05-02-03 Jaarverslag 2020

Wendbaar en weerbaar De bibliotheek in Veendam

Inhoudsopgave

Inleiding

3

1. Fysieke basisvoorziening

6

2.  Taal als basis en Plezier in lezen

12

3.  Werken aan geletterdheid

19

4.  Meedoen in de samenleving

23

5.  Leven Lang Leren

28

2

Inleiding Voor u ligt het jaarverslag over het bibliotheekwerk in de gemeente Veendam. Ondanks het feit dat bibliotheken vanwege de coronamaatregelen langere tijd dicht of slechts beperkt open waren, kijken we met trots terug op alles wat we in 2020 voor onze leden en andere gebruikers hebben gerealiseerd. In de eerste maanden vierden we nog, samen met scholen, kinderdagverblijven en gezinnen, De Nationale Voorleesdagen. De deuren van de bibliotheek stonden wijd open voor leners, bezoekers die hun krantje kwamen lezen, en deelnemers aan het Taalhuis en andere activiteiten. Toen kwam de eerste lockdown en moesten we snel omschakelen: wat konden we wél voor onze klanten doen, en hoe? Al snel hadden we de afhaal- en bezorgservice opgetuigd en online alternatieven voor fysieke activiteiten ontwikkeld. Mochten de bibliotheken weer even open, dan was er ook weer een fysiek programma, waar jong en oud graag aan meedeed. Het hebben van een ‘plan B’ werd een dagelijkse realiteit, waardoor we toen de tweede lockdown werd aangekondigd, online aanbod hadden op alle programmalijnen, voor alle leeftijden. We durven dan ook te stellen dat iedereen die vóór corona gebruikmaakte van de diensten van de bibliotheek dit ook tijdens corona heeft kunnen doen. Ook oudere en digitaal minder-vaardige leden, die we hebben ondersteund met persoonlijk en telefonisch advies.

Zo bleef de bibliotheek voor iedereen nabij en bereikbaar. Dat we onze maatschappelijk-educatieve rol ondanks alles op innovatieve en creatieve wijze hebben kunnen invullen, is in belangrijke mate te danken aan onze medewerkers. Gedurende de lockdowns zijn zij zich blijven inzetten voor de inwoners van de gemeente Veendam. Dit heeft het nodige van hen gevergd. Vanzelfsprekend misten ze het contact met elkaar en met de bezoekers van de bibliotheek. Maar er moesten ook nieuwe werkprocessen worden ingericht en uitgevoerd, en alternatieven voor bestaande dienstverlening worden gerealiseerd. Velen hebben bovendien bijgesprongen op afdelingen waar het tijdens de lockdowns extra druk was, of meegewerkt aan provinciebrede programmering. En hoewel we gedurende het jaar onze waardering hiervoor hebben laten blijken, doen we dat op deze plek nogmaals. Ook de ruim 800 vrijwilligers die onze bibliotheken ondersteunen, verdienen een pluim. Zij vervulden in 2020 911 (dubbel)rollen. 490 Vrijwillige medewerkers traden op als gastvrouw of -heer, 263 begeleidden de deelnemers in het Taalhuis, 46 werkten als voorlezer via de VoorleesExpress en 46 namen de rol van begeleider op zich bij Klik&Tik en Digisterker. Daarnaast verrichtten 66 vrijwilligers andere taken: bij het eLAB, Boekstart in de kinderopvang en de Bibliotheek aan huis.

Tijdens de Nationale Vrijwilligersdag op 7 december hebben we hen dan ook flink in het zonnetje gezet.

3

Het zal u niet verbazen, dat de coronamaatregelen van 2020 invloed hebben gehad op alles wat de bibliotheek doet. Bezoek- en uitleencijfers zijn lager dan in andere jaren. Desondanks zijn we op financieel gebied niet onderuit gegaan, mede dankzij onze opdrachtgevers die hun afspraken zijn nagekomen. Ook hiervoor spreken we op deze plek onze waardering uit. Ook de kleine blijken van waardering die we van onze leden kregen – in de vorm van kaartjes, chocolade naast de voordeur, cadeautjes in de inleverbak, of een waarderend woord bij het afhalen van geleende materialen – hebben ons goed gedaan. Alle reacties onderstreepten eens te meer dat de bibliotheek een essentiële voorziening is, die een plek heeft in het dagelijks leven van velen. Dit werd niet alleen in Veendam zo ervaren; gedurende de lockdowns drong men in het hele land aan op heropening van de bibliotheken vanwege hun maatschappelijk-educatieve betekenis. Wat we meenemen naar 2021, is dat we sámen ver kunnen komen. We hebben veel geleerd over online en hybride programmeren. We hebben ontdekt hoe wendbaar onze medewerkers en onze bibliotheken zijn. We hebben onze klanten beter leren kennen en gemerkt hoezeer organisaties met wie we samenwerken meedenken en meebewegen. Het komende jaar hopen we onze deuren weer wijd open te mogen zetten en iedereen een plek te bieden om te ontmoeten, leren en ontdekken.

We geven graag de sleutel van de bieb uit handen en moedigen alle inwoners en organisaties in ons werkgebied aan om de bibliotheek te gebruiken als podium, werkplaats en plek voor ontmoeting. Want de bibliotheek is voor en van iedereen. Wees welkom! Alian Spelde Rachel van den Hoogen Regiomanager Bestuurder

4

FYSIEKE BASISVOORZIENING

1. Fysieke basisvoorziening De fysieke basisvoorziening omvat alle programma’s en activiteiten die we samen met onze partners aanbieden, voor alle inwoners van Groningen. Het is de fysieke plek waar inwoners kunnen halen wat ze nodig hebben om mee te doen in de samenleving, en waar ze zich kunnen blijven ontwikkelen in een snel veranderende wereld. Biblionet Groningen ziet de fysieke basisvoorziening als een podium, een platform voor inwoners, instellingen en community’s. Op dit platform organiseren en faciliteren we activiteiten en programma’s voor verschillende doelgroepen. In welke mate we invulling kunnen geven aan dit platform en community’s is afhankelijk van de dienstverlening die de gemeente bij ons afneemt. Om de klassieke bibliotheekfuncties te kunnen combineren met de maatschappelijk-educatieve functies zoals verwoord in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) werken we volgens het Gronings bibliotheekconcept 3.0: de bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken. In een aantal bibliotheken in de provincie (Appingedam, Leens, Middelstum, Spijk, Veendam en Winschoten) is het concept al gerealiseerd. We streven ernaar om het in de komende jaren ook in te voeren in de andere bibliotheken.

1.1 De fysieke bibliotheek in coronatijd Vanwege de lockdowns en andere coronamaatregelen zijn de bezoekersaantallen in 2020 vanzelfsprekend lager dan het voorgaande jaar. De fysieke bibliotheken zijn wekenlang gesloten geweest en konden na heropening vanwege de anderhalve meter regel minder bezoekers ontvangen dan gebruikelijk. Dat vonden we allemaal naar: onze medewerkers omdat ze niet de optimale dienstverlening konden bieden, en onze klanten en bezoekers omdat hun wekelijkse bibliotheekbezoek wegviel. Gelukkig hebben we hier wat op gevonden! Afhaal- en bezorgservice Met de afhaal- en bezorgservice konden we de dienstverlening vanuit de bibliotheken deels voortzetten en bleef er contact met de leden. Hoewel het opzetten van de afhaal- en bezorgservice wel wat voeten in aarde had, is het gelukt om dit in zeer korte tijd goed te organiseren. Omdat vrijwilligers vooral gedurende de eerste lockdown niet inzetbaar waren, kregen de vaste medewerkers voor de afhaal- en bezorgservice hulp van andere collega’s binnen Biblionet Groningen. Om contact te houden met onze leden hebben we ook gebeld met de ouderen onder hen om te vragen hoe het met hen ging en of we iets voor hen konden betekenen.

