4.5

Realisatie van boomstructuren

Het is niet reëel de bomenstructuur in één keer te realiseren. Dit zou een te grote claim leggen op de gemeentelijke uitgaven. Door slim te plannen en goed te organiseren kunnen de beperkte middelen verantwoord worden ingezet. Waar is de nood het hoogst en waar kan met de minste kosten het meeste effect bereikt worden? Prioriteiten stellen. Daarbij zijn de hoofdstructuur en de hitte eilanden leidend. Het grootste resultaat kan verkregen worden door mee te liften met andere projecten. Slimme combinaties zijn kostenbesparend en leiden tot snellere realisatie van de gewenste bomenstructuur.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

29 van 60

Om tot een gedegen uitvoeringsplan/strategie te komen is het belangrijk goed onderzoek te doen naar de wensen, mogelijkheden en kansen: Bijvoorbeeld: willen we de hoofdstructuur voorzien van een dubbele bomenrij? Ja Is het fysiek mogelijk? Ja Doen, bij voorkeur in combi met andere werkzaamheden! Nee Nu niet maar in de toekomst wijzigt misschien de verkeerstructuur, vindt er sloop/nieuwbouw plaats, wordt het riool vervangen. Dus mogelijk op termijn een ja. Dit zijn kansen waardoor het eventueel toch mogelijk is wanneer het verkrijgen of verbeteren van boomstructuren met andere plannen gecombineerd wordt. De bomenstructuurvisie is niet voor niets een visie. Het is toekomstgericht. Het slaat toe wanneer de kans zich voordoet. De volgende stappen helpen bij het tot stand komen van de hoofd- en nevenstructuur: • Beschrijven hoe de bestaande kwaliteiten behouden/beschermd en gestimuleerd kunnen worden. Welke onderdelen van de structuur moeten worden aangevuld, boomrijen compleet maken of bijvoorbeeld groeiplaatsen verbeteren zowel ondergronds als bovengronds? Wat kan/moet op korte termijn en wat is een wens voor de toekomst. Ook in deze laatste kan een prioritering worden aangegeven. Wat is zeer wenselijk, maar nu nog niet mogelijk, en wat zou mooi zijn, maar geen halszaak. Hoe worden wenselijke structuren geclaimd voor de toekomst, zodat ze in het planproces een plek krijgen.

• Beschrijven hoe de status van de bomen is die niet in de bomenstructuurvisie getekend zijn. Ook deze bomen zijn belangrijk voor de leefomgeving en voor het groene karakter van Veendam. • Prioriteiten stellen in combinatie met ontwikkelingen en/of onderhoudsprogramma’s (werk met werk maken beperkt kosten en overlast). • Jaarlijkse budget reservering.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

30 van 60

5

RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

5.1

Bomen en inrichting

Om een duurzaam bomenbestand te kunnen realiseren is het van belang dat bomen ruimte krijgen en op de juiste manier worden aangeplant. Het wensbeeld is dat bomen gezond kunnen uitgroeien en oud kunnen worden. Een goede groeiplaats voor bomen levert over het algemeen een gezondere boom op. Een gezonde boom is minder vatbaar voor ziektes en plagen en heeft een betere uitstraling. Bomen in de stad hebben het echter niet makkelijk daar zij niet de enige ruimtegebruikers zijn. Gebouwen, infrastructuur en locaties van kabels en leidingen kunnen ertoe leiden dat een boom zich niet goed kan ontwikkelen. Daarbij groeien bomen in verharding minder goed doordat ze minder water en zuurstof krijgen. De leeftijd van een gemiddelde stadsboom is hierdoor minder dan 40 jaar. Voor een langere levensduur en betere bomengroei is het van belang om de natuurlijke groeiomstandigheden van bomen zoveel mogelijk te benaderen. In parken, plantsoenen en berm is dit ideaalbeeld makkelijk haalbaar. Langs wegen, in straten en op pleinen zullen vaak concessies gedaan meten worden om het ideaalbeeld zo dicht mogelijk te benaderen. Om een duurzaam bomenbestand te hebben en te houden dienen er keuzes gemaakt te worden in ruimtegebruik. Niet overal kan alles. De volgende uitgangspunten hanteren we daarbij: •

Plant een boom bij voorkeur in gras of beplanting. De groeiplaats bepaalt in belangrijke mate de ontwikkeling van de boom. In een beplantingsen/of grasstrook met teelaarde is de groei veel gunstiger dan in een gesloten verharding met daaronder aangebracht zand. Is het niet anders mogelijk, stem dan de omvang en de inrichting van de groeiplaats af op het streefbeeld.

•

Stem de soortkeuze af Bij de keuze van een boomsoort moet worden gelet op de boven- en ondergrondse omstandigheden. Daarnaast moet rekening worden gehouden met de specifieke eigenschappen van de soort. Het gaat daarbij vaak om ongewenste verrassingen of overlast zoals neiging tot het opdrukken van verharding of gevoeligheid voor ziekten en plagen. Bomen met grote vruchten en zaden kunnen bijvoorbeeld beter niet worden toegepast op plaatsen met veel verkeer.

•

Zorg voor diversiteit in sortiment Een goed bomenbestand valt en staat met diversiteit van het sortiment. Een bomenbestand waarin weinig variatie te vinden is van boomsoorten hebben een grote kans op het verliezen van een groot deel van het bomenbestand door ziekten en aantastingen. Ook zal een bomenbestand met overwegend dezelfde leeftijd op hetzelfde moment afsterven of uitvallen.

