05-02-02 DELTAPLAN - Noord-Nederland structureel sterker maken

Noord-Nederland structureel sterker maken 34 voorstellen voor betere bereikbaarheid van NoordNederland SPOOR – WEGEN – WATERWEGEN – VLIEGVELD

Piet Muijzert

Inhoud INLEIDING ..........................................................................................................................................3 SPOOR ..................................................................................................................................................5 WEGEN ................................................................................................................................................7 VAARWEGEN/AQUADUCTEN/HAVENS ........................................................................................9 LUCHTVAART .................................................................................................................................. 11

Ik werkte 43 jaar (1971 – 2014) als (hoofd)uitvoerder, (hoofd) toezichthouder en projectleider bij grote aannemers, waterschappen, provinciale – en Rijkswaterstaat. Ik werkte onder andere aan de spoorverdubbeling van de Schipholtunnel, de HSL 1 en 4, dijkverzwaringen, ruilverkavelingen, wegenbouw, betonprojecten, spoor- en havenwerken in Nederland en off-shore opbouw in de Verenigde Staten. In Noord-Nederland adviseerde ik over de N33-Zuid (Assen – Gieten – Zuidbroek) waarbij mijn adviezen leidden tot besparingen van ca. 60 miljoen euro.

Ing. (Pieter) C.J. Muijzert IJsbaanlaan 214 9665 LJ Oude Pekela 06 17 29 46 21 pietermuijzert@gmail.com

Als gepensioneerde heb ik geen zakelijke of persoonlijke belangen bij welk project dan ook; ik geef mijn adviezen louter vanuit mijn betrokkenheid bij Noord-Nederland, en omdat ik verwacht met mijn jarenlange praktijkervaring een nuttige bijdrage te kunnen leveren aan de kwaliteit en kostenefficiëntie van nieuwe infrastructurele initiatieven.

INLEIDING Onlangs publiceerden de Noordelijke provincie- en

van hun werk als mensen in de rest van Nederland;

grote stadsbestuurders* de 'Bouwstenen voor een

dat vraagt nadrukkelijk ook om betere verbindingen

Deltaplan voor het Noorden'. Kort samengevat ging

binnen de eigen regio.

het om het aanbod om in Noord-Nederland 220.000

En welke keuzes maken we als niet het

extra woningen te bouwen – als oplossing voor de

gehele gevraagde bedrag, maar slechts een deel

toenemende woonproblematiek in West-Nederland –

beschikbaar komt? Vele kleinschalige projecten

in combinatie met de aanleg van de Lelylijn, de

versterken de totale noordelijke regio beter en

Nedersaksenlijn en de verbetering/versnelling van

hebben meer kans van slagen als drie

het bestaande spoor Groningen/Leeuwarden –

megaprojecten. Staan we dan weer met lege handen?

Zwolle. In totaal is voor deze drie spoorprojecten 10

De vraag is ook hoe we tegen de ontwikkeling van

tot 13 miljard euro nodig, welk bedrag het rijk dan

Noord-Nederland aankijken. Positioneren we onze

beschikbaar zou moeten stellen. Gaat dat geld er ooit

regio als overloopgebied voor de overspannen

komen? In deze notitie laten we zien dat we voor de

randstad? Of zetten we in op autonome versterking

helft van dat budget Noord-Nederland 35 krachtige

van onze regio? Vestigen wij onze hoop op

impulsen voor structurele versterking kunnen geven.

uitwijkende Randstedelingen of geven we prioriteit aan het versterken van onze interne economische

* Provincies Groningen, Friesland, Drenthe, Flevoland en

structuur, aansluitend op de Noordelijke kwaliteiten

de gemeenten Groningen, Assen, Emmen en Leeuwarden.

en onze eigen behoeften en verlangens. De indruk is dat er voor deze laatste strategie in Noord-Nederland

Noordelijke kwaliteiten in de breedte versterken

een breed draagvlak is. Dat blijkt althans uit de vele

Als snel na publicatie van de Bouwstenen voor een

gesprekken die ik in de afgelopen jaren en weken

Deltaplan klonken er – naast waardering voor het

met vele Noordelijke gemeente- en

energieke initiatief – ook kritische geluiden. Is er in

provinciebestuurders en organisaties in Groningen,

Noord-Nederland wel voldoende ruimte voor zoveel

Friesland, Drenthe en Overijssel heb gevoerd.

