05-02 Jaarrekening 2023 PGZ-getekend
Tekst van het document
Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
1
JAARVERSLAG 2023 & JAARREKENING 2023 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG GRONINGEN
Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Zorg Groningen en ondertekend op 26 april 2024.
Mevr. M. Molema
Dhr. E. Offereins
Voorzitter
Penningmeester
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
2
INHOUD Inhoud ......................................................................................................................................... 3 1.
2.
Inleiding ............................................................................................................................... 5 1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z ......................................................... 5
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD ............................ 5
Jaarverslag GGD 2023............................................................................................................ 6 2.1.
Programma Gezondheid.......................................................................................................... 6
2.2.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien........................................................................ 11
2.3.
Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen .................................................. 21
2.4.
Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden ................................... 39
2.5. Deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van kwaliteit, veiligheid en hygiëne ......................................................................................................................... 53 2.6. 3.
Jaarverslag RIGG ................................................................................................................. 61 3.1.
4.
5.
6.
7.
Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 56
Programma RIGG ................................................................................................................... 61
Paragrafen .......................................................................................................................... 65 4.1.
Paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 65
4.2.
Paragraaf: Financiering .......................................................................................................... 71
4.3.
Paragraaf: Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 72
Jaarrekening 2023 ............................................................................................................... 75 5.1.
Overzicht van baten en lasten ............................................................................................... 75
5.2.
Toelichting overzicht van baten en lasten............................................................................. 76
5.3.
Toelichting deelprogramma’s Gezondheid (GGD) ................................................................ 78
5.4.
Toelichting deelprogramma RIGG ......................................................................................... 82
5.5.
Overzicht incidentele baten en lasten................................................................................... 82
Balans................................................................................................................................. 83 6.1.
Activa ..................................................................................................................................... 83
6.2.
Passiva ................................................................................................................................... 84
6.3.
Waarderingsgrondslagen ...................................................................................................... 85
6.4.
Toelichting balans Activa ....................................................................................................... 87
6.5.
Toelichting balans Passiva ..................................................................................................... 90
Wet normering topinkomens .............................................................................................. 95 7.1.
WNT Bestuur PG&Z ............................................................................................................... 95
7.2.
WNT - GGD ............................................................................................................................ 96
7.3.
WNT – RIGG ........................................................................................................................... 97
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
3
8.
Rechtmatigheidsverantwoording......................................................................................... 99
9.
Controleverklaring .............................................................................................................100
9. Bijlagen .................................................................................................................................105 9.1.
Bijlage 1 : Taakvelden .......................................................................................................... 105
9.2.
Bijlage 2 : EMU-saldo ........................................................................................................... 106
9.3.
Bijlage 3 : SISA verantwoordingsinformatie ........................................................................ 107
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
4
1. INLEIDING 1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z
Voor u liggen de jaarstukken (jaarverslag en jaarrekening) van de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg (PG&Z) over 2023. Sinds 2015 zijn twee uitvoeringsorganisaties actief onder de vlag van PG&Z, namelijk GGD Groningen en RIGG. Deze uitvoeringsorganisaties zijn voor wat betreft organisatie, administratie en financiën gescheiden van elkaar. In 2023 heeft het bestuur van de PG&Z besloten te komen tot twee aparte gemeenschappelijke regelingen voor GGD Groningen respectievelijk RIGG. Volgens planning is dit de een-na-laatste keer dat in de jaarrekening van de PG&Z de financiële verantwoording van beide uitvoeringsorganisaties geconsolideerd en gezamenlijk wordt gepresenteerd.
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD
In deze jaarstukken vindt de verantwoording van de uitvoeringsorganisaties waar mogelijk afzonderlijk plaats voor een goed inzicht in beide uitvoeringsorganisaties. GGD en RIGG leggen in het jaarverslag inhoudelijk verantwoording af in de programmaverantwoording. In de programmaverantwoording wordt per (deel)programma verantwoording afgelegd over wat is bereikt, wat er voor gedaan is en wat het heeft gekost. Ook de verplichte paragrafen maken onderdeel uit van het jaarverslag. In de paragrafen wordt ingegaan op de toereikendheid van de financiële positie en de financiering. De overige verplichte paragrafen zijn voor GGD en RIGG niet relevant en derhalve niet opgenomen. In de jaarrekening PG&Z 2023 worden zowel de geconsolideerde cijfers als de afzonderlijke cijfers van GGD en RIGG gepresenteerd en toegelicht.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
5
2. JAARVERSLAG GGD 2023
2.1.
Programma Gezondheid
Inleiding Gezond zijn betekent meedoen in de maatschappij, sociale contacten hebben en een gevoel van controle over eigen leven te kunnen ervaren. Daarmee is gezond zijn meer dan niet ziek zijn. Het is fijn als iemand weet wat hij/zij zelf kan doen. En het is belangrijk om op de juiste momenten het juiste advies te krijgen. Of de juiste hulp. De missie van GGD Groningen luidt als volgt: GGD Groningen werkt met overtuiging aan de gezondheid en veiligheid van alle inwoners in onze regio. Preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming zijn onze kerntaken, die wij dagelijks in nauwe samenwerking met onze opdrachtgevers vorm en inhoud geven. Ongeveer 430 GGD-professionals werken dagelijks, namens alle Groninger gemeenten, aan onze missie in de provincie Groningen. Samen met gemeenten en (kennis)partners zetten we ons in om de gezondheid van de inwoners in de regio Groningen te bevorderen: “Meer gezonde jaren voor Groningers”. In de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 zijn strategische thema’s opgenomen die hier extra aan bijdragen. Samen met de gemeenten geeft de GGD invulling aan deze strategische thema’s. Daarnaast voert GGD Groningen tal van activiteiten uit om de gezondheid van de burgers te beschermen (collectieve preventie). Op het gebied van de jeugdgezondheidszorg vervult de GGD bijvoorbeeld een centrale rol.
Voor gemeenten, zorg- en onderwijsinstellingen zijn wij tevens een vraagbaak voor informatie over leefwijze, gezondheid, milieu en zorg. Ook doen we toezichtstaken (o.a. kinderopvang, Wmo). Kortom, wij helpen gemeenten een dagelijkse leefomgeving te realiseren die gezonder en veiliger is. De couleur locale staat hierbij centraal. Ontwikkelingen Stand van zaken corona Na een periode van drie jaar waarin volop getest en gevaccineerd is om Covid te bestrijden, hebben we inmiddels grip op Covid. Met als gevolg dat het testen niet meer door de GGD hoeft worden uitgevoerd en vaccineren slechts in beperkte mate. Vanaf het tweede half jaar in 2023 was de opdracht voor de GGD’en om te voorzien in een basiscapaciteit die regulier op landelijk niveau 10.000 prikken per week kon zetten. Voor de GGD Groningen betekende dat ca. 333 prikken per week. Hiervoor hebben we onze centrale locatie aan de Osloweg Groningen aangehouden en verder met mobiele teams gewerkt. Begin oktober startte de najaarsvaccinatiecampagne corona, voor ouderen en kwetsbaren, op verschillende locaties verspreid over de provincie Groningen. Daarnaast gingen de mobiele teams langs bij verschillende zorginstellingen en ouderen die niet langs konden komen op een locatie. In de laatste weken van december zijn er eveneens pop-up locaties ingericht om iedereen een kans te geven om een coronaprik op te halen.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
6
In 2024 wordt in eerste instantie voor het eerste half jaar wederom een basiscapaciteit gevraagd. Echter dit maal voor een landelijk totaal van 1.000 prikken per week. Dat maakt dat na de campagne het Covid-team verder is afgeschaald. Koers GGD Groningen Samenwerken aan publieke gezondheid vraagt van de GGD dat publieke gezondheid steeds actief wordt uitgedragen. Om de performance, herkenbaarheid en eenduidigheid als GGD Groningen te versterken is het belangrijk bewust te zijn van de inhoudelijke verbindingen die er intern zijn. Het uitdragen van één GGD is dan ook een belangrijk speerpunt in de directiebrief 2023. Dit vraagt om ander gedrag, aandacht voor vaardigheden en persoonlijk leiderschap. In het kader hiervan is medio 2023 een traject gestart om de koers GGD Groningen te kunnen bepalen en daarmee focus te geven aan de wijze waarop wij uitvoering geven aan onze taken. De ontwikkelingen gaan snel en wij moeten daar lenig en wendbaar op in spelen. Tegelijkertijd willen wij stabiliteit, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid laten zien. Wij zijn een kennisintensieve organisatie en werken data-ondersteund. De GGD is een plek voor professionals en voor professionele ontwikkeling. Dit raakt ook aan strategische personeelsbeleid/-planning. Strategische personeelsplanning GGD Groningen heeft te maken met een krappe arbeidsmarkt voor artsen en specialistische functies.