6

Tijdens de eerste lockdown kon geen gebruik worden gemaakt van de reserveermodule omdat Forum Groningen geen mogelijkheden zag om gereserveerde boeken te ‘rapen’. Dit betekende dat we onze processen moesten aanpassen, meer handelingen moesten verrichten en klanten alleen uit de ‘eigen’ bibliotheek materialen via een invullijst konden aanvragen. Dat vroeg veel inzet en creativiteit van de medewerkers, maar de reacties van onze klanten waren hartverwarmend. Regelmatig vonden we een kaartje, chocolade of cadeautjes in de inleverbak, of kregen we een waarderend woord bij het afhalen van geleende materialen.

Ook waren er veel aanvragen voor de bezorgservice. En ook hierop kregen de medewerkers positieve reacties. Vaak lag er bij de voordeur zelfs iets lekkers klaar als bedankje. Tijdens de tweede lockdown had Forum Groningen gelukkig wel de mogelijkheid om in alle locaties reserveringen te rapen en dat betekende een ander proces voor klanten en medewerkers. Fijn voor de medewerkers én voor alle digivaardige klanten omdat zij via de reserveermodule hun gewenste titels snel in huis hadden. Vanuit de hele provincie kwamen de materialen binnen. Voor minder digitaalvaardige klanten hebben we een oplossing bedacht. Zij konden telefonisch via onze klantenservice hun wensen kenbaar maken. Sommige klanten wilden graag dat de medewerker in de dichtstbijzijnde bibliotheek een tas met leuke boeken klaarzette om af te halen, anderen wilden dat de medewerker van de klantenservice een aantal titels voor hen reserveerde. Daarnaast waren er klanten die wilden leren hoe ze een bibliotheekaccount konden maken, om zelf de gewenste materialen te reserveren.

7

1.2 De Online Bibliotheek We hebben de Online Bibliotheek in 2020 flink gepromoot. Via het landelijk netwerk van bibliotheken zijn bijna 29.000 e-books en meer dan 3.500 luisterboeken beschikbaar en daar wordt flink gebruik van gemaakt. Groningers zijn zelfs kampioen e-books lezen! In het coronajaar zagen we de uitleningen van e-books in onze provincie stijgen naar 239.890. Dat is voor 2020 een stijging van het aantal uitleningen van e-books met maar liefst 30,8% ten opzichte van 2019. Ook werden vanaf september 2020 aan leners in de provincie Groningen 23.441 luisterboeken uitgeleend via de Online Bibliotheek.

E-BOOKS IN 2020

Meest geleende e-books in 2020

Sinds 2014 kunnen leden van de openbare bibliotheek e-books lenen. Elk jaar komen er steeds meer leden met een e-bookaccount bij en worden er meer e-books uitgeleend. In deze infographic staan de belangrijkste cijfers over het gebruik van e-books in 2020 voor Biblionet Groningen.

De meeste mensen deugen Rutger Bregman

De avond is ongemak Marieke Lucas Rijneveld

‘t Hooge Nest

Roxane van Iperen

Uit het leven van een hond Sander Kollaard

De pest

Albert Camus

Geregistreerde accounts

1 januari

31 december

Leners 91% van de gebruikers leenden dit jaar minimaal 1 boek

-46%

t.o.v. 2019

Op 31 december waren er 10.488 accounts.

Uitleningen

8 % van de leners leenden elke maand een boek

9.526 mensen leenden minimaal 1 e-book.

Hoe werden de e-books gelezen?

In april werden 25.080 e-books uitgeleend

25x

240

10% Jeugdtitels (24.551

Gemiddelde aantal 5.198 uitleningen 5.198 per actief account

duizend

uitleningen)

uitleningen

5.198

Er werden in 2020 gemiddeld 19.991 e-books per maand uitgeleend.

Uitleningen per genre

60%

37%

3%

Gebruikt de app

Via een e-reader

Op het internet

50%

23%

10%

10%

1%

2%

0%

Bron: de Koninklijke Bibliotheek

Om dit alles nog beter te kunnen faciliteren is er sinds september 2020 de Online Bibliotheek-app voor telefoon en tablet. Hiermee kunnen bibliotheekleden e-books en luisterboeken lezen, en boeken uitzoeken en lenen. Een nieuwe app leidt altijd tot vragen bij de gebruikers ervan en dat was dit keer niet anders. Maar ook daar waren we op voorbereid. Naast de klantenservice hebben bibliotheekmedewerkers van diverse locaties klanten telefonisch wegwijs gemaakt in de nieuwe app. Deze telefonische spreekuren werden door de leden bijzonder op prijs gesteld. Bovendien leverden we zo en passant ook een bijdrage aan de digitale vaardigheden van onze leden.

Ervaringen van een medewerker van de klantenservice • Ik krijg veel vragen over niet kunnen inloggen. En tja, dat ligt niet altijd aan de klant. De website was overbelast, dus geduld werd een schone zaak. Met wat kunstgrepen heb ik praktisch iedereen (…) kunnen helpen. Hannah, 17 jaar, kon wel boeken lezen op haar tablet, maar op haar smartphone lukte het niet. De KB bood uitkomst: ze moest op haar smartphone de tijdsweergave van AM/PM naar een 24-uursweergave zetten.

8

• Een mevrouw vroeg me vanuit Duitsland naar de mogelijkheid om bladwijzers toe te voegen bij het lezen van boeken via de laptop. De oudere beller is me toch wel heel dierbaar gebleken, op leeftijd en het allemaal zelf willen doen en snappen. Ik prijs ze de hemel in voor hun zelfstandigheid en neem de tijd om ze te helpen. • Ook met een echtpaar gebeld dat ieder achter een eigen pc zat te kibbelen hoe het allemaal moest. Het vergt de nodige creativiteit en gesprekstechniek om de klant te begeleiden in de veel- en verscheidenheid aan vragen. Zo heeft iedere browser zijn eigen handleiding, met dus een aangepaste uitleg aan de klant. Chrome is een beetje eigenwijs tijdens het downloaden van de e-books. De browser blijft de bestanden opslaan en koppelt ze niet aan de software. “Ziet u linksonder in het venster de tekst URLlink.acsm? Daarnaast staat een driehoekje, wilt u daar op klikken?” • Op 8 april krijg ik meneer De Vries aan de telefoon. Hij vertelt me dat hij 85 jaar is en een abonnement heeft op de Online Bibliotheek. Hij wil boeken lezen op de e-reader maar heeft geen ervaring. Oei, even omschakelen en uitzoeken hoe je zonder lenerspas moet inloggen. Stap voor stap neem ik meneer De Vries mee in het proces van installeren, inloggen en vervolgens de werking van de app. Hij heeft er een hard hoofd in, maar dan kent hij mij nog niet! We zijn er bijna.

Ik vraag hem om te klikken op de knop ‘Download e-book’. En zowaar.. het boek verschijnt in het programma ADE. Met een rechtermuisknopklik kan hij het boek kopiëren naar zijn e-reader. We oefenen met nog een paar boeken en hij krijgt er lol in! Na dik 2 uur bellen, eindigt hij met de woorden: “Mevrouw, het is een wonder!”.

Anderhalve meter in de bieb Zodra de bibliotheken open mochten, stonden er al gauw weer mensen voor de deur. Rijen zelfs! Net als vlak vóór de tweede lockdown, toen men snelsnel boeken en andere materialen kwam halen om even vooruit te kunnen. We hebben natuurlijk maatregelen genomen om werken en lenen in de bibliotheek veilig en gezond te houden. Medewerkers en bezoekers hielden anderhalve meter afstand, desinfecteerden hun handen bij binnenkomst en indien nodig vaker. Door het verstrekken van mandjes en ‘aanwezigheidskaarten’ werd voorkomen dat er teveel mensen tegelijkertijd in de bibliotheek aanwezig waren. Aanvankelijk moesten de boeken in quarantaine voordat ze opnieuw konden worden uitgeleend, wat extra druk legde op de verwerking. Na verloop van tijd hoefde dit gelukkig niet meer. Hoewel sommige klanten op de maatregelen moesten worden gewezen, waren de meeste allang blij dat ze weer konden langskomen en volgden ze zonder mopperen de richtlijnen. Aan hun hartverwarmende reacties hebben we gemerkt dat de bibliotheek echt deel uitmaakt van hun dagelijks leven. Bovendien hebben velen de bibliotheek herontdekt als bron voor ontspanning en vermaak; vanwege de collectie en de vele (online) activiteiten die we organiseren.

