04-02-01 Raadsbrief Uitvoering Nij Begun sociale agenda

gemeente rR Veendam" Aan de raad van de gemeente Veendam Postbus 20004 9640 PA Veendam

Uw kenmerk: Zaaknummer: Start zaak: Behandeld door: E-mail adres: Tel. Nummer: Datum: Bijlagen: Verzenddatum:

2025-001050 9 januari 2025 Cor Knoop info@veendam.nl 0598-652222 21 januari 2025 2

Betreft: Uitvoering Nij Begun sociale agenda Geachte Raad, Met maatregel 34 uit de kabinetsreactie Nij Begun is een sociale agenda voor Groningen en Noord-Drenthe aangekondigd. Het doel van de sociale agenda is om ervoor te zorgen dat de regio in 30 jaar weer op het landelijk gemiddelde scoort op het gebied van (mentale) gezondheid, leefbaarheid, kansen voor de volgende generatie en werk en armoede. Voor de sociale agenda is 3,5 miljard euro beschikbaar voor de komende 30 jaar. Maatregel 34 kondigt ook de komst van een kwartiermaker aan die de sociale agenda zal opstellen voor Groningen en Noord-Drenthe. De kwartiermaker, Henk Nijboer, gestart in december 2023, kreeg een jaar om tot een sociale agenda te komen. Het afgelopen jaar heeft de kwartiermaker in nauwe samenwerking met de regio een sociale agenda ontwikkeld die invulling geeft aan de opdracht om tot een sociale agenda te komen. De sociale agenda staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren is er in de regio al veel geïnvesteerd, opgebouwd en geleerd met lokale beleidsprogramma's van gemeenten, provincie, Rijksprogramma's, initiatieven van inwoners, maatschappelijke organisaties en allianties van samenwerkende organisaties.

Daarnaast is de sociale agenda onderdeel van Nij Begun, de kabinetsreactie op de parlementaire enquête aardgaswinning Groningen, waarmee 50 maatregelen zijn aangekondigd om de 'ereschuld' in te lossen als gevolg van de gaswinning. In de sociale agenda (bijlage 1) wordt de nadere samenhang met de andere onderdelen van Nij Begun verder toegelicht. Met deze raadsbrief informeren wij u over de sociale agenda voor Groningen en NoordDrenthe en het vervolgproces. De sociale agenda voor Groningen en Noord-Drenthe De inhoudelijke thema's waarop de sociale agenda zich richt zijn: 1. Vergroten van de leefbaarheid 2. Kansen voor kinderen, jongeren en de volgende generatie 3. Deelnemen aan werk en verminderen armoede 4. Verbeteren van (mentale) gezondheid

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 1 van 4 bank nr. NL64BNGH0285008676

Met de uitwerking van de doelen heeft een nadere concretiseringsslag plaatsgevonden waarbij de vier brede thema's uitgewerkt zijn in de doelen en uitgangspunten van de sociale agenda. De doelen en uitgangspunten zijn voor het zomerreces van 2024 door het Rijk vastgesteld. Raden en Staten zijn voor de zomer in de gelegenheid gesteld een zienswijze op de doelen te geven. Hier is veelvuldig gebruik van gemaakt. In het najaar is een reactienota van de kwartiermaker op de zienswijze door de colleges met raden en Staten gedeeld. Het fundament onder de sociale agenda rust op drie pijlers: 1) versterken van gemeenschapszin en trots, 2) er eerder bij zijn en 3) fundamentele problemen structureel aanpakken. Onder alle doelen, uitgangspunten en voorgestelde maatregelen van de sociale agenda ligt een heldere filosofie. De sociale agenda heeft als doel om de kwaliteit van leven van Groningers en Noord-Drenten te verhogen. In het bijzonder voor de jeugd. Met deze agenda zal de positie van mensen in Groningen en Noord-Drenthe structureel verbeteren. Individueel, maar juist ook collectief. De sociale agenda ondersteunt gemeenschapszin en trots.