Dit probleem wordt groter vanwege het ouder worden van het personeelsbestand, de beperkte instroom van bijvoorbeeld artsen en het lange opleidingstraject van specialistische artsen. Instroom en behoud van personeel is belangrijk om de rol van expert op het gebied van publieke gezondheid te kunnen blijven vervullen. GGD Groningen is eind 2023 begonnen met de eerste stappen om te komen tot een strategische personeelsplanning. Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 Medio mei 2023 was er een bestuurlijke themamiddag georganiseerd, waarbij het bestuur met de ambtelijke ondersteuning in grote getalen aanwezig was om samen met de GGD in gesprek te gaan over de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid in Groningen. Doel van deze bijeenkomst was om op belangrijke strategische thema’s, zoals gezonde en veilige leefomgeving, gezond opgroeien en gezond ouder worden, keuzes te maken voor de toekomst. Naast de uitgesproken behoefte van gemeenten op het gebied van maatwerk advisering bij lokale vraagstukken, is het in huis hebben van de deskundigheid van de GGD en de mogelijkheid van het inzetten van specifieke expertise bij deze publieke kwesties nadrukkelijk naar voren gebracht. De uitkomsten van de themamiddag zijn verwerkt in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid.
Vervolgens hebben in juli een aantal ambtelijke heisessies plaatsgevonden waarbij de ambtenaren volksgezondheid samen met de GGD een aantal thema’s (jeugd, ouderen en gezonde leefomgeving) verder hebben uitgediept. Vervolgens zijn vier prioriteiten bepaald en is er een procesvoorstel opgesteld om uitvoering te geven aan deze prioriteiten in 2024. Het algemeen bestuur heeft in zijn vergadering van 3 november jl. de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 en het procesvoorstel vastgesteld. Inmiddels zijn de vier werkgroepen, bestaande uit gemeentelijke ambtenaren en GGD ambtenaren, gestart met de uitwerking.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
7
Verkennend onderzoek JGZ De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is de enige partij in de regio die vrijwel alle jeugdigen in beeld heeft en over langere periode preventieve zorg aanbiedt. De rol van preventie groeit de komende jaren, gesteund door landelijke ontwikkelingen zoals het integraal zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de hervormingsagenda jeugd. Het bestuur heeft een externe partij (AEF) gevraagd om een verkennend onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheden voor de JGZ in de regio Groningen, die voortvloeien uit diverse landelijke ontwikkelingen. Dit verkennend onderzoek is gericht op de volgende deelthema’s: • • • •
Het versterken van de sociale basis en de pedagogische infrastructuur; De reikwijdte van de Jeugdwet en de rol van de JGZ hierbinnen; Een intensivering van de samenwerking met de lokale teams met als doel een snellere doorstroom in de keten; Een betere samenwerking tussen de huisarts, JGZ en het lokale team.
Het verkennend onderzoek is gestart in juni. AEF heeft eind augustus een startfoto opgeleverd en begin december is binnen het AOG/AOJ is het onderzoeksrapport besproken. In januari 2024 zal het SOO het vervolg oppakken. Governance PG&Z Het bestuur van de GR PG&Z heeft in 2022 geconstateerd dat de huidige gemeenschappelijke regeling verbetering behoeft. Het bestuur van de GR PG&Z heeft aan het SOO de opdracht gegeven om scenario’s uit te werken, die rekening houden met de wensen van gemeenten en met landelijke en regionale ontwikkelingen. Daarnaast heeft er een wijziging in de Wet gemeenschappelijke regelingen plaatsgevonden waardoor de huidige regeling aanpassingen behoeft. Besloten is om de governance zo aan te passen dat GGD en RIGG niet meer in één bestuurlijk construct zijn georganiseerd maar separaat van elkaar met een eigen gemeenschappelijke regeling. Voor de sturing op het proces is een projectleider aangesteld. De planning is gericht op voltooiing in februari 2024, zodat daarna afstemming met raden en de besluitvorming via de colleges kan plaatsvinden. Dienstverlening 2023 In 2023 heeft GGD Groningen zijn bestaande dienstverlening gecontinueerd. Enkele inhoudelijke thema’s die in 2023 veel aandacht vroegen: • • • • • • • • • • • •
Doorontwikkeling JGZ Ketenaanpak op het gebied van geboortezorg Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers en zorgverlening aan Oekraïense kinderen Vluchtelingencrisis Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid Toekomst forensische geneeskunde Ondersteuning van gemeenten bij de invoering van de Omgevingswet IZA/GALA/SPUK Deelname en inzet Gezond Groningen Gezondheidsbevordering (o.a. gezonde school, rookvrije generatie, alcohol preventie) Versterking monitoring-gegevens in relatie tot de DVO’s Gezondheidsmonitors
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
8
• • • •
Inzet van digitale toepassingen, zoals social media, JGZ GroeiGids app, digitale consulten, podcast Najaarsvaccinatiecampagne corona en HPV vaccinatiecampagne 18+ Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 en uitvoeringsplan 2024 Governance PG&Z
Kengetallen Onderstaande tabellen geven een overzicht van de kengetallen die horen bij de specifieke afdelingen binnen GGD Groningen. Forensische geneeskunde Lijkschouwen natuurlijke dood Lijkschouwen na euthanasie Lijkschouwen overige Totaal aantal lijkschouwen Arrestantenzorg Beoordeling verward persoon Forensisch onderzoek Medische Milieukunde Meldingen en vragen MMK Gemeentelijke vragen MMK GAGS-activiteiten Groningen Seksuele gezondheid Soa-testen Positief getest op soa Hepatitis B-vaccinaties MSM en prostituees Consulten seksuele gezondheid Infectieziektebestrijding IZB-vragen afgehandeld Meldingen infectieziekten Meldingen volgens artikel 26 WPG Kinkhoestmeldingen Tuberculosebestrijding Onderzochte asielzoekers Behandelde (nieuwe) TBC-patiënten Behandelde TBI-patiënten Röntgenfoto’s Mantoux/THT testen IGRA BCG vaccinaties Toezicht en Advies Inspecties kinderdagverblijf Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders
2021 87 236 274 597 1.521 90 841 2021 154 53 17 2021 2.215 604 181 282 2021 687 238 151 4 2021 7.622 11 26 9.248 336 66 181 2021 417 290 26 330
2022 81 252 318 651 1.211 92 835 2022 159 27 31 2022 1.694 565 233 276 2022 742 396 124 0 2022 6.190 42 30 8.545 475 62 262 2022 439 313 30 330