nieuwe woningen? Hoe bewaken we de kwaliteit van onze mooie landschappen? Voor wie zijn die

Ca. 6 miljard voor ruim 34 versterkende

woningen eigenlijk bestemd? Hoe reëel is het te

(deel)projecten

verwachten dat mensen uit de Randstad

In Noord-Nederland zijn er tientallen infrastructurele

daadwerkelijk naar Noord-Nederland verhuizen?

knel- en verbeterpunten die om een oplossing vragen

Alleen om te wonen? Creëren we dan ook extra

en die stuk voor stuk bijdragen aan het versterken

werkgelegenheid? Heeft Noord-Nederland aan de

van de bereikbaarheid en economische potentie van

drie spoorprojecten genoeg om de beoogde integrale

Noord-Nederland. Verder zijn er ook alternatieve

verbeterslag te maken of is er meer nodig? Zo

plannen die (deels) oplossingen bieden voor

wonen de Noorderlingen gemiddeld drie keer zo ver

dezelfde problematiek als waar de drie voorstellen

3

uit de Bouwstenen zich op richten: snellere

Naar een gezamenlijke en breed gedragen

spoorverbindingen met West-Nederland, een tweede

strategie

spoorontsluiting van Noord-Nederland (vanwege de

De projecten op de volgende pagina's zijn bedoeld

kwetsbaarheid van knooppunt Zwolle) en betere

als alternatief voor de Bouwstenen voor het

spoorverbindingen tussen Oost- en Noord-

Deltaplan; om de discussie over de meest kansrijke

Nederland; alternatieve voorstellen die eenvoudiger

strategie voor een sterker Noord-Nederland breder te

en goedkoper zijn te realiseren. In deze notitie

trekken en de conclusies die eruit getrokken worden

presenteer ik meer dan dertig voorstellen voor

een steviger draagvlak te geven. Vandaar dat deze

structuurversterkende infra-projecten in Noord-

notitie tegelijk een oproep is aan alle Noordelijke

Nederland; deels betreft het al langer bestaande

bestuurders en andere betrokkenen om te reageren

wensen, deels zijn het nieuwe initiatieven; deels

op de hier gepresenteerde voorstellen, aanvullende

door mij zelf bedacht, deels voorgedragen door mijn

wensen en ideeën te uiten, en om vervolgens

lokale en/of provinciale gesprekspartners (zowel

gezamenlijk een breed gedragen strategie te

overheid als bedrijfsleven). Hiervoor hoeft het

ontwikkelen voor evenwichtige groei in een sterk en

Noorden zich niet aan te bieden als overloopgebied

leefbaar Noord-Nederland.

voor woningzoekenden uit het Westen als wisselgeld voor spoorlijnen. Het zijn stuk voor stuk projecten die de economische kracht van Noord-Nederland

pietermuijzert@gmail.com

kunnen versterken. Een globale kostenraming leert

06 17 29 46 21

dat al deze projecten met ongeveer de helft van het nu gevraagde budget zijn te realiseren.

4

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

SPOOR Betere, betrouwbaarder en snellere verbinding met Randstad; verbinden Noord- en Oost-Nederland; aansluiten Emmen op intercitynet; aantrekkelijk (veel goedkoper) alternatief voor Lelylijn/Nedersaksenlijn; oplossen knelpunt OV Zernike (Stad Gr) 1

Nieuwe spoorlijn Dalen – • Emmen krijgt aansluiting op Bij Staphorst Hoogeveen en Hoogeveen – intercitynet; snelle kruising/knooppunt Kampen-Zuid spoorverbindingen met met oude spoor Aanleg van een nieuwe intercity Groningen, Leeuwarden en (viaducten/tunnels) spoorlijn (140/160 km/u) van Dalen Randstad (reistijd Emmen – naar Hoogeveen en verder naar Groningen ca 50 minuten; thans Bij Hoogeveen ruimere Kampen-Zuid, Leeuwarden en ruim 2 uur per trein en ruim 1 bochten (hogere Groningen. In Kampen Zuid sluit de uur met bus) snelheid) naar Noorden nieuwe lijn aan op de bestaande • Hoogeveen weer en Zuiden maken Hanzelijn (200 km/u). intercitystation • Tweede spoorontsluiting NoordNederland, niet via kwetsbare knooppunt Zwolle

2

Spoor Leeuwarden en Groningen – Zwolle Bestaand spoor versnellen tot 200 km/u; hiervoor moeten de sporen verder uit elkaar worden gelegd; tevens alle huidige 55 overwegen ongelijkvloers (tunnel, viaduct) maken.

