Voortgangsrapportage actieagenda Utrechters schuldenvrij.pdf

Toelichting 3. Blijvend uit de schulden Plannen 2021

Speerpunt voor 2021: •

Coronasanering We hebben een nieuwe werkwijze ontwikkeld voor schuldhulpverlening, waarbij we veel sneller saneren, eerder rust bieden en meer kwijtschelden. Hiermee kunnen we sneller perspectief bieden. Uw raad ontvangt binnenkort een separate brief over de Coronasanering.

Ook belangrijk in 2021 •

Efficiënter schuldregelen We sluiten aan bij het collectief schuldregelen en het Schuldenknooppunt. Hiermee worden voorstellen voor saneren in bulk aan schuldeisers aangeboden in plaats van elk voorstel apart.

•

Huishoudboekje 2021 is het jaar waarin we ons richten op het vergroten van het gebruik van het HHB naar 300 deelnemers. De applicatie van het Huishoudboekje wordt vervangen door een nieuwe versie die voldoet aan de common ground principes en de baseline informatiebeveiliging overheid. De ontwikkeling van deze nieuwe versie is complex en kost meer tijd dan gepland. We verwachten dat we in het tweede kwartaal van 2021 kunnen overstappen naar de nieuwe versie. Vanaf dan is het Huishoudboekje ook klaar om op te schalen naar meer deelnemers. We zien hierin wel een uitdaging in het bereiken van mensen. De doelgroep van het Huishoudboekje is een diverse groep mensen (werkende armen, statushouders, jongeren en mensen die uitstromen uit de schuldhulp). Juist bij de groep mensen met een risico op financiële problemen is onze ervaring dat hulp vragen pas te laat gebeurt. Daarom zoeken we nadrukkelijk de samenwerking met partners in de stad zoals U-centraal, buurtteam en vluchtelingenwerk Nederland. Samen met de Gemeente Rotterdam voeren we een belevingsonderzoek uit naar de ervaringen van deelnemers met het Huishoudboekje, maar ook waarom mensen nee hebben gezegd tegen deelname aan het Huishoudboekje. Dit geeft ons inzichten in de positionering en communicatie over het Huishoudboekje.

Per 1 juli gaan we, op het gebied van het financieel ontzorgen van statushouders, zoveel mogelijk werken volgens de wet inburgering die van 1 januari 2022 inwerking treedt. We gebruiken het Huishoudboekje om statushouders financieel te ontzorgen voor in ieder geval de eerste 6 maanden na uitstroom uit het COA. We voeren in 2021 een gerichte campagne om Utrechters op het Huishoudboekje te wijzen.

•

Vaste Lasten Pakket In 2021 schalen we de pilot VLP op tot alle huidige deelnemers van het HHB. Daarnaast maken we samen met Stichting Vaste Lasten pakket een business case om vaste lasten partijen ertoe te bewegen een financiële bijdrage te leveren. Deze financiële bijdragen vloeit terug naar de deelnemers door het financieel voordeel. Het voordeel dat de vaste lasten partijen ervaren door de betalingszekerheid van de deelnemers komt daarmee terecht bij de deelnemers.

43

Terug naar deel 1 (p.21)

Toelichting: Bereik en beschikbaarheid

We zien momenteel nog een grote groep Utrechters met hardnekkige schuldenproblematiek, die daar zonder intensieve hulp niet uit komt. Dat vraagt slim werken en omgaan met schaarste, maar ook op tijd bijsturen als wachtlijsten ontstaan en de benodigde hulp niet meer tijdig beschikbaar is. We monitoren de beschikbaarheid van dienstverlening zorgvuldig en sturen bij waar nodig. Het onderwerp staat maandelijks geagendeerd op het ‘Uitvoeringsoverleg’. In dit overleg zijn alle partners uit de schuldhulpketen vertegenwoordigd. Het algemene beeld is dat de keten van buurtteam, schulddienstverlening en U-Centraal de vraag op dit moment nog aan kan. Door Corona is het aantal nieuwe aanmeldingen met name bij de buurtteams sterk teruggelopen. Dat vertaalt zich in minder Utrechters met professionele hulp dan vorig jaar en daarom minder druk op dit deel van de keten. Bij Stadsgeldbeheer ligt dat anders: door Corona moest er overgegaan worden op digitale dienstverlening. Dit is voor de doelgroep van Stadsgeldbeheer een extra hindernis. Hierdoor stagneerde de door- en uitstroom, waardoor ook minder nieuwe cliënten konden worden geholpen. Dit zorgde eind 2020 voor oplopende wachtlijsten. Wij vinden dit ongewenst aangezien kwetsbare inwoners binnen afzienbare tijd schuldhulp moeten kunnen krijgen om verergering van problemen te voorkomen.