2023 86 280 392 758 1.501 83 831 2023 142 37 105 2023 2.683 631 356 432 2023 788 606 147 24 2023 9.109 90 62 10.218 480 248 188 2023 403 266 11 423
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
9
Totaal aantal inspecties KOV Inspecties seksbedrijven Inspecties tattoo- en piercingbedrijven Inspecties schepen Inspecties asielzoekerscentra (door DI) Reizigersadvisering Aantal consulten reizigersadvisering Jeugdgezondheidszorg Kinderen in zorg 0-181 Neonatale gehoorscreening Telefonisch advies Afspraken consultatiebureau Verwijzing naar hulpverlening buiten GGD Huisbezoeken Aantal (nieuwe) vignetten Gezonde School Procescoördinatie Zorg voor Jeugd Aantal afgegeven signalen Zorg voor Jeugd Logopedie Onderzoeken op indicatie Onderzoeken na triage Onderzoeken kindercentra Huisbezoeken Controles OGGZ Cliënten Vangnet & Advies Percentage cliënten V&A > 65 jaar Verkennende onderzoeken WvGGZ Zorgmachtiging/Melding nee Zorgmachtiging/Melding ja Uren Verkennend Onderzoek Buitenslapers
1.063 43 71 84 24 2021 1.568 2021 113.666 4.796 14.469 53.226 6.774 10.056 55 32 5.353 2021 425 78 194 445 157 2021 1.095 33% 27 14 13 356 67
1.112 4 54 131 31 2022 9.041 2022 117.077 4.947 12.784 57.458 6.322 10.168 49 29 4.557 2022 513 107 321 581 228 2022 1.383 33% 11 5 6 238 151
1.103 2 63 152 23 2023 9.937 2023 105.734 4.859 10.436 63.856 6.152 10.229 17 19 3.939 2023 472 103 309 554 183 2023 5322 39% 12 0 12 225 182
1
Het lagere aantal kinderen 'in zorg' wordt verklaard doordat in 2021 een opschoonactie is uitgevoerd; alle kinderen ouder dan 18 jaar zijn nu 'uit zorg'. 2 Het lagere aantal in 2023 t.o.v. voorgaande jaren wordt verklaard in verband met een opschoonactie.
10 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
2.2.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien
Wat houdt het deelprogramma in? De producten die onder het deelprogramma Gezond en veilig opgroeien vallen zijn Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en preventieve logopedie. De Jeugdgezondheidszorg heeft als enige partij in de regio vrijwel alle jeugdigen 0-18 jaar in beeld en biedt over een langere periode laagdrempelige, preventieve zorg aan. De JGZ draagt eraan bij dat kinderen/jongeren zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze gezond en veilig opgroeien door vroegtijdig te signaleren, aan te geven wat tot de normale ontwikkeling behoort en de eigen kracht van kinderen/jeugdigen en gezinnen te versterken. Alle kinderen in Nederland, ook zij die gezond zijn, hebben recht op zorg conform het Basispakket JGZ (0-18 jarigen). Gemeenten hebben op grond van de Wet publieke gezondheid de taak om te zorgen dat 0-18 jarigen woonachtig in hun gemeente deze zorg ook krijgen aangeboden. In die zin is de jeugdgezondheidszorg, als onderdeel van de publieke gezondheidszorg, met haar individuele en collectieve taken, te beschouwen als een preventieve basisvoorziening. Het Landelijk Professioneel Kader (LPK), sinds 1 januari 2016 van kracht, ondersteunt de JGZ-organisaties bij een meer flexibele uitvoering van het Basispakket JGZ. Tevens helpt het de JGZ om zich goed te kunnen positioneren in het (lokale) sociale domein.
Centraal staat steeds daarbij een goede aansluiting op de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders. Binnen de JGZ staan ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren centraal, maar ook vroegsignalering, het bieden van preventieve interventies en lichte opvoedondersteuning en adequaat doorverwijzen. Mede dankzij de JGZ groeien de meeste kinderen in Nederland veilig en gezond op. Ook in de toekomst willen we gezamenlijk alle ouders en kinderen ondersteunen en hun ontwikkelingskansen bevorderen. De jeugdgezondheidszorg als preventieve basisvoorziening voor ieder kind en gezin is één van de oplossingsrichtingen die bij kan dragen aan de prioritering in de zorg. Door het werk van de JGZ kan de instroom in de jeugdzorg en het curatieve domein worden beperkt, en het beroep op sociale voorzieningen in de latere toekomst. Onderdeel van JGZ GGD Groningen is de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met als belangrijkste doel het voorkomen van ziekten en epidemieën. De gemeenten zijn sinds 1-1-2019 formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van de vaccinaties. Hoewel het RVP geen deel uitmaakt van het Basispakket JGZ behoort vaccineren tot de kernactiviteiten van de JGZ. Landelijk is vastgelegd dat de uitvoering van het RVP moet gebeuren door dezelfde organisatie die ook de JGZ uitvoert.
De preventieve logopedie heeft als belangrijke taak de vroegsignalering van spraak- en taalproblematiek en een juiste behandeling daarbij. Het niet of te laat herkennen van het probleem kan leiden tot leer- en gedragsproblemen en tot het ten onrechte uitstromen naar het speciaal basisonderwijs. Vroegsignalering en een juiste behandeling bespaart leed en extra uitgaven aan zorgen onderwijs. De JGZ heeft een belangrijke rol in het signaleren van taal(ontwikkelings-)stoornissen en -achterstanden.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
11
Wat hebben we bereikt? Jeugdgezondheidszorg Verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling naar een duurzame en meer flexibele JGZ stond in 2023 centraal. Daarbij was het streven om alle kinderen/jeugdigen in beeld te houden, samen met ouder(s) en ketenpartners en daardoor nog meer op maat. De rol van de JGZ-professional is veranderd bij dit proces, omdat ouder(s) en kind/jongere steeds meer zelf regie hebben over welke diensten ze van de JGZ willen ontvangen. De vorm, inhoud en het aantal contacten met de JGZ passen bij die behoefte van ouder(s) en kind/jongere. In het project doorontwikkeling JGZ hebben we aandacht voor de doorontwikkeling van onze werkprocessen en ook voor het versterken van de uitvoering volgens het LPK. Ook hebben we ons actief ingezet voor de Eerste 1000 dagen. Het prenataal huisbezoek JGZ is per 1 juli 2022 opgenomen in de Wet publieke gezondheid. Hiermee is de rol van de JGZ in de prenatale fase nog meer verankerd. Als GGD willen we een optimale bijdrage leveren bij het vroegtijdig, op het juiste moment, op de juiste plek, door de juiste professional het prenataal huisbezoek in te zetten. De inzet op de JGZ Preventieagenda, met de pijlers ouderschap, hechting, weerbaarheid en gezondheid is een speerpunt van het werk van de JGZ.