• Reistijdwinst Noord-Nederland – Westelijke Randstad >30 minuten) • Jarenlange werkgelegenheid voor regionale aannemers

3

Spoor Groningen – Leeuwarden Spoorlijn Groningen – Leeuwarden geheel dubbelspoors maken en elektrificeren Aandachtspunten – Enkelspoors brug bij Noordhorn vervangen door dubbelspoors brug; enkelspoors brug hergebruiken voor nieuw spoor Zernike – Sauwerd

• Betere en frequentere verbinding twee provinciehoofdsteden • Verkorten reistijd, verminderen kwetsbaarheid, verhogen comfort

5

Hierover met alle betrokkenen een afspraken maken over meerjarige uitvoeringsplanning enz; en e.e.a. in convenant vastleggen

2.000

1.000

300

4

Nieuw spoor 'Rondje Zernike' • Duurzaam en relatief goedkoop Aanleg van een nieuw enkelspoor oplossen van knelpunten OV naast nieuwe ruime westelijke naar Zernike ringweg; hiermee ontstaat een rondje • Door een eenrichtingsrondje Hoofdstation – Hoogkerk – Zernike ruimte voor hoge frequentie – Hoofdstation. • Eventuele nieuwe haltes voor Hoogkerk, De Held • Station Hoogkerk overstapstation voor reizigers uit Friesland naar Zernike

5

Spoor Zuidbroek – Winschoten Bestaand spoor verdubbelen

6

Spoor Groningen – Leer – Oldenburg Geen nieuwe Friesenbrücke, maar tweesporige spoortunnel onder de Eems

7

Spoor Veendam – Eemshaven Nieuw enkel vrachtspoor vanaf Veendam langs de N33 Midden/Noord naar de Eemshaven

• Aanzienlijke verbetering bereikbaarheid van Eemshaven per spoor • Impuls voor verdere ontwikkeling Eemshaven

8

Spoor Almelo – Mariënberg Bestaand spoor verdubbelen en elektrificeren

• Intercityverbinding Enschede – Noord-Nederland • Reistijdwinst Groningen/Leeuwarden – Enschede 55 minuten

100

9

Spoor Gramsbergen – Coevorden • Intercityverbinding Enschede – – Dalen Noord-Nederland Bestaand spoor (10 km) verdubbelen • Reistijdwinst en elektrificeren Groningen/Leeuwarden – Enschede 55 minuten

60

• Verhogen capaciteit, verminderen kwetsbaarheid

Spoor Hoofdstation – Hoogkerk-West en Hoofdstation – Noorderstation verdubbelen Extra optie Aftakking vanaf Zernike naar Sauwerd; hiervoor huidige spoorbrug bij Noordhorn te gebruiken

100

Brug over A.G. Wildervanckkanaal moet 2 meter omhoog

50

Te financieren samen met Duitsland

500

Spoor gaat ook onder aquaduct Eemskanaal/ Damsterdiep

100

TOTAAL SPOOR ca

4.200

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen. A.

Spoorbrug over de IJssel zuidzijde Zwolle van 2 naar 4 sporen. De uitkomende brug gaat richting Kampen in de aftakking Hanzelijn.

6

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

WEGEN Knelpunten oplossen; bevorderen bereikbaarheid van en binnen Noord-Nederland; stimuleren economie; in de uitvoering jarenlang veel werkgelegenheid voor Noordelijke aannemers 10

N33

Zuidbroek-Eemshaven • Verbeteren ontsluiting Verdubbelen rijbanen; vervangen Eemshaven; uitvoering geven brug door aquaduct Eemskanaal bij aan reeds lang bestaande Appingedam voornemens In de huidige plannen is sprake van drie deelprojecten : 1: Zuidbroek – aquaduct; 2: Aquaduct bij Appingedam; 3: Appingedam – Eemshaven. Voor deelproject 1 is alternatief tracé waarmee ca. 40 miljoen kan worden bespaard.