Vanuit de extra middelen die de gemeenteraad beschikbaar heeft gesteld om coronagerelateerde problemen tijdig aan te kunnen pakken, ontvangt SGB in 2021 een eenmalige financiële impuls. Hiermee wordt de wachtlijst met 50 wachtenden voor de zomer weggewerkt. 44

Terug naar deel 1 (p.22)

Toelichting: Lobby Resultaten (1/2)

Met de actieagenda pakken we lokaal de schuldenproblematiek aan. Voor het bestrijden van systeemoorzaken van schulden en het wegnemen van (juridische) belemmeringen voeren we een lobby richting kamer, kabinet en ministeries. Onze speerpunten voor 2020 waren: 1.

Eenvoudig rondkomen We pleitten voor een hoger minimumloon en sociaal minimum, hogere toeslag voor gezinnen met kinderen op het voortgezet onderwijs en een eenvoudiger toeslagensysteem met minder terugvorderingen

2.

Minder snel oplopende schulden We pleitten voor minder kostenverhogende maatregelen, zoals de bestuursrechtelijke wanbetalerspremie voor de zorgverzekering en de verhogingen op verkeersboetes. Ook hebben we gepleit voor een forse aanpassing van het Breed Wettelijk Moratorium

3.

Schulden oplossen We pleitten voor meer mogelijkheden om problematische schulden op te lossen, door het wegnemen van belemmeringen om mee te werken aan het oplossen van ‘fraudevorderingen’ en strafrechtelijke vorderingen. Daarnaast pleitten we voor meer mogelijkheden om zelfstandigen te helpen met het Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen. Nu zijn zelfstandigen met een werkende partner uitgesloten van de mogelijkheid om een BBZ-krediet bij de gemeente te krijgen. Dat vinden we niet terecht. Ook is de rente op BBZ-kredieten (8%) te hoog. We pleitten voor 2%. Ook hebben we bij de rechtspraak aangedrongen op een betere aansluiting tussen de minnelijke en wettelijke schuldregeling (Wsnp), waarbij het ook voor zelfstandigen vaker mogelijk moet worden om de Wsnp in te gaan.

We zijn in de lobby zoveel mogelijk samen opgetrokken met andere grote steden, de NVVK, VNG en de Landelijke Armoedecoalitie, die door Utrechters is opgericht. In dit verband hebben we diverse brieven gestuurd en zowel ambtelijk als bestuurlijk gesprekken gevoerd om onze lobbypunten voor het voetlicht te brengen. In het coronajaar 2020 bleek er politiek veel meer mogelijk dan tevoren. Op alle drie de onderdelen zien we grote veranderingen.

45

Terug naar deel 1 (p.22)

Toelichting: Lobby Resultaten (2/2)

1.

Eenvoudig rondkomen Bijna alle partijen in de tweede kamer gaan in hun verkiezingsprogramma voor een hoger minimumloon. De Kinderopvangtoeslag en het Kindgebonden Budget zijn verhoogd. We zien in de Minima Effectrapportage (MER) van 2020 een positief effect bij bijna alle onderzochte huishoudtypen ten opzichte van de MER 2018. Het toeslagensysteem gaat de komende tijd grondig op de schop. We hebben hiervoor uitgebreid input geleverd in diverse ambtelijke en bestuurlijke overleggen met de betrokken ministeries, waarbij we steeds aandacht vroegen voor een zo eenvoudig mogelijk systeem, dat niet of nauwelijks leidt tot terugvordering en zo min mogelijk actie vraagt van burgers.

2.

