05-01-02 Regionale agenda Oost-Groningen 25okt2021

De kracht van Oost-Groningen Agenda voor het investeren in een krachtige regio

Gemeente Oldambt Gemeente Pekela Gemeente Stadskanaal Gemeente Veendam Gemeente Westerwolde

In samenwerking met Provincie Groningen

1

Inhoud 1.

Een agenda voor Oost-Groningen.......................................................................................................3

2.

Wie we zijn ..........................................................................................................................................4

3.

Onze blik vooruit .................................................................................................................................6

4.

Onze ambities ......................................................................................................................................7

5.

Op de agenda ......................................................................................................................................9 5.1 Mooi wonen ......................................................................................................................................9 5.2 Gezond en gelukkig ........................................................................................................................ 11 5.3 Kansen om te groeien .................................................................................................................... 12 5.4 Goed bereikbaar ............................................................................................................................. 14 5.5 Groen en duurzaam........................................................................................................................ 16

6.

Lopende programma’s ..................................................................................................................... 17 6.1 Overzicht programma’s .................................................................................................................. 17 6.2 Verbinding Regionale Agenda met lopende programma’s ........................................................... 19

7.

Infographic........................................................................................................................................ 20

2

1. Een agenda voor Oost-Groningen Oost-Groningen is prachtig en divers. De veenkoloniën in het westen, de bosrijke zandgronden in het zuidoosten en de weidsheid van de graanrepubliek in het noorden. Unieke en robuuste landschappen met een diversiteit aan dorpen, gehuchten en kleine steden. De inwoners wonen er vaak al generaties lang. Zij voelen zich sterk met ‘hun grond’ verbonden en zijn loyaal aan hun gemeenschap. Daarbij zijn Oost-Groningers erg zelfstandig, actief en betrokken bij alles wat er in hun streek gebeurt. Oost-Groningen staat niet op zichzelf. De regio is sterk verbonden met Groningen en Drenthe en ligt goed ten opzichte van Nederland, Duitsland en Scandinavië. Met de A7, de N33 en de Duitse A31 heeft het een prima ontsluiting met het Europese achterland. Oost-Groningen heeft een sterk en divers MKB, dat zich richt op de regio maar ook verder op binnen- en buitenland. Daarnaast kent Oost-Groningen vele innovatieve bedrijven; toonaangevende parels die een voorbeeld zijn voor anderen. De retail heeft het over het algemeen moeilijk, net zoals in de rest van Nederland. Netwerken zijn nog niet zo sterk ontwikkeld. Er zijn kansen voor diverse bedrijfstakken, in het bijzonder voor de maakindustrie, de vrijetijdseconomie en de gezondheidseconomie. Ook kan Oost-Groningen een rol spelen bij de ontwikkelingen rond waterstof. Oost-Groningen verdient aandacht.

Om zijn eigenheid en schoonheid te behouden, maar vooral om vooruit te blijven gaan, om te groeien en nog sterker te worden. Oost-Groningen wil vooruit. Overheid en maatschappelijke organisaties bundelen krachten, bijvoorbeeld in de Regio Deal. Ondernemers steken met de Stichting Nedersaksenlijn hun nek uit. Oost-Groningers dienden tal van initiatieven in bij het NPG programma Toukomst. Allemaal uitingen van de kracht en de wil die in de Oost-Groninger zit. Pioniers en doorzetters, dat zijn het. Dat blijkt ook uit de Economische Visie die we, parallel aan het opstellen van deze Regionale Agenda, hebben laten maken door economisch onderzoekers Bonenschansker en Hospers. De Oost-Groninger gemeenten en de Provincie Groningen werken in diverse programma’s en projecten al met elkaar samen. Soms is deze samenwerking sectoraal, steeds vaker wordt ook integraal gewerkt. De regio heeft baat bij overzicht én, vooral, een gezamenlijke blik op de toekomst. Daarom maken wij deze agenda. Deze regionale agenda geeft koers, legt de verbinding met lopende programma’s en versterkt de samenwerking tussen gemeenten binnen en buiten de regio, met de Provincie en met het Rijk. Want Oost-Groningen is zeker niet alleen op zich zelf gericht.

Opbouw van de agenda en programmering Deze Regionale Agenda laat vooral onze gezamenlijke ambities zien: wat willen we met elkaar bereiken en hoe kunnen we aansluiten bij de verschillende (lopende en nieuwe) programma’s? Bij deze agenda hoort een voortrollende programmering: wat gaan we doen de komende tijd? Welke projecten dragen bij aan onze doelstellingen? Deze programmering zal elk jaar opnieuw worden geactualiseerd. Bij het opstellen van de agenda geven we al een overzicht van welke programma’s en projecten er op dit moment lopen en waar we het komend jaar op willen inzetten. Zo koppelen we onze ambities aan concrete acties.

Samenwerking met inwoners en organisaties Deze Regionale Agenda is opgesteld door de vijf Oost-Groninger gemeenten in samenwerking met de Provincie Groningen. We zetten onze koers voor de komende 15 jaar. Daarbij maken we gebruik van bestaande programma’s en projecten in de brede regio. Projecten die vaak met inbreng van inwoners, organisaties en ondernemers tot stand zijn gekomen. De vertaling van onze regionale agenda naar concrete programma’s en projecten willen, kunnen en zullen we uiteraard ook niet doen zonder inzet en draagvlak van inwoners, organisaties en ondernemers. Daar komt bij; we kunnen als gemeenten niet alles zelf en we hebben ook niet overal invloed op. Deze agenda moet ook in dat licht worden gezien; we schrijven op waar we aan willen werken en zetten in op samenwerking met elkaar en andere partijen om onze doelen te bereiken. --We kunnen onze doelen alleen bereiken door samen te werken. De afgelopen jaren zijn we daar al goed mee bezig. Ons gezamenlijk succes draagt in belangrijke mate bij aan ons individueel succes. Daarom tekenen wij, als

3

gezamenlijke gemeenten, voor een bloeiende en aantrekkelijke regio; voor het investeren in een mooi en krachtig Oost-Groningen.

2. Wie we zijn Oost-Groningen; een bijzonder, karakteristiek en divers landschap van zand, veen en klei. Van oude grond en nieuwe grond. Gelegen aan de rand van Nederland, maar in het hart van de Eems-Dollardregio en in verbinding met het achterland. Van ‘Ter Apel tot Dollard tou’ strekt zich een gevarieerd en rijk landschap uit, met kleinschaligheid en weidse vergezichten. Een gebied met mensen die misschien wat stug lijken maar, als je ze leert kennen, het hart op de goede plek hebben zitten. Hardwerkend, nuchter, verbonden met hun omgeving en hun verleden. Toch bestaat dé Oost-Groninger niet. Je komt verschillende volksaarden tegen die in grote lijnen zijn te koppelen aan de grondslag van zand, veen en klei. Ondanks het komen en gaan van mensen zijn die lijnen vaak nog steeds herkenbaar.

