05-20 aansprakelijkheidsstelling windpark n33

DOKK DOKK Advocaten Pedro de Medinalaan S5 108Ö XP Amslerriam

Gemeente Veendam (de publiekrechtelijke rechtspersoon) Gemeenteraad | College van burgemeester en wethouders

1 020 - 820 8310

Postbus 20004

1 020 ■ Kie 04 96

9640 PA Veendam amsterdaTirdidokk n! dokk.nt

Per aangetekende post en gewone post

Drtum

16 Juli 2021

:Ti?ak<;

Windpark N33

Uns' *er/innk

CJosiürvntift. Hcffflh

2200000 Aansprakelijkheidsstelling

Geachte heer/mevrouw,

Tot mij wendt zich de heer B.J. Bosma, wonende te Meeden aan de Hereweg 103 (9651 AD) en de Stichting Platform Tegenwind N33 e.a., hierna eenvoudshalve aan te duiden als "cliënten", tenzij een afzonderlijke aanduiding gewenst, nuttig of noodzakelijk is, kiest woonplaats aan Pedro de Medinalaan 65, 1086 XP Amsterdam ten kantore van de advocaat mr. dr. J.G.L. van Nus, om zijn belangen te behartigen.

U wordt verantwoordelijk, zo niet aansprakelijk gesteld voor al uw activiteiten ten behoeve van de grootschalige wind op land opstelling en alle (in)dlrecte daaruit voortvloeiende (im)materiële schade. Het Windpark N33, hierna; windpark, brengt ernstige nadelige financiële én maatschappelijke consequenties met zich mee. Het windpark zal (boven)individueel consequenties hebben voor woon-, werk- en leefklimaat van, om en nabij het gebied van ingezetenen van de gemeente Veendam, dus gelaedeerden.

Cliënten

maken

gebruik van

hun

publiekrechtelijke

en

privaatrechtelijke

ingangen

die

de

Nederlandse

rechtsbescherming biedt. Helaas moeten cliënten constateren dat de zorgplicht namens omwonenden niet wordt ingevuld nu uit de procedure(s) blijkt dat u als vergunningverlener onverkort vasthoudend het windpark - al dan niet doorgaand - in bedrijf wil laten zijn. Voorts zijn cliënten genoodzaakt, vanwege nieuwe inzichten en ontwikkelingen inzake wind op land projecten, om nader toe te lichten de onnodige (gezondheids)risico's, die u neemt, naast natuurlijk die van waardevermindering.

EU uitspraak / Windpark Delfzijl Zuid Uitbreiding Het windpark kan niet in stand blijven omdat voor het Activiteitenbesluit milieubeheer en/of de Activiteitenregeling een MER had moeten worden gemaakt op grond van de richtlijn 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en

Pagina Ivan 5

DOK' MvocarM e<Xifti»nde-feaaai>nart DOKK Advocaten BV. statutair qeveslod is Mnittirdam in hot handol5iL»iiS!ei cirdei nt 63194662 Oe uiiMspraKi liijkheid ia becoikl lat hel bedrag vt^gena tie alijeriie'ie VDrvwaniden iiMhonadel in een vot'ku-iinrd gevnJ d<;i!i de beiacqasairathafceliAtieidaveTaekeiaii* wïxdt uilutcaceri

YA AT

DOKK

programma's/ hierna: SMB-richtlijn. De Afdeling bevestigt dit op 30 juni 2021 inzake Windpark Delfzijl Zuid Uitbreiding.^ Deze normering zal - op dit moment - onverkort gelden in de nog in te voeren Omgevings\A/et.^ Algemeen bekend is de uitspraak Nevele van het Hof van Justitie van de Europese Unie d.d. 25 juni 2020.Hoewel de Afdeling in Battenoord heeft geoordeeld dat het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet ais 'plannen en programma's' kunnen worden aangemerkt, geeft het Europese Hof van Justitie van de Europese Unie een belangrijke verduidelijking van het argument dat het Activiteitenbesluit en -regeling wéi gezien wordt als 'plannen en programma's'. ^ Dit leidt tot de conclusie dat de normen in het Activiteitenbesluit milieubeheer en/of de Activiteitenregeling milieubeheer ten aanzien van (iaagfrequent) geluid, slagschaduw en externe veiligheid in het concrete geval buiten toepassing moeten worden verklaard. De Afdeling gelast d.d. 6 april 2021 naar aanleiding van eerdergenoemde uitspraak een speciale | openbare zitting om de wettigheid van het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeiing - opnieuw - te bespreken. De zitting op zich is reeds een duidelijke en kenbare waarschuwing. Ook tijdens de zitting blijkt publiekelijk de Afdeling waarschuwend door te stelien dat de initiatiefnemers | Minister zich moeten voorbereiden met noodpiannen.