Minder snel oplopende schulden Er is een noodstopprocedure gekomen voor CJIB vorderingen, zodat deze niet meer oplopen als iemand zijn schulden wil oplossen. Amsterdam doet een proef om dit breder toe te passen op alle schulden. Bij succes kan dit gevolgen hebben voor landelijke regelgeving. Helaas is er geen aanpassing gekomen op het Breed Wettelijk Moratorium en de wanbetalersregeling voor de zorgverzekering.

3.

Schulden oplossen Mede dankzij lobby van gemeenten is een amendement aangenomen waardoor gemeenten en UWV voortaan wel mogen meewerken aan schuldregelingen bij uitkeringsvorderingen waar een boete is opgelegd, behalve als het gaat om opzettelijke fraude. Ook is het mogelijk geworden om een strafrechtelijke vordering mee te nemen in een schuldregeling. Deze moet achteraf wel geheel worden afgelost. Dat zijn 2 belangrijke stappen om meer schuldenproblematiek op te kunnen lossen. De G4 en de brancheverenigingen voor Wsnp-bewindvoerders (BBW) en voor schuldhulp (NVVK) hebben gesprekken gevoerd met de Rechters Commissarissen in Faillissementen (RECOFA) om de aansluiting tussen minnelijke en wettelijke schuldhulpverlening te verbeteren. We werken samen aan verbeteringen in processen zodat mensen die dat nodig hebben sneller de Wsnp in kunnen. Aan het BBZ is helaas nog niets veranderd. In 2020 ging alle aandacht naar de TOZO-regelingen, waardoor het gebruik van het BBZ beperkt was. Na afloop van de TOZO zal dit echter een belangrijk instrument blijven.

46

Terug naar deel 1 (p.23)

Toelichting: Lobby Plannen 2021 (1/3)

1. Eenvoudig rondkomen Hoger minimumloon en sociaal minimum en de Kostendelersnorm afschaffen Hoger Kindgebonden budget voor kinderen vanaf 12 Het minimumloon en het sociaal minimum zijn te laag om rond te komen. Daardoor zijn veel inwoners afhankelijk van allerlei landelijke en lokale toeslagen. Voor sommige huishoudens is het zelfs met die aanvullingen niet mogelijk om rond te komen en volwaardig mee te doen in de maatschappij, zoals gezinnen met kinderen van 12 of ouder. Dat moet anders. We pleiten voor een substantiële verhoging van het minimumloon naar € 14 per uur. En gezinnen met kinderen van 12 en ouder moeten beter worden ondersteund, in het huidige stelsel kan dat met een hoger Kindgebonden Budget. De Kostendelersnorm zorgt voor onwenselijke situaties, zoals ouders die hun kind uit huis willen hebben omdat ze anders gekort worden op hun uitkering. Of vrienden die elkaar geen onderdak kunnen bieden omdat ze dan zelf niet meer kunnen rond komen. De Kostendelersnorm leidt tot meer dakloosheid, armoede en schaarste op de woningmarkt en moet daarom worden afgeschaft. Eenvoudigere regels voor armoedebestrijding Lokaal armoedebeleid is noodzakelijk om te voorkomen dat inwoners door het ijs zakken en om te stimuleren dat iedereen kan meedoen. De beleidsruimte van de gemeente is echter beperkt.

Daardoor moeten we inwoners soms een aanvraag laten doen terwijl we al zeker weten dat ze recht op een regeling hebben, zoals de individuele inkomenstoeslag. Of we mogen groepen inwoners die duidelijk een tekort hebben niet generiek ondersteunen door de afschaffing van categoriale bijstand. Wij pleiten daarom voor een wijziging van artikel 35 en 36 van de Participatiewet, zodat categoriale bijzondere bijstand weer mogelijk wordt en we ook uit onszelf een toeslag kunnen verstrekken. Meer eenvoud in toeslagenstelsel en minder inkomensstromen (minder bronnen, minder betaalmomenten) Het toeslagenstelsel is veel te complex en leidt te vaak tot terugvordering. Het aantal regelingen om een te laag inkomen te compenseren is zo groot dat mensen de weg kwijt raken in een oerwoud van regels. Door al deze regelingen komen er bij veel gezinnen op vijf verschillende momenten in de maand inkomsten binnen. Mensen verliezen hierdoor het overzicht en belanden veel te makkelijk in de schulden. In Utrecht helpen we mensen met het Huishoudboekje om orde te scheppen in al deze stromen. Maar dat is symptoombestrijding. Een veel simpeler stelsel met minder toeslagen en minder inkomensstromen is nodig en mogelijk.

