05-04 Ontwerpbegroting PGZ 2025
Tekst van het document
Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg ONTWERPBEGROTING 2025
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
1
BELEIDSBEGROTING 2025 & FINANCIËLE BEGROTING 2025 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG GRONINGEN
Vastgesteld door het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Zorg Groningen en ondertekend op 19 juli 2024.
Mevr. M. Molema
Dhr. E. Offereins
Voorzitter
Penningmeester
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
2
INHOUD Voorwoord................................................................................................................................... 4 Samenvatting ............................................................................................................................... 6 Deel I: Beleidsbegroting ................................................................................................................ 9 Programma Gezondheid (GGD) ................................................................................................... 10 Gezondheid: Gezond en veilig opgroeien ......................................................................................... 11 Gezondheid: Gezondheid beschermen en bevorderen .................................................................... 18 Gezondheid: Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden .................................................... 27 Gezondheid: Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiëne .............................................................................................................................................. 31 Programma RIGG: Jeugdhulp voor Groninger gemeenten in 2025 ................................................
34 Kader: meerjarige ontwikkelingen .................................................................................................... 34 Opdracht RIGG 2025.......................................................................................................................... 34 Wat willen wij bereiken? ................................................................................................................... 35 Wat gaan wij daarvoor doen ............................................................................................................. 35 Verplichte paragrafen................................................................................................................. 37 Weerstandsvermogen en risicobeheersing....................................................................................... 37 Financiering ....................................................................................................................................... 42 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................. 44 Deel II Financiële begroting ........................................................................................................
48 Meerjarenbegroting 2025-2028 ........................................................................................................ 48 Lasten 2025 ....................................................................................................................................... 48 Baten 2025 ........................................................................................................................................ 49 Mutatie reserves ............................................................................................................................... 51 Incidentele baten en lasten ............................................................................................................... 51 Overzicht taakvelden 2025 ................................................................................................................ 52 Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 53 Uiteenzetting financiële positie; vaste activa en vaste passiva ........................................................ 53 Bijlage 1: Indexatie .....................................................................................................................
55 Bijlage 2: Specificatie gemeentelijke bijdrage RIGG 2025 ............................................................. 57 Bijlage 3: Specificatie gemeentelijke bijdrage GGD 2025 .............................................................. 58
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
3
VOORWOORD Voor u ligt de begroting van de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg (PG&Z) 2025, de gezamenlijke begroting van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Groningen (GGD) en de Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten (RIGG). GGD Groningen beschermt inwoners van de provincie Groningen tegen publieke gezondheidsrisico's en wil voor iedereen, passend bij hun situatie en vermogen, een gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving mogelijk maken. Onlangs heeft het algemeen bestuur van de PG&Z de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 vastgesteld. Daarmee hebben wij nadrukkelijk een nieuwe impuls gegeven aan de publieke gezondheid in onze regio om meer impact te bereiken op de gezondheid van onze inwoners. In de Meerjarenagenda staan de volgende vier strategische thema’s benoemd: 1. 2. 3. 4.
Langer gezond leven in Groningen Gezonde en veilige leefomgeving Ontwikkelen van een regionale preventie-infrastructuur Robuuste infectieziektebestrijding en -preventie
Deze thema’s sluiten aan bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Samen met de gemeenten gaat de GGD middels jaarlijkse uitvoeringsplannen aan de slag met deze thema’s. De verwezenlijking van de beschreven ambities in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid hangt in belangrijke mate af van de beschikbare financiële middelen voor de GGD. We zetten als eerste in op het versterken van de reguliere basistaken met voor de GGD gelabelde financiering (extra middelen VWS zoals Versterking Infectieziekten en Pandemische paraatheid (VIP), Brede SPUK onderdeel ‘Versterken Kennis en Adviesfunctie GGD’en). Maar om de ambities in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid te kunnen realiseren kijken wij ook met de gemeenten welke extra financiële middelen vanuit Brede SPUK en IZA (Integraal Zorg Akkoord) mogelijk ingezet zouden kunnen worden. Tegen deze achtergrond leggen wij u een sobere begroting voor, waarin naast de verwachte indexatie 2025, de nacalculatie CAO-stijging 2023 is meegenomen en de kostenstijging in verband met de afloop resp. het opnieuw afsluiten van het huurcontract met de gemeente Groningen voor de huidige locatie van het ‘hoofdkantoor’ van GGD Groningen aan het Hanzeplein. GGD Groningen zeilt financieel gezien al jaren scherp aan de wind. De marges worden steeds kleiner, maar de uitdagingen steeds groter (o.a.
vergrijzing, arbeidsmarktkrapte, ICT-ontwikkelingen, grote maatschappelijke opgaven op het gebied van publieke gezondheid). GGD Groningen is een GGD zonder onnodige reservevorming en behoort met het gehanteerde tarief per inwoner tot de laagste van Nederland, zoals blijkt uit de landelijke GGD benchmark 2021. Al jaren moet GGD Groningen zijn dienstverlening zeer doelmatig inrichten. Om in te kunnen spelen op de diverse uitdagingen en de kwaliteit van de dienstverlening te kunnen blijven borgen zijn voldoende financiële middelen een blijvend aandachtspunt. De inkoop jeugdhulp is sinds de invoering van de Jeugdwet op 1 januari 2015 door de Groninger gemeenten gemandateerd aan het dagelijks bestuur PG&Z. De RIGG voert deze taak uit en legt verantwoording af aan het dagelijks bestuur PG&Z.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
4
Jaap Koopman, directeur GGD
Hemmala Sheerbahadoersing, directeur RIGG
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
5
SAMENVATTING Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg (GR PG&Z) Binnen de PG&Z-regeling werken de Groninger gemeenten samen op het terrein van de Publieke Gezondheid & Zorg. Onder deze gemeenschappelijke regeling vallen de GGD en de RIGG. De Groninger gemeenten hebben de taken op het gebied van publieke gezondheid gedelegeerd aan GGD Groningen. De GGD legt over de uitvoering van de taken verantwoording af aan het algemeen bestuur. Het algemeen bestuur besluit over het beleid, de financiën en toetst de uitvoering. De Groninger gemeenten hebben de inkoop van de jeugdzorg niet gedelegeerd aan de GR, maar gemandateerd aan het DB en de uitvoering ervan belegd bij de uitvoeringsorganisatie RIGG. Deze uitvoeringsorganisaties zijn voor wat betreft organisatie, administratie en financiën gescheiden van elkaar. In 2023 heeft het bestuur van de PG&Z besloten te komen tot twee aparte gemeenschappelijke regelingen voor GGD Groningen respectievelijk RIGG. Volgens planning is de begroting 2025 de laatste gezamenlijke begroting van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Groningen (GGD) en de Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten (RIGG).
Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in de begroting 2025? Ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2024, zijn in de begroting van 2025 naast de indexatie 2025 en de verwerking van opgezegde taken, de nacalculatie CAO-stijging 2023 en de stijging van de huisvestingskosten Hanzeplein (als gevolg van het opnieuw afsluiten van het huurcontract met de gemeente Groningen voor deze locatie) opgenomen. De begroting 2025 bevat geen nieuwe beleidsvoorstellen. Echter, vindt er wel een uitzetting plaats van ca. 1,1 mln in het kader van de versterking infectieziektebestrijding. Deze wordt geheel gedekt door extra inkomsten. Wel zijn er veel ontwikkelingen. Denk hierbij onder andere aan de verwezenlijking van de beschreven ambities in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026, versterken van de infectieziektebestrijding, toekomstig vaccinatiestelsel, omgevingswet, ontwikkelingen forensische geneeskunde, samenwerking GGD’en 3 Noord (Drenthe, Friesland en Drenthe), ICT-ontwikkelingen, AEF onderzoek doorontwikkeling JGZ en de gezamenlijke huisvesting Veiligheidsregio Groningen/ GGD Groningen. In 2024 krijgt GGD Groningen van gemeenten een hogere bijdrage om te kunnen blijven investeren in ICT en te voldoen aan diverse noodzakelijke wettelijke eisen. Voor 2025 is het nu nog te vroeg om te bepalen of de diverse ontwikkelingen tot wijzigingen in de begroting 2025 zullen leiden.
Mochten financiële effecten voor 2025 aan de orde zijn, dan zullen deze via een begrotingswijziging later alsnog in de begroting 2025 worden verwerkt. Effect huurstijging Het huurcontract zoals het is overeengekomen in de SLA met de Gemeente Groningen voor de hoofdlocatie loopt af op 31-12-2024. Bij de hernieuwing van het contract zullen marktconforme tarieven worden gehanteerd. Bovendien wordt in het contract bedragen opgenomen voor onderhoud en wordt ook de forse verhoging van de energielasten doorberekend. Dit alles zorgt ervoor dat de lasten voor de locatie Hanzeplein met ca. €215.000 zullen stijgen. Deze stijging wordt opgenomen in de inwonersbijdrage.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
6
Afname en opzeggen van facultatieve taken Gemeenten kunnen vóór 31 december 2023 aangegeven welke niet-wettelijke GGD-taken per 1 januari 2025 worden opgezegd of verminderd. Van twee gemeenten (zie onderstaande tabel) is in december 2023 bericht ontvangen:
Gemeente
Opdracht DVA
Oldambt Groningen Groningen Groningen
Verpleegkundige taken toegangsteam Learning Community (VLOT) Jongeren op Gezond Gewicht OGGz spreekuur LVV Totaal
Bedrag 2025 26.755 22.017 59.449 16.832 125.053
Met de betreffende gemeenten heeft afstemming plaatsgevonden over de aangekondigde opzeggingen en de consequenties ten aanzien van frictiekosten of mogelijk andere inzet door de GGD. De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in de begroting 2025. Speerpunten beleidsbegroting programma Gezondheid GGD Groningen zet in 2025 haar bestaande dienstverlening voort. Naast deze dienstverlening zijn specifieke speerpunten/prioriteiten per deelprogramma benoemd. Enkele inhoudelijke thema’s die beschreven staan in de begroting 2025 zijn: • Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 • Versterking infectieziektepreventie – vaccinatievoorziening – pandemische paraatheid • Doorontwikkeling JGZ • JGZ Preventieagenda • Beleidsvisie seksuele gezondheid (gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende maatregelen) • Preventie seksuele intimidatie en seksueel geweld • Toekomst forensische geneeskunde; samenwerking 3Noord • Gezonde fysieke leefomgeving; Omgevingswet – klimaatverandering – energietransitie • Versterking kennis en adviesfunctie van de GGD op thema’s die gemeenten als prioritair hebben aangegeven • Aardbevingen en gezondheid • Participatie in regionale netwerken, zoals Gezondheidsoverleg Groningen en Regionaal Platform Omgevingswet • Resultaten Corona Gezondheidsmonitor bij jongvolwassenen (16-25 jaar) • Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen • Integrale aanpak van
interventies en programma’s, zoals Kansrijke Start, Nu Niet Zwanger, Regionaal Netwerk Rookvrij Opgroeien Groningen, Jong Leren Eten, Gezonde School, (Groninger) JOGG, Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO), Ik pas, Nix-18. • Mentale gezondheid Speerpunten beleidsbegroting programma RIGG De RIGG heeft de volgende speerpunten voor 2025: • Programma Hoog Specialistische Jeugdhulp • Bovenregionale samenwerking en inkoop/contractering (2 of 3 Noord) • Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
7
• • • • •
Hervormingsagenda Advisering en ondersteuning regio vanuit een regionale strategische netwerkorganisatie Doorontwikkelen contractmanagement en -beheer Regionale monitoring ten behoeve van de Groninger gemeenten Ondersteuning regio inzake landelijke ontwikkelingen (impact op lokale, regionale en bovenregionale (landelijke) inkoop)
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
8
DEEL I: BELEIDSBEGROTING De beleidsbegroting bestaat uit de programma’s Gezondheid en RIGG en vormen samen het programmaplan PG&Z.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
9
PROGRAMMA GEZONDHEID (GGD) Gezond zijn betekent meedoen in de maatschappij, sociale contacten hebben en een gevoel van controle over eigen leven te kunnen ervaren. Daarmee is gezond zijn meer dan niet ziek zijn. Het is fijn als iemand weet wat hij/zij zelf kan doen. En het is belangrijk om op de juiste momenten het juiste advies te krijgen. Of de juiste hulp. De missie van GGD Groningen luidt als volgt: GGD Groningen werkt met overtuiging aan de gezondheid en veiligheid van alle inwoners in onze regio. Preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming zijn onze kerntaken, die wij dagelijks in nauwe samenwerking met onze opdrachtgevers vorm en inhoud geven. Ongeveer 430 GGD-professionals werken dagelijks, namens alle Groninger gemeenten, aan onze missie in de provincie Groningen. Samen met gemeenten en (kennis)partners zetten we ons in om de gezondheid van de inwoners in de regio Groningen te bevorderen: “Meer gezonde jaren voor Groningers”. In de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 zijn strategische thema’s opgenomen die hier extra aan bijdragen. Samen met de gemeenten geeft de GGD invulling aan deze strategische thema’s. Daarnaast voert GGD Groningen tal van activiteiten uit om de gezondheid van de burgers te beschermen (collectieve preventie). Op het gebied van de jeugdgezondheidszorg vervult de GGD bijvoorbeeld een centrale rol.
Voor gemeenten, zorg- en onderwijsinstellingen zijn wij tevens een vraagbaak voor informatie over leefwijze, gezondheid, milieu en zorg. Ook doen we toezichtstaken (o.a. kinderopvang, Wmo). Kortom, wij helpen gemeenten een dagelijkse leefomgeving te realiseren die gezonder en veiliger is. De couleur locale staat hierbij centraal. Sinds de coronapandemie hebben thema’s als preventie/gezondheidsbevordering maar ook samenwerking tussen de verschillende zorgdomeinen sterk aan kracht gewonnen. Dit is ook noodzakelijk vanwege de voortschrijdende vergrijzing en het oplopende tekort aan arbeidskrachten in de curatieve zorg en het brede sociaal domein, het dreigende ‘zorginfarct’. Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) worden verschillende partijen zoals gemeenten en partijen uit het medische- en maatschappelijk veld gestimuleerd om regionaal en lokaal meer samen te werken. GGD’en vervullen vanuit een (wettelijke) grondslag verschillende rollen in de uitwerking van het IZA en GALA; kennismakelaar, adviseur van gemeenten, expert op het gebied van gezondheidsbevordering, als uitvoerder en als coördinator. In beide akkoorden is er aandacht voor de rol van de GGD’en als kennis- en adviespartner van gemeenten en (keten)partners. In 2025 vindt deze versterking verder plaats op de thema’s die de gemeenten als prioritair hebben aangegeven.