De Minister steit hiernaast dat maar iiefst twee jaar nodig zijn om de nieuwe normen vast te steilen.®

De Afdeling oordeeit vervoigens op 30 juni 2021 dat de normen in dat gevai buiten toepassing moeten worden gelaten.^ De normen in het Activiteitenbesiuit milieubeheer en de Activiteitenregeling milieubeheer zijn in strijd met het Europees recht en dus onrechtmatig, nu deze zijn vastgesteld zonder voorafgaande milieueffectrapportage wat wordt vereist in de SMB-richtlijn. Bij toepassing van goede en deugdelijke normen d.w.z. met vrijwaring van nadelig effect van het windpark en ter versteviging van een goed woon-, werk- en ieefklimaat, zullen de contouren van (Iaagfrequent) geluid, slagschaduw en externe veiligheid vergroot worden, met alie gevolgen van dien voor de bedrijfsvoering - iees: totstandkoming en inhoud - van het windpark. Meer omwonenden - en ook toekomstige omwonenden - zullen dan binnen wettelijke contouren valien. Niet is in te zien hoe deze gebreken nog ruimtelijk gezien verantwoord kunnen worden ingepast in het plangebied, zodat u in rechte moet worden betrokken voor deze schade.

Het ministerie van Economische Zaken en Kiimaat heeft inmiddels gesteld dat de uitspraak geen gevoigen zou hebben voor verleende vergunningen en bestemmings- en/of inpassingspiannen. Echter, het staat juridisch vast dat de windturbinebepalingen

sinds

2010

onrechtmatig

zijn.

Bij

vaststelling van

het Activiteitenbesiuit

en

de

Activiteitenregeling in 2010 heeft de minister nagelaten om een milieueffectrapportage uit te voeren op de normen en daardoor zijn omwonenden van windparken in zeer ernstige, namelijk naar hun fundamentele rechten ingrijpende mate benadeeld. Het Nevele-arrest onderstreept bovendien dit belang door te stellen dat alle onwettige gevolgen van een schending van Unierecht ongedaan gemaakt moeten worden.® Dit dient te resulteren in onverwijlde stillegging van windparken totdat een behoorlijke milieubeoordeling heeft plaatsgevonden, anders gedraagt u zich met andere bevoegde gezagen in strijd met artikel 4, lid 3 van het Verdrag van de Europese Unie, het beginsel van loyale samenwerking.

Voorts zijn ten onrechte in het windpark de mitigerende maatregelen enkel en alleen onderzocht om te voldoen aan de wettelijke normen, terwijl de commissie m.e.r. adviseert om ook te onderzoeken of het leefklimaat ónder de

' PB 2001, L197. MBRS 30 juni 2021, ECÜ:NL:RVS:2021:1395. ^ Van der Ven & Vermelen, 'Crisis- en Herstelwet: een proeftuin voor de energietransitie', VMR 2020-1. ^ HvJ EU 25 juni 2020, (zaak C-24/19) ECLI;EU:C:2020:503. 5 ABRS 3 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1064 r.o. 29 e.v. ® Raad van State, 'Livestream zitting d.d. 6 april 2021 Windpark Delfzijl Zuid Uitbreiding over de gevolgen van het arrest Nevele, zie: https;//www.raadvanstate.nl/@124941/livestream-zitting-over-gevolgen-nevele/. 1 ABRS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395. s HvJ EU 25 juni 2020, (zaak C-24/19) ECLI:EU:C:2020;503, r.o. 83, Pagina 2 van 5

DOKK wettelijke norm verbeterd kan worden.® Uit het enkele feit dat het windpark mogelijk onder de wettelijke normering in gebruik kan worden gesteld, volgt niet zonder meer dat sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat in het kader van de goede ruimtelijke ordening.^® Omwonenden dienen zoveel als mogelijk van geluidhinder en slagschaduw gevrijwaard te blijven.