9

1.3 De bibliotheek in Veendam De gemeente Veendam heeft één bibliotheek, gevestigd in het centrum van Veendam. Tien basisscholen in de gemeente hebben een Bibliotheek op school (dBos). Bibliotheek Veendam heeft 6.458 ingeschreven leners. De bibliotheek is 49 uur per week geopend, van maandag tot en met zaterdag en heeft een collectiebezit van 33.408 materialen.

Bibliotheek Veendam is gehuisvest in Cultuurcentrum vanBeresteyn, samen met het theater, filmhuis, kunstencentrum en museum. Het is een aantrekkelijke, moderne bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken (3.0) die goed is toegerust voor haar maatschappelijke en educatieve taken. Het Taalhuis heeft een prominente plek, er zijn twee spreekkamers voor privégesprekken en de cursusruimte voorziet in een behoefte. De vide wordt veel gebruikt voor studeren, werken, schaken en lezen. Het systeem van uitlenen en innemen van materialen is volledig geautomatiseerd. Aandachtspunt bij de brede programmering en hoge bezoekersaantallen voor de activiteiten in de bibliotheek, is dat de ruimte er (te) beperkt is. De bibliotheek is er niet op ingericht om tijdens en buiten openingsuren te programmeren voor wat grotere groepen. Het Cultuurcentrum heeft echter voldoende vierkante meters om grotere groepen te accommoderen. Door betere werkafspraken kan het gebruik hiervan worden geoptimaliseerd.

10

TAAL ALS BASIS EN PLEZIER IN LEZEN

2. Taal als basis en Plezier in lezen Leren begint bij lezen. Wie kan lezen en teksten begrijpt, kan kennis verwerven en zich ontwikkelen. En een goede taalbeheersing zorgt ervoor dat mensen betrokken zijn bij wat er om hen heen gebeurt. Dat ze kunnen meekomen op school, in hun werk en als mondige burger aan de samenleving kunnen deelnemen. Een taalrijke omgeving is voor kinderen dus letterlijk van levensbelang. Laaggeletterde ouders hebben vaak niet de vaardigheden om de taalrijke thuisomgeving te creëren die nodig is voor de taalontwikkeling van hun kind. Daarmee lopen jonge kinderen een taalachterstand op die ze bijna niet meer kunnen inhalen. Om vanuit onze dienstverlening bij te dragen aan het doorbreken van deze vicieuze cirkel, leggen we onze focus steeds meer op het gezin in de aanpak van laaggeletterdheid. De dienstverlening die wij op de programmalijn Taal als Basis aanbieden, biedt een doorlopende (voor)lees- en mediawijsheidslijn voor kinderen van 0 tot 18 jaar. De onderdelen binnen deze lijn zijn op elkaar afgestemd; aanvullend en versterkend. Deze doorgaande lijn gaat uit van een doorlopend aanbod van ondersteunende en bij het taalonderwijs aansluitende activiteiten. Daarbij houden we er oog voor dat het minstens zo belangrijk is om te zorgen dat kinderen ook plezier krijgen, hebben en houden in lezen.

Onlangs werd het Bibliotheekconvenant (2020-2023) afgesloten, waarin het leesoffensief is verankerd in de pijler De Geletterde Samenleving. Binnen het leesoffensief spelen de leesbevorderingsprogramma’s BoekStart en de Bibliotheek op school een belangrijk rol.

2.1 Taalbevordering en leesplezier 0 - 4 jaar BoekStart Voorlezen aan baby’s loont. Baby’s die door hun ouders vóór de achtste maand al zijn voorgelezen, scoren hoger op taal. Na 15 maanden zijn er al positieve effecten op hun woordenschat. Met het programma BoekStart moedigen we vroeg beginnen met voorlezen en boekjes aan. Alle ouders van baby’s in Groningen krijgen na de geboorte via de gemeente een BoekStartwaardebon. Hiermee kunnen ze hun baby gratis lid maken van de bibliotheek en het BoekStartkoffertje ophalen. In de bibliotheek zijn bovendien boekjes voor baby's te leen: de BoekStartcollectie. Daarnaast organiseren we activiteiten waarbij voorlezen aan kinderen tot 4 jaar oud centraal staat. In 2020 hebben, vanwege de beperkingen door de lockdown, geen bijeenkomsten plaatsgevonden in de bibliotheek. Wel is de doelgroep via onze vele online Voorleesuurtjes enigszins tegemoet gekomen.

12

Aanbod kinderopvang BoekStart wordt ook aangeboden in de kinderopvang en Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Steeds meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen geven (voor)lezen en taal een vaste plek. Gemeente Veendam ondersteunt inmiddels al 19 kinderopvanglocaties en peuterspeelzalen. Samen werken we aan het leesplezier en de taalontwikkeling van kinderen van 0 tot 4 jaar oud. BoekStart in de kinderopvang bestaat uit: • Scholing: op elke locatie wordt ten minste één pedagogisch medewerker opgeleid tot voorleescoördinator en getraind in interactief voorlezen. • Leesomgeving: we helpen met het maken en inrichten van een aantrekkelijke leesomgeving, waaronder een collectie boekjes. • Voorlezen: we geven advies over hoe voorlezen een vaste plek in de kinderopvang kan krijgen. Bijvoorbeeld door een voorleesplan toe te voegen aan het pedagogisch beleid. • Ouders betrekken: we geven advies over het betrekken van ouders, zodat er thuis ook meer wordt voorgelezen. Ook dit jaar werden voor alle locaties mooie prentenboeken aangeschaft. In de maanden januari en februari 2020 is onze medewerker vele locaties in de kinder- en peuteropvang afgereisd met het vertelkastje om het verhaal van ‘Moppereend’ aan de kinderen voor te lezen. En daarbij mochten ze Moppereend zelf ook ontmoeten.

Voor vele kinderen een hele leuke kennismaking! Naderhand werd door de leidsters verteld hoe het woord ‘mopperen’ bij kinderen is blijven hangen en op vele manieren nog steeds gebruikt wordt.

13

Tijdens de lockdown werd er druk vooruitgekeken en gewerkt aan programma’s voor de kinderopvang in het nieuwe seizoen. De kinderopvangorganisaties reageerden enthousiast op de programma’s en we ontvingen veel inschrijvingen, vooral voor ‘Voorlezen op aanvraag’. Na de vakantie startten we dan ook meteen met ‘Op bezoek bij Klein wit visje’. Het plezier was voor beide partijen helaas van korte duur. Wegens de oplopende coronacijfers en verscherping van de maatregelen in verband met ouderparticipatie en het begeleiden van groepen kinderen tijdens de activiteiten, was dit het laatste programma dat we nog fysiek hebben kunnen aanbieden. Wel konden we nog extra voorleesactiviteiten aanbieden op verschillende locaties, waardoor we toch 13 groepen (144 kinderen) hebben kunnen verblijden met een Sinterklaasverhaal. Ook hebben we het programma Prentenboek Centraal, waarbij de gezinsaanpak een speerpunt is, kunnen uitvoeren. Met dit programma zijn ruim 100 kinderen bereikt, die allemaal hetzelfde prentenboek mee naar huis kregen met tips en werkbladen om thuis mee aan de slag te gaan. BoekStart Monitor Vervolgens hebben we onze aandacht op de BoekStart Monitor gericht. Met 15 kinderopvanglocaties was het de eerste deelname aan de Monitor. Er is een sterke basis gelegd voor wat de pedagogisch medewerkers van de Monitor kunnen verwachten en welke resultaten hiermee kunnen worden bereikt.