Zand, veen en klei Al in de 9e en 10e eeuw worden Westerwolde en de omliggende wouden en veengebieden genoemd als buitenplaats van het klooster van Munster. In de eeuwen die volgen hebben verschillende kloosters, landen, families en groepen hun invloed op het gebied gehad en hebben een zeer rijke en gevarieerde historie achtergelaten. Zij ontgrondden het land, staken turf en vormden de hoogvenen om tot het kenmerkende Veenkoloniale gebied. De zandgebieden in het zuidoosten ontwikkelden zich onder invloed van de boerenbevolking en de kerkelijke eenheden tot het esdorpenlandschap met het inliggend beekdallandschap van de Westerwoldse en Ruiten Aa, en Mussel Aa. Vanaf de zandruggen bij Vriescheloo werd het land gewonnen op de Dollard. Dijkdoorbraken in de Dollard zorgden in 1500 voor de ondergang van vele dorpen en bedrijvigheid. De vette klei zorgde vervolgens voor een rijke landbouwondergrond die door inpoldering mogelijk werd gemaakt. Zo werden in loop van de laatste eeuwen de opgeslibde gronden in het gebied Oldambt ingepolderd en ontstond een weids kleilandschap. Eerst nog met een kleinschalige verkaveling, maar met de landinrichtingen ontstonden polders met grootschalig verkavelde sterke boerenbedrijven, toonaangevend in Europa en de wereld. Het Oldambt werd de Graanrepubliek.

Ondernemerschap Dat ondernemerschap is er nog steeds. Niet alleen bij de agrariërs. Zo ontwikkelt de maak- en verwerkende industrie zich in een rap tempo met innovatieve verwerkingsmethoden en nieuwe hoogwaardige producten uit de restproducten van de aardappelverwerking in de vorm van bijvoorbeeld zeer hoogwaardige eiwitten. De transportsector weet goed gebruik te maken van de strategische ligging van Oost-Groningen. Diverse innovatiehubs bieden een structuur om te innoveren en daar wordt stevig gebruik van gemaakt. Het Amerikaanse bedrijf Shine, dat isotopen maakt voor de bestrijding van kanker, heeft na een zoektocht in Europa gekozen voor een locatie in Oost-Groningen. Dit vanwege de goede ontsluiting naar Duitsland, de korte afstand tot een vliegveld en de nabijheid van kennisstad Groningen. De verwachting is dat dit bedrijf een aanzuigende werking heeft binnen de regio op gezondheid gerichte bedrijven. Een groeiende markt zit daarnaast in de vrijetijdseconomie. Steeds meer ondernemers zien de kansen en Oost-Groningen wordt bekender en geliefder als regio om te recreëren. De kernen nemen daarbij een belangrijke plaats in.

Bedreigingen… Er zijn factoren die dat ondernemerschap en de werkelijke ontplooiing daarvan in de weg zitten. We moeten constateren dat in het afgelopen decennium, en waarschijnlijk ook al daarvoor, de groep werkenden van 35 tot 55 jaar sterk is terug gelopen. En willen nieuwkomers uit die groep zich hier vestigen, dan kunnen ze moeilijk aan geschikte woonruimte komen. De bestaande woningen zijn vaak verouderd, klimaattechnisch niet denderend en de vraag is of opknappen echt loont. Cijfers tonen bijvoorbeeld aan dat deze groep werkenden in de afgelopen 10 jaar met 25% is afgenomen. Deze mensen vertrekken en nemen hun kinderen mee, wat ook in de groep van 0 tot 20 jaar een afname van 25% veroorzaakte. Als gevolg hiervan wordt de bezetting van scholen te klein en moeten ze sluiten. Andere voorzieningen zijn ook niet meer rendabel en de leefbaarheid van de kernen holt achteruit. Met dit vertrek verarmt het menselijk kapitaal en wordt het minder aantrekkelijk voor bedrijven om zich in deze regio te vestigen. Deze demografische ontwikkeling heeft ook weer effect op de woningmarkt; de

4

woningwaarde blijft achter bij andere regio’s en veel inwoners hebben te weinig investeringsmogelijkheden waardoor ook de kwaliteit van de woningen achteruit gaat.

… en kansen! Tegelijkertijd zit de bevolkingsontwikkeling voor een deel weer in de lift. De druk op de woningmarkt zorgt weer voor mogelijkheden in onze regio; meer mensen weten Oost-Groningen te vinden. De regio is in trek bij de ouderen die komen om in de rust en de ruimte van hun oude dag te genieten. Deze ontwikkeling is positief, maar vraagt ook weer om voldoende voorzieningen en mensen om bijvoorbeeld ondersteuning en zorg te bieden. We kunnen ook de kansen pakken om een aantrekkelijk woongebied te zijn voor meerdere doelgroepen. Alle gemeenten investeren in de woningvoorraad en in kansrijk en gezond opgroeien, leven en ouder worden. Wij werken daarin samen met vele partners. Iets wat gezien de sociale kenmerken van de bevolking (lager dan gemiddeld inkomens- en opleidingsniveau, slechtere gezondheid) duurzaam noodzakelijk is maar wat onder druk staat, onder meer vanwege het afnemend voorzieningenniveau. De kernen, als voorzieningsgebied, hebben een forse opgave. De retail is door corona hard geraakt en met de leegstandsproblematiek ligt verpaupering op de loer.

Doorbreken van een vicieuze cirkel De genoemde bedreigingen versterken elkaar als in een vicieuze cirkel. Die cirkel willen we doorbreken met gericht beleid en concrete maatregelen en investeringen. Als we weten waar we naartoe willen ontwikkelen, krijgen we dat voor elkaar. Het moment is nu; de opgave is groot, de samenwerking sterk en economisch en demografisch zijn er op dit moment kansen voor een enorme verbeterslag. Dat doen we met de juiste mindset, met de energie vanuit de regio zelf en met hulp vanuit provincie, Rijk en Europa.

5

3. Onze blik vooruit In 2035 is Oost-Groningen een bloeiende regio waar het goed werken, mooi wonen en gezond en gelukkig leven is. Een regio met sterke verbindingen, ook met de omliggende regio’s binnen en buiten de landsgrens. De Nedersaksenlijn heeft de regio ontsloten voor forensen, scholieren en studenten. Hierdoor blijft een flink deel in de regio wonen en werken. Dit trekt bedrijven en bedrijvigheid naar de regio. Zij verkopen hun producten niet alleen in Nederland maar juist ook in Duitsland en zelfs nog verder. De bedrijvigheid trekt mensen. Werkenden in de groep van 35-55 jaar wonen met plezier in de regio. Door uitstekende digitale mogelijkheden en de goede bereikbaarheid biedt Oost-Groningen een uitstekend alternatief als woon- en werkplek voor alle verschillende huishoudens en beroepsgroepen. Ook ouderen blijven de regio vinden. Vanwege de rust en de ruimte maar ook vanwege de cultuur en de sfeer. Het stimuleert een kwaliteitsslag in de woningmarkt; door versnelde verduurzaming maar ook door nieuwe woningbouw. We slagen erin om deze groei in te passen in de bestaande structuren zodat het karakter van het gebied overeind blijft. Door de vestiging van jonge gezinnen kunnen de scholen weer vooruit kijken. Het aanbod van scholieren is stabiel en scholen blijven open.

