Verslag werkconferentie Warmtenetten Utrecht 23-2-2022 (1).pdf

Verslag Werkconferentie Warmtenetten Utrecht Bijeenkomst

Online werkconferentie Warmtenetten Utrecht

Verslag door

Fakton en gemeente Utrecht

Datum

23 februari 2022

Datum verslag

Tijdstip

14:00 – 17.00 uur

Verzonden aan

23 februari 2022 alle deelnemers

Plaats

Online

1. Plenaire Gedeelte De werkconf erentie werd geopend door wethouder Lot van Hooijdonk (energie): ‘We staan aan de vooravond van een grote verandering. In een stad als Utrecht krijgen we er zomaar 80.000 warmteaansluitingen bij. Dat is zo’n grote klus dat kunnen wij als gemeent e, warmtebedrijven, woningcorporaties of bewoners niet alleen.’

Eén van de drie tafelgesprekken (v.l.n.r.: Inge Diepman, Lot van Hooijdonk, Warmold ten Zijthof, Stephan Brandligt, Marije Eleveld)

Lot van Hooijdonk heef t van de gemeenteraad de opdracht gehad om na te denken over wie welke rol heef t binnen de warmtetransitie. Denk hierbij aan de gemeente zelf , maar ook het warmtebedrijf , de woningcorporaties, netbeheerder, de bewonersinitiatieven en de bewoners zelf . ‘We hebben zoveel mogelijk geprobeerd om iedereen aan taf el te krijgen’ zegt Lot. De werkconf erentie stond daarom in het teken van een open gesprek, waarin de partijen nieuwsgierig zijn naar de meningen, standpunten, visie en uitdagingen van elkaar.

1

De werkconf erentie startte met drie rondetaf elgesprekken waarin de publieke waarden in het kader van de warmtetransitie door verschillende partijen werd besproken. De rondetaf elgesprekken werden gevolgd door vijf ‘verdiepende sessies’, bedoeld voor verdieping van de discussie. Elke sessie werd vertegenwoordigd door één van de vijf partijen: de gemeente, woningcorporatie, Eneco, Stedin en lokale initiatieven. Deze stakeholders brachten een stelling, visie of standpunt in waarop vervolgens het open gesprek met de deelnemers kon plaats vinden. Verschillende partijen waren vertegenwoordigd als deelnemer van de sessies. Prof. Mr. N.S.J. (Niels) Koeman – Raad voor de leefomgeving en infrastructuur Vooraf gaand aan het eerste rondetaf elgesprek presenteerde Prof essor Koeman de uitgangspunten en aanbevelingen uit de eindrapportage ‘warm aanbevolen’ van de Raad voor de leef omgeving en inf rastructuur. In de rapportage staat een advies over welke maatregelen de overheid moet tref f en om te zorgen dat alle partijen zich kunnen en willen inzetten voor een voortvarende transitie naar een CO2-arme warmtevoorziening in de gebouwde omgeving. Het rapport is hier terug te vinden: Warm aanbevolen | Raad voor de leef omgeving en inf rastructuur (rli.nl)

Ronde tafel 1 – Duurzaamheid en betrouwbaarheid Manja Thiry (Eneco), Stephan Brandligt (Gemeente Delft), Marije Eleveld (Stichting Utrechtse Woningcorporaties, STUW) en Siward Zomer (EnergieSamen, online via chat aanwezig) Eneco: wij nemen onze verantwoordelijkheid in de energietransitie Duurzaamheid zit in het dna van Eneco, vertelt Manja Thiry. Eneco heef t als doelstelling om in 2035 CO2 neutraal te zijn. Dit betekent dat Eneco over 14 jaar (in 2035) geen aardgas meer verkoopt. Daarmee legt Eneco zichzelf ambitieuzere doelstellingen op dan zij wettelijk verplicht zijn. Uit meerdere studies blijkt dat je als energiebedrijf eerder f ossielvrije energie moet leveren, zodat het hele land in 2050 klaar kan zijn. Eneco neemt bewust haar verantwoordelijkheid hierin. Leveringszekerheid is eerder een randvoorwaarde dan een doelstelling noemt Marije Eleveld van Stichting Utrechtse Woningcorporaties. Manja Thiry beaamt dit: Eneco is verantwoordelijk voor de leveringszekerheid en momenteel leveren wij al 99,9996% betrouwbaar. Eneco blijf t hierin investeren zodat zij leveringszekerheid ook in de toekomst kunnen garanderen. Duurzaamheid moet de huurders ten goede komen Voor woningcorporaties is betaalbaarheid en het bieden van een goede woning voor huurders prioriteit. De duurzaamheidsopgave is hier als taak voor de woningcorporaties bij gekomen.

Inmiddels is er al veel geïnvesteerd in het isoleren van de woningen. In Utrecht hebben de woningen van de woningcorporaties gemiddeld een energielabel B. De volgende stap is het aansluiten op een duurzame warmtebron. Voor de woningcorporaties is het van belang dat deze transitie ten goede komt aan de huurders of dat zij hier in ieder geval niet op achteruitgaan. Hoe zorgen we ervoor dat de energierekening betaalbaar blijf t? Ook gezien de benodigde investeringen om de bronnen te verduurzamen? Isoleren en verduurzamen van de warmtebron gaat hand in hand Iedereen is het erover eens dat isoleren en het verduurzamen van de warmtebron hand in hand gaan. Er is geen tijd om eerst het één te doen en dan het andere. Daarnaast kan isoleren er ook voor zorgen dat het warmtebedrijf de temperatuur van het warmtenet kan verlagen. Dan kunnen met 2