Er is, op verzoek, voor dat doel ook een video opgenomen om pedagogisch medewerkers op weg te helpen met invullen van de vragenlijst. Advies op maat Daarnaast was er regelmatig overleg tussen onze domeinspecialist en de voorleescoördinatoren, zodat zij op de hoogte bleven van de laatste ontwikkelingen vanuit de bibliotheek en er op maat advies en ondersteuning kon worden geboden. Ook heeft de domeinspecialist ruim 50 themacollecties samengesteld op verzoek van kinderopvanglocaties, waardoor ze ondanks de lockdown voldoende boeken tot hun beschikking hadden. BoekStartcoach De BoekStartcoach is structureel enkele uren per week op het consultatiebureau aanwezig om met alle ouders, en specifiek met laagtaalvaardige en/of laagopgeleide ouders, in gesprek te gaan over het belang van taalstimulering, vroeg starten met voorlezen en verantwoorde mediaopvoeding. Door deze extra inspanning en het kunnen leveren van meer maatwerk stimuleren we de ouders om al vanaf de babyperiode een voorleesroutine op te bouwen. Zo draagt de BoekStartcoach bij aan het terugdringen van laaggeletterdheid en het bevorderen van (voor)leesplezier. Onze BoekStartcoach ging in 2020 in gesprek met ouders die het consultatiebureau bezochten. Door hen te laten zien welke kinderboeken passen bij een bepaalde fase en hoe blij kinderen worden van voorlezen, bracht zij veel leesplezier.

Ook kon ze vragen en vooroordelen over (voor) lezen en lidmaatschap bij de bibliotheek voor kinderen beantwoorden en 14

rechtzetten. Tijdens de lockdown was er regelmatig contact met de GGD en werd telkens opnieuw gekeken naar mogelijkheden voor contact met de ouders. Wegens het strikte GGD-beleid en de geringe contactmomenten die de GGD op de consultatiebureaus met ouders hadden, kon er helaas geen fysieke ontmoeting plaatsvinden. Wel is de mogelijkheid aangegrepen om BoekStartkoffertjes op het consultatiebureau te laten uitdelen door de kinderartsen en verpleegkundigen. Dit werd goed ontvangen. Ook zijn de data van onze online Voorleesuurtjes gedeeld met de bezoekers van het consultatiebureau. We zagen het aantal kijkers in de loop van het jaar groeien!

2.2 Taalbevordering en leesplezier 4-12 jaar Zodra kinderen zelf (leren) lezen, bieden we hen via de scholen een aantrekkelijk scala aan diensten en activiteiten. Waar mogelijk betrekken we ook ouders bij de leesbevorderingsactiviteiten. De Bibliotheek op school In de provincie Groningen maken op het moment van schrijven bijna 150 basisscholen gebruik van de Bibliotheek op school (dBos). Met dBos slaan onderwijs, bibliotheek en gemeente de handen ineen en komt er dagelijks aandacht voor leesplezier en mediawijsheid op school én thuis. We willen kinderen en jongeren stimuleren om meer te lezen, en hen leren goed om te gaan met internet, sociale media en games. De bibliotheek helpt op basisscholen om deze doelen te bereiken. Dat doen we met deskundige lees/mediaconsulenten, inspirerende boeken en een goede digitale leesenleeromgeving. In Veendam kreeg Kindcentrum Westerwinde in 2020 een Bibliotheek op school, waarmee het aantal scholen met een dBos in de gemeente op 10 komt.

Onderdeel van dBos is een gevarieerd en uitdagend programma met activiteiten voor de groepen 1 tot en met 8. Klassiekers zijn Vakantielezen voor groep 3 en 4, Scoor een Boek! voor groep 5 en de Nationale Voorleeswedstrijd en De Uitdaging voor de groepen 7 en 8. 15

Scoor een Boek! en Vakantielezen - de Thuiseditie Vanwege de coronabeperkingen konden niet alle activiteiten doorgang vinden, of werden delen van een programma aangepast. Zo is Scoor een Boek! niet afgesloten met de gebruikelijke sportdag waarop het aantal gelezen boeken werd onthuld, maar met een feestelijke online activiteit. Hieraan deden 21 groepen mee. Ook Vakantielezen was deels anders dan anders. Gezinnen konden in de zomervakantie meedoen met het door Biblionet Groningen ontwikkelde Vakantielezen - de Thuiseditie, dat in heel Nederland navolging vond. In totaal deden ruim 3.000 teams van kinderen en ouders mee aan dit online leesbevorderingsprogramma. Samen hebben ze maar liefst 65.000 minuten (voor)gelezen en 28.000 taalopdrachten gedaan. Hiermee heeft het programma een belangrijke bijdrage geleverd aan het vergroten van het leesplezier van jonge lezers. Nóg meer activiteiten In februari werd er in de bibliotheek gestreden om de titel ‘Voorleeskampioen van de gemeente Veendam’. Na een bloedstollende strijd en geduchte concurrentie werd Jochem Douma van Jenaplan school In de Manne voorleeskampioen van de gemeente Veendam. Diezelfde maand kwamen de groepen 3 en 4 op bezoek om de bibliotheek te leren kennen en te leren programmeren met Botje Bij.

De leesconsulenten bezochten na de voorjaarsvakantie 457 leerlingen (21 groepen 5 en 6) om hen enthousiast te maken voor lezen met het programma Scoor een Boek! Op 15 maart kwam alles abrupt tot stilstand. We hadden niet meer de mogelijkheid om scholen te bezoeken of te ontvangen vanwege de coronapandemie. De leesconsulenten werkten achter de schermen echter hard door; ze ontwikkelden nieuwe lessen en hebben zich ingespannen de samenwerking met scholen en kinderopvang te verdiepen en verbeteren. Na de zomervakantie zijn we met frisse moed weer gestart in de klassen met het programma Boekpraatjes voor groep 6 en de workshop voor de Nationale Voorleeswedstrijd. Helaas konden we na een positieve start niet door in de klassen en hebben we diverse programma’s digitaal aangeboden, zoals De Uitdaging voor groep 7 en 8 (bekijk voor een indruk de aftrap, de tussenstand en de afsluiting). Naast het online aanbod hebben we een teamtraining voor leerkrachten aangeboden over woordenschat en taal. Om leerkrachten verder te ondersteunen, hebben we veel themacollecties gemaakt. Deze activiteiten werden zeer gewaardeerd.

16

Kinderboekenweek In het kader van de Kinderboekenweek organiseerden we in september provinciebreed een online inspiratiebijeenkomst voor leescoördinatoren en leerkrachten in het primair onderwijs. Tijdens de bijeenkomsten deelden we onder andere praktische tips, zodat de deelnemers daarna direct met de eigen groep aan de slag konden met het thema van de Kinderboekenweek En toen, terug in de tijd. Schrijvers Tosca Menten en Jacques Vriens namen de deelnemers mee in de wereld van boeken en jeugdliteratuur in de klas. Zij vertelden hoe je kinderen boeken kunt leren ontdekken en hoe je hen kunt inspireren om boeken te lezen. Daarnaast gaf Femke Ganzeman, onderwijskundig adviseur, een inspirerende presentatie gericht op leesbevordering in de onder- en bovenbouw van het onderwijs. BiebLab In 2020 heeft BiebLab, het YouTube-kanaal voor kids van Biblionet Groningen, een grote vlucht genomen. Van de filmpjes, die zijn ingestoken vanuit de programmalijn ‘Een leven lang leren’ om kinderen uit te dagen hun 21e eeuwse aardigheden te ontwikkelen, werd in de lessen dankbaar gebruikgemaakt. Leerkrachten keken samen met de klas naar BiebLab, of gaven activiteiten uit het aanbod op als huiswerk. Voor de kinderen en ouders thuis waren (en zijn!) de BiebLab-uurtjes een welkome afleiding die aanzet tot activiteit. Lees er meer over in hoofdstuk 5 van dit jaarverslag.