We zien dat het gezondheidsbeeld in onze regio leidt tot grote gemeentelijke opgaven op het gebied van preventie, zorg en ondersteuning. De publieke gezondheidszorg moet daarbij verbonden zijn met de opgaven in het brede sociale én fysieke domein (Health in and for all Policies).
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
10
DEELPROGRAMMA’S GEZONDHEID Gezondheid: Gezond en veilig opgroeien De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is het belangrijkste product dat onder het deelprogramma Gezond en veilig opgroeien valt. De Jeugdgezondheidszorg heeft als enige partij in de regio vrijwel alle jeugdigen 0-18 jaar en een groot deel van de zwangeren in beeld en biedt over een langere periode laagdrempelige, preventieve zorg aan. JGZ draagt ertoe bij dat kinderen/jongeren zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze gezond en veilig opgroeien, door vroegtijdig te signaleren, aan te geven wat tot de normale ontwikkeling behoort en de eigen kracht van kinderen/jeugdigen en gezinnen te versterken. Alle kinderen in Nederland, ook zij die gezond zijn, hebben recht op zorg conform het Basispakket JGZ (0-18 jarigen). Gemeenten hebben op grond van de Wet publieke gezondheid de taak om te zorgen dat 0-18 jarigen woonachtig in hun gemeente deze zorg ook krijgen aangeboden. In die zin is de jeugdgezondheidszorg, als onderdeel van de publieke gezondheidszorg, met zowel haar individuele als ook collectieve taken, te beschouwen als een basisvoorziening. Het Landelijk Professioneel Kader (LPK), sinds 1 januari 2016 van kracht, ondersteunt de JGZ-organisaties bij een meer flexibele uitvoering van het Basispakket JGZ.
In 2022 is landelijk gewerkt aan het updaten van het LPK omdat ook de zorg voor zwangeren aan het Basispakket is toegevoegd. Het LPK past goed bij een JGZ die streeft naar een nog betere inbedding in het domein van de publieke gezondheidszorg. Tevens helpt het de JGZ om zich goed te kunnen positioneren in het (lokale) sociale domein. Centraal staat daarbij steeds een goede aansluiting op de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders. Binnen deze werkzaamheden staan ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren centraal, maar ook vroegsignaleren en adequaat doorverwijzen. Door focus aan te brengen en samen te werken met ketenpartners in het domein van de publieke gezondheidszorg, kan de JGZ écht het verschil maken in de aanpak van maatschappelijke uitdagingen. Onderdeel van de JGZ GGD is de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met als belangrijkste doel het voorkomen van ziekten en epidemieën. De gemeenten zijn sinds 1-1-2019 formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van de vaccinaties. Hoewel het RVP geen deel uitmaakt van het Basispakket JGZ behoort vaccineren wel tot de kernactiviteiten van de JGZ. Vastgelegd is namelijk dat de uitvoering van het RVP moet gebeuren door dezelfde organisatie die ook de JGZ uitvoert.
De preventieve logopedie heeft als belangrijke taak de vroegsignalering van spraak- en taalproblematiek en indien nodig toeleiden naar een juiste behandeling daarbij. Het niet of te laat herkennen van het probleem kan leiden tot leer- en gedragsproblemen en tot het ten onrechte uitstromen naar het speciaal basisonderwijs. Vroegsignalering en een juiste behandeling bespaart veel leed voor het kind en veel geld aan zorg- en onderwijskosten voor de maatschappij. De JGZ heeft een belangrijke rol in het signaleren van taal (ontwikkelings-)stoornissen en -achterstanden. ____________________________________________________________________________ Wat willen we bereiken? Jeugdgezondheidszorg Investeren om de jeugd in de provincie Groningen gezond, veilig en kansrijk op te laten groeien en zorg te dragen voor een gezonde nieuwe generatie blijft de komende jaren hard nodig om provinciale gezondheidsverschillen niet verder te laten oplopen t.o.v. het landelijke gemiddelde. Groningse jeugd scoort nog altijd slechter op leefstijl (roken, alcohol en overgewicht) dan gemiddeld. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
11
Verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling naar een duurzame en meer flexibele JGZ krijgt in 2024 een vervolg. Daarbij blijven we ernaar streven om alle kinderen/jeugdigen in beeld te houden, maar dat doen we samen met ouder(s) en ketenpartners en daardoor nog meer op maat. De rol van de JGZ-professional verandert ook bij dit proces, omdat ouder(s) en kind/jongere steeds meer zelf regie hebben over welke diensten ze van de JGZ willen ontvangen. De vorm, inhoud en het aantal contacten met de JGZ passen bij die behoefte van ouder(s) en kind/jongere. In 2022 is de JGZ gestart met het verder ontwikkelen en optimaliseren van haar uitvoeringsprocessen in het Primair Onderwijs. In 2023 is deze ontwikkeling ook gestart in de andere contacten die de JGZ heeft met ouders en jeugdigen. In 2024 wordt volop gewerkt aan scholing en implementatie van geoptimaliseerde werkprocessen in de gehele provincie. Het gaat daarbij ook om het opnieuw inrichten van onze werkprocessen teneinde de juiste professional op de juiste plaats en op het juiste moment in te zetten. Deze taakherijking moet de uitvoering flexibeler maken, maar ook de kwaliteit van de uitvoering blijven garanderen. De JGZ haakt aan bij de landelijke akkoorden (o.a. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)) en de brede Specifieke Uitkeringsregeling (SPUK). Maar ook bij regionale ontwikkelingen (o.a.
Gezondheidsoverleg Groningen en lokaal gezondheidsbeleid) en maatschappelijke opgaven. Landelijke ontwikkelingen en ambities worden vertaald naar provinciale en gemeentelijke doelen zoals onder andere beschreven in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026. De JGZ blijft zich, in aansluiting op de landelijke ontwikkelingen en ambities, actief inzetten voor een gezonde jeugd. Als GGD willen we hieraan vroegtijdig een optimale bijdrage leveren, op het juiste moment, op de juiste plek, door de juiste professional. Hierbij ligt de focus op de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. Instrumenten zijn bijvoorbeeld het prenataal huisbezoek en het actieprogramma Kansrijke Start. Er is landelijk politieke aandacht om Kansrijke Start structureel in te bedden in regionaal en lokaal beleid, en de focus te verbreden van 1000 naar 1500 dagen, in de te vormen lokale en regionale preventie-infrastructuur. GGD Groningen zal zich ook in 2024 blijven inzetten voor een integrale domeinoverstijgende eerste 1000 dagen aanpak en een provinciale uitrol daarvan. Verder blijven we aandacht houden voor de JGZ Preventieagenda met de pijlers ouderschap, hechting, weerbaarheid en gezondheid. Door in te zetten op deze vier pijlers gaan we grote maatschappelijke problemen als schoolverzuim, armoede en kindermishandeling te lijf.