We roepen het nieuwe kabinet op om haast te maken met stelselherziening en in de tussentijd maatregelen te nemen zoals directe betaling van toeslagen aan het doel (zorgtoeslag naar de zorgverzekeraar, huurtoeslag naar de verhuurder, et cetera). 47

Terug naar deel 1 (p.23)

Toelichting: Lobby Plannen 2021 (2/3)

2. Minder snel oplopende schulden Pauzeknop zo snel mogelijk breed toepasbaar Toen de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening werd ingevoerd in 2012 was al bekend dat schulden oplossen bemoeilijkt wordt door het feit dat schuldeisers kunnen door gaan met invorderen totdat er een schuldregeling is. Daarom werd een breed wettelijk moratorium toegevoegd aan de wet. Dit instrument is mislukt, omdat er veel te veel voorwaarden aan zijn verbonden door de wetgever en de rechtspraak. Niemand kwam er voor in aanmerking. Het probleem blijft echter actueel. Om schulden te kunnen oplossen moet er rust gecreëerd kunnen worden. Amsterdam experimenteert daarom met een pauzeknop. We pleiten voor een zo snel mogelijke brede uitrol hiervan, liefst met een beter geformuleerd breed wettelijk moratorium. Geen drempels voor schuldhulp, zoals de verplichte registratie bij het BKR Mensen wachten gemiddeld 5 jaar om schuldhulp aan te vragen. Lang niet iedereen die schuldhulp nodig heeft komt uiteindelijk bij de hulp terecht. De drempel moet daarom zo laag mogelijk zijn en het imago van schuldhulp zo positief mogelijk. Het helpt niet als we bij ieder hulpaanbod verplicht een BKR-registratie moeten doen. Dat schrikt vooral af. Alleen als schulden gesaneerd worden is het nuttig om dat aan BKR te melden, zodat inwoners worden beschermd tegen het aangaan van nieuwe schulden.

Daarvoor is geen wettelijke plicht nodig, want dat doen we al jaren. Wij pleiten daarom (samen met de VNG en de G4) tegen verplichte BKR-registratie bij iedere vorm van schuldhulpverlening.

48

Terug naar deel 1 (p.23)

Toelichting: Lobby Plannen 2021 (3/3)

3. Schulden oplossen Kortere saneringen Meewerkplicht voor schuldeisers Gemiddeld hebben mensen al 5 jaar problematische schulden voordat ze hulp vragen. Dan duurt het gemiddeld nog een jaar voordat we toe komen aan een oplossing en die duurt vervolgens ook nog 3 jaar. Daardoor staan mensen met schulden bijna 10 jaar stil. Wij pleiten voor snellere saneringen door veel meer te ontzorgen en schuldeisers te verplichten om mee te werken als de meerderheid van de schuldeisers heeft ingestemd met het voorstel. En we pleiten voor het onderzoeken van de voor- en nadelen van een kortere sanering, bijvoorbeeld 1,5 of 2 jaar in plaats van de huidige 3. In Utrecht wachten we niet op het rijk. Wij beginnen vast met de Coronasanering. We roepen de wetgever op om haast te maken met versnelling en verkorting. Te beginnen met het alsnog uitvoeren van de kamerbreed gesteunde motie Jetten, die opdraagt om een kortere Wsnp te onderzoeken. Meer mogelijkheden voor schuldhulp aan ondernemers, waaronder betere toegang tot de Wsnp en BBZ regels versoepelen Na afloop van de steunmaatregelen en coulance van schuldeisers wordt een grote toename van kleine zelfstandigen met problematische schulden verwacht. Als gemeente bereiden we ons voor op deze vragen door ons aanbod te verbeteren en uit te breiden.