Het onderwijs richt zich flexibel naar de arbeidsmarkt, met gerichte en volwaardige opleidingen op alle niveaus. Daarmee is de veel bredere functie van scholen in onze kernen gewaarborgd. Ze jagen de leefbaarheid aan. Ditzelfde aanbod drijft ook een florerend sportverenigingsleven wat de gezondheid van inwoners stimuleert. De trek naar het gebied betekent ook dat dat we een goed potentieel aan werkenden in de zorg hebben. Daarmee kunnen we de vergrijzing en de aanzuigende werking van het gebied op ouderen faciliteren. We hebben oog voor de drie krachtige deelgebieden Veenkoloniën, Westerwolde en de ‘Graanrepubliek’ Oldambt. We benutten de kracht van de gebieden met een sterke industriële kant, innovatieve landbouw en florerende vrijetijdseconomie. Het landschap, de cultuur en de drang om te innoveren en te pionieren kenmerken de Oost-Groninger. Daar zetten we vol op in. Vernieuwing is verbonden met traditie. Bij elkaar maakt dit Oost-Groningen tot een welvarende en bloeiende regio waar de inwoners geluk ervaren. Een regio die aantrekkelijk is voor de huidige én nieuwe inwoners, waar het ruim en rustig wonen is en waar volop mogelijkheden zijn om te leren, te werken en te ontwikkelen.

6

4. Onze ambities Mooi wonen In 2035 heeft Oost-Groningen een kwalitatieve, betaalbare en toekomstbestendige woningvoorraad die is afgestemd op de veranderende bevolkingssamenstelling. We zorgen voor een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving en aantrekkelijke stads- en dorpscentra. Ieder die in Oost-Groningen wil (blijven) wonen, vindt een passende en betaalbare woning in een plezierige leefomgeving. Het voorzieningenniveau voldoet aan de behoefte van de inwoners en bezoekers, waarbij er verschil mag zijn tussen de diverse kernen, dorpen en kleine steden. Het gevarieerde landschap is een belangrijke drager van de woonomgeving en versterkt het woongenot. Ons doel: • • • •

verbetering (verduurzaming en variatie) en vergroting van het woningaanbod voor opvang van vraag uit de regio en verlichting van de druk op de stad duurzaam winkelbestand, herbestemming van retail naar wonen een sterk voorzieningenniveau een hogere waardering van inwoners voor hun woon- en leefomgeving

Gezond en gelukkig In 2035 staat Oost-Groningen in de brede welvaartsmonitor voor wat betreft de indicator gezondheid in de top van beste regio’s van Nederland. Conform het gedachtengoed van positieve gezondheid stellen we daarbij een betekenisvol leven van mensen centraal. De nadruk ligt daarbij op versterken van de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. Positieve gezondheid en geluk begint in het eigen huis en in de eigen woonomgeving. We brengen een verandering teweeg in de gezondheid van de inwoners (bewustwording en gezonde leefstijl). De mogelijkheden voor sociale en economische deelname van inwoners aan de samenleving wordt vergroot. We organiseren de zorg dichtbij huis en brengen de formele en informele zorg samen. Investeren in het sociaal domein is daarmee investeren in een inclusieve en vitale samenleving. Gezien de bevolkingskenmerken van onze regio vragen drie opgaven de komende jaren onze volle aandacht: het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven. Ons doel: • • • •

beter bewustzijn bij inwoners van het nut van een gezonde leefstijl preventie, ondersteuning en zorg dichtbij huis, in goede samenwerking tussen het sociaal en het medisch domein een gezonde leefomgeving verbetering van de inkomenssituatie van lage inkomensgroepen

Kansen om te groeien In 2035 is Oost-Groningen een economisch groeiende en bloeiende regio met als basis het MKB, de industrie (maakindustrie en gezondheid), innovatieve landbouw, vitale kernen met belevingswaarde en recreatiemogelijkheden en een sterke vrijetijdseconomie. De bedrijvigheid is verankerd in het verleden maar innoveert volop. Er is een sterke verbondenheid met de omliggende gebieden, binnen en buiten de landsgrens. Toerisme en recreatie in Oost-Groningen is op kaart gezet, meer bezoekers verblijven langer in het gebied en geven meer uit en geven daarmee een impuls aan de regionale economie, de leefbaarheid en de kwaliteit van de woonomgeving. Ons onderwijsaanbod sluit aan op de behoeften van de inwoners en de arbeidsmarkt. OostGroningers kunnen zich hun leven lang ontwikkelen. Ons doel: • • • • •

een inclusieve infrastructuur; een sterk netwerk waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar hebben gevonden, blijvend innoveren en elkaar continue aanjagen een toename van toerisme en recreatie, door een goed aanbod en gezamenlijke marketing uitbouw van de bestaande industriële omgeving een toename van het aantal arbeidsplaatsen vitale kernen

7

•

een beter imago en inwoners die dat uitdragen

Goed bereikbaar In 2035 heeft Oost-Groningen een optimale structuur van internet, weg-, spoor-, water-, en fietsverbindingen en heeft het elektriciteitsnetwerk voldoende capaciteit om de opgewekte stroom binnen de regio te gebruiken en het eventuele teveel af te voeren. De digitale en fysieke bereikbaarheid zorgt voor een versterking van de economische positie en draagt bij aan de kwaliteit van de fysieke en sociale leefomgeving van de OostGroningers. Ons doel: • • • • •

optimaal internet voor bedrijven en huishoudens realisatie van de Nedersaksenlijn en de Wunderline verbetering van de bereikbaarheid door aanpassing van het bestaande wegennet goed en dekkend openbaar vervoer optimaal elektriciteitsnetwerk

Groen en duurzaam In 2035 is de regio op koers om in 2050 zelfvoorzienend te zijn. Daarnaast is de economie in 2050 volledig circulair. De regio kan de effecten van klimaatverandering goed opvangen en het landschap is zo ingericht dat er een florerende toeristische sector is ontstaan en er ruimte is voor nieuwe technieken m.b.t. natuur inclusieve landbouw. Het landschap blijft een onderlegger voor de ontwikkeling van onze regio. Het is een weerslag van ons verleden en hoe we ons hebben ontwikkeld. Het laat samen met het gebouwde erfgoed verschillende tijdperken zien. Oftewel, het landschap is een fysieke afdruk van onze cultuurhistorie. Het laat zien hoe we landbouw bedrijven, hoe we bedrijvigheid opzetten en hoe dat in het verleden gebeurde. Ook heeft ons landschap een sterke natuurwaarde met een hoge biodiversiteit. Ons doel: • • •

versterking van de kwaliteit van het landschap en ons cultureel erfgoed optimale inzet van duurzame energie toename van de biodiversiteit door o.a. natuurinclusieve landbouw

8

5. Op de agenda 5.1 Mooi wonen We verbeteren de kwaliteit van het woningaanbod en de leefomgeving. We bieden ruimte aan nieuwe en innovatieve vormen van wonen. We benutten en versterken de kwaliteit van het landschap als drager van een goede leefomgeving.