Als onderdeel van de pijler gezondheid wordt ook in 2025 specifiek ingezet op het thema laaggeletterdheid. Preventie van laaggeletterdheid is van belang aangezien laaggeletterdheid van generatie op generatie wordt doorgegeven en verbonden is met diverse gezondheidsproblemen. Met onze inzet willen we een start maken op weg naar een ‘geletterde generatie’. Daarnaast besteden wij ook in 2025 specifiek aandacht aan het thema mentale gezondheid van kinderen en jeugdigen en hun ouders. De afgelopen jaren zijn er signalen van een toenemende druk op het dagelijkse leven van onze jeugd door maatschappelijke problemen (prestatiedruk, sociale media, leefstijl, corona). Deze problemen hebben invloed op de mentale (en fysieke) gezondheid van de jeugd en hun opvoeders in onze provincie. __________________________________________________________________________________ Wat gaan we daarvoor doen? Jeugdgezondheidszorg Doorontwikkeling, Vernieuwing en verbetering
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
12
•
Doorontwikkeling JGZ In 2023 is ingezet op het verder doorontwikkelen van de JGZ; waarbij landelijke, regionale en lokale aandacht en ontwikkelingen maar ook de eigen ambities leidraad zijn om de JGZ verder te professionaliseren en te innoveren. Deze doorontwikkeling is een meerjarig traject en ook in 2025 zal deze doorontwikkeling nog steeds onze aandacht vragen.
•
JGZ Preventieagenda In 2025 zal de aandacht voor de JGZ Preventieagenda worden voortgezet. Door de coronacrisis zijn bepaalde maatschappelijk problemen nog groter geworden, waardoor nog duidelijker wordt hoe belangrijk het is om deze problemen breed aan te pakken. Ook zal in 2025 bij kinderen aandacht besteed worden aan de preventie van laaggeletterdheid door taalstimulering, waarbij de inzet van VVE als belangrijke interventie gezien wordt. Daarnaast is de JGZ actief in het signaleren van laaggeletterdheid bij ouders en verzorgers en indien noodzakelijk zal de JGZ doorverwijzen naar lokale ketenpartners.
•
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Vanaf 2019 zijn de JGZ-teams ondersteund door de aandachtsfunctionaris bij het tijdig signaleren en handelen bij vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling, zowel op inhoud (casuïstiek) als op proces (scholing). In 2022 zijn twee praktijkbegeleiders geschoold en zijn zij ook aandachtsfunctionaris. In 2025 wordt deze ondersteuning gecontinueerd.
Eerste 1000 dagen •
Investering ketenaanpak geboortezorg Er wordt verder geïnvesteerd in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting op verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige en kraamzorg. De JGZ is de schakel tussen de (vaak) regionaal georganiseerde geboortezorg en het lokaal georganiseerde sociaal domein. De JGZ draagt daarmee bij aan een sluitende keten, waarbij de jeugdverpleegkundigen al vóór de geboorte hun expertise inbrengen bij zwangeren door het aanbieden van de 22 weken prik en indien gewenst een prenataal huisbezoek. Vanaf 1 juli 2022 is het aanbieden van het prenataal huisbezoek aan zwangeren in een kwetsbare situatie door de JGZ een verplichte taak. GGD Groningen werkt al met het aanbieden van het prenataal huisbezoek en zal dit in 2025 continueren. Het streven daarbij is om het percentage van het aantal prenatale huisbezoeken verder omhoog te brengen.
•
Nu Niet Zwanger (NNZ) GGD Groningen is sinds 2021 coördinator van het programma ‘Nu niet Zwanger’. GGD Groningen continueert de coördinatie van dit programma in 2025, passend bij het landelijk voornemen van het nieuwe kabinet om het actieprogramma Kansrijke Start structureel te borgen. Het programma NNZ wordt uitgevoerd door de JGZ, als onderdeel van het programma Kansrijke Start. Dit programma ondersteunt kwetsbare (potentiële) ouders bij het nemen van de regie over hun kinderwens. Alle gemeenten in de provincie Groningen hebben er voor 2024 voor gekozen in te zetten op NNZ, als onderdeel van een integrale domein-overstijgende eerste 1000 dagen aanpak. In het licht van het voorkomen van ongewenste zwangerschappen zal GGD Groningen in 2025, in samenwerking met SENSE, extra aandacht besteden aan voorlichting over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie voor leerlingen op het VO. GGD Groningen streeft naar een meer structurele borging van het
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
13
programma NNZ voor de komende jaren en gaat daar graag het gesprek over aan met de gemeenten in onze provincie.
1 2
•
Bijdrage aan Multidisciplinaire Onderwijsdag De JGZ is een van de betrokken partijen in de Multidisciplinaire Onderwijsdag, georganiseerd door het consortium Zwangerschap en Geboorte Noord-Nederland. In 2025 is het streven om dit voort te zetten. Op deze manier draagt GGD Groningen bij aan de professionalisering van toekomstige beroepsprofessionals in de geboortezorg.
•
Ouderschap en Hechting Niet alleen op het gebied van geboortezorg wordt verder geïnvesteerd, maar ook in de belangrijke periode daarna. Ook in 2025 zullen we zorgdragen voor een blijvende focus op de thema’s ouderschap en hechting in de uitvoering van de JGZ; deze thema’s zijn tevens pijlers van de JGZ Preventieagenda.
•
Stevig Ouderschap De interventie Stevig Ouderschap is een bewezen effectief 1en landelijk programma, in beheer bij het NCJ. Binnen de interventie is veel aandacht voor twee pijlers van de JGZPreventieagenda: hechting en ouderschap. Het programma legt de nadruk op het versterken van de eigen kracht van het gezin en normaliseren. Door middel van Stevig Ouderschap krijgen kinderen uit gezinnen die wat meer ondersteuning nodig hebben, de kans om gezond en veilig op te groeien. Alle gemeenten in de provincie Groningen hebben voor 2024 gekozen voor de bewezen effectieve interventie Stevig Ouderschap. De gemeenten Groningen, Het Hogeland, Midden-Groningen, Westerkwartier, Oldambt, Stadskanaal, Veendam en Pekela hebben ervoor gekozen om naast Stevig Ouderschap ook ‘Stevig Ouderschap-prenataal’ (vóór de geboorte) aan te bieden.. Ook is de in 2022 de landelijke pilot “Stevig Ouderschap Groter” na positieve evaluatie voortgezet in twee Groninger wijken, in de gemeente Westerkwartier en de gemeente Midden-Groningen. Deze vorm van Stevig Ouderschap is gericht op de leeftijdscategorie ná twee jaar, met een instroom tot zes jaar. Dit als aanvulling op het reguliere programma van Stevig Ouderschap. GGD Groningen wil deze unieke vorm van Stevig Ouderschap continueren in de komende jaren. In 2025 zouden wij het liefst alle vormen van stevig ouderschap in allen gemeenten willen aanbieden.
•
VoorZorg Voorzorg is een bewezen effectief 2programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van problemen. Zij krijgen ondersteuning van een gespecialiseerd VoorZorgverpleegkundige die ondersteunt bij de zwangerschap, versterking van het ouderschap, verzorging en opvoeding, gezondheid en levensloopontwikkeling en bij het krijgen van betere toegang tot hulp. Het hoofddoel is het gezond, veilig en kansrijk laten opgroeien van kinderen in gezinnen die door een opeenstapeling van risicofactoren in een kwetsbare situatie verkeren. Het gaat hier om risicofactoren in het verleden en het heden zoals: huiselijk geweld, middelengebruik, financiële problemen, weinig of geen opleiding, beperkte sociale, gezondheids- en opvoedvaardigheden. Hierdoor is er een grote kans op mishandeling en verwaarlozing.