•

Stel kwaliteit voor kwantiteit Een gezonde boom met voldoende ruimte om vrij te groeien tot een volwassen exemplaar kan een groener beeld geven dan een heel rij bomen met beperkte groei. Hoe groter het kroonvolume van de boom hoe meer zuurstof de boom levert en hoe meer luchtverontreiniging het kan afvangen. Wanneer er gekozen moet worden voor veel bomen met slechte groei of weinig bomen met goede groei kies dan voor het laatste.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

31 van 60

•

Geef de boom voldoende ruimte Een boom heeft een bepaalde hoeveelheid ondergrondse ruimte nodig om goed te kunnen wortelen. Vooral de breedte van de plantlocatie is hierin van belang. Het heeft geen zin om een boom minder ruimte te geven. De boom zal altijd zijn benodigde ruimte claimen waardoor structurele problemen ontstaan zoals opdruk van de verharding door boomwortels. Om bomen voor de toekomst voldoende groeikansen te geven is een goed doorwortelbare volume nodig van tenminste 20 tot 40 m3 per boom. In de planvormingsfase dient hiervoor de ruimte worden gereserveerd.

•

Stem het ruimtegebruik af Het is belangrijk om bij aanplant van bomen en het aanleggen of behouden van structuren keuzes te maken in het ruimtegebruik. Niet overal kan alles! Van te voren nadenken en vastleggen hoe de specifiek structuur moet worden aangebracht en daar op voorsorteren met alle werkzaamheden die er komende jaren / decennia spelen. Voorkeur om bij gewenste boomstructuren bijvoorbeeld kabels en leidingen en indien mogelijk trottoirs aan de andere zijde weg te leggen en niet aan beide zijden van de weg. Het nemen van maatregelen leidt vaak tot compromissen waardoor voor beiden de kwaliteit niet ten goede komt.

•

Gebruik bij verhardingen ondergrondse groeiplaatsinrichting De eisen die een boom stelt aan de bodem zijn tegengesteld aan de eisen die verharding stelt aan de ondergrond. Er zijn grondmengsels ontwikkeld die zowel doorwortelbaar zijn als stabiel waardoor de bestrating met een bepaalde verkeersbelasting niet verzakt. Onder bestrating met een lichte belasting (voetgangers, incidenteel autoverkeer) kan bomenzand (eventueel in combinatie met een draagconstructie) worden toegepast. Met een gewenste plantplaats onder bestrating met een middelzware belasting (personenauto’s, vrachtauto’s en bussen) worden zwaardere constructies gebruikt (zoals bunkers, granulaat of lava). Hierbij dient men wel te letten op de grootte van de groeiruimte. Granulaat is slecht 30% doorwortelbaar waardoor meer kuubs (m3) nodig zijn ten opzichte van teelaarde.

•

Waarborg de kwaliteit van de nieuwe aanplant Zorg bij het aanplanten van bomen voor een goede kwaliteit bomen en groeiplaats, toezicht is hierbij belangrijk Zorg dat geplante bomen in projecten minimaal 2 jaar nazorg en garantie krijgen. Tijdens de nazorg blijven de bomen in beheer bij de projectverantwoordelijke instantie en jaarlijks gaan per 1 januari de bomen waarvan de nazorg is afgelopen (met een positief oordeel over de kwaliteit) naar het gemeentelijk beheersysteem en ligt de verantwoordelijkheid vanaf dan bij de gemeente.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

32 van 60

In het vorige hoofdstuk is ingegaan op het realiseren van de boomstructuren. Om de huidige bestaande boomstructuren te behouden en gewenste boomstructuren te maken en/of te versterken is het van belang diverse uitgangspunten in acht te nemen. Ook hierbij geldt dat het grootste resultaat kan verkregen worden door mee te liften met andere projecten. Slimme combinaties die op elkaar aansluiten zijn kostenbesparend en leiden tot snellere realisatie van de gewenste bomenstructuur. Als bijvoorbeeld kabels en leidingen vervangen moeten worden binnen een vastgestelde bomenstructuur dan worden deze bij voorkeur aan één zijde van de weg gelegd en indien mogelijk aan de andere zijde van de weg ten opzichte van de bomen. Een ander voorbeeld is het opnieuw inrichten van de huidige groeiplaatsen van de bestaande bomen bij een reconstructie van de weg, waarbij de boom ondergronds meer ruimte ter beschikking krijgt en bij voorkeur een open groeiplaats. Bij ontwikkeltrajecten dient dit een vast onderdeel te zijn (waarbij interne en/of externe expertise van bijvoorbeeld een landschapsarchitect en/of boomdeskundige wordt gevraagd). Hierdoor kunnen tijdig kansen worden benut en de juiste keuzes worden gemaakt.

5.2

Bouwen rondom bomen

Bij bouw- /graafwerkzaamheden nabij waardevolle bomen draagt het opstellen van een Bomen Effect Analyse (BEA) bij aan de instandhouding en bescherming van de boom. Voor te handhaven bomen nabij een bouwproject of andere mogelijk werkzaamheden wordt een dergelijke BEA verplicht (vanuit de bomenverordening) opgesteld door de aanvrager van de bouwvergunning. Een BEA is enkel verplicht bij werkzaamheden nabij bomen op de waardevolle bomenlijst. Als grens wordt aangehouden bij voorziene werkzaamheden binnen de kroonprojectie + 2 meter. Dit geldt voor werkzaamheden bij zowel de gemeentelijke waardevolle bomen (inclusief de boomstructuren) als de particuliere waardevolle bomen. Bij overige (niet waardevolle) gemeentelijke bomen moet schade aan de bomen voorkomen worden. Het komt regelmatig voor dat zich bomen bevinden in een gebied waar werkzaamheden en bouwplannen uitgevoerd gaan worden. Bouw- en graafwerkzaamheden kunnen ernstige nadelige gevolgen hebben voor de conditie van bomen. Hierbij valt te denken aan werkzaamheden als graven, bouwen, bronnering, opstallen, materiaalopslag en werkzaamheden aan kabels en leidingen. De gemeente zal bij bouw- en graafwerkzaamheden afspraken maken met aannemers en ontwikkelaars over het beschermen van bomen.