Door in te zetten op deze vier pijlers kunnen we grote maatschappelijke problemen als schoolverzuim, armoede en kindermishandeling te lijf gaan. Vanaf 2021 is ingezet op meer aandacht voor het gezondheidsthema laaggeletterdheid, als onderdeel van de pijler gezondheid. In 2023 is dit voortgezet. Preventie van laaggeletterdheid is van belang, aangezien laaggeletterdheid van generatie op generatie wordt doorgegeven en verbonden is met diverse gezondheidsproblemen. Met onze inzet willen we een start maken op weg naar een ‘geletterde generatie’. Wat hebben we gedaan? JGZ Preventieagenda In 2023 is de aandacht voor de JGZ Preventieagenda op de pijlers Ouderschap, Hechting, Weerbaarheid en Gezondheid voortgezet. Preventieve logopedie In 2023 hebben de logopedisten van GGD Groningen zich, naast hun reguliere werkzaamheden in de gemeenten die de facultatieve taak afnemen, ingezet op het monitoren van het effect van VVE in de gemeente Westerkwartier. De samenwerking tussen jeugdverpleegkundigen, pedagogisch medewerkers en de logopedisten is verbeterd. Samen wordt de ontwikkeling van de kinderen nog intensiever gevolgd. Ook is in 2023 ingezet op het bijscholen van (nieuwe) JGZ-professionals. In deze scholing is naast de kennis over de spraak-taalontwikkeling ook aandacht besteed aan het versterken van de samenwerking tussen de preventieve logopedisten en de JGZ professionals. Vanuit o.a.
lokale coalities Kansrijke Start zijn voorlichtingen gegeven aan pedagogisch medewerkers van de kinderopvang en/of ouders. Er is een podcast gemaakt over spraaktaalontwikkeling: https://lnkd.in/dT8WAukf. In de stad Groningen is in de wijk Lewenborg voorlichting gegeven aan huisartsen over spraaktaalontwikkeling en de werkzaamheden van de preventief logopedist. Ook zijn er certificaten voor de cursus ‘Met Taal Vooraan’ gehaald. De pedagogisch medewerkers kinderopvang kunnen hierdoor beter geschoold en
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
12
begeleid worden op het stimuleren van de taalontwikkeling. Tevens is er voorlichting gegeven aan een groep coassistenten van het UMCG m.b.t. vroegsignalering van taalproblemen of taalontwikkelingsstoornissen.
Aanpak laaggeletterdheid Laaggeletterdheid is verbonden met gezondheidsproblemen. Laaggeletterden hebben vaker last van bepaalde ziekten en aandoeningen, zoals astma, diabetes, kanker, hartinfarcten en psychische problemen. Door laaggeletterdheid te verminderen, wordt bijgedragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Binnen GGD Groningen is in 2023 ingezet op het thema laaggeletterdheid, met een concrete uitrol binnen de JGZ. JGZ-professionals zijn door de preventief logopedisten geschoold om laaggeletterdheid beter te signaleren en goed geïnformeerd te zijn over handelingsmogelijkheden om laaggeletterde ouders te ondersteunen. De opgedane vaardigheden worden in de dagelijkse JGZ-praktijk toegepast. Dit draagt bij aan het doorbreken van de intergenerationele overdracht van laaggeletterdheid en het vergroten van ontwikkelkansen van kinderen met laaggeletterde ouders. In 2023 is, naast scholingen aan de JGZ-collega’s, ook een scholing verzorgd aan de moeders en vrijwilligers van MIM (Moeders Informeren Moeders). Vanuit een TelMeeMetTaal subsidie is deze scholing ook gegeven aan de pedagogisch medewerkers van Kids2B in de gemeente Eemsdelta. Van JGZ Optimaal! naar Doorontwikkeling JGZ! De JGZ zet continu in op de verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling van de uitvoering van de dienstverlening.
Na een periode waarbij, in het kader van JGZ 3.0, verschillende initiatieven en pilots zijn uitgewerkt, is een start gemaakt met het verder optimaliseren van de werkprocessen. In eendrachtige samenwerking tussen Bedrijfsvoering en de JGZ-uitvoering is in 2021 gestart met het verbeteren van het werkproces rondom de jeugd die naar de basisschool gaat. Een belangrijke verandering is de overgang van het Periodiek GezondheidsOnderzoek (PGO), dat tot de zomer van 2021 in groep 2 op de basisschool plaatsvond, naar een consult op de JGZ-locatie voor de kinderen van 5 jaar. Inmiddels loopt dit in alle JGZ-teams en locaties in de provincie. De JGZ blijft inzetten op doorontwikkeling. Voorjaar/zomer 2022 is gestart met een viertal pilotteams verspreid over de provincie (Groningen-Floresplein, Groningen-Zuid, Eemsdelta, Veendam) die nieuwe werkwijzen en werkprocessen uitproberen op en rond het consultatiebureau voor de ouders met jonge kinderen. Inzet daarbij is om de juiste professional op de juiste plek te krijgen en een effectievere en efficiëntere dienstverlening te organiseren. Uitgangspunt is dat de kwaliteit hoog blijft en daar waar mogelijk verbeterd wordt. De eerste resultaten van de pilotteams zien er veelbelovend uit.
De opbrengsten zijn begin 2023 geëvalueerd om van daaruit tot een geactualiseerde werkwijze te komen die we in alle teams in de hele provincie willen gaan implementeren. Voor de JGZ is dit een groot verandertraject waar we in 2023 in een programma vorm en inhoud aan hebben gegeven. Hoofddoel van dit verandertraject: Alle kinderen in de provincie Groningen groeien gezond, veilig en kansrijk op en worden daarbij optimaal ondersteund door de jeugdgezondheidszorg die passende zorg op maat levert en vanuit gezamenlijk partnerschap aansluit bij jeugdigen en ouders van nieuwe generaties. Concrete doelstellingen: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
13
•
•
•
• •
We richten ons op de eerste drie momenten van contact (22-wekenprik contact, intake huisbezoek en 4 weken consult) en conform het LPK bespreken we dan steeds opnieuw met ouders wat er nodig is aan vervolgcontacten; We werken aan de manier waarop wij aansluiten bij ouders en jeugdigen. Wij beslissen samen met zowel jeugdigen als ouders waarbij ieder vanuit zijn eigen specifieke deskundigheid van (meer)waarde is en de JGZ altijd waarde toevoegt vanuit vakmanschap. We bereiden voor onze medewerkers een methodiek voor om op deze manier te kunnen gaan werken. We werken aan de efficiency van onze bedrijfsvoering. We kiezen voor klantgericht, snel, efficiënt en waar het kan digitaal. We bereiden deze optimalisaties van onze werkprocessen voor. We geven de taakherrijking vorm op basis van de resultaten van de pilots die in de afgelopen maanden gedaan zijn zodat alle teams hiermee aan de slag kunnen. GGD programma’s resulterend uit de pilots in het kader van collectieve preventie worden beschikbaar gemaakt voor alle teams zodat deze beschikbaar zijn voor alle teams.