2.3 Taalbevordering en leesplezier 12-18 jaar Met dBos in het Voortgezet Onderwijs werken scholen, gemeente en bibliotheek structureel samen aan taalontwikkeling, leesbevordering en mediawijsheid van jongeren. We zijn altijd op zoek naar manieren om jongeren enthousiast te maken en te houden over lezen. Vaste prik in ons aanbod voor het voortgezet onderwijs zijn De Weddenschap, Nederland Leest Junior, De Uitdaging en de voorleeswedstrijd Read2Me. Dit jaar ontwikkelde Biblionet Groningen zelf Escape the Bieb, waarbij leerlingen in de bibliotheek met een tablet al speurend ontdekken hoe ze boeken en andere informatiedragers kunnen vinden en gebruiken. We kunnen niet wachten tot we leerlingen weer in de bibliotheek mogen ontvangen om dit spannende spel te spelen! Daarnaast ondersteunen we scholen op verzoek, bijvoorbeeld met voorlichting over mediawijsheid. De gemeente Veendam neemt het product dBos VO uit de producten- en dienstencatalogus niet af. Medewerkers van de bibliotheek hebben, op verzoek van scholengemeenschap Winkler Prins, wel vlog-lessen gegeven aan leerlingen. De leerlingen hebben gebrainstormd, onderwerpen gekozen, storyboards gemaakt en leerden daarbij de basisprincipes van filmen en monteren. Aanleiding voor het verzoek was de digitale Open Dag die de Winkler Prins zou organiseren en waarvoor ze een bustour langs scholen wilden maken.

De video’s van de eerstejaars zouden worden gebruikt om leerlingen uit groep 8 een beeld te geven van hun (mogelijk) nieuwe school.

17

WERKEN AAN GELETTERDHEID

3. Werken aan geletterdheid Nederland kent een steeds grotere groep mensen die laaggeletterd is. In de provincie Groningen is gemiddeld 12,5% van de bevolking minder geletterd, maar in sommige delen van de provincie loopt dit percentage op tot 18%. Op verschillende niveaus is aandacht voor dit maatschappelijke probleem en de afgelopen jaren is gekeken naar een samenhangende aanpak in de bestrijding van laaggeletterdheid. • In 2019 is aangekondigd dat het landelijke actieprogramma Tel mee met taal verlengd is voor de periode 2020-2024. • De arbeidsmarktregio Groningen heeft in aansluiting op Tel mee met taal onder de titel ‘Samen geletterdheid bestrijden’ het ‘Plan van aanpak Laaggeletterdheid 2020-2024’ gepresenteerd. • Vertegenwoordigers van rijk en gemeenten hebben zich in het najaar sterk gemaakt voor een verbeterd gezamenlijk bestuursakkoord voor de aanpak van laaggeletterdheid. De Tweede Kamer heeft de aanpak onderschreven door het aannemen van een motie waarmee onnodige bureaucratie uit de plannen wordt weggestreept en stelt hiervoor jaarlijks budget beschikbaar. • Op provinciaal niveau werkt Biblionet Groningen samen in een bondgenootschap ‘Werken aan geletterdheid’ met Humanitas, Noorderpoort, Alfa-college, Stichting Lezen & Schrijven, MJD, gemeente Groningen en Forum Groningen.

• Op lokaal niveau zijn onder regie van de gemeenten taalnetwerken of taalallianties geformeerd waar een deel van deze organisaties in participeert, vaak aangevuld met de lokale welzijns- en zorgorganisaties.

3.1 Het (online) Taalhuis in Veendam Als gevolg van deze geïntegreerde aanpak is in elke gemeente tenminste één Taalhuis ingericht, in grotere of heringedeelde gemeenten zelfs meer. Op een enkele uitzondering na zijn al deze Taalhuizen gehuisvest in de bibliotheek, op een herkenbare plek. Ook in Bibliotheek Veendam is een Taalhuis. In het Taalhuis kan iedereen terecht met leervragen over lezen, schrijven en rekenen en digitale basisvaardigheden. De Taalhuiscoördinator – die in onze provincie doorgaans in dienst is van Noorderpoort of Alfa-College – gaat in gesprek over de leervraag en bemiddelt tijdens de vaste wekelijkse spreekuren naar een formeel of een informeel leertraject. Bij dat laatste onderdeel komen taalvrijwilligers in beeld. Zij volgen een speciale training van vier dagdelen en kunnen daarna als taalmaatje aan de slag om de taalhuisdeelnemers individueel te begeleiden. In en rond het Taalhuis is er voor hen gelegenheid en ruimte om met deelnemers af te spreken. Daarbij kunnen ze terugvallen op een passende collectie boeken en oefenmaterialen waarmee de deelnemers aan de slag kunnen. De bibliotheekmedewerker heeft een belangrijke rol in het leggen van verbindingen binnen het taalnetwerk en met andere organisaties en bedrijven op gemeentelijk niveau. Vanuit dat netwerk worden kansen gepakt om partners of initiatieven aan het Taalhuis te verbinden.

19

De taalhuisvrijwilligers zijn in bijna alle gemeentes ondergebracht bij Biblionet Groningen. Dit betekent administratie, verzekering en een attentieregeling. De Taalhuiscoördinator is verantwoordelijk voor de registratie van taalhuisdeelnemers, voortgang in het traject en monitoring van effecten. Kuchschermen Het Taalhuis van de gemeente Veendam heeft een mooie afgescheiden ruimte in de bibliotheek waar de Taalhuiscoördinator individueel of in kleine groepen aan het werk gaat met de taalcursisten. Ook taalcursisten en hun maatje (de taalvrijwilliger) zoeken vaak een plek in het Taalhuis. Er zijn ter bescherming van de deelnemers kuchschermen geplaatst, zodat er toch veilig geoefend kon worden. Online Taalhuis Vanwege de coronamaatregelen konden de reguliere bijeenkomsten en spreekuren in het Taalhuis een groot deel van 2020 geen doorgang vinden. Om de deelnemers toch de mogelijkheid te bieden hun vaardigheden te ontwikkelen, hebben we het Online Taalhuis in het leven geroepen. Het Online Taalhuis heeft een eigen kanaal op YouTube met taalfilmpjes rondom thema’s, zoals verjaardag, vakantie, enz. Laaggeletterden kunnen de filmpjes thuis via de computer bekijken en zo ondanks de lockdowns blijven oefenen met de Nederlandse taal. Biblionet Groningen was landelijk de trekker van het Online Taalhuis en verschillende taalhuiscoördinatoren uit de provincie Groningen hebben meegewerkt.

In het Jaarbeeld 2020 staat een interview met betrokkenen. Momenteel wordt bekeken hoe we het online aanbod van het Taalhuis verder kunnen ontwikkelen en professionaliseren. Vakantie-doe-boek Speciaal voor de bezoekers van het Taalhuis heeft Biblionet Groningen in de zomer van 2020 een Vakantie-doe-boek gemaakt. Met het boek konden zij ook tijdens de vakantie op een luchtige manier blijven oefenen. Taalhelden Henk & Henk namen op 9 juli in Hoogezand het eerste exemplaar van het Vakantie-doe-boek in ontvangst. De mannen reageerden heel positief, onder andere op de strip waarin ze zelf de hoofdrol spelen: “Hartstikke mooi! Er staat van alles in. Daar komen we de vakantie wel mee door!”