Boom Effect Analyse (conform richtlijnen CROW & Bomenstichting) Om tijdig in het proces inzicht te krijgen in het boombestand en de mogelijkheden voor behoud worden Boom Effect Analyses (BEA’s) uitgevoerd. Hierbij worden de bomen visueel geïnspecteerd en wordt beoordeeld wat de gevolgen van de bouw voor de conditie van de boom betekenen. Iedere BEA die wordt uitgevoerd volgens de Richtlijn BEA bestaat uit twaalf bouwstenen. Het gebruik van deze twaalf bouwstenen garandeert een uniform, compleet en helder gestructureerd onderzoek. De bouwstenen vormen een samenhangend geheel en zijn geclusterd in de onderdelen voorstudie, veldonderzoek, analyse en conclusie en advies. Alle bouwstenen moeten worden behandeld en beschreven om over alle relevante informatie te beschikken.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

33 van 60

Afbeelding 4 : Bouwstenen BEA (Richtlijn Bomen Effect Analyse , CROW / Bomenstichting)

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

34 van 60

In een boombeschermingsplan wordt omschreven hoe een boom behouden kan blijven en worden maatregelen voorgeschreven die nodig zijn om de boom tijdens de bouw te beschermen. Dit zijn onder andere: • Boombeschermingsgebieden, gebieden waar geen werkzaamheden en opslag mogen plaatsvinden; • Plaatsen van hekwerken en andere beschermende maatregelen; • Maatregelen die verdroging voorkomen tijdens bronbemaling; • Waardebepaling van de bomen zodat bij eventuele schade het waardeverlies kan worden berekend; • Eisen aan graafwerkzaamheden; • Regelen van deskundig toezicht op de werkzaamheden (toezichthouder bomen). De in het boombeschermingsplan opgenomen eisen zijn sterk afhankelijk van de aard en omvang van de werkzaamheden, duur van de werkzaamheden, locatie en de periode waarin gebouwd wordt. Een goed middel om te voorkomen dat er schade ontstaat aan bomen tijdens bouwwerkzaamheden is het opnemen van voorwaarden in het bestek. Naast de RAW kunnen de eisen en randvoorwaarden uit de BEA van toepassing worden verklaard. Ook is het belangrijk dat de aannemer bijtijds in het bezit is van het geldende boombeschermingsplan. Bouwen rondom bomen is in de meeste gevallen goed mogelijk indien op een zorgvuldige wijze wordt gewerkt. Belangrijk is om in de planfase al rekening te houden met de bomen. In veel gevallen wordt pas over de bomen nagedacht als het ontwerp al vervaardigd is.

Door vroegtijdig het ontwerp af te stemmen op eventuele waardevolle bomen kunnen zonder kwaliteitsverlies veel problemen voorkomen worden. Door bij de beoordeling van een bouwaanvraag eisen te stellen aan het bouwen rond bomen zal vooraf duidelijk zijn wat er moet worden voorbereid. Hierdoor kan indien nodig de bouwperiode worden aangepast aan de meest gunstige periode voor de boom (dit is meestal buiten het groeiseizoen). Voordat de werkzaamheden gaan plaatsvinden, dienen enkele zaken geregeld te zijn, zoals de maaiveldhoogte, het plaatsen van bouwhekken, snoeien van bomen, plaatsen van meetinstrumenten ten behoeve van de bodemvochtigheid, en een installatie voor het water geven van de bomen. Algemene richtlijnen om bomen te beschermen tijdens werkzaamheden: • Rijplaten aanbrengen om bodemverdichting te voorkomen, indien het werken met machines onder de kroonprojectie noodzakelijk is. • Leg kabels en leidingen op minimaal 2,5 meter uit het hart van bomen. Pas indien mogelijk sleufloze technieken toe. Maak gebruik van kabelgoten of mantelbuizen. • Houdt de grondwaterstand gelijk tijdens werkzaamheden, geef bij bronbemaling tijdens het groeiseizoen (maart tot en met oktober) een compenserende watergift als dat nodig is. • Laat geen schadelijke stoffen (olie, cementwater, chemische stoffen, zout, zuren en/of kalk) in de bodem lopen.

• Geen grondophoging, grondafgraving of bodembewerking binnen de kroonprojectie van bomen. • Toepassen van de 10 geboden Bouwen bij bomen van de Bomenstichting (zie bijlage 2).