Online communicatie Met de GroeiGidsApp zijn in 2023 wederom ouders digitaal ondersteund in het volgen van de ontwikkeling van hun kind. De digitale (landelijke) ontwikkelingen binnen de GroeiGidsApp passen bij de inzet van het online communiceren met ouders. Ouders worden actief gewezen op de GroeiGidsApp. Hiermee willen we alle (aanstaande) ouders en opvoeders in Nederland ondersteuning bieden zodat hun kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. GGD Groningen is betrokken in een landelijk netwerk van GGD’en, JGZ-organisaties en organisaties uit de geboortezorg. Met de GroeiGidsApp dragen wij bij aan de missie om alle (aanstaande) ouders/opvoeders te voorzien van betrouwbare en gepersonaliseerde gezondheidsinformatie over gezond opgroeien en opvoeden. We ondersteunen ouders op maat en versterken met het uitdragen en gebruik van de GroeiGidsApp de eigen regie. Zij beheren en leggen gezondheidsgegevens en mijlpalen in het opgroeien zelf vast. De GroeiGidsApp ondersteunt de professionals in hun voorlichtende taak in preventieprogramma’s en (online) dienstverlening. GGD Groningen is volledig over op de online versie van de GroeiGids. Op de landelijke website JouwGGD kunnen jongeren terecht voor informatie over gezondheid. Via deze website kunnen jongeren een mail sturen of anoniem chatten met een jeugdarts of jeugdverpleegkundige van de GGD.
Binnen GGD Groningen zijn, sinds bijna zeven jaar, een aantal JGZ-medewerkers verbonden aan JouwGGD, waarbij zij (op landelijk niveau) uiteenlopende gezondheidsvragen via de e-mail en chat van jongeren beantwoorden. De JGZ-medewerkers die werkzaam zijn voor JouwGGD, trachten via de chat een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de achterliggende hulpvraag en/of problematiek van de jongere, waarop een zo passend mogelijk advies gegeven wordt. Jongeren ervaren deze laagdrempelige manier van online contact als positief en voelen zich in veel gevallen geholpen met de reacties en/of adviezen van de JGZ. Vaak kunnen jongeren hierna op eigen kracht verder. Daarnaast worden jongeren door deze online dienst geïnformeerd over de mogelijkheden van ondersteuning door de (fysieke) JGZ in de eigen regio van de jongere, waarmee zij (nog) niet altijd bekend zijn. Uit de reacties blijkt ook dat jongeren regelmatig een drempel ervaren om met hun hulpvraag naar de huisarts of mentor te gaan. De bekendheid met JouwGGD blijft een aandachtspunt. Inmiddels is ingezet op een verbinding tussen JouwGGD en de website Gezond Leven in Groningen, als onderdeel van het landelijk Steunpakket Welzijn Jeugd. Op deze manier is vanuit GGD Groningen een bijdrage geleverd aan het vergroten van GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
14
de bekendheid met JouwGGD binnen Groningen. De vragen die bij JouwGGD binnenkomen gaan onder andere over relaties, seksualiteit, het lichaam, drugs, roken, mentale gezondheid en media. Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld GGD Groningen werkt met een protocol en een aandachtsfunctionaris die jaarlijks bijgeschoold blijft via lidmaatschap van de Landelijke Vereniging voor Aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld en Kindermishandeling (LVAK). Hiermee voldoet onze organisatie aan de wettelijke verplichting en hebben we het landelijke keurmerk meldcode. Via het keurmerk kunnen andere samenwerkingspartners zien dat GGD Groningen de meldcode op de juiste wijze heeft geïmplementeerd en deze op een goede manier is geborgd. Inmiddels heeft GGD Groningen ook twee praktijkbegeleiders geschoold als aandachtsfunctionaris waarmee we het onderwerp nog belangrijker maken. De ondersteuning van onze medewerkers, vooral daar waar het gaat om ingewikkelde casuïstiek is hiermee nog beter geborgd. Het scholingsprogramma voor (nieuwe) medewerkers is het afgelopen halfjaar geüpdatet. Een van de aandachtsfunctionarissen heeft de opleiding voor trainer gevolgd waardoor de voorlichting en training (intern/extern) is geborgd. In 2023 is een vervolg gegeven aan de interne deskundigheidsbevordering.
Er is opnieuw veel gebruik gemaakt van telefonische consultaties en overleggen met de aandachtsfunctionarissen, zowel intern als extern. De eerste duizend dagen De jeugdgezondheidszorg (JGZ) draait volop mee in de hele geboorteketen zowel voor, tijdens als na de zwangerschap. Er is verder geïnvesteerd in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting van verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige, kraamzorg, JGZ en sociaal domein. Doel is een sluitende keten, waarbij de jeugdarts en de jeugdverpleegkundige ook vóór de geboorte hun expertise inzetten bij zwangeren in een kwetsbare situatie. Het bereik van zwangeren voor de 22 wekenprik tegen kinkhoest is groot (vaccinatiegraad 81%). Het vaccinatiemoment biedt bij uitstek de kans op een extra signaleringsmoment voor (potentiële) kwetsbaarheden bij zwangeren en gezinnen en de mogelijke inzet van vroege hulp, conform het idee achter Kansrijke Start. Met het oog op een gezonde zwangerschap en een gezonde en veilige start van de pasgeborene zijn ook in 2023 door de JGZ prenatale huisbezoeken gebracht aan (potentieel) kwetsbare ouders om in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteuning en advies te bieden.
Per 1 juli 2022 werd het prenatale huisbezoek door de JGZ uitgevoerd conform de vanaf dat moment opgenomen bepaling ‘Prenataal huisbezoek door de JGZ’ in de Wet publieke gezondheid. Dit houdt in dat gemeenten verplicht zijn om een prenataal huisbezoek aan te bieden aan aanstaande ouders in een kwetsbare situatie.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
15
Investering aanpak geboortezorg Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma waarin de eerste 1.000 dagen van het kind centraal staan. De looptijd was van 2018-2021 met nu een vervolgaanpak 2022-2025. De missie en ambitie van de vervolgaanpak zijn als volgt omschreven in de vervolgaanpak Kansrijke start 2022-20253. “Missie: Alle kinderen een Kansrijke Start! Alle ouders moeten in staat worden gesteld om hun kind een gezonde, kansrijke start te geven. Ambitie vervolgaanpak 2022-2025: In elke gemeente in Nederland structureel een lokale Kansrijke Start-aanpak, inclusief interventies. Zodat (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie tijdig de juiste zorg, ondersteuning ontvangen, aansluitend op hun hulpbehoefte. Deze ambitie volgt uit het coalitieakkoord waarin is opgenomen dat het kabinet inzet op een gezonde generatie 2040 en dat er in iedere gemeente Kansrijke Start beschikbaar komt. De lokale Kansrijke Start – aanpak moet verder worden versterkt, uitgebouwd en structureel verankerd, op weg naar een gezonde generatie.” De focus ligt op samenwerking, tussen het sociale en medische domein (nulde- eerste- tweedederde lijn) en tussen het formele (zorg) netwerk en informele netwerk (inzet van vrijwilligers binnen projecten zoals bijvoorbeeld Buurtgezinnen), en het inzetten van bewezen effectieve interventies als Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig Ouderschap.