Effectief volgens eerste aanwijzingen (NCJ) Effectief volgens goede aanwijzingen (NCJ)
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
14
VoorZorg bestaat uit gestructureerde huisbezoeken door in VoorZorg gespecialiseerde verpleegkundigen. Die bezoeken vinden plaats tijdens de zwangerschap en eerste twee levensjaren. VoorZorg heeft leeftijdsspecifieke aandachtspunten en vaardigheidstrainingen, die op de doelgroep zijn toegesneden. VoorZorg werkt in een vertrouwensrelatie aan: ouderschap, hechting, opvoedvaardigheden, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontwikkeling, financiële stabiliteit, relatie met partner en familie en het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen. VoorZorg past uitstekend bij de doelen van het sociale domein, het jeugdstelsel en lokale coalities en aanpak, zoals voorgestaan wordt in het actieprogramma ‘Kansrijke Start’. VoorZorg wordt afgestemd op het aanbod van bestaande lokale voorzieningen. Cliënten leren hun sociale netwerk beter te benutten en worden aangemoedigd gebruik te maken van de bestaande algemene (zorg)voorzieningen, zoals de JGZ, geboortezorg of schuldsanering. Met VoorZorg worden hoog risico jonge vrouwen ondersteund met als doel zware opvoedingsproblemen, waaronder kindermishandeling, te voorkomen dan wel terug te dringen en daarmee op termijn de kosten zoals jeugdhulp te verminderen. In 2022 is deze interventie gestart in de gemeenten Groningen en Midden-Groningen. In 2024 wordt dit programma gecontinueerd en ook gestart in de gemeente Veendam.
Er wordt gestreefd naar uitbreiding van dit programma in 2025 gezien de bewezen positieve effecten op het terugdringen van de kosten voor jeugdhulp. •
Moeders Informeren Moeders (MIM) Moeders Informeren Moeders (MIM) is een goed onderbouwd programma voor moeders met een eerste kind tussen 0 en 18 maanden. Getrainde vrijwilligers (ervaren moeders) bieden opvoedondersteuning, gezondheidsvoorlichting en een steuntje in de rug aan andere moeders. In maandelijkse huisbezoeken, groepsbijeenkomsten en online wisselen moeders ervaringen en informatie uit. MIM versterkt het zelfvertrouwen, de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van moeders. MIM wordt in 2025 gecontinueerd in de gemeente Groningen.
De school als ketenpartner •
Gezonde school; advisering collectieve aanpak Op basis van informatie uit de individuele contactmomenten bezit de JGZ niet alleen de mogelijkheid om signalen te bundelen, maar ook te adviseren over een collectieve aanpak. Op deze wijze kan en wil de JGZ nog meer bijdragen aan het inzicht van de gemeente in de gezondheid van haar jeugd. Ook wil de JGZ het eigen aanbod hiermee nog verder afstemmen op de (veranderde) wensen en gewoontes van ouders en jeugdigen. Eén van de mogelijkheden om te adviseren over een collectieve aanpak, is volgens de aanpak van de Gezonde School. De rol van de JGZ hierin, zal worden gecontinueerd in 2025. Binnen deze collectieve aanpak zal ook de aandacht voor mentale gezondheid/weerbaarheid een belangrijke plek krijgen.
•
JGZ en het Voortgezet Onderwijs GGD Groningen is een aantal jaren geleden gestart met JEJG in het voortgezet onderwijs. Nog steeds lukt het niet om dit contactmoment op alle scholen uit te voeren. In 2024 en 2025 willen we dit daadwerkelijk gaan realiseren.
•
Begeleiding bij schoolziekteverzuim Het volgen van onderwijs op een school is nodig voor kinderen en jongeren om zich te ontwikkelen en om leeftijdsgenoten te ontmoeten en sociale vaardigheden te ontwikkelen.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
15
Niet naar school gaan brengt de ontwikkeling van kinderen en jongeren in gevaar. Het uitgangspunt is daarom dat alle kinderen en jongeren zoveel mogelijk op school zijn. Een kind dat niet op school is moet altijd bezorgdheid oproepen. Er is het afgelopen jaren een provinciale werkgroep actief rondom de inzet van de GGD op scholen, waarbij verzuimbegeleiding van jeugdigen die van school verzuimen door ziekte een belangrijk thema is. De werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van GGD, samenwerkingsverbanden onderwijs en gemeenten. Vanuit de GGD willen we actief blijven in de preventie en aansluiten bij de provinciale ontwikkelingen binnen het onderwijs: “Schitteren door aanwezigheid”. Samen met alle partners in en rondom het onderwijs willen we schoolgang als uitgangspunt en voorwaarde voor een gezonde ontwikkeling realiseren. De JGZ kan vooral een bijdrage leveren aan het terugdringing van ziekteverzuim middels een gestructureerde aanpak. In 2023 is besloten om in 2024 in de gemeenten Oldambt, Stadskanaal, Veendam, Pekela en Westerwolde te starten met een pilot van de evidence based methodiek MAZL3 (meer aandacht voor zieke leerlingen) op de VO scholen, om ziekteverzuim terug te dringen. Deelname en een actieve rol van het onderwijs is daarbij noodzakelijk. Dit zal worden gecontinueerd en uitgebreid in 2025. •
Mentale gezondheid GGD Groningen zet in 2025 verder in op het verbeteren van de mentale gezondheid van jeugdigen. Er wordt in 2024 ervaring opgedaan met verschillende methoden om mentale problemen bij jeugdigen te voorkomen én beter te signaleren, waarbij optimaal wordt samengewerkt met ketenpartners. Een effectieve interventie STORM 4(Strong Teens and resilliant minds) is in 2023 en 2024 geïntegreerd in de werkwijze van JeJG. Op vijf VO scholen wordt deze interventie uitgevoerd in samenwerking met de scholen en GGZ aanbieders Lentis en Accare. Er zal worden gekeken op welke scholen deze methodiek in 2025 nog meer kan worden ingezet om aandacht te hebben voor mentale gezondheid van jongeren en inzet van preventieve interventies ten behoeve van mentale gezondheid van de jongeren.
•
Consultatieteam Pesten en Plezier op School Het Consultatie Team Pesten (CTP) is eind 2023 overal gestopt en deze methodiek wordt niet meer uitgevoerd in de provincie Groningen. Het alternatief is de methodiek “Plezier op school” die in 2024 wordt uitgevoerd in drie gemeenten (Westerwolde, Groningen en Eemsdelta). Plezier op school zal in 2024 worden ondergebracht in beleid mentale gezondheid. In 2025 is de wens om de methodiek plezier op school in meer gemeenten uit te voeren.
Rijksvaccinatieprogramma
3 4
•
Ontwikkelingen Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is continu in ontwikkeling. GGD volgt nauwgezet de toevoeging van vaccinaties aan het Rijksvaccinatieprogramma.
•
Verhogen vaccinatiegraad De landelijke Vaccinatie Alliantie blijft inzetten op het verhogen van de vaccinatiegraad. Dit wordt gedaan op verschillende actiepunten, waaronder het inzetten op kennisvergroting van professionals en het tegengaan van desinformatie. GGD Groningen zal ook in 2025 op basis
Effectief volgens aanwijzingen (NCJ) Effectief volgens GGD Brabant
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
16
van deze landelijke inzet, aandacht houden voor het verhogen van de vaccinatiegraad in onze eigen regio. •
Monitoring GGD Groningen onderhoudt contact met de gemeenten om de vaccinatiegraad te monitoren en hier eventueel actie op te ondernemen.
