05-14 Voedselbos Veendam

Geachte burgemeester en wethouders, Enige tijd geleden ontstond bij mij het idee om deze mail te versturen. Het doel van de mail is om de term voedselbossen in de gemeente Veendam te introduceren en samen onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om een voedselbos te realiseren. Hieronder volgt waarom ik denk dat een voedselbos of een andere vorm van permanente agricultuur (permacultuur) van belang kan zijn voor de gemeente Veendam. Voedselbossen in een notendop De term permacultuur is bedacht in de jaren 70 en is een samenstelling van permanente agricultuur. Een voorbeeld hiervan is een voedselbos. Voedselbossen krijgen in Nederland steeds meer bekendheid. Het is een door mensen ontworpen ecosysteem gebaseerd op de natuurlijke werking van een bos (met name de randen van een bos). Een voedselbos is opgebouwd uit verschillende (eetbare) lagen, denk aan een kruinlaag, tussenlaag, struiklaag, kruidlaag, wortels en knollen, klimplanten en eventueel waterplanten en paddenstoelen. In de wet zijn natuur en landbouw helaas nog altijd gescheiden, terwijl een voedselbos in feite beide is. De eerste (ongeveer vijf) jaren staan in het teken van de opbouw van het (bodem)systeem. Na deze beginfase zal het systeem ieder jaar productiever worden (dit gaat decennia of zelfs honderden jaren door). Dit kan overigens al op een relatief kleine schaal en heeft heel weinig onderhoud nodig.

Het systeem houdt zichzelf in stand. Bovenal is het een symbiose tussen flora en fauna wat zorgt voor een (bewezen) toename van biodiversiteit. In veel gemeenten (vooral beneden de rivieren) lopen al projecten om nieuwe vormen van permacultuur of agroforestry te stimuleren en in te zetten. Het afgelopen jaar heb ik meerdere voedselbossen bezocht waaronder voedselbos Het Moeras in Exloerveen. Deze ondergrond bestaat uit veengrond en vergelijkbaar met die in Veendam. Het verschil met omliggende landbouw is opvallend om te zien. Het is rijkelijk begroeit en hoog productief. Ook de veerkracht van het ecosysteem is opmerkelijk. Er wordt veel onderzoek gedaan naar voedselbossen. De Wageningen universiteit (WUR) helpt mee met nulmetingen en monitoring. Het is van belang om in verschillende gebieden met verschillende ondergronden voedselbossen te onderzoeken. Waarom in Veendam? Ik ben er van overtuigd dat het opzetten van een voedselbos een aanwinst is voor de gemeente Veendam. Met een belangrijk natuur en reactiegebied als Borgerswold en een geschiedenis met de Veenkoloniën past een voedselbos bij nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw. Het kan dienen als voorbeeld om de veerkracht en het herstellend vermogen van natuur, biodiversiteit en waterberging te laten zien. Het kan de huidige landbouw inspireren om te kijken welke toepassingen er mogelijk zijn binnen agroforestry.

Het kan ook zorgen voor meer verbinding met natuur en met elkaar. Je kunt hierbij denken aan een community, vrijwilligers die helpen met planten, oogsten en onderhoud. Het is m.i. ook interessant voor scholing voor bijvoorbeeld biologielessen of in het basisonderwijs. Bij een hoog productief systeem moet ook zeker worden gedacht aan lokaal ondernemerschap. Een voorbeeld is voedselbos Ketelbroek. Dit is gestart als 'probeersel' en wordt gezien als hét voorbeeld voor andere voedselbossen in Nederland. Zo oogst o.a. restaurant De Nieuwe Winkel in Nijmegen uit dit voedselbos. Na het succes van Ketelbroek is eigenaar Wouter van Eck gestart met een productievoedselbos van 20 hectare. Zelf ben ik geboren en getogen in Veendam en ga er nog regelmatig op bezoek bij mijn familie. Naast mijn werk (functioneel applicatiebeheerder in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen) gaat een groot deel van mijn vrije tijd tegenwoordig op aan het lezen en onderzoeken van permacultuur en

voedselbossen in het bijzonder. En ik volg op dit moment een cursus voedselbossen. Een grote wens van mij is om een voedselbos te starten in of rondom de gemeente Veendam. Met deze mail hoop ik jullie interesse te hebben gewekt. Wellicht past een idee als deze in een toekomstbeeld voor de gemeente. Indien mogelijk ontvang ik graag een reactie op bovenstaande. Bij voorbaat dank. Met vriendelijke groet, Mark Zwerwer