Gezondheid Naar recente ontwikkelingen ten aanzien van de relatie tot windturbines en gezondheidsklachten, stelt het RIVM vast dat miljoenen Nederlanders ernstig geluidsoverlast hebben, zo'n 7.000 personen zijn momenteel omwonenden van een windturbine.^^ Nieuw, hoewel het cliënten niet verrast, in dit onderzoek is dat hierbij rekening wordt gehouden met het inzicht dat de ernstigere gezondheidseffecten van geluid zoals coronaire hartziekten die bij lagere geluidniveaus optreden, meer dan tot nu toe werd aangenomen.^® Het RIVM deelt de zorgen en heeft daarom een 'Expertisecentrum Windenergie en Gezondheid' opgericht.^"* Hiermee is, na alle andere wetenschappelijk gefundeerde aanwijzingen van schadelijkheid voor de volksgezondheid, objectief bewijs in Nederland voor gezondheidseffecten ten gevolge van het geluid van windturbines. Te veel herrie kan namelijk leiden tot stress en slaapgebrek, wat weer hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten kan veroorzaken.

De gevolgen van blootstelling aan (laagfrequent) geluid worden ernstig onderschat. Een goed woon- en leefklimaat kan en wordt niet gegarandeerd. Klinisch fysicus Jan de Laat van het Leids Universitair Medisch Centrum LUMC heeft in Argos zijn conclusies gedeeld over zijn onderzoek naar driehonderd recent gepubliceerde studies naar gezondheidsaspecten van onder andere laagfrequent geluid.^® Er bestaat volgens de heer De Laat een verband tussen de blootstelling aan laagfrequent geluid en de gezondheid die onder omstandigheden hartproblemen kan veroorzaken. Ook de recente factsheet van het RIVM stelt vast dat het aantal meldingen en klachten over het horen van een bromtoon is toegenomen en dat er nog meer onderzoek moet komen naar de gezondheidseffecten hiervan.^® Daarnaast zijn in onder andere Windpark N33 meer dan honderd klachten, zoals verstoring van slaap, hartklachten en stress, binnengekomen naar aanleiding van laagfrequent geluid. Hiermee is in Nederland objectief bewijs voor gezondheidsproblemen als gevolg van windturbinegeluid, naast dat steeds meer artsen^® en GGD's^® de spreekwoordelijke 'noodklok' luiden en er lokaal | regionaal relevante onderzoeken plaatsvinden.“ Ook bij de Tweede Kamer is de ernst van de situatie doorgedrongen nu zij de regering verzoekt, op korte termijn, een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de effecten van verschillende

® Commissie m.e.r, projectnummer: 3349,19 december 2018 (Windpark Staphorst | Bovenwind). ABRS 16 september 2020, ECLi:NL;RVS:2020:2233 (Windpian Groen). “ ABRS 16 september 2020, ECLi:NL:RVS:2020:2226 (Windpian Groen) r.o. 14.5. RiVM-rapport 2019-0227, Motie Schonis en de WHO-richtiijnen voor omgevingsgeiuid (2018): Het doei heiligt de middelen. RIVM, 'Nieuwe gezondheidskundige richtlijnen voor omgevingsgeluid', 12 mei 2021. NOS, 'Steeds meer zorgen over gezondheidsrisico's windmolens, RIVM begint expertisecentrum', 3 juni 2021, zie; https://nos.nl/artikei/2383480-steeds-meer-zorgen-over-gezondheidsrisico-s-windmolens-rivm-begint-expertisecentrum. VPRO, 'Nieuw onderzoek: 'Onhoorbaar geluid schadelijk voor gezondheid'.', 26 september 2010 zie: https://www.vpro.nl/argos/lees/nieuws/2020/onhoorbaar-geluid-schadelijk-voor-gezondheid.html. RIVM, 'Factsheet laagfrequent geluid, zie: https://www.rivm.nl/sites/default/files/2020-09/Factsheet%20laagfrequent%20geluid.pdf. DVHN, 'Veendam, Midden-Groningen en Oldambt krijgen 100 klachten over bromtonen Windpark N33. Woensdag voeren ze overleg', 23 maart 2021, zie: https://www.dvhn.nl/groningen/Overleg-over-bromtonen-26731428.html.