In onze provincie hebben inmiddels alle gemeenten een lokale coalitie Kansrijke Start, waar GGD Groningen deel van uit maakt. In de gemeenten waar het programma Kans voor de Veenkoloniën loopt, wordt Kansrijke Start uitgevoerd in samenwerking met het programma Goede Start. De partners in het Gezond Groningen Overleg (voorheen POG/GOG) wilden in 2023 de initiatieven die genomen zijn door de lokale coalities bundelen, met elkaar in lijn brengen én borgen. Hiertoe is in 2023 een aanvraag ingediend en gehonoreerd bij Het Nationaal Programma Groningen om beschikbare fondsen aan te vragen voor een provinciale coalitie Kansrijke Start en dit is gehonoreerd. GGD Groningen neemt deel aan de regiegroep Kansrijke Start en aan de provinciale coalitie en is daarmee goed vertegenwoordigd in een voor ons en voor de geboortezorg belangrijk gremium. Ouderschap en Hechting Door GGD Groningen kunnen diverse interventies worden ingezet om ouders in een kwetsbare situatie zo vroeg en gericht mogelijk te ondersteunen. Hieronder worden verschillende interventies besproken die GGD Groningen aanbiedt. •
Nu niet Zwanger GGD Groningen biedt vanaf eind 2018 de interventie Nu Niet Zwanger (NNZ) aan en de coördinatie van deze interventie wordt gedaan door de JGZ. Het doel is om NNZ voor alle inwoners van provincie Groningen toegankelijk te maken. De interventie NNZ ondersteunt (potentiële) ouders in een kwetsbare positie (psychisch, financieel, etc.) bij het nemen van de regie over hun kinderwens. Onze inhoudelijk coördinatoren NNZ trainen professionals in zowel medisch als sociaal domein om het gesprek aan te gaan over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Vóór 2023 deden gemeenten Midden-Groningen, Veendam, Pekela, Westerwolde, Stadskanaal, Oldambt, Groningen en Eemsdelta mee aan het programma. In
3 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2022). Vervolgaanpak Kansrijke Start 2022-2025, Den Haag, juni 2022. Te raadplegen
via: https://open.overheid.nl/repository/ronl-4ef0c3c28c3e32a9fd9f0fa16fd4bb8cbf39e68a/1/pdf/actieprogrammakansrijke-start-20222025.pdf
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
16
•
•
•
•
•
2023 zijn Westerkwartier en het Hogeland ook aangesloten. Hiermee is het NNZ-programma provincie breed uitgerold. Vroeg signalering tijdens de zwangerschap Vroeg signalering is een belangrijk speerpunt van de coalities Kansrijke Start. Een groot deel van de verloskundigen zijn geschoold om psychosociale problematiek vroegtijdig te onderkennen. Daartoe zijn ook zorgpaden ontwikkeld. Door uitbreiden van de lokale coalities, en daarmee ook de netwerken van iedereen rondom de geboortezorg, wordt er naar gestreefd om méér kwetsbare kinderen en gezinnen vroegtijdig in beeld te krijgen en toe te leiden naar de juiste zorg en ondersteuning. Het in stand houden en onderhouden van deze netwerken was ook in 2023 voor de JGZ een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van deze vroegsignalering. Moeders Informeren Moeders In 2023 is, net als voorgaande jaren, de interventie Moeders Informeren Moeders (MIM) uitgevoerd in de gemeente Groningen. Stevig Ouderschap De interventie Stevig Ouderschap werd in 2023 in alle gemeenten binnen de provincie Groningen uitgevoerd en zal in 2024 ook in alle gemeenten worden ingezet. Stevig Ouderschap Prenataal is in 2023 uitgevoerd in de gemeenten Eemsdelta, MiddenGroningen, Het Hogeland, Westerkwartier en Groningen. In 2023 zie we nog steeds dat meer ouders juist nu het ouderschap zwaar vinden.
Ouders die gebruik maken van de ondersteuning van Stevig Ouderschap hebben een grotere behoefte om te praten over het ouderschap en alles wat hierbij komt kijken. Wij zien veel ouders waarbij het in eerste instantie lijkt dat ze het goed voor elkaar hebben qua relatie, werk, woning en een prachtig kindje, maar toch niet altijd gelukkig zijn. Het combineren van alle rollen en het wennen aan de nieuwe levensfase zorgt ervoor dat veel ouders niet gelukkig zijn met hun kindje. In 2022 is Stevig Ouderschap Groter gecontinueerd in de Groninger wijken Beijum en Lewenborg. Dit is een innovatieve vorm van Stevig Ouderschap waarmee GGD Groningen de landelijke primeur heeft. De pilot is in 2023 geëvalueerd en door het NCJ erkent en toegevoegd aan het landelijke palet voor Stevig Ouderschap. Deze vorm van Stevig Ouderschap is inmiddels ook gestart in de gemeenten Westerkwartier, Midden-Groningen, Eemsdelta en Het Hogeland. Deze vorm van Stevig Ouderschap is gericht op ondersteuning aan ouders met kinderen in de leeftijd van twee tot acht jaar, waarbij instroom mogelijk is tot de leeftijd van zes jaar. VoorZorg GGD Groningen is op verzoek van de gemeenten Midden-Groningen en Groningen gestart met de bewezen effectieve interventie VoorZorg.
In beide gemeenten loopt de interventie goed en met name in de gemeente Groningen zitten we op een hoog aantal waarmee ook voor 2024 het budget al grotendeels gevuld is. De GGD moedigt aan dat ook de overige gemeentes hierop in gaan zetten: daarmee ontstaat er een dekkend aanbod, meer uniformiteit en levert GGD Groningen een bijdrage aan het vergroten van kansengelijkheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen in heel Groningen. Dezelfde kansen op een goede start, ongeacht waar je wieg in Groningen staat. In 2024 gaan we ook in de gemeente Veendam van start. Gezonde school Gezonde School is een evidence based methodiek die ingezet wordt om systematisch en planmatig aan gezondheid te werken. De GGD begeleidt scholen om deze aanpak te
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
17
•
•
•
implementeren. Meer hierover is te lezen in het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden, onder “Gezondheidsbevordering”. Jij en Je Gezondheid in het primair en voortgezet onderwijs De organisatie van Jij en Je Gezondheid (JeJG) op het primair (PO) én voortgezet onderwijs (VO) is onderdeel van het reguliere werkproces van GGD Groningen. Op provinciaal niveau heeft ook in 2022 overleg plaatsgevonden tussen GGD, gemeenten en de Samenwerkingsverbanden VO om het onderwijs nog meer ontvankelijk te krijgen voor de uitvoering van JeJG. Op het primair onderwijs word Jij en Je Gezondheid vanaf 2022 gebruikt als methodiek bij het contact met ouders en jeugdigen. In 2023 hebben we dit ook voor de oudere jeugd op het basisonderwijs doorgevoerd waardoor er een consequente lijn in de vragenlijsten ontstaat. We zien in het Voortgezet Onderwijs nog steeds, en eigenlijk steeds vaker, jongeren in beeld komen door JEJG die nog niet eerder hun zorgen hadden geuit. De anonimiteit van de vragenlijst in combinatie met de deskundige opvolging door JGZmedewerkers zorgt voor een belangrijke interventie in de vroegsignalering, ook van mentale problemen.