Perspectief bieden aan diverse doelgroepen We willen jongeren, starters en werkenden de mogelijkheid bieden om in Oost-Groningen te blijven of te komen wonen. Met de inzet op werkgelegenheid en voorzieningen wordt dat voor deze groep aantrekkelijker, het woningaanbod mag daar dan niet bij achterblijven. Voor de groeiende groep senioren en voor onze eigen kwetsbare inwoners realiseren we voldoende levensloopbestendige woningen en bieden we ruimte aan innovatieve initiatieven wonen- en- zorg. Naast het inzetten op het woningaanbod, werken we ook aan een betere promotie van onze regio als fijne plek om te wonen.

Gebieds- en toekomstgericht verbeteren van dorpen en wijken De grote vraagstukken op de woningmarkt die de komende tien jaar op de regio afkomen vragen om een plan op basis waarvan we nú de juiste keuzes kunnen maken, zodat op termijn een kwalitatief goede en kwantitatief passende woningmarkt overblijft. De gebiedsgerichte aanpak is een strategisch lange termijnplan, een methode om gericht te kunnen ingrijpen in de woningvoorraad. Hiermee kan ook de particuliere woningvoorraad van een casus-gestuurde aanpak veel strategischer worden aangepakt. We investeren in deze gebiedsgerichte aanpak, waarbij we samenwerken met de regionale woningcorporaties, welzijnsorganisaties en inwoners. Op die manier pakken we de opgaven in de sociale en particuliere woningvoorraad integraal, regionaal en in samenwerking aan. Binnen de gebiedsgerichte aanpak kijken we niet alleen naar de woningvoorraad; maar kijken we breder naar de opgave in de betreffende dorpen en wijken door ook in te zetten op sociale programma’s en gezondheid, zoals bijvoorbeeld schuldhulpverlening en gezonde leefstijl en het realiseren van een gezonde leefomgeving.

Stimuleren en ondersteunen van huiseigenaren bij de energietransitie Er is bij veel woningeigenaren in Oost-Groningen een gebrek aan investeringsvermogen. Daardoor gaat het energetisch verbeteren van de woningvoorraad hier moeilijker dan in andere delen van Nederland. En dat terwijl de energierekening een steeds groter deel wordt van de woonlasten. De woonlasten zijn in Oost-Groningen bovendien relatief hoger zijn dan het landelijk gemiddelde, vanwege de vaak lage inkomens. Door een aanpak die specifiek is gericht op rendabel investeren voor particulieren en door de koppeling te leggen tussen de opgave op de particuliere markt en de verduurzaming door de woningcorporaties, stimuleren we woningeigenaren om zelf in de kwaliteit en duurzaamheid van hun woning te investeren. Naast de positieve milieueffecten van investeren in een duurzame woningvoorraad en aardgasvrije wijken is ook het verlagen van de woonquote voor inwoners van Oost-Groningen een belangrijke doelstelling bij de energietransitie.

Investeren in aantrekkelijkere dorps- en stadscentra Alle centra in de grotere plaatsen van Oost-Groningen hebben te maken met een teruglopende vraag naar winkeloppervlak. Goede en bereikbare winkelvoorzieningen zijn van essentieel belang in een krimpende regio, maar helaas is dat niet vanzelfsprekend. Het is bovendien moeilijk om een sluitende businesscase voor herbestemming te ontwikkelen. Het verdwijnen van de winkelvoorzieningen leidt tot een daling van de leefbaarheid in het gebied en vermindert de werkgelegenheid. Door winkelcentra compacter te maken en de (ruimtelijke) kwaliteit van de winkelomgeving op te waarderen worden voorzieningen voor de regio behouden en wordt de aantrekkelijkheid van de centra vergroot. Het behoud van sociale en culturele voorzieningen is van belang voor de kwaliteit van de leefomgeving. Het voorzieningenniveau moet aansluiten bij de behoefte van de inwoners, waarbij er verschil mag zijn tussen de diverse kernen, dorpen en kleine steden.

Aanpak van kwetsbare panden Oost-Groningen kent een groot aantal verouderde of kwetsbare panden. Vaak hebben deze panden een negatieve invloed op de omgeving. Het beïnvloedt de kwaliteit van de woonomgeving, maar ook de waarde van

9

het omliggende vastgoed. We pakken, in overleg met de eigenaar, deze panden aan door ze op te knappen of uit de markt te nemen. Daarvoor combineren we handhaving met ondersteuning.

Stimuleren van innovatieve nieuwbouw en nieuwe woonvormen Er is steeds meer vraag naar nieuwe vormen van wonen. Duurzaamheid, collectiviteit en particulier opdrachtgeverschap zijn daarbij de belangrijkste uitgangspunten. We bieden actief ruimte aan nieuwe initiatieven om huidige en nieuwe inwoners aan de regio te binden en te werken aan vernieuwing en verruiming van onze woningmarkt.

10

5.2 Gezond en gelukkig We zetten in op het verkleinen van de gezondheidsverschillen volgens de uitgangspunten van positieve gezondheid. We verbeteren de leefstijl en gezondheidsvaardigheden van inwoners (jong en oud). We richten ons op een gezonde leefomgeving en organiseren bereikbare en toegankelijke zorg, waarbij een goede verbinding tussen het medische en het sociale domein voorwaardelijk is.. Naast de klassieke opvatting van preventie (meer bewegen, gezonde voeding, minder alcohol en roken, etc.) zetten we ook in op onderliggende factoren die van grote invloed zijn op de gezondheid in onze regio: aanpak van armoede, schulden, eenzaamheid en laaggeletterdheid.