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

35 van 60

5.3

Boombescherming per fase

Onderstaand worden de verschillende fasen bij herinrichting beschreven met daarbij mogelijkheden voor het behoud van bomen. Uiteraard kunnen de acties afzonderlijk van elkaar worden uitgevoerd. Belangrijk is echter om te beseffen dat een optimale boombescherming alleen kan worden gerealiseerd wanneer tijdens alle fasen het effect op de bomen in acht wordt genomen. In onderstaande paragrafen worden de te nemenstappen per projectfase beschreven. Initiatieffase Tijdens deze fase wordt het initiatief genomen om een (her)inrichting uit te voeren. In deze fase ligt nog niet vast hoe de (her)inrichting wordt vormgegeven. Uiteraard is dan ook niet duidelijk wat het effect van de (her)inrichting op de bomen gaat zijn. Tijdens deze fase kan door middel van het uitvoeren van een Bomen Effect Rapportage (BER) of een verkeerslichtenkaart (kansen en knelpunten) worden bepaald of het zinvol is de boom te behouden. Deze rapportages gaan in op de kwaliteit, conditie, toekomstverwachting en verplantbaarheid van een boom. Ook wordt gekeken naar de beleidsmatige status van de bomen. Vervolgens worden er randvoorwaarden opgesteld voor het te maken ontwerp en de uitvoering van de herinrichting. Ontwerp- en besteksfase In het ontwerpproces wordt vaak onvoldoende rekening gehouden met de onder- en bovengrondse groeiruimte van bestaande bomen.

Om bomen te beschermen is het daarom ook nodig te controleren of de vanuit de BER gestelde randvoorwaarden en de randvoorwaarden aangaande groeiplaatsen uit dit beleidsplan worden nageleefd. Als deze voorwaarden in het betreffende ontwerp praktisch niet gehandhaafd kunnen worden kan het ontwerp worden aangepast. Als het definitief ontwerp is afgerond kan een boombeschermingsplan worden opgesteld. Hierin wordt vastgelegd hoe de bomen tijdens het verdere proces daadwerkelijk beschermd gaan worden. Van hieruit kan een handleiding voor de toezichthouder worden geschreven. Uitvoerings- en opleveringsfase Bouwbedrijven hebben vaak weinig ervaring en affiniteit met en kennis van de gevolgen voor het bomenbestand. Dit geldt ook voor overige civiele werkzaamheden, zoals wegreconstructies, aanleg kabels en leidingen en dergelijke. Hierbij is aantasting van de groeiplaats en beschadigingen (zoals wortelkap) een veel voorkomend probleem. Door een boomtechnisch toezichthouder (toezichthouder bomen) aan te stellen kan schade worden voorkomen. We stellen voor dat bij alle werkzaamheden onder de kroonprojectie +2 meter (bij minimaal waardevolle gemeentelijke bomen) een toezichthouder bomen betrokken is. De toezichthouder houdt toezicht op de gestelde eisen, kan bij incidenten het werk bijsturen en advies uitbrengen op het moment dat zich onvoorziene problemen voor doen.

In situaties waarbij schade is ontstaan wordt een onafhankelijk geregistreerd boomtaxateur (aangesloten bij de NVTB) ingeschakeld. +2m

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

kroonprojectie

+2m

36 van 60

Bij alle werkzaamheden rondom bomen is de aannemer verplicht zich aan de 10 geboden Bouwen bij bomen te houden. Een Tool hiervoor is naast de in bijlage 2 genoemde 10 geboden, de bomenposter ‘Boombescherming op bouwlocaties’ van Stadswerk. De bomenposter dient de aannemer aanwezig te hebben op de locatie. Tevens dienen de werknemers kennis te hebben genomen van de bomenposter en daar ook rekening mee te houden en naar te werken. Op het moment dat er, ondanks de voorzorgmaatregelen, toch schade ontstaat aan de bomen kan de hoogte van de schade worden bepaald middels een taxatie volgens de methode NVTB. Of een vastgesteld boetebedrag bij kleinere beschadigingen, die de NVTB berekening niet waard zijn. Deze schade kan worden verhaald op de aannemer.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

37 van 60

6

OVERLAST

6.1

Ziekten en plagen

Vele nieuwe ziekten en plagen op en bij bomen vinden hun oorsprong in zuidelijke delen van Europa en andere continenten. Klimaatverandering lijkt hier een rol in te spelen. Doordat de temperaturen gemiddeld steeds hoger worden vinden vele nieuwe organismen hier een nieuw habitat. Voorbeelden zijn de eikenprocessierups en de schimmel die massaria veroorzaakt. Voor veel ziekten en aantastingen zijn (nog) geen bestrijdingsmethoden voorhanden. Hierdoor is het belangrijk om als beheerder van bomen recente ontwikkelingen bij te houden en indien mogelijk adequaat te reageren. Onderstaand een tabel met de meest voorkomende ziekten en aantastingen. Ziekten

Mogelijkheden voor bestrijding Kastanje Afsterven en scheuren in Afsterven en Monitoring, infecties bloedingsziekte stam waardoor secundaire scheuren in de stam voorkomen d.m.v. aantasting plaats kan vinden ontsmetten gereedschap Iepziekte Afsterven van de boom Vroege herfst, Snel ingrijpen door zogenaamde verwijderen, schillen van vaantjes, stipsgewijze de stam en takken, verkleuring in de Inenten met Dutch Trig houtvaten als preventief middel Massaria Afsterven van de onderste Violetverkleuring, Regelmatige controle takken van de boom afgestorven bast aan m.b.v. hoogwerker, waardoor risico op takbreuk de bovenzijde van de verwijderen van de wordt verhoogd.