Medisch Contact, 'Windmolens maken wel degelijk ziek, toepassing voorzorgsbeginsel en beter onderzoek zijn nodig', 22 maart 2018; https://www.telegraaf.nl/nieuws/1619449219/arts-zet-windmolens-verderop; https://www.gelderlander.nl/bronckhorst/artsen-slaan-alarmwindmolens-gevaarlijk-voor-gezondheid~a975b23d/; NOS, 'Groep artsen trekt RIVM-rapporten over windmolens in twijfel', 5 juli 2021, zie: https://nos.nl/artikel/2388009-groep-artsen-trekt-rivm-rapporten-over-windmolens-in-twijfel. De Volkskrant, 'Meer aandacht voor gezondheidsrisico's klimaatplannen: 'Het is slecht voor je gezondheid. Noemen we dat duurzaam?', 22 oktober 2019, zie: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/meer-aandacht-voor-gezondheidsrisico-s-klimaatplannen-het-is-slechtvoor-je-gezondheid-noemen-we-dat-duurzaam''bbec7b9f/. “ De gemeente Hoeksche Waard heeft een motie ten uitvoer gebracht, namelijk een verzoek tot meer onderzoek naar Nederlandse geluidsnorm windturbines, aan alle 335 gemeenten: https://www.grootnissewaard.nl/nieuws/actueel/97966/verzoek-tot-meer-onderzoeknaar-nederlandse-geluidnorm-windturbines-?redir. Pagina 3 van 5

DOKK afstandsnormen op de gezondheid en leefkwaliteit van omwonenden.Zelfs klimaatorganisaties als Urgenda pleiten ervoor om minder windenergie op land te produceren.

Demissionair staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat: Van Veldhoven, besloot eerder - voor het door de Tweede Kamer verzochte onafhankelijke onderzoek - om al nader onderzoek te doen naar geluid bij windturbines, aangezien komende maanden en jaren - vanwege uitvoering van het Klimaatakkoord - overheden nog veelvuldig moeten beslissen over de plaatsing van windparken.^^ Het advies wordt in 2021 verwacht. Het is daarom van belang dat het windpark niet in werking treedt totdat deze nieuwe inzichten van beide onderzoeken bekend zijn en onnodige (gezondheids)risico's worden voorkomen.

Lichthinder Uit recente motie van de Tweede Kamer blijkt dat windparken hun lichthinder aanzienlijk moeten verminderen,

nu

in het Windpark N33 blijkt dat de lichthinder veel ernstiger is dan verwacht.^^ Initiatiefnemers worden door het verplicht stellen van een naderingsdetectie - die ervoor zorgt dat verlichting alleen wordt ingeschakeld als vliegtuigen nabij zijn - mogelijk geconfronteerd met een hogere kostenpost dan begroot, maar dit kan en mag - rechtens in strijd met het evenredigheids- en preventiebeginsel - niet de reden zijn dat cliënten met andere omwonenden geruime tijd worden geconfronteerd met deze hoge 1 maatschappelijk onaanvaardbare mate, intensiteit, frequentie, ernst en aard van deze in casu onderschatte lichthinder. Zeer opmerkelijk en zorgelijk daarbij is dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) aangeeft niet te kunnen handhaven vanwege ontbreken wettelijke grondslag.^®

Daarnaast is het windpark niet voorzien van de verplichte inrichting voor het dimmen van de verlichting gedurende de nachtperiode. Deze verplichting volgt uit de plantoelichting van inpassingsplan Windpark N33 en de uitspraak van de Raad van State d.d. 29 mei 2019.^^

Ten overvloede brengen cliënten bij u onder de aandacht de mogelijkheid om het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning ten behoeve van Windpark N33 in te trekken, dan wel op te schorten; alsnog een milieueffectrapportage te doen op stellen, waarin geen gebruik wordt gemaakt van de bepalingen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling en pas na een nieuwe opgestelde milieueffectrapportage, voorzien van een actuele, deugdelijke, opzichzelfstaande en op de aan de orde zijnde situatie toegesneden motivering, een besluit te nemen over het windpark. Zulks mede in overeenstemming met artikel 2.33, eerste lid, onder a van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.