11

N34

Gieten Fly-over over de rotonde en N33; plaatsing geluidsschermen N34 - 4 km verdubbelen 2x2

• Oplossen knelpunt; verminderen geluidsoverlast

20

12

N386 N34

Kruispunt Tynaarlo/Zuidlaren tot A28 naar 2 x 2

• Oplossen knelpunt

20

12a

A28

De Punt naar Groningen tot A28 naar 2 x 3 rijbanen Verdubbelen; nieuw ruimer spoorviaduct i.v.m. versnellen spoor Groningen-Zwolle (200 km/u)

13

N366

Nieuwe Pekela – Alteveer – Stadskanaal – Musselkanaal – Ter Apel Verdubbelen van 2x1 naar 2x2; breder viaduct over Pekelder A

• Verbetering doorstroming

60

14

N381

Emmen-Drachten (Frieslandroute) Emmen – Beilen – Oosterwolde verdubbelen (Tracé in Friesland is al verdubbeld)

• Verbetering doorstroming

60

Advies: aquaduct het eerst bouwen en in gebruik nemen. Bij afbraak huidige brug komt veel zand vrij

180

35

7

15

N391

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

Ter Apel – Emmen Capaciteit bestaande weg vergroten (verdubbelen);

• Verbetering doorstroming

70

60

Aanleg nieuwe noordelijke ringweg Emmen deels verdiept met 250m deksel, aansluiten op N34; N34 > Frieslandroute: 2 km zuidwaarts verdubbelen 2x2

15a

16

N50

Hattemerbroek – Emmeloord • Verbetering doorstroming Geheel verdubbelen; 2x2 (is nu deels) In deze weg zitten twee bruggen, over IJssel en Zwarte Meer. Optie: vervangen bruggen door aquaducten: + 600 milj. euro

17

Stad Gr.

Kruising Griffeweg/Sontweg in Europaweg Kruispunt ongelijkvloers maken, Europaweg omhoog

• Oplossen knelpunt

10

Kruising Europaweg – Damsterdiep Kruispunt met viaduct ongelijkvloers maken

• Oplossen knelpunt; ongehinderde toegankelijkheid UMCG

10

18

19

A28

Assen – De Punt – Julianaplein Groningen Verbreden tot 2 x 3 rijbanen

• Verbetering doorstroming

25

20

A28

Meppel – Hoogeveen Verbreden tot 2 x 3 rijbanen

• Verbetering doorstroming

50

21

N35

Zwolle – Wierden Verdubbelen 35 km, van 2x1 naar 2x2

•

80

22

A7N7

Ruime westelijke ringweg om de • Verbetering doorstroming; stad Groningen ontlasten Zuidelijke Ringweg Nieuwe ringweg vanaf A7, • Combineren met spoor Zernike westelijk om de stad, met nieuwe brug over Van Starkenborghkanaal, aansluiten op Eemshavenweg en Oostelijke ringweg

8

200

PROJECT 23

A7/N Ring Zuid 7/N28 Behoud diverse afritten in de stad Groningen (in combinatie met ruime Westelijke ring)

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

• Behoud ontsluiting stadswijken; verminderen sluipverkeer

TOTAAL WEGEN; ca.

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

9

miljoen € 5

855

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

VAARWEGEN/AQUADUCTEN/HAVENS Alle hoofdvaarwegen bevaarbaar maken voor grotere en zwaardere schepen (3.500 ton; 1-12 m breed); herstel (vracht)vaarroutes; aanleg containerterminals. Duurzamer, zuiniger, alternatief voor lange-afstands vrachtverkeer (Rotterdam, Amsterdam) over de weg; impuls voor Noordelijke scheepsbouw, hoogwaardige werkgelegenheid 24

A7

Kruising Ring Zuid – NoordWillemskanaal A7 via aquaduct tunnel onder NWkanaal en Julianaplein door; In de bochten Assen > Drachten en Drachten > Assen een klapbrug plaatsen