Om daarbij echt effectief te kunnen helpen moet het beter mogelijk worden om met behoud van het eigen bedrijf de wettelijke schuldsanering in te gaan als een minnelijke oplossing niet haalbaar lijkt. Artikel 285, lid 1 onder f van de Faillissementswet moet verruimd worden, zodat het niet verplicht is om eerst een minnelijk voorstel te doen, als dat op voorhand onhaalbaar lijkt. Daarmee versnellen we de schuldhulp voor deze groep. Ook moet de nadruk veel meer liggen op voortzetting van het bedrijf, als dat levensvatbaar is. Gemeentelijke hulp aan zelfstandigen kan versterkt worden door bij kredietverlening in het kader van het BBZ (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen) niet meer het inkomen van de partner mee te nemen. Nu mogen we een ondernemer geen krediet geven als zijn of haar partner een redelijk inkomen heeft. Daardoor moeten bedrijven stoppen, die met hulp van het BBZ een toekomst hadden gehad. Ook willen we dat de rente op BBZ-kredieten omlaag gaat van 8% naar 2% (net als bij Tozo-krediet), zodat het BBZ ondernemers écht helpt om hun bedrijf na deze crisis weer op te bouwen.

49

Terug naar deel 1 (p.24)

Toelichting Tot slot: Lessen uit 2020

Corona maakte 2020 tot een bijzonder jaar. Het openbare leven lag nagenoeg stil, iedereen bleef voornamelijk binnen, ook met zijn of haar geldzorgen, terwijl we wisten dat die zorgen groeiden. Samen met onze ketenpartners slaagden we er desondanks in om de dienstverlening – grotendeels digitaal – voort te zetten en al onze overleggen digitaal te laten doorgaan. De mogelijkheden die dit biedt nemen we zeker mee naar de toekomst. We zagen dat Corona de verschillen tussen arm en rijk groter heeft gemaakt en dat ook groepen zelfredzame Utrechters in de problematische schulden kunnen komen. Dat maakt het belang van de actieagenda alleen maar groter; ‘Veel eerder erbij’, ‘Hulp op maat’ en ‘Blijvend uit de schulden’ blijven we onverkort als strategie hanteren om doorbraken te forceren voor onze ambitie: Utrechters schulden(zorg)vrij. De nieuwe WGS en de door ons ontwikkelde Coronasanering zijn instrumenten die ons hierbij zeker gaan helpen. Door de rondkomengesprekken met jongeren en de een-op-een gesprekken met Tozo-ondernemers leerden we dat een persoonlijke benadering een belangrijke factor is in het bereiken van inwoners met geldzorgen. We merkten dit ook door het wegvallen van de huisbezoeken bij de vroegsignalering. Zodra het kan pakken we dit weer op, daarnaast breiden we de dienstverlening aan jongeren en ondernemers uit met persoonlijke gesprekken.

We merkten dat de verbetering van de samenwerking in de keten van schulddienstverlening een taai proces is dat veel aandacht nodig heeft. Utrechters met schulden merken nog te weinig van onze inspanningen om de toegang tot hulp te verbeteren. Dit maakt dat we de afspraken in het huidige werkproces herzien, en daarnaast een toegang voor schuldhulp organiseren voor inwoners met enkelvoudige financiële problemen. We nemen de lessen uit 2020 mee, tegelijkertijd weten we nog niet wat 2021 ons zal brengen: is Corona onder controle?, kunnen we weer terug naar het ‘oude normaal’?, is de drempel om hulp te zoeken lager (Corona is immers niet je eigen schuld)?, kunnen we de toestroom aan? Allemaal vragen waar we het antwoord nu niet op weten. Wat we wel weten is dat er in de stad, bij de gemeente en bij onze partners, een enorme motivatie is om onze inwoners door deze crisis te loodsen en te zorgen dat we er veel eerder bij zijn, hulp op maat bieden en inwoners blijvend uit de schulden helpen.

50

utRECHTERS] SCHULDENVRIJ

Colofon

Colofon De actieagenda is een gezamenlijk product van vele organisaties en inwoners in Utrecht. Voor vragen, ideeën of informatie over de opgave Meedoen en Schuldenvrij en over de actieagenda Utrechters schuldenvrij, mail naar: samenvoorschulden@utrecht.nl Vormgeving: Anne Boertien – info@anneboertien.nl 51