tak aangetaste takken Watermerk Afsterven van takken en Verwelking, Jong, nog niet besmet ziekte bladeren bruinverkleuring en uitgangsmateriaal verdroging van de gebruiken, minder bladeren, bossige gevoelige rassen vormen van waterlot toepassen op de grens van de levende en dode takken of takdelen Essentaksterfte Afsterven van takken, Bladvlekjes, Monitoring, eventueel waardoor uiteindelijk verkleurende nerven, bladruimen secundaire aantasting aan afsterven takken, de stam plaats kan vinden aantasting bast en cambium Roetschorsziekte Afsterven boom, Afsterven takken Snel ingrijpen door Gezondheidsklachten bij en/of boom, verwijderen volgens mensen opbolling van de bast, ‘richtlijnen verwijderen losgekomen delen roetschorsziekte’ bast vallen af en zeer kleine bruinzwarte sporen komen vrij, bruinzwarte laag schimmeldraden

september 2021

Risico’s/ schaden

Symptomen

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

38 van 60

Plagen

Risico’s/ schaden

Symptomen

Mogelijkheden voor bestrijding Kastanje Verdwijnen bladmoes, Vroege herfst, Verwijderen van blad in mineermot stagnerende groei. Blaasachtige mijnen, de herfst lichte langwerpige (overwinteringsplek van vlekken de pop) Luis Honingdauw, plak op auto’s Luizen op blad of Uitzetten van en bestrating takken, honingdauw lieveheersbeestjes, gebruik van knoflook extracten Horzelvlinder/ Groeistagnatie, Gaten in de stamvoet Zorgvuldig maaien zorgt populierenboktor breukgevoeligheid op beschadigde voor geen schade aan de plekken stamvoet Eiken Brandharen, aangevreten Rupsen in processie Opzuigen, branden, processierups blad naar de kroon, bespuiten van bladeren eizakjes onder de met een preparaat van stam of in een oksel Bacillus thuringiensis Wilgenhout rups Groeistagnatie, Ovale openingen in Zorgvuldig maaien zorgt breukgevoeligheid met de stam of voor voorkomen schade gevaar voor stambreuk snoeiwond, aan de stamvoet plantensap dat naar buiten treedt Pollen Gezondheidsklachten bij Zaden veroorzaken Niet mogelijk mensen met allergie allergische reactie bij Voorkomen is beter dan sommigen genezen Het preventief tegengaan van ziekten en plagen heeft de voorkeur boven het bestrijden. Daarom zal de gemeente bij aanplant van nieuwe bomen streven naar een gevarieerd bomenbestand en de voorkeur geven aan gezonde en waar mogelijk resistente boomsoorten.

Eikenprocessierups Heel actueel is de overlast van de eikenprocessierups. De aanwezigheid van de soort neemt sterk toe (meest recent: landelijk in 2019 een toename van 300% ten opzichte van 2018). De mate van overlast die wordt veroorzaakt door deze soort is groot, zowel voor mensen als dieren. Het verdient prioriteit om de soort actief te bestrijden. Juist op plekken waar veel mensen komen en/of de mensen het meest kwetsbaar zijn. Dit is onder andere nabij publieke voorzieningen, scholen, ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en dergelijke. Bestrijding is intensief en kostbaar en de invulling ervan zal zich naar verwachting de komende jaren verder ontwikkelen. Dit heeft zowel betrekking op het moment van bestrijden als op de hiervoor in te zetten methoden.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

39 van 60

6.2

(Over)last door bomen

De gemeente wordt regelmatig geconfronteerd met burgers die (over)last ondervinden van bomen. De gemeente moet dan afwegen hoe zij met deze klachten omgaat. Uitgangspunt hierbij is het zoveel mogelijk behouden van bomen. Hoe om te gaan met meldingen en verzoeken? Burgers die (over)last ondervinden van bomen melden dit via het meldingssysteem bij de gemeente. Veel voorkomende meldingen zijn: • • • • •

Ik ben natuurliefhebber en vind bomen prachtig maar de boom voor mijn raam wordt zo groot, dat hij al het licht wegneemt. Kan deze boom verwijderd worden? De bomen aan de straat zorgen voor veel overlast, kunnen de bomen getopt worden? Mijn auto zit onder de luizenplak, kunnen de bomen omgezaagd worden? Kan de boom voor mijn huis worden gerooid omdat deze te dicht op de gevel staat? Ik heb zonnepanelen en de bomen voor mijn huis zorgen voor minder vermogen.

Uitgangspunt is het behoud van de bomen. Als duidelijk is welke plaats bomen innemen in het geheel is heldere communicatie naar bewoners mogelijk. De eerste actie die de gemeente onderneemt is het communiceren met de melder. Vaak geeft een heldere uitleg over het gevoerde beleid, beheer en het algemeen belang de melder een beter beeld van de afweging die de boombeheerder maakt. Hierdoor kunnen maatregelen achterwege blijven. Als dit niet lukt, dient een afweging te worden gemaakt of het nodig is actie te ondernemen. Het algemeen belang vraagt om een groene aankleding van de gemeente terwijl in het individuele belang bomen niet altijd worden gewaardeerd en zelfs conflicten oproepen. Veelal zijn de klachten periodiek en seizoensgebonden (beperkte lichttoetreding, belemmering van het uitzicht, vallend blad, bloesem, vruchten en luis). De afweging of ingrepen nodig zijn, is mede afhankelijk van het belang van de betreffende boom of bomen. Algemeen kan worden gesteld dat inspraak door bewoners mogelijk is bij “overige bomen” en in mindere mate bij bomen in de boomstructuren. Onderstaande tabel geeft uitgangspunten voor de afhandeling van meldingen. Met “wel actie” wordt bedoeld dat de gemeente een afweging maakt van het persoonlijk belang ten opzichte van het algemeen belang. Als het belang van de melder groter is worden maatregelen uitgevoerd om de problemen op te lossen.