Wat kost het? Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezondheid gezond en veilig opgroeien lasten Totaal uitgaven
2023 18.974
2024 20.222
2025 20.727
2026 20.991
2027 21.516
Gezondheid gezond en veilig opgroeien baten
-18.974 0 0 0 0
-20.222 0 0 0 0
-20.727 0 0 0 0
-20.991 0 0 0 0
-21.516 0 0 0 0
Reserve-mutaties
Totaal inkomsten Saldo voor mutatie in reserves Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
17
Gezondheid: Gezondheid beschermen en bevorderen Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen van GGD Groningen omvat meerdere producten op het gebied van het beschermen en bevorderen van gezondheid. De GGD houdt zich bezig met tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid. Burgers beschermen als er risico’s zijn voor infectieziekten is een wettelijke taak van de GGD. Vanaf begin 2020 heeft deze taak door het beteugelen van de coronapandemie heel veel inzet en flexibiliteit van de GGD gevraagd en we houden er rekening mee dat onze samenleving in de toekomst vaker dan in de afgelopen decennia met nieuwe infectieziekten te maken zal krijgen. Het Rijk heeft in 2022 een plan gemaakt om voldoende voorbereid te zijn op toekomstige pandemieën, waarin ook de GGD een rol speelt in deze zogenaamde pandemische paraatheid. We zijn scherp op het in beeld brengen en voorkomen van besmettelijke ziekten door surveillance, testen en vaccinatiecampagnes. Specifiek ook met het afnemen van SOA-testen tijdens het spreekuur seksuele gezondheid en de screening op tuberculose. Ook adviseren we (zorg)instellingen over hun hygiënebeleid, dat met COVID-19 meer onder aandacht is gekomen. Naast advies over gezond reizen, geeft GGD Groningen ook de benodigde vaccinaties.
Daarnaast verzorgt de GGD desgewenst vaccinaties aan bedrijven en (onderwijs)instellingen. GGD Groningen heeft tevens een centrale rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van asielzoekers en vergunninghouders in de regio. De forensische geneeskunde verzorgt de lijkschouw voor de gemeenten en voert de medische arrestantenzorg en sporenonderzoek bij verdachten of slachtoffers uit. Deze laatste twee op basis van een contract met politie en justitie. De forensisch artsen van de GGD beoordelen ook personen met verward gedrag of psychische zorgbehoefte op verzoek van politie op de politiebureaus. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) is een vangnettaak van GGD Groningen en richt zich op zorgwekkende zorgmijders en personen met verward gedrag. Het gaat hierbij vaak om zeer complexe problematiek, waarbij bijvoorbeeld sprake is van overlast, vervuiling, verslaving, verwaarlozing en/of ernstige psychische problematiek. OGGz bevordert dat ook deze mensen de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben. Ook coördineren we voor een aantal gemeenten de lokale OGGz-netwerken en zorgen we voor afstemming met de ketenpartners. Het Verkennend Onderzoek voor gemeenten in het kader van de Wet Verplichte GGZ, van kracht op 1 januari 2020, wordt in een aantal gemeenten door OGGz-medewerkers uitgevoerd.
Milieu en Gezondheid richt zich op de invloed van het milieu op de gezondheid van bevolkingsgroepen. We geven adviezen over onder andere gevaarlijke stoffen, straling, geluid en geur in het binnen- en buitenmilieu, met een gezonde en veilige leefomgeving als oogmerk. We merken dat door de vele maatschappelijke opgaven de schaarse ruimte steeds meer onder druk komt te staan en dat de waardering voor een gezonde en veilige leefomgeving meer in beeld komt. We zetten ons in voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving door te adviseren op visies, plannen en vergunningverlening vanuit de Omgevingswet, de energietransitie, klimaatadaptatie en andere plannen. De GGD is ook een crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn (infectieziektebestrijding, gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen en forensische geneeskunde). Daarnaast wordt nauw samengewerkt met de GHOR. De GGD heeft een overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
18
__________________________________________________________________________________ Wat willen we bereiken? Infectieziektebestrijding Het team infectieziektebestrijding is met de artsen, sociaal-verpleegkundigen, deskundigen infectiepreventie, de Regionaal Arts Consulent (RAC), de Regionaal Epidemiologisch Consulent (REC) in samenwerking met het RIVM actief in het voorkomen, het beschermen en bestrijden van (uitbraken van) infectieziekten. Het realiseren van een robuuste infectieziektebestrijding en preventie is één van de strategische thema’s in de Meerjarenagenda (MJA) Publieke Gezondheid 2023-2026. Het team infectieziektebestrijding moet goed toegerust zijn om aan de blijvende behoefte aan laagdrempelige advisering over infectieziektepreventie aan diverse doelgroepen te voldoen. Met de landelijke middelen bestemd voor het versterken van de infectieziektepreventie (VIP) hebben we in 2023 en 2024 een begin gemaakt met een toekomstbestendige IZB. Het programma bevat concrete activiteiten die zijn ondergebracht in de onderstaande vijf pijlers:
Vanaf 2024 tot en met 2026 wordt gefaseerd afscheid genomen van de huidige inrichting en ontvangen GGD’en incidentele middelen voor transitie capaciteit. Om zorg te dragen dat de regionale GGD’en kunnen bijdragen aan de landelijke operatie wordt door het Rijk middelen beschikbaar gesteld. Na deze eerste, belangrijke stappen in de versterking van de publieke gezondheid zet het kabinet vanaf 2025 in op verdere structurele versterking en samenwerking binnen het stelsel van infectieziektebestrijding. Daarnaast wordt er nog gewerkt aan een heringericht IV-landschap Infectieziektebestrijding. Voor de implementatie voorbereiding en uitvoering worden vanaf 2025 ook op regionaal niveau inspanningen verwacht waarvoor er extra geïnvesteerd moet gaan worden in de implementatiefase. Antibioticaresistentie (ABR) Steeds meer soorten bacteriën worden ongevoelig voor antibiotica. Hierdoor zijn in de toekomst infecties minder goed te behandelen. Bacteriën houden zich niet aan landsgrenzen, daarom zijn zowel internationaal als nationaal maatregelen nodig. Om dit te realiseren geeft het team Infectieziektebestrijding prioriteit aan een gezamenlijke aanpak van antibioticaresistentie.
Met de noordelijke GGD’en, ziekenhuizen, microbiologen, huisartsen en verzorgings- en verpleeghuizen is het ABR Zorgnetwerk Noord-Nederland (ABR ZNN) opgericht, gericht op meer samenhang bij de preventie van antibioticaresistentie. Het netwerk werkt met een actueel regionaal risicoprofiel, stelt speerpunten vast, wisselt kennis en informatie uit, helpt elkaar onderling, adviseert bij bestrijdingsmaatregelen, past veelbelovende interventies toe en organiseert activiteiten. Bij het regionale ABR-informatiepunt kunnen burgers en professionals terecht met vragen over antibioticaresistentie. Landelijk is de definitie van ABR aangepast naar AMR (Antimicrobial Resistance) en is er een nieuwe aanvraagperiode opgenomen voor het aanvragen van een GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
19
projectsubsidie voor de periode 2024 tot en met 2027. Voor die periode is wederom subsidie aangevraagd voor Noord-Nederland. In Noord-Nederland werkt de GGD ABR werkgroep aan het bepalen van de inzet van de GGD’en rondom ABR. Tuberculosebestrijding We blijven werken aan een toekomstbestendige TBC-bestrijding omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar de gevallen die zich voordoen zijn altijd complex omdat we te maken hebben met mensen die uit moeilijke omstandigheden komen. GGD Groningen werkt in nauwe samenwerking met de teams van Drenthe en Fryslân. Daarnaast wordt samengewerkt met het UMCG Beatrixoord en met acht GGD’en in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC). De meeste cliënten zijn asielzoekers, immigranten en buitenlandse studenten. Seksuele gezondheid Seksuele gezondheid volgt de hoofdlijn van het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2023-2027), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. De thema’s Sense Noord-Nederland zijn soa- en hiv-bestrijding, seksuele gezondheid, seksuele vorming, voorkomen van ongewenste zwangerschap, tegengaan van seksueel geweld met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen.