Begeleiding bij schoolziekteverzuim De ‘Provinciale werkgroep onderwijs’ is nog steeds actief rondom de inzet van de GGD op scholen, waarbij verzuimbegeleiding van jeugdigen die van school verzuimen door ziekte een belangrijk thema is. De werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van GGD, samenwerkingsverbanden onderwijs (PO en VO) en gemeenten. De afgelopen jaren zien we dat het landelijke beleid over verzuim en afwezigheid een paradigmashift doormaakt: de focus komt meer en meer op schoolaanwezigheid te liggen. Ook in de provincie Groningen willen de scholen deze koerswijziging inzetten. In Oost-Groningen is het afgelopen jaar de keus gemaakt om methodische aanpak door alle partijen in te zetten middels de methodiek MAZL. MAZL staat voor Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen. Met MAZL wordt er proactief gereageerd op ziekteverzuim signalen en ingezet op een bewezen effectieve aanpak. Schoolmedewerkers, jeugdartsen en leerplichtambtenaren hebben samen aandacht en zorg voor leerlingen met ziekteverzuim: de problematiek komt vroegtijdig in beeld, waardoor de leerling geholpen kan worden en het ziekteverzuim afneemt. Het afgelopen najaar is gestart met de voorbereiding van een pilot in 5 gemeenten in OostGroningen. Deze pilot wordt gefinancierd door het Regionaal Meld- en Coördinatiepunt Oost- Groningen (RMC).
In deze voorbereidende fase werd voorlichting en scholing gegeven en zijn er afspraken met betrokken partijen gemaakt. De uitvoering van de pilot start in het schooljaar 2023-2024. Gemeente Groningen, heeft in navolging van Oost-Groningen ook de intentie om MAZL te implementeren. Er is voor 2024 en 2025 extra geld vrijgemaakt voor ziekteverzuimbegeleiding door de JGZ, met daarbij ook middelen om de implementatie van MAZL in gang te zetten. De voortgang van deze pilots wordt regelmatig door betrokken partijen besproken en geëvalueerd. STORM (Strong Teens and Resilient Minds), mentale gezondheid STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn. Door zelfvertrouwen, weerbaarheid en veerkracht te stimuleren, leren jongeren hun negatieve gevoelens om te buigen, zodat ze zich kunnen ontwikkelen tot sterke, gezonde volwassenen. STORM wordt landelijk op dit moment in twee regio’s uitgevoerd: Noord-Brabant en Land van Cuijk. GGD Groningen voert sinds dit jaar samen met het UMCG, onderwijs, gemeente Groningen en GGz een pilot in onze provincie uit. Deze pilot wordt gesubsidieerd door gelden van VWS en het NPG.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
18
Er zijn drie voortgezet onderwijsscholen, in Stadkanaal, Groningen en Leek, die mee doen met de implementatie en uitvoering van deze effectieve interventie. De GGD heeft samen met de projectleider STORM gesprekken gevoerd en met deze scholen afspraken gemaakt over het proces op inhoud en de tijdsplanning. Er zijn trainingen gegeven aan de mentoren van de scholen (eerder signaleren en in gesprek gaan met leerlingen). De JGZ teams (die zijn verbonden aan deze scholen) hebben een Pitstop training gehad (hoe ga ik in gesprek met een leerling die sombere en/of suïcidale gedachten heeft). Dit najaar zijn de betrokken scholen gestart met het geven van lessen mentale gezondheid en worden er screeningen door de JGZ uitgevoerd. De aanpak STORM is in deze pilot voor een efficiënte en duurzame inzet bewust verbonden aan het moment van contact van de JGZ (JenJG). De inzet wordt het komende jaar gemonitord en volgend jaar geëvalueerd. In 2024 zal in samenwerking met de verschillende betrokken partijen bekeken worden op welke scholen deze methodiek verder zal worden uitgevoerd. Rijksvaccinatieprogramma In 2023 zijn alle vaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) doorgegaan, afgestemd op de landelijke richtlijnen.
Vanaf eind 2019 zijn we in Nederland gestart met het aanbieden van een kinkhoestvaccinatie aan zwangere vrouwen: de 22 wekenprik, gegeven vanaf de 22e week in de zwangerschap. Omdat het totaal aantal zwangeren in Nederland niet precies bekend is, is de vaccinatiegraad voor de 22 wekenprik een schatting. Op landelijk niveau is deze vaccinatiegraad ingeschat op net geen 70%. Voor de provincie Groningen ligt deze vaccinatiegraad met ongeveer 81% een stuk hoger. Naast de reguliere vaccinaties uit het rijksvaccinatieprogramma zijn we in 2022 begonnen met de inhaalcampagne voor Humaan PapillomaVirus (HPV) vaccinatie voor jongeren. Alle kinderen ontvangen vanaf 2022 de uitnodiging voor de HPV-vaccinatie in het jaar dat ze 10 worden. In 2022 en 2023 krijgen daarnaast ook alle 12-18-jarigen (geboortejaren 2004 tot en met 2011) en vanaf januari 2023 alle 18-26-jarigen (geboortejaren 1996 tot en met 2003) die nog niet tegen HPV zijn gevaccineerd een uitnodiging voor de vaccinatie. Voor de JGZ betekende dit een grote extra inspanningsverplichting die we, anders dan gebruikelijk, op wat grotere locaties met veel menskracht vanuit alle disciplines binnen de JGZ hebben uitgevoerd. De landelijke Vaccinatie Alliantie blijft inzetten op het verhogen van de vaccinatiegraad.
Dit wordt gedaan op verschillende actiepunten, waaronder het inzetten op kennisvergroting van professionals en het tegengaan van desinformatie. GGD Groningen heeft ook in 2023 op basis van deze landelijke inzet, aandacht gehouden voor het verhogen van de vaccinatiegraad in onze eigen regio. GGD Groningen heeft contact onderhouden met de gemeenten om de vaccinatiegraad te monitoren. Extra inzet voor verhoogde instroom PGA en kinderen uit de Oekraïne De JGZ van GGD Groningen heeft in het afgelopen jaar te maken gehad met een zeer verhoogde instroom in de publieke gezondheid asielzoekers (PGA). De inzet voor de PGA is verhoogd door de verschillende nood- en langdurige opvanglocaties in onze regio waarbij een hoge in- en doorstroom van asielzoekers is. Voor de PGA verwachten we ook in 2024 veel (wisselende) extra inzet nodig te hebben. Daartoe is het team van medewerkers dat ingezet wordt voor deze doelgroep uitgebreid.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
19
De inzet voor Oekraïense kinderen (momenteel ruim 1100) heeft voor alle JGZ-teams impact gehad. Naast de verhoogde werkdruk en het anticiperen op een nieuwe groep betekent het ook een appèl op de flexibiliteit van onze medewerkers.
Wat heeft het gekost? Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezond en veilig opgroeien lasten Totaal lasten
2023 18.706
2023 18.974
2023 20.944
2023 1.970
Gezond en veilig opgroeien baten baten Gezond en veilig opgroeien baten
-13.530 -5.176 -18.706 0 0 0 0
-13.530 -5.443 -18.974 0 0 0 0
-13.530 -6.769 -20.299 645 0 0 645
0 -1.325 -1.325 645 0 0 645
Reserve-mutaties
Inwonersbijdrage Overige baten Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
20
2.3.
Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen
Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen van GGD Groningen omvat meerdere producten op het gebied van gezondheidsbescherming en veiligheid. De GGD houdt zich bezig met een tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid. Burgers beschermen als er risico’s zijn voor infectieziekten is een wettelijke taak van de GGD. Denk hierbij aan het in beeld brengen en het voorkomen van besmettelijke ziekten, de screening op tuberculose en het afnemen van SOA-testen tijdens het spreekuur seksuele gezondheid. Daarnaast voert de GGD preventieactiviteiten en onderzoek uit op het gebied van infectieziekten, met als doel gezondheidsbevordering. Naast het advies over gezond reizen, geeft GGD Groningen ook de benodigde vaccinaties. Daarnaast verzorgen we incidentele vaccinatiecampagnes als daar door de overheid om wordt gevraagd, zoals de HPV 18+ vaccinatiecampagne. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) is een vangnettaak van GGD Groningen en richt zich op zorgwekkende zorgmijders en personen met verward gedrag. Het gaat hierbij vaak om zeer complexe problematiek, waarbij bijvoorbeeld sprake is van overlast, vervuiling, verslaving, verwaarlozing en/of ernstige psychische problematiek. OGGz bevordert dat ook deze mensen de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben.