Uitgangspunt: positieve gezondheid Om de (ervaren) gezondheid en tevredenheid van bewoners te verbeteren is een brede kijk op gezondheid nodig, die ervan uitgaat dat inwoners problemen zoveel mogelijk samen oplossen en dat professionele hulp (gepast) minder en later wordt ingezet. Het gaat daarbij om fysieke en mentale gezondheid, die grotendeels samenhangen. We baseren ons daarom op het gedachtengoed van positieve gezondheid. Dat houdt in dat we ons richten op het creëren of faciliteren van de volgende zes voorwaarden: 1) fysiek gezond zijn, 2) lekker in je vel zitten en prettig wonen, 3) je kunnen ontplooien, 4) kwaliteit van de leefomgeving, 5) mee kunnen doen en 6) praktisch dagelijks functioneren.

Stimuleren van een gezonde leefstijl Hoe eerder er een positieve impuls wordt gegeven aan een gezonde(re) leefstijl, hoe groter en duurzamer het effect. Daarom begint een gezonder Oost-Groningen met een stevige preventie-agenda. We sluiten aan bij de preventieakkoorden en werken daarin regionaal samen. Door bewustwording en een gezonde leefstijl vergroten we hiermee mogelijkheden voor sociale en economische deelname aan de samenleving. We organiseren zorg dichtbij huis en brengen de informele en formele zorg samen. Daarbij hebben we bijzondere aandacht voor de veranderende (vergrijzende) bevolkingssamenstelling en voor mensen met psychische kwetsbaarheid en/of lage inkomens. ‘Preventie in de keten’ is één van de uit te werken thema’s. Het gaat hierin om zowel het voorkomen van (extra) zorg vanuit het sociaal en medisch domein, als prehabilitatie (met een goede conditie een operatie in gaan) en goede nazorg vanuit het medische domein. Daarnaast starten we in elke gemeente met de verrijkte schooldag/tijd voor toekomst. Dit geeft kinderen een bredere invulling van hun schooldag, waardoor hun brede welzijn en gezondheidssituatie in de toekomst verbetert.

Organiseren van innovatieve, bereikbare, toegankelijke zorg Oost-Groningen is een uitgestrekt en relatief dun bevolkt gebied waardoor zorg niet altijd dichtbij is. Bovendien staan de huidige zorgvoorzieningen onder druk. Dat terwijl de zorgbehoefte in de regio groot is en, met oog op de vergrijzing, niet snel af zal nemen. Dit vraagt om een vernieuwende en regionale blik op de bereikbaarheid en kwaliteit van zorg. Digitalisering en het versterken van de samenwerking tussen partijen zijn daar belangrijke voorwaarden voor. Er zijn kansen om onze regio als kenniscentrum op gebied van 'Healthy Ageing' te versterken en economische bedrijvigheid op dat gebied te stimuleren. Technologische ontwikkelingen maken het in plattelandsgebied steeds meer mogelijk dat zorg en ondersteuning voor een ieder bereikbaar en toegankelijk blijft. De digitalisering levert een grote bijdrage om langer zelfstandig thuis te blijven wonen. Een belangrijke randvoorwaarde is de digitale vaardigheid en de mogelijkheid van onze inwoners om de digitale middelen aan te schaffen. De Regio zet in op experimenteren op dorps-, wijk- en buurtniveau met een nieuwe manier van samenwerken in het sociale en medische domein van Oost-Groningen. Het doel hiervan is een samenwerking tussen inwoners, overheid, zorgverzekeraars, kennisinstellingen, preventie, care en cure.

Daarbij is bijzondere aandacht voor het (interprofessioneel) opleiden van personeel in de zorg.

Verbinden van het medisch en sociaal domein De sociale vraagstukken in Oost Groningen (armoede, eenzaamheid, laaggeletterdheid, schulden, leefstijl) vragen om een goede verbinding tussen het sociale en medische domein. Dit kent vele facetten. Vanuit het gedachtengoed van positieve gezondheid versterken we de verbinding tussen het sociaal domein, de huisartsenpraktijken en de ziekenhuizen. Daarnaast willen we succesvolle projecten continueren of opstarten op het gebied van de geboortezorg (1e duizend dagen van het kind), de ouderenzorg, jeugdzorg en psychisch kwetsbaren.

11

5.3 Kansen om te groeien We versterken de economie, stimuleren persoonlijke ontwikkeling en zorgen voor een goede aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt. We versterken daarbij de samenwerkingsrelaties binnen de regio maar ook met (de kennisinstellingen in) Groningen en (bedrijven in) Duitsland.

Onderwijs, arbeidsmarkt en innovatie Met op arbeid gerichte - zowel praktische als theoretische - opleidingen van alle niveaus binden we jongeren aan de regio, zodat ze in het mooie Oost-Groningen willen (blijven) wonen. Om dit te bereiken versterken we de samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven in onder andere gebiedscoöperaties en innovatiehubs. We creëren nieuwe opleidingen, werkleerplekken en onderzoeksplekken en versterken relaties met kennisinstituten in de stad. We willen de netwerkkracht versterken en verspreid over de regio diverse innovatiewerkplaatsen en kenniswinkels ontwikkelen. Verbonden met opleidingen op alle niveaus en het bedrijfsleven/MKB zijn dit de broedplaatsen waar innovatie en groei wordt aangejaagd. We hebben aanbod voor theoretisch en praktisch leren en zorgen dat deze elkaar versterken. Op die manier wordt en blijft de regio aantrekkelijk voor bestaande en nieuwe innovatieve bedrijven en voor nieuw instromend personeel. We creëren hiermee een circulaire omgeving waardoor inwoners studeren, werken en wonen in Oost-Groningen en zich niet genoodzaakt voelen om te vertrekken voor een studie, stage en werk. Personeel krijgt door de samenwerking tussen bedrijven ontwikkelmogelijkheden doordat ze gemakkelijk van het ene naar het andere bedrijf kunnen doorstromen.

Verbetering vestigingsklimaat Uitgangspunt voor de gemeenten in Oost-Groningen is dat het werk in het gebied zoveel mogelijk uitgevoerd wordt door regionale bedrijven. Hierdoor is er sprake van een Oost-Groninger circulaire economie. Of het nou gaat om het versterken van kernen, het verduurzamen van woningen of het opknappen van gebouwen, we koppelen gerichte opleidingen en meester-gezelconstructies – op alle niveaus – aan uit te voeren projecten. Zodat jongeren en werkzoekenden in de regio hiervoor opgeleid en ingezet kunnen worden. Hoe meer mensen aan het werk zijn hoe beter we de sociaaleconomische achterstanden kunnen inlopen. Wij bieden ondernemers de fysieke ruimte om te ondernemen. Ruimte is in Nederland schaars, in Oost-Groningen liggen hier nog mogelijkheden. Wij dagen ondernemers uit om met goede ruimtelijke plannen te komen bij uitbreiding of een nieuwe vestiging. De gemeente stelt kaders, maar deze zijn ruimer dan voorheen. Ook biedt de aanwezige ruimte in Oost-Groningen vestigingsmogelijkheden voor de nog steeds groeiende transportsector. Voor de ontwikkeling van Oost-Groningen en het versterken van het vestigingsklimaat brengen we grofweg een aantal accenten aan: -

revitalisering bedrijventerreinen ontwikkeling nieuwe bedrijventerreinen upgraden en doorontwikkelen kernen met ruimte voor retail en horeca, passend bij de omgeving logistiek en transport langs de A7 en N33 innovatieve landbouw en nieuwe toepassingen (aardappelen, graan, hennep, eiwittransitie) leveren een bijdrage aan de ontwikkelingen van de waterstofeconomie stimuleren de komst van op gezondheid gerichte bedrijven vrijetijdseconomie: het Oldambt, Westerwolde en de Veenkoloniën hebben elk hun kracht en vormen samen een sterke combinatie wat kansen biedt voor doorontwikkeling van toerisme en recreatie MKB/maakindustrie langs het Stadskanaal van Bareveld – Stadskanaal – Ter Apel ontwikkeling van de dienstensector, gekoppeld aan toename en groei van innovatieve bedrijven