De filosofie en de doelen van de sociale agenda zijn het resultaat van vele honderden gesprekken die zijn gevoerd met inwoners, betrokkenen en vakmensen: van leraren tot huisartsen, van dorpsondersteuners tot sportcoaches, van schuldhulpverleners tot cultureel ondernemers, gemeenteraadsleden en wethouders. En bovenal van de meer dan 700 mensen die hebben meegedacht tijdens de publieke bijeenkomsten in maart van 2024. Deze gesprekken en bijeenkomsten vormen de basis van de sociale agenda. Dit is een agenda ván, dóór en vóór de inwoners van Groningen en Noord-Drenthe.

Wat de sociale agenda wel en niet doet Met de sociale agenda worden veel zaken aangepakt, maar drie dingen worden bewust niet gedaan. Met de sociale agenda worden geen gaten in begrotingen gedicht. Voldoende Rijksfinanciering voor regionale en maatschappelijke taken is een noodzakelijke randvoorwaarde die niet gecompenseerd kan worden vanuit de sociale agenda. Dat is niet de taak van de agenda en het budget is daarvoor ook niet toereikend. De colleges spreken het Rijk aan om voldoende middelen te leveren. Ten tweede wordt geen inkomenssteun aan individuele bewoners verstrekt. Bestaanszekerheid bieden, vraagt om voldoende inkomen uit werk of de sociale zekerheid. Daarover is het advies van de Commissie sociaal minimum verschenen. Het is aan het Rijk om daaraan invulling te geven. En ten derde worden wegen en openbaar vervoer niet uit de sociale agenda gefinancierd. Rijk en regio zijn samen verantwoordelijk voor goed openbaar vervoer en goede infrastructuur. Met de sociale agenda moet een aantal zaken structureel verbeteren. Ten eerste wordt het budget heel doelgericht ingezet, zodat echt het verschil gemaakt kan worden. De middelen worden niet versnipperd en verstrooid. Ten tweede, de sociale agenda is een zaak van lange adem. Dit vraagt focus en inzet op de lange termijn.

De insteek is om alleen van koers te veranderen als er evident betere methoden zijn om de gestelde hoge doelen te bereiken. Dat sluit ook aan bij de brede oproep om te stoppen met grillige projectfinanciering en structureel te investeren in verbeteringen. En ten derde wordt ervoor gezorgd dat het geld niet wordt verspild. Het komt terecht, daar waarvoor het is bedoeld. Op deze punten wordt de uitvoering van de agenda gebaseerd. Er zijn veel mooie en nuttige voorstellen aangedragen en ingediend, maar niet alle voorstellen kunnen worden overgenomen in de sociale agenda. Daarvoor is het budget niet toereikend. Het totale budget voor de sociale agenda bedraagt 3,5 miljard euro over een periode van 30 jaar. In de fichebundel (bijlage 2) staan de verkende maatregelen uitgewerkt. Dit laat zien dat alleen al deze voorstellen optelden tot vele malen 'overtekening' van het beschikbare budget.

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AWVeendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 2 van 4 bank nr. NL64BNGH0285008676

De 16 maatregelen die worden voorgesteld staan hieronder in tabel 1. De maatregelen hebben te maken met een ingroeipad, dat wil zeggen, elke maatregel heeft een aanloopperiode nodig voordat deze volledig is ingevoerd. Het college is ervan overtuigd dat met de voorgestelde maatregelen op het gebied van leefbaarheid, onderwijs, gezondheid en armoede en participatie het grootste verschil kan worden gemaakt in de regio Groningen en Noord-Drenthe. Dat hiermee gemeenschapszin en trots worden gestimuleerd. Er eerder bij zijn. En de structurele problemen fundamenteel te lijf gaan. Met draagvlak onder inwoners, van maatschappelijke instellingen, regio en Rijk. Tabel 1. De 16 maatregelen van de sociale agenda per thema en de gemiddelde inzet in euro's. Thema/ maatregel

mln. euro

Vergroten van de leefbaarheid; Inwoners aan zet met eigen budget Ontmoetingsplekken (138 mln. incidenteel; 138/30=4,6 mln.) Wijk en dorp aan zet met wijk- en dorpsondersteuning Opbouwwerk/jongerenwerk/buurtsport-/cultuurcoaches Van Drenthe tot aan 't Wad: cultuur en erfgoed Kansen voor kinderen, jongeren en de volgende generatie Tijd voor toekomst (2u generiek + 6u specifiek) Brugfunctionaris primair onderwijs Versterking pedagogische omgeving in het voortgezet onderwijs Stevige basis voor taal en (digitale) geletterdheid Deelnemen aan werk en verminderen van armoede Nij Begunbanen Doorbreken van generatiearmoede met buddy's en doorbraakaanpak Versterken financiële weerbaarheid Verlagen aantal vroegtijdig schoolverlaters Verbeteren van (mentale) gezondheid Kansrijke start: ondersteuning rondom zwangerschap Welzijn op recept Vergroten mentale weerbaarheid jongeren Totaal:

6,5 4,6

6,5 9,4

4,0 36,0 6,4 3,5 8,0

10,0 4,0 6,7

4,0 6,5 7,6 5,0 128,7

Financiën

De inzet van de middelen uit de eerste jaartranche (2025) van de sociale agenda heeft voor de gemeente op dit moment geen directe financiële gevolgen. De middelen voor de sociale agenda staan bij het Rijk gereserveerd. Als regio en Rijk de agenda vaststellen worden de middelen gekoppeld aan de verschillende maatregelen over de tijd. De maatregelen uit de sociale agenda zullen volledig gefinancierd worden met het budget van de sociale agenda. Vervolgproces

Met de raden van de tien Groningse en drie Noord-Drentse gemeenten en Provinciale Staten van Groningen zijn, via het Regioberaad, afspraken gemaakt over het proces waarin de besluitvorming van Nij Begun plaatsvindt. Voor de sociale agenda is afgesproken dat raden en Staten, net als in het in de zomer bij de doelen en uitgangspunten van de agenda, in de Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 3 van 4 bank nr. NL64BNGH0285008676

gelegenheid worden gesteld om een zienswijze te geven op de sociale agenda. Uw raad wordt in de gelegenheid gesteld om tot en met 6 maart 2025 een zienswijze in te dienen. In april 2025 kan dan -nadat een reactie op de zienswijzen is gegeven- door Rijk en regio de sociale agenda definitief worden vastgesteld. Alle betrokken Groningse en Noord-Drentse colleges steunen deze sociale agenda. Datzelfde geldt voor het Rijk. De sociale agenda is tot stand gekomen na zorgvuldige betrokkenheid van veel inwoners en tal van organisaties in de regio. Het pakket aan maatregelen versterkt waar regionaal behoefte aan is en wat nu vaak nog incidenteel wordt gefinancierd. Er zijn vele gesprekken gevoerd en er is breed maatschappelijk draagvlak voor de sociale agenda. Het college steunt het voorstel om alle maatregelen van de sociale agenda in 2025 van start te laten gaan. De uitvoering van de ene maatregel kan sneller dan de andere, maar het pakket aan maatregelen is gehouden aan het totale budget van 3,5 miljard euro over 30 jaar. Tot slot, 2025 is een uitdagend jaar waarin er nog geen eenduidige structuur is om alle maatregelen in uit te voeren. Tegelijkertijd zijn er veel bestaande modaliteiten (financiële stromen) waarbij gericht kan worden aangesloten om maatregelen van start te laten gaan.

De kwartiermaker en zijn team hebben voor 2025 een nieuwe opdracht gekregen om de maatregelen uit de sociale agenda op een zorgvuldige manier van wal te laten komen. Voor alle maatregelen wordt een plan van aanpak gemaakt waarin organisatie, financiering, uitvoering, verantwoording en planning aan bod komen. Het van wal laten komen van de maatregelen staat in 2025 centraal. Zo merken inwoners en de regio dat de sociale agenda van Nij Begun is gestart. Dit gebeurt zoveel mogelijk met de betrokken partijen, in de eerste plaats met de inwoners, maatschappelijke partijen, de 13 gemeenten en de Provincie Groningen. Daarnaast wordt de monitoring van de sociale agenda belegd binnen de Staat van Groningen. Wij vertrouwe erop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd en zien een eventuele · nswijze graag tegemoet.

Bijlage 1 De sociale agenda Bijlage 2 Fichebundel sociale agenda

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam

telefoon 0598 652222 fax 0598 652250

e-mail info@veendam.nl website www.veendam.nl

pag. 4 van 4 bank nr. NL64BNGH0285008676