Op basis van de uitkomsten van de vijf jaar durende pilot rondom de verstrekking van PrEP, een pil die een hiv-infectie kan voorkomen aan mensen die een verhoogd risico lopen op hiv-besmetting, wordt de PrEP-zorg geïncludeerd in de nieuwe ASG-regeling die in 2024 is ingegaan. Uit het onderzoek dat AEF heeft uitgevoerd naar de werking van de ASG-regeling, bleek niet alleen de grote meerwaarde van de regeling, maar ook dat de financiële middelen sinds 2015 niet meer voldoende waren meegegroeid met loon- en prijsontwikkelingen. Daardoor kan steeds minder aan soa-zorg, seksualiteitshulpverlening en aan outreach-activiteiten worden gedaan. Ook bleek dat de landelijke verdeling van het budget tot ongelijke toegang tussen regio’s leidt. De verdeelsleutel is gebaseerd op het niveau van de ontvangen middelen van 2013. Het financiële verdeelmodel moet worden aangepast voor een gelijkere verdeling van zorg, hetgeen positief voor Noord-Nederland kan uitpakken. Daarmee wordt meer dan 50% van de werkzaamheden die in het kader van Seksuele Gezondheid worden uitgevoerd door de GGD bekostigd uit additionele gelden. Het Centrum Seksueel Geweld Groningen/Drenthe (CSG) is een samenwerkingsverband tussen GGD Drenthe, GGD Groningen, UMCG, Politie Noord-Nederland en Treant Zorggroep.
Experts vanuit verschillende disciplines werken hierin samen om zo snel mogelijk hulp te bieden, zodat de kans op medische en psychische problemen verkleint. Er is de afgelopen jaren een duidelijke stijging te zien in het aantal meldingen voor het CSG. In het tweejarig Regionaal actieplan seksueel geweld Gronings Offensief vinden de Groninger gemeenten elkaar in het versterken van de aanpak van seksueel geweld. In 2025 werken we aan borging van de resultaten uit het project. Seksueel geweld tegen kinderen vindt in 58% van de gevallen plaats in een woning bestaande uit incest, verkrachting, sexting en aanranding (monitor seksueel geweld tegen kinderen 2018-2022). De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen beveelt aan om het samenwerkingsverband tussen ziekenhuizen, GGD, GGZ, politie en Slachtofferhulp Nederland,
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
20
ondergebracht bij het CSG, te versterken. Dit met het doel de multidisciplinaire aanpak en hulpverlening aan (minderjarige) slachtoffers van seksueel geweld te verbeteren. Reizigersadvisering In de periode voor de coronapandemie kregen meer dan 15.000 cliënten jaarlijks advies, vaccinaties en/of medicatie voordat ze op reis gingen. Vervolgens zagen we in 2020 en 2021 een terugval van zo’n 90%. Het reizen zit sinds 2022 weer in de lift en in 2023 op 80% van het niveau van 2019. Vermoedelijk zal het aantal reislustigen verder toenemen en verwachten we dit jaar op het niveau van voor de coronapandemie te komen. Omdat de kosten van vaccins en personeel zijn toegenomen zijn de prijzen van vaccins meer dan gemiddeld toegenomen. We richten ons weer op het zoveel mogelijk reizigers voorbereid en beschermd op pad te sturen in den vreemde. Niet alleen om te voorkomen dat ze ziek worden, maar ook om te zorgen dat ze geen infectieziektes mee terug nemen. Samen met de afdeling IZB zetten we ook meer in op vaccineren op maat, waarbij we het aanbod van vaccinaties verder gaan uitbreiden richting diverse doelgroepen, zoals medewerkers van bedrijven en studenten in opleiding die een risico lopen op een infectieziekte. Publieke gezondheid asielzoekers Gezien de aanhoudende onrusten in de wereld zal het aantal vluchtelingen en asielzoekers ook in 2025 toenemen.
Met de spreidingswet zijn gemeenten medeverantwoordelijk voor de uitvoering van een evenredige opvang van vluchtelingen. GGD Groningen voert taken op het gebied van publieke gezondheid asielzoekers uit als onderaannemer van GGD GHOR Nederland, die met het COA een overeenkomst heeft gesloten. De GGD voert beschreven taken uit in de opvanglocaties op het gebied van jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding- en preventie, tuberculosebestrijding, inspectie technische hygiëne zorg en hygiëneadvies en -voorlichting aan COA-medewerkers en medewerkers van Gezondheidszorg Asielzoekers en gezondheidsbevordering en -voorlichting. Wij hebben voldoende flexibiliteit binnen onze organisatie om tijdig onze PGA-taken te kunnen vervullen. Forensische geneeskunde In 2025 willen we de dienstverlening voor forensisch geneeskundige taken op een geïntegreerde manier uitvoeren met de drie Noordelijke GGD’en. De samenwerking is noodzakelijk om de taken zoals 24/7 beschikbaarheid en inzetbaarheid voor forensisch medisch onderzoek bemenst te houden en tevens goede kwaliteit te kunnen leveren. Andere taken waar we in samenwerken zijn Forensisch Medische Expertise bij Kinderen en Kwetsbaren (FMEKK), lijkschouw en medische arrestantenzorg. Door middel van verdergaande taakdifferentiatie en het inzetten van ANIOS forensische geneeskunde proberen we de werkdruk bij forensisch artsen terug te brengen.
We blijven inzetten op het werven van nieuwe forensisch artsen en hebben ervaring opgedaan met de inzet van een ANIOS. Dat krijgt een vervolg. Tenslotte blijven we werken aan functiedifferentiatie waarbij we de rol voor verpleegkundigen bij de uitvoer van de medische arrestantenzorg in ieder geval blijvend inzetten. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De GGD is een expertisecentrum op het gebied van de OGGz. De coronapandemie heeft ons geleerd dat meer aandacht en afstemming voor het psychisch welbevinden van inwoners belangrijk is. Het team OGGz levert hieraan een bijdrage. We zetten ons in op het positioneren van de OGGz en werken voortdurend aan het uitbreiden van het expertisecentrum en het aanbieden van scholingen. Uiteraard is het relatiebeheer met gemeenten en ketenpartners belangrijk. De nauwe contacten met gemeenten vergemakkelijken het uitwisselen van informatie over onder andere landelijke ontwikkelingen en de aansluiting bij vragen van gemeenten. Met ketenpartners werken we samen GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
21
aan een goed vangnet voor kwetsbare inwoners, waarin iedereen een duidelijke positie en toegevoegde waarde heeft. Milieu en Gezondheid Milieu en Gezondheid (M&G) heeft de expertise om gemeenten ook in een vroegtijdig stadium te kunnen adviseren in ontwikkelingen rondom de fysieke leefomgeving, ter voorkoming van gezondheidsproblemen. Wanneer we naar de grote maatschappelijke opgaven kijken, de woningbouwopgave, de transitie in de landbouw, de versnelling in planvorming en uitvoering van de energietransitie en klimaatadaptatie, zal dit team meer benaderd worden over mogelijke gezondheidseffecten. Vanwege genoemde nieuwe ontwikkelingen en de importantie van participatie in diverse processen, zijn inwoners ook actiever in het raadplegen van de GGD over gezondheidseffecten van fysieke ingrepen in de leefomgeving. Daarom zorgt M&G ervoor dat zij via e-mail, sociale media, telefonisch, en de website hierover informatie kunnen vinden. Door nieuwe ontwikkelingen in de leefomgeving en mogelijke gevolgen voor de gezondheid dragen we desgewenst bij aan wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast zijn meerdere M&G medewerkers werkzaam als Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS). Medio 2024 hebben twee medewerkers de tweejarige opleiding tot GAGS afgerond. We blijven de bekendheid van de GAGS vergroten. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden.