Vestigingsklimaat hangt samen met het investeren in de woonomgeving. In de regio kunnen wonen en werken is onze ambitie. Bij het verbeteren van het vestigingsklimaat hoort ook een goede dienstverlening vanuit de lokale overheden. Daar blijven de Oost-Groninger gemeenten zich volop op inzetten. Als Oost-Groninger gemeenten zijn we geen concurrenten van elkaar; we zijn juist complementair. Wanneer een bedrijf zich vestigt in de ene gemeente, dan kan een andere gemeente hier ook van profiteren. Mensen gaan wonen en recreëren in een samenhangende en samenwerkende regio.

12

Stimuleren ondernemerschap Het aantal (en aandeel) ZZP’ers groeit. We gaan bestaande en potentiële ondernemers ondersteunen en stimuleren. Jongeren stimuleren we om te leren ondernemen en voor eigen kansen te gaan. Dit doen we door in te zetten op onderwijsprogramma’s in verbinding met de (arbeids)markt. We sluiten aan bij lopende initiatieven en ontwikkelen ook nieuwe vormen. Het ondernemerschap blijkt zich ook steeds meer te richten op ‘nieuwe’ sectoren, zoals e-commerce en ICT. Als gemeenten zijn wij een belangrijke gesprekspartner en is het van belang dat wij trends signaleren en toepassen op ons eigen gebied. Gezamenlijk als gemeenten en stakeholders in gesprek zijn en blijven is dan ook essentieel. Hiermee blijven we verder kijken dan enkel de gemeentegrenzen.

Stimuleren maakindustrie Oost-Groningen kent een sterke maakindustrie. Deze industrie heeft van oudsher een sterke verankering met het eigen landschap en grondstoffen en kenmerkt zich juist door innovatie. Steeds meer Oost-Groninger bedrijven kennen een wereldwijde afzetmarkt en ook steeds meer nieuwe bedrijven weten Oost-Groningen te vinden. We willen deze groei en innovatiedrift stimuleren en de samenwerking met onderwijs en onderzoek versterken.

Versterken vrijetijdseconomie We zetten toerisme en recreatie in Oost-Groningen op de kaart. Meer bezoekers verblijven langer in het gebied en geven meer uit en geven daarmee een impuls aan de regionale economie, de leefbaarheid en de kwaliteit van de woonomgeving. Daarmee wordt het vestigingsklimaat voor marktpartijen en particuliere investeringen verbeterd wat een impuls geeft aan meer overnachtingsfaciliteiten en dagrecreatieve voorzieningen. Concreet streven we naar 100% stijging van het aantal overnachtingen in de komende tien jaar t.o.v. het gemiddelde van de jaren 2015-2019. Daaraan gekoppeld stijgt de werkgelegenheid in deze sector met 50%.

13

5.4 Goed bereikbaar We verbeteren de bereikbaarheid binnen de regio en met de omgeving, zowel fysiek als digitaal. We zetten in op een goed netwerk van openbaar vervoer en verbetering van de bestaande wegenstructuur en vaarwegen. We hebben aandacht voor de kansen die het nabij gelegen vliegveld kan bieden. Bedrijven en huishoudens kunnen gebruik maken van uitstekend internet.

Digitale infrastructuur Voor de verdere ontwikkeling van Oost-Groningen is het essentieel dat er in zowel de kernen als het buitengebied snel internet aanwezig is. Goed internet is een voorwaarde voor goede zorg, voor wonen, voor werken. In Oost-Groningen zijn veel éénpitters en bedrijven aanwezig die hier met hun bedrijf sterk van afhankelijk zijn, in alle sectoren. Daarnaast zal een snelle digitale infrastructuur ook bedrijven aantrekken. Ook voor het toenemende aantal (parttime) thuiswerkers, is snel internet een voorwaarde. Het kan daarmee ook nieuwe inwoners en bedrijvigheid naar de regio trekken. Tot slot biedt snel internet ook mogelijkheden voor de inzet en ontwikkeling van E-Health.

Spoor Het is voor de regio essentieel dat de Nedersaksenlijn (Groningen – Veendam – Stadskanaal – Emmen – Coevorden – Hardenberg – Almelo – Enschede) op de middellange termijn gerealiseerd wordt. De Nedersaksenlijn levert een grote bijdrage aan een sterk verbeterde OV-bereikbaarheid en bewerkstelligt daarmee ook een broodnodige kentering van de sociaaleconomische situatie langs de Noordoost-Nederlandse grensregio. Aansluiting op het Duitse spoornetwerk (via Emmen en Meppen) is wenselijk. Dit vraagt investeringen op bovenregionaal, nationaal en internationaal niveau. Op de korte termijn (5 jaar) is het belangrijk dat in ieder geval de spoorverbinding Veendam – Stadskanaal wordt aangelegd. Deze lijn biedt de mogelijkheid om in de toekomst de Nedersaksenlijn te realiseren met op het Mercurius Business Park (oud Philipsterrein) een vervoershub ten behoeve van de inwoners van het Zuidoosten en het heropenen van het voormalige station te Wildervank ten behoeve van de gezondsheidshub die daar ontstaat. Ook de Wunderline en de Lelylijn van Groningen via Bremen naar Hamburg zijn voor de regio van belang, voor de ontsluiting met de Randstad en Duitsland. De uitbreiding en verbetering van het spoor is een onderdeel van het Deltaplan voor het noorden.

Openbaar vervoer Met het oog op zowel de schoolgaande jeugd als het toenemend aantal ouderen, is openbaar vervoer van groot belang. De genoemde spoorlijn is daarvan een onderdeel maar dit werkt enkel als er, via OV-hubs, een goede verbinding is met een fijnmaziger openbaar vervoerssysteem. Samenwerking met het OV-bureau is daarbij essentieel.