• Behoud mastvaart; bevaarbaar voor zwaardere schepen; Herstel vrachtvaart Groningen – Assen

90

25

A28 Kruising NW-kanaal – A28 Twee bruggen of aquaduct (+20 milj); evt hergebruik bruggen uit de stad (zie punt 20)

• Herstel vrachtvaart Groningen – Assen

20

26

N7

Kruising Ring Zuid/Osloweg – Winschoterdiep Lage en hoge brug vervangen door aquaduct

• Bevaarbaar voor grotere schepen

40

27

Gideonbrug Brug in de oude ringweg vervangen door aquaduct

• Bevaarbaar voor grotere schepen

40

28

Kruising Oostelijke Ring – Eemskanaal (afrit Delfzijl) Brug vervangen door aquaduct

• Bevaarbaar voor grotere schepen

40

29

Eemskanaal • Doorvaartbreedte overal naar Alle vijf huidige bruggen vervangen 27 m door 2 aquaducten (N33 en N46) en • Geschikt voor schepen van 3 draaibruggen met draaipunt in de 3500 ton (norm voor hoofddijk (buiten de vaarroute) vaarwegen; Lemmer-Delfzijl) • Impuls voor duurzaam en goedkoop transport

135

30

Zeesluis Delfzijl Vernieuwen en verbreden (+ 15 meter)

• Inlossen al vele jaren staande belofte

75

10

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

31

Winschoterdiep Alle vijf klapbruggen vervangen door draaibruggen met draaipunt in de dijk;

Inclusief uitbaggeren A.G. Wildervanckkanaal

25

31a

Waar nodig kanaal verdiepen/uitbaggeren

• Doorvaartbreedte overal naar 27 m • Geschikt voor schepen van 3500 ton (norm voor hoofdvaarwegen; LemmerDelfzijl) • Impuls voor scheepswerven! = nieuw en extra werk

32

Werkhaven/droogdok Eemshaven Aanleg van een insteekhaven met sluisdeuren; afm. 50m breed, 500 m lang, >10,5 m diep.

• Werkhaven / droogdok voor scheepsonderhoud -sloop en laden/lossen; enz.; ook geschikt voor afbouw/onderhoud schepen Meyerwerft Papenburg

Ook prima geschikt om zinktunnel-elementen voor de aquaducten te bouwen, die dan drijvend naar de locatie kunnen worden getransporteerd

200

33

Aduarderdiep • Grotere schepen naar Uitbaggeren vanaf Van Suikerfabriek Starkenborghkanaal tot suikerfabriek Hoogkerk; twee bruggen verhogen

Met aanleg zwaaikom ontstaat ruimte voor schepen Kl 5 tot 3500 ton

10

TOTAAL VAARWEGEN

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

11

675

PROJECT

MOTIVATIE/VOORDELEN

OPMERKINGEN/ TOELICHTING

miljoen €

LUCHTVAART Airport Eelde focus verleggen naar vracht; sluit beter aan aan bij kernkwaliteiten van de regio 34

Luchthaven Eelde Geschikt maken voor vrachtvluchten; Aanleg vrachtplatform; vrachthal; Verlengen landingsbaan met 500 m tot 3.000 m

• Impuls voor regionale economie Kansen voor en werkgelegenheid opleidingen • Creëren van betere basis voor vliegtuigtechniek; op economisch gezonde exploitatie alle niveaus • Versterken positie/betekenis (voormalig LTS-HTS) bloemenveiling Eelde en glastuinbouw • Nieuwe kansen verbonden bedrijvigheid in de omgeving (transport, post (TNT/ DHL/ UPS), hotels, opleidingen enz.); investeringen omgeving ca 25 miljoen.

50

TOTAAL LUCHTVAART ca

75

25

TOTAAL GENERAAL ca 6 miljard euro spoor, ca

4200

wegen, ca

855

water, ca

675

lucht, ca

75

5.805

Kostenraming: globaal in miljoenen euro's. De ramingen zijn gebaseerd op gemeten lengtes x gangbare eenheidsprijzen.

12

Piet Muijzert 2021