Dit kan inhouden dat bomen gesnoeid of gekapt worden. Als sprake is van onveilige situaties worden altijd maatregelen uitgevoerd. Voor solitaire bomen in het buitengebied, waardevolle bomen en bomen in de structuren geldt dat maatregelen altijd gericht moeten zijn op het behoud van de bomen.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

40 van 60

Voorkomende Bomen lijst waardevolle klachtenmelding bomen vallende bladeren gebruik bladkorven vallende vruchten geen actie beperkte zongeen actie lichttoetreding uitzicht geen actie belemmering opdrukkende wortels vallende takken

afhankelijk van lokale situatie opruimen en afvoeren

takken over erfgrenzen

afhankelijk van lokale situatie (zie bijlage 3 richtlijn takvrije zones)

honingdauw bij geen actie linden onschadelijke geen actie rupsen- en luizenplagen schadelijke bestrijding, afhankelijk van (volksgezondheid) aard en omvang rupsen en luizenplagen allergieklachten geen actie

september 2021

Bomen in boomstructuren gebruik bladkorven en vegen geen actie beperkte actie

Overige bomen

kroon uitlichten, mogelijk licht opkronen afhankelijk van lokale situatie opruimen en afvoeren afhankelijk van lokale situatie (zie bijlage 3 richtlijn takvrije zones) geen actie

kroon uitlichten, mogelijk licht opkronen

geen actie

geen actie vegen beperkte actie

afhankelijk van lokale situatie opruimen en afvoeren afhankelijk van lokale situatie (zie bijlage 3 richtlijn takvrije zones) plaatselijke inzet biologische bestrijding geen actie

bestrijding, afhankelijk van aard en omvang

bestrijding, afhankelijk van aard en omvang

geen actie

geen actie

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

41 van 60

7

COMMUNICATIE

7.1

Burgers en bomen

Bomen zijn emotie en er bestaat vaak een intensieve relatie tussen burgers en bomen. De gemeente wil burgers betrekken en laten meedenken over concrete veranderingen aan het bomenbestand, zeker als dat hun directe woonomgeving raakt. Om verantwoord en consistent te kunnen werken, is het nodig hierin te sturen. Globaal kan worden gesteld dat hoe groter het belang van een boom is, hoe meer de beslissingsbevoegdheid bij de gemeente ligt. Voor de totstandkoming van dit bomenbeleidsplan is er een digitale bijeenkomst geweest met vertegenwoordigers van de beheerteams in Veendam. Tijdens deze constructieve bijeenkomst is gevraagd naar hun ervaringen met en wensen voor de kapvergunning, onderhoud & overlast, en informatie & meedenken. Hieruit bleek dat: • bomen als belangrijk worden gezien, Veendam Parkstad moet behouden blijven, graag meer bomen, maar niet ten koste van het onderhoud; • informatie als belangrijk wordt gezien, vindbaar en duidelijk; er wordt ook graag meegedacht; • bij het kappen van bomen er zo mogelijk ook naar de invloed daarvan op de omgeving gekeken zou moeten worden (denk aan afschermende functie van bomen); • de beheerteams tevreden zijn over het onderhoud, met wel de wens om achterstallig onderhoud te voorkomen.

7.2

Informatie over het bomenbeleid

Om duidelijkheid te geven over het bomenbeleid en waar beslissingen in de uitvoering op gebaseerd zijn is het van belang dat er gecommuniceerd wordt over het bomenbeleid. Burgers van de beheerteams geven aan behoefte te hebben aan een betere informatievoorziening. De gemeentelijke website is hier een geschikt medium voor, waar burgers en organisaties bij voorkeur een algemeen overzicht moeten kunnen vinden van het bomenbeleid, met naar behoefte een verdieping. Een voorbeeld is hierbij de kapvergunning. Door uitleg te geven waarop deze gebaseerd is, en duidelijke informatie over wanneer een hoe aan te vragen, zorgt voor beter begrip bij de burger en leidt dit tot minder bezwaar. De gemeente werkt al aan een betere informatievoorziening, de website is begin april 2021 vernieuwd. Na vaststelling van het bomenbeleidsplan en verdere uitwerking van de uitvoering, de bomenverordening, zal de website verder aangevuld worden.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

42 van 60

7.3

Informatie over werkzaamheden

Voor de uitvoering van dit beleid en met name de concrete invulling in het kader van boombeheer en projecten, geeft de gemeente nu veelal toelichting via social media. De vernieuwde website zal hier ook meer voor ingezet gaan worden. Regelmatige meldingen van werkzaamheden in de plaatselijke krant en/of op de gemeentelijke website over zaken als kap- en onderhoudswerkzaamheden, beheermaatregelen tegen aantastingen en veiligheidscontroles, geeft mensen duidelijkheid over wat ze tegen kunnen komen en waar de gemeente op bomengebied mee bezig is. Extra of seizoengebonden werkzaamheden kunnen zo ook goed aangekondigd worden, denk hierbij aan plaatsing van bladkorven in de herfst of extra veegrondes. Ook de aanpak van de eikenprocessierups of het ophangen van nestkastjes zijn zaken die zo gecommuniceerd kunnen worden. Bewoners kunnen ook betrokken worden bij bepaalde uitvoeringswerkzaamheden.