Wegennet Het wegennet in de regio is geografisch dekkend. Wel is het nodig om de ingezette verbetering van de hoofdstructuur van de provinciale wegen door te zetten. Op termijn is het doortrekken van de vierbaansweg N366 van Veendam/Pekela via Stadskanaal en Ter Apel naar Emmen van belang.

Vaarwegen De water- en vaarwegen zijn rijkelijk aanwezig in Oost-Groningen en kunnen, net als in het verleden, een belangrijke economische factor worden. Daarbij gaat het nu meer om de waarde in de vrijetijdseconomie dan om economisch transport. Uitzondering daarop is de vaarverbinding tussen Veendam en de Eemshaven. Deze is, in combinatie met Railpoort Groningen van aanzienlijke betekenis in de transportsector.

Fietspaden Fietsen is voor het dagelijks gebruik op het platteland een kans. Het stimuleren van fietsverkeer draagt bij aan gezondheid en duurzaamheid. Naast het realiseren van een goede recreatieve fietsinfrastructuur (zie hiervoor ook het programma Vrijetijdseconomie) is het, in verband met de totale bereikbaarheid in de regio, ook belangrijk dat de grotere kernen in Oost-Groningen via fietssnelwegen (de zogenaamde doorfietsroute) met elkaar verbonden worden. We maken daarbij gebruik van het bestaande fietspadennetwerk. We leggen de verbinding met de fietsstrategie van de provincie Groningen.

14

Capaciteit elektriciteitsnetwerken In Oost-Groningen worden in vergelijking met de rest van Nederland veel grote zonneparken aangelegd. Helaas kan deze opgewekte stroom nog moeilijk worden afgevoerd naar de elektriciteitsnetwerken omdat de capaciteit onvoldoende is. Het is dan ook belangrijk dat deze capaciteit zo spoedig mogelijk wordt uitgebreid. Het streven is om zoveel mogelijk van de lokaal opgewekte energie ook in de regio te gebruiken. De ontwikkeling in Ter Apelkanaal draagt daar aan bij.

15

5.5 Groen en duurzaam We versterken de kwaliteit van het landschap, verduurzamen de landbouwsector en geven het energielandschap vorm op een manier die bij de regio past. We stimuleren een groene woonomgeving en ondersteunen inwoners bij verduurzamen en vergroenen.

Versterking en verbinding van landschappelijke kwaliteiten Op punten staat het landschap onder druk. Deze landschappelijke druk willen we verminderen door o.a. de herontwikkeling van de beekdalen en natuurontwikkeling rond o.a. het Pagediep en de Mussel uit te voeren. Met deze maar ook andere projecten willen we de klimaatadaptatie vergroten. De wens is aanwezig om Westerwolde op een natuurlijke landschappelijk wijze te verbinden met de Hondsrug. Dit gebied zou dan ingericht kunnen worden als gebied met grootschalig landbouw voorzien van weiden, bos en coulissenlandschap. Door dit gebied (Westerwoldse landschap: Smeerling – Hondsrug: Borger - Odoorn) moet dan vervolgens een recreatieve infrastructuur worden aangelegd van wandel-, fiets en ruiterroutes. Bosontwikkeling en landschapsontwikkeling kunnen hierin een rol spelen. Hierbij is een koppeling met de aanleg van het Groninger Bos denkbaar, waarbij het bos verspreid over het landschap via re-wildering wordt ingevuld. Aansluitend aan dit gebied bieden we ruimte voor natuurinclusieve landbouw. Zo worden nieuwe landschappen gecreëerd. Ook het overige gebied van de veenkoloniën is hiervoor een goede kraamkamer. Het ontwikkelen van nieuwe landschappen ontstaat door een samenwerking met kennisinstituten, onderwijs en vrije denkers.

Deze ontwikkeling zien we ook in het Oldambt, met haar weidse polder- en dijkenlandschap en haar cultureel gebouwd erfgoed, de Oldambtster boerderijen. Samen met terreinbeheerders en eigenaren werkt de gemeente aan behoud, doorontwikkeling en versterking van de kwaliteiten van landschap en erfgoed.

Natuurinclusieve landbouw We willen een duurzame, natuurinclusieve landbouw realiseren. Landbouw die grondgebonden en circulair is, bijdraagt aan het herstel van de biodiversiteit, maatschappelijk draagvlak heeft én economisch rendeert. We doen dit vanuit het besef dat een omslag noodzakelijk is om de sector op de lange termijn gezond, levensvatbaar, concurrerend en rendabel te laten zijn. Hiermee willen we Oost-Groningen als koploper voor een duurzaam platteland op de kaart zetten. Dit pakken wij via een integrale en (provinciegrensoverschrijdende) gebiedsgerichte aanpak op. Concreet krijgt dit vorm door onder meer blauw-groene dooradering van het landschap, natuurinclusieve landbouw in o.a. het Hunzedal en Pagediep, boerencoaches en het ondersteunen van experimenten op boerenbedrijven. Innovatie en verduurzaming in de landbouw en creëren van meer variatie in bijvoorbeeld akkerranden is niet alleen goed voor de biodiversiteit, maar biedt ook kansen voor (nieuwe) werkgelegenheid en vrijetijdseconomie.

Energie en landschap We hebben een enorme opgave in de energietransitie. De manier waarop we die in ons land vormgeven, bepalen we in de Regionale Energie Strategieën (RES). De Oost-Groninger gemeenten werken mee aan de RES Groningen. Kenmerkend voor deze RES is de aanpak ‘Typisch Gronings’ en de vertaling daarvan in een ruimtelijke strategie. In deze aanpak wordt de energietransitie in relatie gebracht met het landschap en wordt gekeken naar koppelkansen als het gaat om landschapsinrichting, economische kansen en toerisme en recreatie. We houden rekening met de diversiteit in landschap en schaalgrootte en zoeken de oplossingen daarbij ook in de gebouwde omgeving. We maken gebruik van de (kennis)ontwikkeling van de productie en het gebruik van waterstof. We sluiten ons aan bij de noordelijke ambitie om hierin een rol van grote betekenis te spelen.

Duurzame en groene woonomgeving Ook inwoners zelf hebben invloed op de inrichting van de woonomgeving. We stimuleren en ondersteunen inwoners bij het vergroenen en verduurzamen van hun eigen woning en woonomgeving. Daarbij werken we zowel lokaal als gemeentegrens overstijgend, zoals in de innovatieve aanpak van Nieuwolda en Wagenborgen (Nieuwborgen) en de bottom-up aanpak in de proeftuin Boven-Pekela. We stimuleren energiezuinig gedrag, zowel bij inwoners als bedrijven. Wat niet verbruikt wordt, hoeft ook niet opgewekt te worden.

16

6. Lopende programma’s Onze Regionale Agenda sluit aan bij – en maakt gebruik van – verschillende lopende programma’s. Hieronder een beknopt overzicht van de verschillende programma’s in onze provincie. Het schema op de volgende pagina laat de verbinding zien. Concreet betekent dat dat we vanuit de regio middelen willen aanvragen en inzetten op de volgende ambities en activiteiten.