20

3.2 Bewustwording laaggeletterdheid Biblionet Groningen werkt niet alleen actief aan de bestrijding van laaggeletterdheid, maar levert ook een bijdrage aan het vergroten van de bewustwording over dit onderwerp. Waar mogelijk doen we dit in samenwerking met lokale of regionale partners. In 2020 hebben we op 8 september, Wereldanalfabetiseringsdag, twee boekenbankjes aangeboden aan het de Ommelander Ziekenhuis Groep locatie Scheemda en het Universitair Medisch Centrum Groningen. De bankjes, gemaakt door lokale kunstenaars van boeken die de bibliotheken niet meer gebruiken, kregen een prominente plek in de ziekenhuizen. Hiermee hebben we aandacht gevraagd voor het verband tussen laaggeletterdheid en het effect ervan op de gezondheid. Mensen die niet of niet goed kunnen lezen, hebben vaker moeite met het volgen van therapie, het opvolgen van aanwijzingen van medisch personeel, het lezen van recepten en het naleven van leefstijlregels. Medisch personeel kan een belangrijke signaalfunctie hebben bij het opsporen van laaggeletterdheid.

21

MEEDOEN IN DE SAMENLEVING

4. Meedoen in de samenleving Om mee te kunnen doen in de samenleving is het essentieel om naast leesen schrijfvaardigheden ook over digitale basisvaardigheden te beschikken. De curatieve aanpak rondom digitale geletterdheid is gericht op het bestrijden van achterstanden, met name bij volwassenen. En dat is hard nodig: circa 4 miljoen inwoners van Nederland zijn niet digitaal vaardig (genoeg) om zelf zaken te doen met de overheid, banken en andere organisaties en bedrijven. Dat maakt het voor hen moeilijk om zelfstandig deel te nemen aan de maatschappij. Naast deze vaardigheden is het belangrijk dat mensen hun gezondheid goed in de gaten houden, hun financiële huishouding op orde hebben en een basisniveau aan sociale en juridische vaardigheden hebben. Nederlanders scoren over het algemeen goed op digitale vaardigheden: 79% van de Nederlanders beschikt over digitale basisvaardigheden en dat percentage ligt ruim boven het Europese gemiddelde van 58%. Tussen leeftijdsgroepen en opleidingsniveaus bestaan echter grote verschillen. Met name de vaardigheden van ouderen lopen onderling sterk uiteen (Eurostat, 2019). Hoewel 95% van de Nederlandse huishoudens thuis internet heeft en 86% het dagelijks gebruikt, heeft 17% van de internetgebruikers weinig ICT-vaardigheden.

Met name onder internetgebruikers van 65 jaar en ouder (31%) en laagopgeleide internetgebruikers (29%) bevinden zich relatief veel burgers met weinig ICT-vaardigheden (CBS, 2019a-b). Wanneer verder gekeken wordt dan basisvaardigheden, blijkt dat ruim 5 miljoen volwassen Nederlanders niet mediawijs zijn en moeite hebben om bewust, kritisch en actief om te gaan met digitale media. Ook op het gebied van mediawijsheid zijn ouderen en mensen met een lagere sociaaleconomische status kwetsbare doelgroepen.

4.1 Digitale trainingsprogramma’s Op het gebied van trainingen in digitale vaardigheden nemen de bibliotheken in toenemende mate een centrale positie in en het aanbod is de afgelopen jaren sterk geprofessionaliseerd. De Koninklijke Bibliotheek heeft voor alle bibliotheken licenties afgesloten met de digitale trainingsprogramma’s Oefenen.nl en Digisterker en de landelijke programma’s zijn op veel plaatsen verankerd in het bibliotheekaanbod. Daarnaast is met de Belastingdienst een convenant afgesloten, wat inhoudt dat bibliotheken digitale trainingen en belastingspreekuren organiseren.

23

Klik&Tik De cursus Klik&Tik is een onderdeel van Oefenen.nl. Met deze cursus worden de eerste stappen gezet in het werken met computers en internet. Het basisdeel gaat over het opstarten van de computer, typen en e-mailen. In het tweede deel worden de mogelijkheden van internet verkend zoals zoekmachines gebruiken, websites bekijken en formulieren invullen en downloaden. In het deel ‘Samen op het web’ wordt in een veilige en afgeschermde omgeving het werken met sociale media geoefend. Iedereen volgt de cursus in zijn of haar eigen tempo en sluit de training bij goed gevolg af met een certificaat. Ook in 2020 hebben we in Veendam de cursus aangeboden. Vanwege de coronamaatregelen zijn er echter maar enkele bijeenkomsten geweest. Digisterker Digisterker is een training van 4 à 5 dagdelen over communiceren met de gemeente, het UWV en de Belastingdienst. Deelnemers krijgen een oefenboek dat voor een deel toegespitst is op de eigen gemeente door de gemeentelijke website te behandelen. Digisterker-cursussen richten zich op het thema ‘e-overheid’. Belangrijke onderdelen in deze cursussen zijn het leren gebruiken van DigiD, het zoeken en vinden op (overheids)websites, het leren kennen en gebruiken van de gemeentelijke website, en MijnOverheid en de Berichtenbox. Deze onderdelen zijn gebundeld in een inleidende cursus ‘Digisterker - de basis’.

Aanvullende modules Aanvullend op de genoemde trainingen organiseren we digitale spreekuren rond het werken met computers en bieden we oefenmodules waarin bepaalde thema’s worden behandeld. Ook hadden we een ondersteunende rol bij de invoering van het Donorregister en de Coronamelder-app. We doen alles bij voorkeur samen met andere organisaties, zoals Seniorweb. Belastingspreekuren De geplande belastingspreekuren in de bibliotheek in Veendam konden in maart vanwege de coronamaatregelen niet doorgaan. Gelukkig was er in de zomerperiode wel gelegenheid om dat op een veilige manier te doen.

4.2 Ontwikkelen van andere basisvaardigheden Hoewel taal en digitalisering een belangrijk onderdeel van de dienstverlening vormen, zijn ook de nodige stappen gezet in de activiteiten en programma’s gericht op de andere basisvaardigheden. Naast taalwandelingen, taalcafés en activiteiten in de Week van lezen en schrijven is de bibliotheek steeds vaker de plek voor bijvoorbeeld juridische en financiële spreekuren en bijeenkomsten voor werkzoekenden. Onze insteek is dat zoveel mogelijk samen met anderen te doen. We willen toegroeien naar een situatie waarbij de bibliotheek steeds meer als platform fungeert voor andere organisaties.

24

4.3 Hoogtepunten in de Veendamse bibliotheek Telefonische ondersteuning Voor niet- of minder-digitaalvaardigen waren er in 2020 heel wat hobbels te nemen. Een keuze vastleggen in het Donorregister, de Coronamelder app, boeken reserveren bij de afhaal- en bezorgservice en een nieuwe app voor e-books en luisterboeken. Gelukkig konden ze voor al deze zaken bij de bibliotheek terecht voor telefonische ondersteuning. Zowel onze klantenservice als lokale bibliotheekmedewerkers hebben heel wat mensen verder geholpen tijdens telefonische spreekuren. Ook voor financiële, juridische en algemene vragen over computergebruik zijn telefonische alternatieven georganiseerd. Bellen met 70-plussers Tijdens de lockdowns werd op digitaal gebied ineens veel van de doelgroep 70+ gevraagd. Vanuit de gedachte dat juist het meest kwetsbare deel van de bevolking tussen wal en schip dreigde te raken en dus extra last zou ondervinden van de gevolgen van de lockdown, heeft Biblionet Groningen in de gemeente Stadskanaal een pilot uitgevoerd met telefonisch contact met 70+ leners. Deze service werd in veel gevallen erg op prijs gesteld en is vervolgens in vele andere gemeenten opgepakt totdat de bibliotheken half mei weer open konden. Dichter bij de deur Onder de noemer ‘Dichter bij de deur’ hebben we samen met woningcorporatie Acantus wat licht, warmte en poëzie in de donkere decembermaand gebracht.