Mocht u in gebreke blijven met een constructief voorstel, geldt uiteindelijk de noodzaak om, op straffe van een zekerheidshalve te vragen dwangsom ter afdwingbaarheid, rechtsmaatregelen te (doen) treffen op kosten van en/of initiatiefnemer, waarbij zal worden gevraagd om uw publiekrechtelijke openbare rechtspersoon en/of aansprakelijke initiatiefnemer daarin ook te veroordelen als uitvoerbaar bij voorraad.

Kamerstukken II2020-2021, 32 813, nr. 731. 22 NU.nl, 'Urgenda wil minder productie van groene energie in de vrije natuud, 24 juni 2021, zie: https://www.nu.nl/economie/6141404/urgenda-wil-minder-productie-va n-groene-energie-in-de-vrije-natuur.html?redirect=l. 22 De Volkskrant, 'Zwoep, zwoep, zwoep, doen de windmolens. Boer Ad kan het niet meer aanhoren.', 24 november 2020, zie: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/zwoep-zwoep-zwoep-doen-de-windmolens-boer-ad-kan-het-niet-meer-aanhoren~b9dael4a/. 2* De Afdeling heeft overwogen dat er geen grond is voor het oordeel dat de ministers de werkelijke lichtuitstraling substantieel heeft onderschat, zie ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1781 (Windpark N33), r.o. 119.3, terwijl de deskundige van het STAB aangeeft dat er een 'onderschatting' is van de werkelijke lichtuitstraling in het Windpark N33, zie STAB-40353, Windpark N33, d.d. 2 november 2017, p. 73. 22 Essent, Tweede Kamer wil dat windmolens minder lichtgeven', 10 december 2020, zie: https://www.essent.nl/content/overessent/actueel/index.html/tweede-kamer-wil-dat-windmolens-minder-licht-geven/. 22 Rijksoverheid, 'Besluit wob-verzoek verlichtingsplan Windpark N33', zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/wobverzoeken/2020/12/30/besluit-wob-verzoek-verlichtingsplan-windpark-n33. 22 ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1781, r.o. 119. Pagina 4 van 5

DOKK Dit met aanspraak op vergoeding van de \wettelijke rente die hierbij met de (buitengerechtelijke) kosten uitdrukkelijk wordt aangezegd,

als geïndexeerd. Vanwege

het

actueel

beraad

op diverse,

mogelijke

(conservatoire)

rechtsmaatregelen, met aanzegging dat te uwen laste de deurwaarder zal worden ingeschakeld, in elk geval ter betekening exploten. In eventuele procedure zal - naast de kosten van het geding, alsook de advocaatkosten eveneens om kostenveroordeling worden gevraagd. Dit beraad is geïntensiveerd om het geconstateerd uitblijven van reëel toezicht en handhaving in windparken, daaronder begrepen hoewel hiertoe niet beperkt; (laagfrequent) geluid, slagschaduw, licht en externe veiligheid.

Vooralsnog ga ik ervan uit dat u het niet zover zult laten komen, zie ik uw passende gedraging ter coöperatieve oplossing in vertrouwen tegemoet.

Deze brief zend ik per gewone post, alsook aangetekend om zeker te zijn van een goede bezorging en dat deze u bereikt.

Hoogachtend,

Pagina 5 van 5

p AANGETEKENDE BRIEF NL ^

NL Frankering betaald €9.05 44 gr.

202475

D PostNL 16-07-2021 16:47

NL

DOKK

DOKK Advocaten Pedro de Medinalaan 35”1086 XP Amsterdam