6.1 Overzicht programma’s Regio Deal Oost-Groningen Programma van de zes Oost-Groninger gemeenten, de provincie Groningen en de Rijksoverheid om te investeren in de brede welvaart in onze regio. Dat gebeurt op het gebied van leren, werk en inkomen, gezondheid en woonomgeving. www.regiodealoostgroningen.nl Regio Deal Natuurinclusieve landbouw Programma van de drie noordelijke provincies en het Rijk. Dit programma zet zich in voor innovatie in de landbouw met als doel de verduurzaming van de sector en het vergroten van de biodiversiteit. Het programma voor Oost-Groningen wordt uitgevoerd door de Agenda voor de Veenkoloniën. www.regiodealnatuurinclusievelandbouw.nl Nationaal Programma Groningen (NPG) Het nationaal programma werkt aan een goede toekomst voor elke Groninger. Dat gebeurt op het gebied van economie, werken en leren, leefbaarheid, natuur en klimaat. Het programma kent drie sporen: de lokale programma’s van de aardbevingsgemeenten, het publieksprogramma Toukomst en het thematisch programma dat door de Provincie Groningen wordt georganiseerd. www.nationaalprogrammagroningen.nl LEADER Oost-Groningen LEADER is een Europees subsidieprogramma voor minder-verstedelijkte gebieden. In Oost-Groningen is gekozen om in te zetten op economie, leefbaarheid en toerisme.

www.leaderoostgroningen.nl Kans voor de Veenkoloniën Kans voor de Veenkoloniën is gericht op het realiseren van een duurzame verandering in de leefsituatie en gezondheid in de regio. De nadruk in het programma ligt op gezondheidsbevordering. Kans voor de Veenkoloniën is er voor alle zes Oost-Groninger gemeenten en voor vijf gemeenten in Zuidoost-Drenthe. www.kvdvk.nl Agenda voor de Veenkoloniën De Agenda voor de Veenkoloniën richt zich sinds 2003 op het profileren en positioneren van de Veenkoloniën als innovatief landbouwgebied met kansen voor water en energie als onderdeel van de biobased economy in Noord-Nederland. www.veenkolonien.nl Visie vrijetijdseconomie De Oost-Groninger gemeenten hebben in 2021 een gezamenlijke Visie Vrijetijdseconomie opgesteld. Uit deze visie rolt een programmering voort die aansluit bij deze Regionale Agenda. Het gaat daarbij om zowel regiomarketing als het geven van een economische impuls aan de vrijetijdseconomie. Just Transition Fund (JTF) en Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) Noord-Nederland krijgt voor de periode 2021-2027 438 miljoen euro uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Just Transition Fund (JTF). Het JTF richt zich op de energietransitie, het EFRO op het MKB. Hier speelt de provincie Groningen met haar historie van gaswinning vanzelfsprekend een grote rol in.

Het uitgangspunt is een brede maatschappelijke en economische innovatie, gericht op vier ontwikkelingen: van een lineaire naar een circulaire economie, van zorg naar gezondheid, van analoog naar digitaal en van fossiele naar duurzame energie.

17

Toekomstagenda Groningen In 2020 zijn er tussen Rijk en Provincie bestuurlijke afspraken gemaakt over de versterkingsopgave. Door de uitvoering van die afspraken kan iedereen veilig wonen, werken en naar school gaan in Groningen. Ook wil de Nederlandse overheid zich inspannen om bij te dragen aan een duurzame toekomst voor de regio. Daarom is ook afgesproken dat naast de investeringen in woningen en integrale programma’s nadere bestuurlijke afspraken worden gemaakt op kabinetsniveau, waarin Rijk en Regio samenwerken aan een toekomstagenda Groningen. Inzet van deze toekomstagenda is de economische en duurzame ontwikkeling van de regio door het maken van concrete afspraken over de thema’s woningbouw, energietransitie en regionale economie, om de beschikbare middelen, expertise en samenwerking zo effectief mogelijk in te zetten, in samenhang met beleid van de verschillende overheden, de ontwikkeling van Groningen als NOVI-gebied en het Nationaal Programma Groningen. De agenda kent drie lijnen: 1. Versterken van woningbouw en leefbaarheid 2. Groningen als koploper in de energietransitie 3. Versterken van het vestigingsklimaat voor een stabiele regionale economie Europees Sociaal Fonds (ESF) Het ESF is het belangrijkste Europese instrument om werkgelegenheid te ondersteunen, mensen aan beter werk te helpen en te zorgen voor eerlijkere arbeidskansen voor alle EU-burgers.

Het werkt door te investeren in Europa's menselijke kapitaal - haar werknemers, haar jongeren en iedereen op zoek naar een baan. INTERREG VI Dit programma wordt momenteel gevuld. Het heeft een sterke insteek op innovatie, duurzaamheid, samenwerking en Europa dichter bij de burger brengen.

18

6.2 Verbinding Regionale Agenda met lopende programma’s Ambitie Mooi wonen

Op de agenda Perspectief bieden aan jongeren Gebiedsgerichte aanpak Energietransitie

Gezond en gelukkig

Aantrekkelijke centra Aanpak kwetsbare panden Innovatieve en nieuwe woonvormen Positieve gezondheid Gezonde leefstijl Bereikbare en toegankelijke zorg Verbinden medisch en sociaal domein

Kansen om te groeien

Onderwijs, arbeidsmarkt en innovatie

Versterken vestigingsklimaat Stimuleren ondernemerschap Versterken vrijetijdseconomie Goed bereikbaar

Groen en duurzaam

Spoor Openbaar vervoer Wegennet Vaarwegen Fietspaden Elektriciteitsnetwerken Digitale bereikbaarheid Landschappelijke kwaliteit Natuurinclusieve landbouw Energielandschap

Aansluiting bij programma NPG Thematisch Regio Deal Oost-Groningen Regio Deal Oost-Groningen Toekomstagenda Groningen Regio Deal Oost-Groningen RWLP Toekomstagenda Groningen Regio Deal Oost-Groningen Kans voor de Veenkoloniën Regio Deal Oost-Groningen Kans voor de Veenkoloniën Regio Deal Oost-Groningen Kans voor de Veenkoloniën Regio Deal Oost-Groningen Kans voor de Veenkoloniën Regio Deal Oost-Groningen NPG Thematisch Agenda voor de Veenkoloniën EFRO Regio Deal Oost-Groningen NPG Thematisch Toekomstagenda Groningen Regio Deal Oost-Groningen NPG Thematisch Visie Vrijetijdseconomie

LEADER Regio Deal NIL Agenda voor de Veenkoloniën Just Transition Fund Toekomstagenda Groningen

19

7. Infographic

20