Aanleiding was dat de woningcorporatie haar huurders vanwege de coronamaatregelen minder zag en sprak. Om in verbinding te blijven bedachten we samen de actie ‘Dichter bij de deur’. Medewerkers van de bibliotheek en Acantus gingen samen met lokale dichters op pad om buren door middel van poëzie nader tot elkaar te brengen. We belden aan, waarna een lokale dichter op veilige afstand een gedicht voordroeg. Vervolgens werd er een kop warme chocolademelk overhandigd en een praatje gemaakt. We hebben hier veel leuke reacties op gehad. In het Jaarbeeld 2020 staat een interview over de samenwerking met Acantus.

25

Jan & Jur ‘Op proatstoul’ In het pré-coronatijdperk gingen vrijwillige verhalenvertellers/voorlezers Jan en Jur op de koffie bij de ouderen in de tehuizen. Nu kon dat niet. Heel jammer, maar we hadden een alternatief: Jur en Jan kwamen naar de bibliotheek, we zetten hen ‘op de proatstoul’, schonken een bak koffie in en maakten opnames die we op Youtube plaatsten. Ieder die dat wil (en met een beetje goede wil regelt ook de activiteitenbegeleider in een tehuis de techniek voor de bewoners) kan de filmpjes bekijken. Inmiddels staan er behoorlijk wat afleveringen online.

Domeinspecialist van de bibliotheek: “Voor mij zijn die opnamesessies met Jan & Jur een uitje. Ik ontvang de heren, regel hun reiskostenvergoeding en de koffie, maar dat alles is een excuus om op de eerste rang te kunnen zitten bij dit cabaret. Jur en Jan, krasse zeventigers, kennen elkaar al bijna een leven lang. Ze hebben samen toneelgespeeld, zijn beurtelings elkaars aangever en hebben een onuitputtelijke voorraad aan verhalen, grappige anekdotes of lezen een mooi – meestal Grunnings – verhaal of gedicht voor. Voor mij begint de voorstelling al als de deur van de bibliotheek open gaat. Nog voordat we de trap op zijn en de opnameruimte betreden, zijn er al minstens twee – vooral grappige – verhalen geweest over wat er die dag is gebeurd. Als de heren hebben plaatsgenomen komen alle onderdelen van het leven langs: verkering, het getrouwde leven, vrijgezel zijn, vrouger, de boerderij, happy socks… De filmpjes worden goed bekeken. Ik heb geen jota verstand van techniek, de opnames doet mijn collega, maar ik geef mijn ‘onmisbare’ positie als koffieschenker in dit project zeker niet op. Dit zijn de krenten in de pap!”

26

LEVEN LANG LEREN

5. Leven lang Leren De programmalijn ‘Een leven lang leren’ gaat over voortdurende persoonlijke ontwikkeling van alle inwoners. Voortdurende vernieuwing van kennis en vaardigheden geeft mensen de beste kansen om mee te kunnen (blijven) draaien in onze snel veranderende samenleving. De coronacrisis heeft het belang van een leven lang leren nog eens onderstreept. Ineens moest er worden thuisgewerkt, waardoor werkenden in sneltreinvaart hun online vaardigheden moesten ontwikkelen. Bovendien werd een beroep gedaan op de algemene ontwikkeling, organisatie- en communicatievaardigheden van ouders voor het geven van thuisonderwijs. In sommige sectoren viel het werk helemaal stil en zagen werknemers zich gedwongen nieuwe competenties te ontwikkelen om elders aan de slag te kunnen. Dergelijke snelle veranderingen vragen om aanpassing en flexibiliteit van ons allemaal. Dat biedt kansen, maar stelt ook het aanpassingsvermogen van mensen én organisaties op de proef. Steeds meer komt de nadruk te liggen op leren buiten de formele structuren van het onderwijs, bijvoorbeeld in (vrijwilligers)werk en in de vrije tijd. Juist dit leren geeft mensen de beste kansen op een optimale persoonlijke ontwikkeling en voortdurende vernieuwing van kennis en competenties. Door de coronacrisis nemen de digitale toepassingen hiervoor toe.

Het vergt echter geletterdheid en digitale vaardigheden om deze toepassingen te leren kennen en gebruiken. Om mee te kunnen blijven doen, moeten mensen beschikken over een aantal kerncompetenties: 21e-eeuwse vaardigheden zoals creativiteit, samenwerken, communiceren, sociale en culturele vaardigheden, probleemoplossend vermogen en kritisch denken. Biblionet Groningen stelt inwoners van 0 tot 100+ jaar op een aansprekende, informele manier in staat hun kennis en vaardigheden op peil te houden en zich te blijven ontwikkelen, zodat zoveel mogelijk mensen meekomen in de 21e eeuw. Onze bibliotheken hebben hierin een stimulerende rol. In de programmalijn Een leven lang leren kunnen we programmeren op doelgroepen waar degemeente specifiek op wil inzetten en waar vraag naar is vanuit de gemeenschap: kinderen, jongeren, ouders en ouderen. In 2020 is er vooral ingezet op een gevarieerd digitaal aanbod voor iedereen die wilde leren en ontdekken. Elkaar fysiek ontmoeten kon wegens de coronamaatregelen immers slechts sporadisch. Dat heeft onze medewerkers er echter niet van weerhouden om ook offline activiteiten te ontwikkelen! We zijn bijzonder trots op de creativiteit en flexibiliteit van onze medewerkers wat betreft het organiseren van activiteiten in coronatijd. Waar en wanneer dat kon, werden er activiteiten op deze programmalijn georganiseerd, online en fysiek.

Het mooie van de online activiteiten was dat deze netwerk breed werden georganiseerd. Niet vanuit één bibliotheek, maar door medewerkers van verschillende bibliotheken die samen een aanbod voor het hele werkgebied realiseerden.

28

5.1 eLAB Alles wat er gedaan kan worden in de bibliotheek komt samen in het eLAB: van mediawijsheid en leesbevordering tot informatievaardigheden. Want van experimenteren leer je. In het eLAB kunnen creatieve, technische en ondernemende vaardigheden worden aangeleerd en versterkt. Programmeren met de robotjes Dash & Dot, spelen met Lego en bouwen met Kapla zijn slechts een kleine greep uit alles wat er in een eLAB kan worden gedaan. In het eLAB zijn niet alleen voor de nieuwste snufjes op het gebied van elektronica, software, 3D-printers en robots. Het draait vooral om beleven, ervaren, inspireren en doen.

5.2 Campagnes De Nationale Voorleesdagen (januari) De voorleesbevorderingscampagne De Nationale Voorleesdagen van 2020 stond in het teken van het Prentenboek van het jaar: ‘Moppereend’. Kinderen die tijdens De Nationale Voorleesdagen (gratis) lid werden van de bibliotheek, kregen niet alleen toegang tot een wereld aan boeken en andere materialen, maar ook een voorleesknuffeltje van Moppereend. In de bibliotheek en kinderopvanginstellingen werd het prentenboek voorgelezen. In Bibliotheek Veendam konden kinderen hun eigen voorstelling maken door een schaduwtheater te bouwen of een poppenkastverhaal te maken. Ook was er een Voorleesfestival in Cultuurcentrum vanBeresteyn met de voorstelling ‘De Megamopperaar’ in het theater en aansluitend voorlezen, knutselen, zingen en dansen.