Ook coördineren we voor een aantal gemeenten de lokale OGGz-netwerken en zorgen we voor afstemming met de ketenpartners. Het Verkennend Onderzoek voor gemeenten in het kader van de Wet verplichte GGZ wordt ook door OGGz-medewerkers in de meeste gemeenten uitgevoerd. GGD Groningen heeft ook een centrale rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van asielzoekers en vergunninghouders in de regio. De forensische geneeskunde verzorgt de lijkschouwen voor gemeenten en voert de arrestantenzorg en sporenonderzoek bij verdachten of slachtoffers uit, op basis van een contract met politie en justitie. De forensisch artsen van de GGD beoordelen ook personen met verward gedrag of psychische zorgbehoefte, op verzoek van politie op de politiebureaus. De collega’s van forensisch houden ook de meldingen overlijden minderjarigen bij en nemen deel aan intercollegiaal overleg in de keten. Milieu en gezondheid richt zich op de invloed van het milieu op de gezondheid van bevolkingsgroepen. We geven adviezen over onder andere gevaarlijke stoffen, straling, geluid en geur in het binnen- en buitenmilieu, om daarmee een bijdrage te leveren aan een gezonde leefomgeving.
Ook zetten we ons in voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving door te adviseren in het fysieke domein in het kader van de Omgevingswet bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie, -plan, -programma, en -verordening. Daarnaast adviseren we ook op andere ontwikkelingen met mogelijke gezondheidseffecten, zoals op gebied van klimaat, energie, landbouw, groen, water, circulaire economie en mobiliteit. GGD is ook een Crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn (infectieziektebestrijding, gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen en forensische geneeskunde) en heeft een beoefend GGD Rampenopvangplan (GROP). Vanaf juli 2023 heeft GGD ook casuscoördinatoren Psychosociale hulpverlening bij incidenten (PSHi) die ‘op piket’ staan en gemeenten ondersteunen bij incidenten waar psychosociale impact en kans op GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
21
maatschappelijke onrust een rol spelen. Daarnaast wordt nauw samengewerkt met de GHOR. Vanwege Covid-19 is de taak van crisisdienst meer in beeld gekomen en landelijk is het thema Pandemische paraatheid op de agenda gekomen. Wat hebben we bereikt? Infectieziektebestrijding De COVID periode heeft de infectieziektebestrijding (hierna: IZB) in Nederland flink opgeschud. Naar aanleiding hiervan zijn verschillende landelijke ontwikkelingen reeds gestart die van invloed zijn op de GGD en in het bijzonder de infectiepreventie en infectieziektebestrijding raken. Hierbij is het belangrijk om de kwaliteit, integraliteit en uniformiteit van de Nederlandse Infectieziektebestrijding te vergroten, en om deze zodanig in te richten dat de structuur én samenwerking voldoende robuust is en voldoende slagkracht heeft om een volgende pandemie het hoofd te bieden. Er is een programmaleider aangetrokken om de vertaalslag binnen GGD Groningen zo optimaal mogelijk vorm te kunnen geven. Hieronder wordt een overzicht weergegeven met de actuele ontwikkelingen: Versterking Infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid (VIP) Op verzoek van het ministerie van VWS heeft GGD GHOR Nederland in april-mei 2022 de beleidsagenda ‘Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid GGD’en (VIP)’ opgesteld.
De beleidsagenda richt zich op het oplossen van urgente kwetsbaarheden voor pandemische paraatheid op de korte termijn. Het programma Versterking Infectieziektepreventie (VIP) bestaat uit een aantal concrete activiteiten die zijn opgedeeld in vijf pijlers te weten: 1. Kwetsbaarheden wegnemen ten behoeve van pandemische paraatheid 2. Versterken van de boven(regionale) monitoring en surveillance 3. Versterken van de wetenschappelijke kennisinfrastructuur infectieziektebestrijding 4. Samenwerken op bovenregionaal niveau 5. Slim en versneld opleiden (artsen, verpleegkundigen en deskundigen infectiepreventie) GGD Groningen is naar aanleiding van het VIP programma in 2023 gestart om het team IZB kwantitatief en kwalitatief te versterken. Nieuwe collega’s zijn aangenomen en aan de hand van het kerntakenrapport4 is gekeken hoe taken versterkt en daarmee toekomstbestendig gemaakt kunnen worden. Landelijke Functionaliteit Opschaling Infectieziektesbestrijding (LFI) In 2023 is de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (hierna: LFI) gelanceerd. De LFI is een nieuwe crisisorganisatie, en is onderdeel van het RIVM. De LFI is bij een volgende pandemie, met landelijke impact, inzetbaar en voert centraal de regie en sturing op de opgeschaalde processen. Het koppelvlak tussen de LFI en de GGD moet in 2024 verder vorm gaan krijgen.
Het is essentieel dat GGD Groningen deze ontwikkelingen actief volgt en hier vervolgens op aanhaakt. Vaccinatievoorziening voor volwassenen Op verzoek van het ministerie van VWS hebben de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) en Zorginstituut Nederland rapporten opgeleverd met betrekking tot de vaccinatiezorg in Nederland. Hieruit blijkt dat deze complex is en het ook niet altijd duidelijk is voor de burger waar zij terecht kunnen voor welke vaccinaties. In 2023 is landelijk gestart met een uitvoeringstoets, deze toets heeft de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD’en in kaart gebracht. De GGD Groningen is betrokken geweest bij deze uitvoeringstoets. Dit rapport ligt
4 GGD GHOR - Kerntaken van de Infectieziektebestrijding
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2023
22
nu bij VWS en daarna zal blijken hoe de voorziening bij de GGD’en ingebed moet worden. Vooruitlopend op deze ontwikkeling heeft GGD Groningen een organisatievisie omtrent vaccineren opgesteld: ‘’GGD Groningen is de organisatie waar burgers en professionals voor alle informatie, advies en uitvoering met betrekking tot vaccineren voor alle leeftijden (vanaf -9 maanden) terecht kunnen. GGD Groningen brengt kennis en ervaring over het uitvoeren van vaccinaties samen. Zij coördineert de uitvoering van programmatische vaccinaties en biedt een breed aanbod aan vaccinaties aan, veelal in samenwerking met lokale zorgverleners. Zij kan zich flexibel aanpassen aan veranderingen en sluit voor de uitvoering van vaccinaties aan bij landelijke ontwikkelingen maar houdt hierbij rekening met regionale kenmerken en behoefte. Hiervoor werkt GGD Groningen vanuit de verantwoordelijkheid voor publieke gezondheid binnen de organisatie als één GGD samen. Dit doet zij door de expertise van alle teams/functies die GGD Groningen bij de uitvoering van vaccineren ondersteunen te bundelen. De professionaliteit van uitvoering van ieders expertise staat hierbij centraal’’. Antibioticaresistentie (ABR) De ABR-bestrijding is vooral binnen het ABR-zorgnetwerk Noord-Nederland (ABRZNN) voortgezet.