Het ging hier om een omvangrijke wetswijziging, waarin het realiseren van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving centraal staat. Provincie, waterschappen en gemeenten hebben hun organisatie hierop zo goed mogelijk ingericht en werken samen met partners als Omgevingsdienst, Veiligheidsregio en GGD aan vele ruimtelijke opgaves. Ook moeten de opgaven en ambities vanuit de klimaat- en energietransitie meegenomen worden. Deze hebben ook invloed op de leefomgeving, zowel in ruimtelijke zin als wat betreft milieu, gezondheid en veiligheid. Omdat gezondheid vanaf het begin moet worden meegenomen in deze opgaven, geeft de GGD een integraal advies om een zo gezond mogelijke leefomgeving te realiseren. We verwachten, net als andere GGD’en, dat het niet lukt om binnen de huidige capaciteit aan de extra behoefte aan gezondheidsadvisering te kunnen voldoen. Daarom houden we zo goed mogelijk bij welke inzet door de diverse teams heeft plaatsgevonden. GGD als crisisdienst De GGD heeft sinds 2023 het overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen, waaronder het plan Crisisteam GGD, het Crisiscommunicatieplan, het Continuïteitsplan, het GGD Rampen Opvangplan (GROP) en de vier deelplannen (IZB, MMK, Gezondheidsonderzoek bij Rampen en Psychosociale Hulpverlening) op orde. In 2024 zijn het Bedrijfsnoodplan en het Nafaseplan tot stand gekomen.
Alle GGD- medewerkerszijn in 2024 en 2025 aan de hand van een e-learning ‘crisis bij de GGD’ bewust geworden van de crisisorganisatie die de GGD kan zijn. Medewerkers met een sleutelfunctie hebben een verdiepende e-learning gevolgd inclusief een interne bijscholing. Diverse medewerkers participeren taakgericht in de crisisorganisatie en zijn actief in de uitvoering van het opgestelde meerjarenprogramma Opleiding, Training en Oefening (OTO) dat met ingang van Q1 2024 klaar is. De GGD beschikt daarmee als crisisdienst over een stevig fundament in 2025. De GGD heeft een integraal protocol voor een gecoördineerde psychosociale hulpverlening bij incidenten voor de regio Groningen (PSHi) opgesteld. De inzet van PSHi is bedoeld voor een ingrijpende gebeurtenis waarbij de omgeving/maatschappij in brede zin is geraakt. Hierbij is behoefte aan regie en coördinatie, zonder dat er opschaling nodig is binnen de regionale GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025
22
rampenstructuur. De bestuurlijke verantwoordelijkheid, inclusief de besluitvorming rondom de inwerkingtreding van het protocol en een coördinatieteam PSHi, ligt bij het gemeentebestuur. Het jaar 2024 is het eerste volledige jaar dat we met dit protocol in de regio gaan werken. Naast de regisserende en coördinerende functie van de casuscoördinatoren kunnen ze voor het netwerk ook bedienen met adviezen als opschaling niet nodig is. __________________________________________________________________________________ Wat gaan we daarvoor doen? Infectieziektebestrijding Met de Coronapandemie is de aandacht voor infectieziektebestrijding in één klap hoog op de agenda komen te staan en heeft de noodzaak aangetoond van een adequate formatie (ook bij uitval van personeel als gevolg van snel verspreide besmettingen). De formatie bij IZB is de afgelopen jaren incidenteel vergroot vanuit de landelijke middelen bestemd voor het versterken van de infectieziektepreventie (VIP), om kwetsbaarheden weg te nemen en beter voorbereid zijn op een mogelijk nieuwe grootschalige infectieziekteuitbraak. Daarnaast zullen we als GGD in blijven zetten op de versterking van de infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid. We hebben gemerkt dat een (dreigende) uitbraak leidt tot vele vragen om advies van de GGD vanuit diverse sectoren (zoals onderwijs, kinderopvang, werklocaties en leefomgeving).
Door voortdurend de ontwikkelingen en signalen op het gebied van infectieziektebestrijding bij te houden met ons netwerk zijn we hierop voorbereid. Dat geldt ook voor het optreden van mogelijke zoönosen, zoals vogelgriep. In 2023 heeft staatssecretaris Van Ooijen het principebesluit genomen om een publieke vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD’en te beleggen. Hiermee wordt een belangrijke stap gezet richting een kosteneffectief, flexibel, wendbaar en toekomstbestendig vaccinatiestelsel voor iedereen van 0 tot 100+ jaar. In 2023 is landelijk gestart met een uitvoeringstoets; deze toets brengt de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD in kaart en is naar verwachting in 2024 gereed. Uit het rapport zal blijken hoe de voorziening bij de GGD’en ingebed moet worden en hoe dit gefaseerd zal plaatsvinden. Verder zal het concept ‘vaccinaties op maat’ verder uitgewerkt worden, omdat de vraag naar vaccinaties buiten het Rijksvaccinatieprogramma om toeneemt. Het betreft dan bijvoorbeeld Meningokokken B vaccinaties (tegen hersenvliesontsteking), maar ook de mogelijkheid voor volwassenen die niet eerder via het Rijksvaccinatieprogramma zijn gevaccineerd, om deze vaccinaties alsnog te halen, zoals tegen HPV. Samen met Jeugdgezondheidszorg zetten we ons in voor het bereiken van een hogere vaccinatiegraad onder de bevolking.
Antibioticaresistentie De GGD levert in het ABR Zorgnetwerk Noord-Nederland een bijdrage aan de landelijke doelen voor de komende jaren; bevorderen van het juiste gebruik van antibiotica, ter voorkoming van het ontstaan van resistente micro-organismen, het voorkomen van verspreiding van BRMO (Bijzonder Resistente Micro-Organismen) tussen patiënten in en buiten zorginstellingen, een afname van uitbraken in zorginstellingen, door middel van adequate surveillance en goede infectiepreventie. Een van de geleerde lessen van de eerste COVID-golf in de verpleeghuizen is dat de basis(veiligheid) op orde moet zijn in alle verpleeghuizen. GGD en GHOR adviseren bij het aanpassen van crisisplannen (of draaiboeken) en het vergroten van de kennis en vaardigheden van zorgverleners met betrekking tot hygiëne en infectiepreventie. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | BEGROTING 2025