75 Jaar Bevrijding (april, mei) Voor de periode 1 april tot 5 mei stond de campagne ’75 Jaar Bevrijding’ gepland, in samenwerking met de Verhalen van Groningen. Vanwege de coronamaatregelen moesten de geplande activiteiten voor het overgrote deel worden doorgeschoven naar 2021. Gelukkig kon eind 2020 wel worden gestart met de expositie ‘Groningen tijdens WOII’. De expositie beleefde haar – geruisloze – opening in een tent voor De Klinker, waar Bibliotheek Winschoten is gehuisvest. In december nam Bibliotheek Leek het stokje over, en in 2021 reist de expositie verder langs andere bibliotheken in het Ommeland. 29

Kinderboekenweek: En toen? (oktober) Stoere ridders, reusachtige dinosauriërs, rebelse vrouwen en typisch Hollandse helden: in de Kinderboekenweek van 2020 nam Biblionet Groningen jonge lezers mee op expeditie door de tijd met het thema ‘En toen?’. Boeken zijn namelijk net kleine tijdmachines: ze laten je de wereld van toen ontdekken. Zo wordt het verleden tastbaar. Tijdens de Kinderboekenweek organiseerden we verschillende online en offline activiteiten voor kinderen van 6 tot en met 12 jaar, zoals: • Bouw je eigen teletijdmachine; • Proef vergeten smaken; • Luister naar eeuwenoude grappen en grollen tijdens het voorleestheater of livestreams; • Een kindercollege over de geschiedenis van de ruimtevaart door Govert Schilling en Tjarko van der Pol. Het college werd live gegeven in Bibliotheek Veendam, maar ook gestreamd op de Facebookpagina’s van de bibliotheken. Zo konden ook kinderen die niet in de buurt van de betreffende bibliotheek woonden ervan meegenieten.

Nederland Leest (november, december) Het thema van de leesbevorderingscampagne Nederland Leest, gericht op volwassenen, was dit jaar 'Kleine geschiedenis, grote verhalen'. Biblionet Groningen haakte hierop in met tal van activiteiten. Leden van de bibliotheek konden het gratis boek ‘Het zwijgen van Maria Zachea’ afhalen en het werd meegegeven in de tasjes van de bezorgservice. Het was ook meteen het boek van de maand van onze online boekenclub Boekeloere. Rondom het thema organiseerden we verder de schrijfwedstrijd Familieverhalen, waar mensen uit de hele provincie én daar buiten aan meededen. Van de winnende verhalen zijn luisterboeken gemaakt. Ter inspiratie boden we twee gratis online workshops aan: ‘Delpher - op zoek naar het verleden’ en ‘Autobiografisch schrijven’. Beide workshops werden, corona proof, gegeven via Zoom en wegens succes herhaald. De winnende verhalen van de schrijfwedstrijd zijn te beluisteren op het Spotify-kanaal van Biblionet Groningen, ook een van de verworvenheden van 2020. 30

5.3 Hoogtepunten van de programmering in Veendam Serie Licht en Donker (februari 2020) In februari deed Bibliotheek Veendam de lichten uit. Niet omdat we al dicht waren, maar omdat we gingen spelen met licht. In een serie activiteiten ontdekte jong en oud hoe je met licht en donker kunt spelen. Zo deden volwassenen mee aan een workshop Tekenen met Licht, doken de pre-pubers in een donkere escaperoom en werden de kleintjes voorgelezen in het donker.

BiebLab Op 16 maart ging Nederland op slot en openden de Groningse bibliotheken online hun deuren. Voor de kinderen deden we dat met BiebLab. Enkele maanden eerder waren we begonnen met een YouTube-kanaal voor kinderen in de leeftijd van 6-12 jaar. In het coronajaar werd BiebLab hét platform voor kinderen. Van dagelijkse video’s naar live-uitzendingen vanaf oktober. Inmiddels wordt BiebLab provinciaal ingezet en dromen we van een landelijke uitrol. Gedurende de eerste lockdown werd er dagelijks een video geplaatst, onder andere over Boekenroosje, een levensgroot doolhof en een bordspel knutselen. Daarna is BiebLab aan de hand van de thema’s Lezen, Maken, Online en Kijken wekelijks gaan streamen. Altijd laagdrempelig, met spullen die in de meeste huishoudens voorhanden zijn. Maar ook met mooie digitale uitdagingen zoals Minecraft challenges, Lego-wedstrijden en Coder Dojo. In de loop van het jaar is de populariteit van BiebLab flink gegroeid. In het Jaarbeeld 2020 staat een interview met een van de drijvende krachten en twee jonge gebruikers van BiebLab. In november 2020 werd BiebLab uitgebreid met een TikTok-kanaal. Via BiebLab kunnen we met kinderen in contact blijven en doen ze wekelijks mee aan onze online activiteiten. Op moment van schrijven heeft ons YouTube-kanaal 716 abonnees en > 30.000 weergaven en ons TikTok account 2.218 volgers en is het > 470.000 keer bekeken. 31

Vakantie Voorleestent: toch de wijk in In de zomer van 2020 bleek het toch mogelijk om met de Vakantie Voorleestent de wijk in te gaan. Zes weken lang stonden we, samen met Hoi Pippeloi en Meander, een avond in de week met de tent in de wijk Noord. Net als voorgaande jaren wisten honderden kinderen en ouders de Voorleestent te vinden. En dankzij het Augeo Fonds konden we iedere avond een voorleestas meegeven aan gezinnen. Daarnaast hebben we samen met Acantus een tweede voorleesavond gehouden. De digitale Voorleestent werd uitgezonden in de hele provincie Groningen en Acantus deelde 50 voorleestassen uit onder haar huurders.

Koens fotografieworkshop “Hoi! Ik zou het leuk vinden als ik een keer een workshop in de bieb kan organiseren”. Met deze woorden begon de 11-jarige Koen zijn mail aan de bibliotheek over een fotografieworkshop voor kinderen. In de herfstvakantie kwam zijn droom uit en liet hij leeftijdsgenoten door zijn lens naar de wereld kijken. Koen inspireerde de bibliotheek om in de toekomst meer kinderen deze kans te geven. Helaas kreeg dit nog geen vervolg door de tweede sluiting van bibliotheken.

32

Boekeloere Verhalen verbinden. Daarom startten we in maart met Boekeloere, een online boekenclub op Facebook. Elke maand lezen de leden samen hetzelfde boek. Gedurende de maand post de schrijver filmpjes om de lezers uit te dagen dieper in het boek te duiken en zich een mening te vormen. Aan het eind van de maand gaat de auteur live in gesprek met de vaste presentator. De ‘Boekeloerders’ kunnen het interview live volgen via Facebook en hun vragen intikken, of het later bekijken. De boekenclub, met inmiddels 585 leden, is uniek vanwege het Groningse tintje. Soms is de schrijver afkomstig uit de provincie Groningen, een andere keer speelt het verhaal zich in de provincie af. Auteurs schuiven graag aan. In 2020 zijn de volgende boeken besproken: • ‘Quarantaine’, Erik Betten (326 weergaven); • ‘De herinnerde soldaat’, Anjet Daanje (271 weergaven); • ‘Keizerlijk geel’, Lucas Zanberg (312 weergaven); • ‘Het land houdt van stilte’, Fieke Gosselaar (1.100 weergaven); • ‘Kinderen van het ruige land’, Auke Hulst (1.002 weergaven); • ‘Het zwijgen van Maria Zachea’, Judith Koelemeijer (een uitzondering, in het kader van Nederland Leest, 800 weergaven). In het Jaarbeeld 2020 staat een interview met een redacteur en een deelnemer van het eerste uur. Lappa - PIEP De brandweer rukte in oktober uit naar de bibliotheken in de provincie Groningen.

Niet met sirenes, wél met het boekje ‘Lappa - PIEP’ en een dosis kennis over Brandveilig Leven. Het doel: samen met kinderen en (groot) ouders zorgen voor een brandveilig(er) thuis. ‘Lappa - PIEP’ is een prentenboek over brandveiligheid, zonder dat het eng wordt. Wat het boek extra speciaal maakt, is dat het tweetalig is uitgevoerd; in het Nederlands en in het Grunnegs, en in de illustraties zijn typisch Groninger items te vinden. Ook is er een filmpje met gebarentaal. De samenwerking tussen Brandweer Groningen, Forum Groningen en Biblionet Groningen startte met een livestream. Een brandweervrouw las vanuit een echte brandweerwagen het avontuur van Lappa - PIEP voor. Iedereen kon meekijken en meeluisteren via de livestream op onze Facebookpagina en die van Brandweer Groningen.

33