7.4

Communicatie- en participatievormen

Afhankelijk van het thema of de grootte van een ruimtelijke ingreep en de impact op de omgeving kunnen een of meerdere communicatie- en participatievormen gekozen worden. Communicatie / voorlichting vindt vooral plaats via de gemeentelijke website. Verleende kapvergunningen voor bomen worden gepubliceerd op overheid.nl en zijn te vinden via https://www.overheid.nl/berichten-over-uw-buurt. Bewoners en organisaties kunnen zich op deze website ook inschrijven voor een e-mailservice. Hiermee kunnen besluiten en andere berichten die onder meer door gemeenten, provincies en waterschappen via Overheid.nl gepubliceerd worden automatisch ontvangen worden. Ingrijpend onderhoud of informatie over projecten wordt gecommuniceerd met een bewonersbrief, een persbericht in lokale krant en op de gemeentelijke website. Bij ontwikkel- en herinrichtingsprojecten worden burgers betrokken in de vorm van overleg / bijeenkomsten. De wijken beheerteams hebben hier als vertegenwoordigers van de burgers een rol in. Bij vragen die verder gaan dan de informatie op de gemeentelijke website is de gemeentelijk groenbeheerder het eerste aanspreekpunt voor vragen op het gebied van bomen. Hij/zij geeft toelichting op beleid en beheermaatregelen.

7.5

Participatie en de omgevingswet

De Omgevingswet wil meer ruimte geven aan ideeën van initiatiefnemers en voor lokale afwegingen. Daarin wegen de belangen van betrokkenen nadrukkelijk mee. Die betrokkenen doen mee en laten van zich horen: participatie. De wet zegt alleen dat er participatie moet plaatsvinden, maar niet hoe dat moet. Dit geeft gemeenten ruimte om een werkwijze te ontwikkelen die past in de lokale context.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

43 van 60

Zoals in paragraaf 1.4 benoemd is de gemeente Veendam op dit moment bezig om onder haar inwoners en andere stakeholders ideeën op te halen voor haar omgevingsvisie www.veendamvooruit.nl.

Participatie bij de behandeling van initiatieven en vergunningaanvragen Hierbij gaat het om het horen en zorgvuldig afwegen van de belangen van de direct betrokkenen bij het initiatief. Na ingang van de Omgevingswet krijgt de initiatiefnemer bij het indienen van een vergunningaanvraag straks te maken met de aanvraagvereiste participatie. Hierbij geeft de initiatiefnemer aan of, en zo ja hoe, burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding van de aanvraag zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn. Dit kan bijvoorbeeld ook een rol gaan spelen bij het aanvragen van een kapvergunning die van invloed op de omgeving is.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

44 van 60

8

FINANCIËN

8.1

Kosten beheer

Het advies is zo spoedig mogelijk (binnen 3 jaar) de achterstanden in te lopen en te streven naar gelijkblijvende jaarlijkse snoeikosten (dit zijn de kosten bij een bomenbestand waarin alle bomen een ‘aanvaard boombeeld’ hebben). In onderstaande tabel zijn deze kosten opgenomen. Onderdeel

2021

2022

2023

2024

2025

2026

€ 184.000,-

€ 184.000,-

€ 184.000,-

€ 118.500,-

€ 118.500,-

€ 118.500,-

Vormbomen

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Bomen in beplanting

pm

pm

pm

pm

pm

pm

€ 13.500,-

€ 13.500,-

€ 13.500,-

€ 13.500,-

€ 13.500,-

€ 13.500,-

Vormbomen

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Bomen in beplanting

pm

pm

pm

pm

pm

pm

€ 20.000,-

€ 30.000,-

€ 40.000,-

€ 50.000,-

€ 50.000,-

€ 50.000,-

pm

pm

Pm

pm

pm

pm

Snoeien Individuele laan- en straatbomen

Controle (BVC en OHT) Individuele laan- en straatbomen

Ziekte- en plaagbestrijding Eikenprocessierups * Overig

Tabel 1: kosten beheer *Het beheersen / bestrijden van bijvoorbeeld de eikenprocessierups vergt een projectmatige aanpak en een bijbehorend budget om de komende jaren het beoogde effect te realiseren. De soort zorgt voor steeds meer overlast, landelijk gezien maar ook zeker in en om Veendam. Op dit moment wordt de eikenprocessierups geïnventariseerd en nesten geruimd om de eikenprocessierup te beheersen. De inschatting van de noodzakelijke budgetten voor de eikenprocessierups in de komende jaren is van veel factoren afhankelijk en daarom een inschatting.

De jaarlijks kosten na 2026 zijn gelijk aan de jaarlijkse kosten van 2026. Bovenstaande kosten zijn gebaseerd op 20.000 bomen. Als het aantal bomen meer (of eventueel zelfs minder) wordt dan dient het budget evenredig mee te stijgen (of dalen). De bedragen zijn exclusief voorbereiding, toezicht en BTW.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

45 van 60

8.2

Kosten waardevolle bomenlijst

Voor het opstellen van de waardevolle bomenlijst wordt uitgegaan van een lijst van maximaal 1.000 particuliere bomen. De gemeentelijke bomen worden met een reguliere opname beoordeeld. Hiervoor zijn geen extra opnamekosten noodzakelijk. Voor de eerste opname van de particuliere waardevolle bomen wordt uitgegaan van voorbereidings-, opname- en uitwerkingskosten. Totaal worden deze kosten geraamd op eenmalig € 12.500,-- tot € 17.500,--. Het bijhouden daarna kost eens per 6 jaar circa € 5,-- per boom (kosten zijn exclusief BTW).

8.3

Kosten aanplant

Het advies is om slechte bomen te vervangen. Uit de verrichte steekproef blijkt dat circa 90% van de bomen een goede toekomstverwachting heeft. Niet alle bomen zijn dusdanig slecht dat ze gelijk vervangen hoeven te worden. Op dit moment wordt structureel uitgegaan van vervanging van gemiddeld 1 % per jaar. In onderstaande tabel zijn deze kosten opgenomen. Onderdeel

2021

2022

2023

2024

2025

2026

€ 200.000,-

€ 200.000,-

€ 200.000,-

€ 200.000,-

€ 200.000,-

€ 200.000,-

Individueel (vanuit beheer) Aanplant, inclusief plantplaatsverbetering in open grond, bijkomende werkzaamheden, nazorg en garantie (2 jaar)

Aanvullen / maken boomstructuren (vanuit bomenvisie) Aanplant, bijkomende werkzaamheden, nazorg en garantie (2 jaar)

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Plantplaatsverbetering

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Tabel 2: kosten aanplant De jaarlijks kosten na 2026 zijn gelijk aan de jaarlijkse kosten van 2026. Bovenstaande vervangingskosten (vanuit beheer) zijn gebaseerd op jaarlijkse aanplant van 200 bomen. Bovenstaande kosten zijn exclusief voorbereiding, toezicht en BTW.

8.4

Kosten kapaanvraag

Als voor de kap van bomen en/of houtopstanden een kapvergunning nodig is dan bedragen de kosten € 150,45 (voor 25 bomen of minder) of € 449,15 (voor meer dan 25 bomen). Deze bedragen zijn gebaseerd op het prijspeil van 2021.

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

46 van 60

BIJLAGE 1 - BOMENSTRUCTUREN Hoofdstructuur Nevenstructuur Wegen Cultuurhistorie Parken Pleinen

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

1 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

2 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

3 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

4 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

5 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

6 van 60

BIJLAGE 2 - TIEN GEBODEN BOUWEN BIJ BOMEN

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

1 van 60

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

2 van 60

BIJLAGE 3 - RICHTLIJNEN TAKVRIJE ZONES 1. Wegen - Boven autowegen / gebiedsontsluitingswegen

4,6 m

vanaf maaiveld

- Boven overige wegen

4,2 m

vanaf maaiveld

- Fietspaden

3,5 m

vanaf maaiveld

- Voetpaden

2,5 m

vanaf maaiveld

- Kunstwerken wegen

2,0 m

vanaf object

- Naast wegen (binnen rijprofiel)

1,0 m

naast object

- Boven landbouwgronden

4,2 m

vanaf maaiveld

2. Bebouwing (architectuur / visie architect afhankelijk van situatie ) - Naast bebouwing / gevels

1,5 m

vanaf object

- Boven bebouwing (incl. dakkapellen, goten, etc.)

1,5 m

vanaf object

- Boven (particuliere) tuinen

3,5 m

vanaf maaiveld

6,0 m

naast object

- Boven vaarwegen (kanalen)

4,6 m

vanaf maaiveld

- Boven overige vaarwegen

4,2 m

vanaf maaiveld

- Boven waterschapssloten

4,0 m

vanaf maaiveld

- Kunstwerken vaarwegen

2,0 m

vanaf object

- Schouwpaden

3,5 m

vanaf maaiveld

- Naast vaarwegen (binnen vaarprofiel)

1,0 m

naast object

3. Spoorwegen - Spoorwegen / tram / trolleybus

4. Vaarwegen

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

3 van 60

5. Verkeersmeubilair - Verkeersregelinstallaties

1,0 m

vanaf object

- Verkeersborden en bewegwijzering

1,0 m

vanaf object

- Verlichting

1,0 m

vanaf object

- Openbaarvervoer halte

1,0 m

vanaf object

- Hekwerken

1,0 m

vanaf object

- Overig verkeersmeubilair

1,0 m

vanaf object

- Hoogspanningsleidingen

25,0 m

naast object

- Telefoonmasten / zendmasten

5,0 m

naast object

- Speelvoorzieningen

1,0 m

vanaf object

- Overig straatmeubilair

1,0 m

vanaf object

- Verlichting

1,0 m

vanaf object

- Hekwerken

1,0 m

vanaf object

- Overig (verkeers)meubilair

1,0 m

vanaf object

6. Bovengrondse infrastructuur

7. Openbare ruimte

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

4 van 60

BIJLAGE 4 - GERAADPLEEGDE DOCUMENTEN De volgende, door de gemeente aangedragen documenten, met betrekking tot het groen en water zijn geïnventariseerd en geanalyseerd. Het betreft: -

Visiekaart buitengebied, Grontmij (20-03-08) Uitgangspuntennotitie Borgerswold (17-06-13) Rapport Groene Ster, integrale gebiedsvisie, Grontmij (01-10-07) Quickscan Singelgolf Randvenen, HNS (01-02-12) GroenKwaliteitsPlan, Noordpeil (29-10-08) 130913_veendam_huidige structuur 130913_veendam_gebiedstypen 130913_veendam_hoofd- nevenstructuur 140304 veendam hoofd- en nevenstructuur gewijzigd 191001_Veendam groen- en waterbeleidsplan 191001_Veendam groen- en waterbeleid_financien 203011_Inspectie Veendam_def 20201202 Veendam Weidgraaf Structureel boombeheer Veendam Baten van bomen i-Tree in Veendam Bomenverordening 2012 ondertekend Grens boswet-A4 Veendam Groene kaart 2016-Overzichtstekening Hoofdrapport GC 02092017-1 Ruimtelijke Ontwikkelingsperspectief Pekela-Veendam 2470-Raadsvoorstel FTS 600 2470-nota bw FTS 600 2470-IM-Uitgangspunten Groenkaart 2016 (Boombeleidsplan) DWG Structuren Veendam DWG Grens boswet DWG Toetsingsformulier Bomenkap VEENDAM Beheerprogramma 2016-2021 Waterschap Hunze en Aa’s Ontwerp-waterbeheerprogramma 2022-2027 Waterschap Hunze en Aa’s

september 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Veendam

5 van 60