dezelf de beschikbare warmte meer woningen verwarmd worden. Ook hiervoor is samenwerking tussen vastgoedeigenaren en het warmtebedrijf belangrijk: ook het laatste huis in de wijk moet geïsoleerd worden voordat de temperatuur van het net omlaag kan. Ronde tafel 2 – Betaalbaarheid en transparantie Manja Thiry (Eneco), Rozemarijn Doornewaard (Gemeente Amsterdam), Bastiaan van Perlo (Woonbond) en Siward Zomer (EnergieSamen, online via chat aanwezig) Transparantie noodzakelijk voor goede samenwerking en vertrouwen Alle partijen aan taf el beaamden dat transparantie noodzakelijk is voor samenwerking en vertrouwen. Maar hoe ver kun je gaan met deze transparantie? Manja Thiry merkt op dat transparantie ‘tot aan de kof f iebonen’ ook een prijs heef t. Bastiaan van Perlo vertelt dat het voor bewoners van belang is dat zij snappen waar alle kosten vandaan komen. Het delen van de businesscase van de warmteleverancier is dan niet genoeg, omdat deze modellen vaak lastig te doorgronden zijn voor bewoners. Volgens Bastiaan is het verst andig om middelen vrij te maken voor georganiseerde bewonersorganisaties, zodat zij deskundigen kunnen inhuren om transparantie voor hen te creëren.

Publieke rol in warmte-infrastructuur Prof essor Koeman vindt dat bij warmtenetten inf rastructuur en levering te veel ‘op één hoop gegooid wordt’. De inf rastructuur in een nutsvoorziening behoort tot de primaire levensbehoef te voor bewoners en daarmee pleit prof essor Koeman voor publieke zeggenschap in de inf rastructuur van het warmtenet. De levering van de energie kan volgens Koeman via een concessie worden uitgegeven aan een private partij voor bijvoorbeeld 20 jaar. Na 20 jaar kan via een aanbesteding bekeken worden of een andere partij dit wellicht goedkoper kan. De kernvraag blijf t: is het algemene belang voldoende verzekerd als een warmtenet volledig in private handen ligt? Gemeente Amsterdam werkt samen met een warmtebedrijf in een ‘joint venture’. Hierdoor heef t gemeente Amsterdam transparant inzicht in de businesscases. Ook Eneco heef t goede ervaringen met het delen van businesscases. Doordat de woningcorporatie en het warmtebedrijf haar businesscases op taf el leggen krijgen de partijen inzicht in waar de kosten elkaar beïnvloeden en creëer je mogelijkheden om samen te besparen.

Ronde tafel 3 – Planning en regie Lot van Hooijdonk (Gemeente Utrecht), Rozemarijn Doornewaard (Gemeente Amsterdam), Warmold ten Zijthof (Stedin), Marije Eleveld (STUW) Behoefte aan wet- en regelgeving Er is nog geen duidelijke wet- en regelgeving vanuit het Rijk om de warmtetransitie mogelijk te maken. Stephan Brandligt, wethouder van gemeente Delf t geef t aan: ‘gemeenten krijgen de regie, maar zonder toolbox om de warmtetransitie waar te maken’. Gemeente Delf t loopt hier tegenaan binnen de gemeente, maar nog meer tussen verschillende gemeenten. Delf t krijgt warmte uit de haven van Rotterdam, wat via Delf t naar Den Haag wordt getransporteerd. Dit vraagt om een duidelijke regie over meerdere regio’s. Partijen kijken met zijn allen naar dezelf de horizon, maar niemand beweegt omdat zij van de ander af hankelijk zijn. Dit wordt door het recent verschenen rapport van de TU Delf t het ‘collectief actieprobleem genoemd’. Noodzaak voor nieuwe sturingsvormen in de warmtetransitie blijkt uit onderzoek van TU Delf t .

3

Afstemmingen planning noodzakelijk voor doelmatige investeringen Voor de partijen aan taf el is goede af stemming noodzakelijk om af gewogen keuzes te maken. Af stemming tussen de vastgoedplanningen van de woningcorporaties en de uitrol van een collectief warmtenet is hierin heel belangrijk. Ook de gekozen temperatuur van het warmtenet is voor de woningcorporaties essentieel. Wordt het lage temperatuur? Dan moet de woningcorporatie hier rekening mee houden, zodat de woningen hierop worden aangepast. Langetermijnvisie en flexibiliteit om te blijven leren De warmtetransitie is een complexe opgave waarin ruimte nodig is om door nieuwe inzichten en kennis te kunnen bijsturen. Tegelijkertijd is een duidelijke richting nodig. Wethouder Lot van Hooijdonk van gemeente Utrecht geef t aan dat de Transitievisie Warmte (TvW) hiervoor g oede kaders biedt. Aan de ene kant is de Transitievisie Warmte een visie die een richting geef t voor de gehele gemeente en een gedetailleerd plan voor de eerste tien jaar. Aan de andere kant gaat de gemeente de TvW elke 5 jaar vernieuwen om bij te kunnen s turen op nieuwe inzichten en opgedane kennis. Slotboodschap Lot van Hooijdonk Deze transitie vraagt om een systeemverandering, geef t Lot van Hooijdonk aan. Zo’n systeemverandering werkt door in alles: in techniek maar ook in wet - en regelgeving, in f inanciële stromen en wie gaat waar over.

Dat is niet met één druk op de knop geregeld. Het komende jaar moeten we gaan beslissen hoe we dit met elkaar gaan doen. Deze conf erentie geef t een beeld van alle kanten van de discussie, de belang en die spelen en de spelers die hierin actief zijn. Lot van Hooijdonk geef t met deze conf erentie aan de raad mee hoe de partijen dit speelveld zien en hoe wij hierbinnen ef f ectief kunnen samenwerken om de nieuwe netten en uitbreidingen van bestaande netten te realiseren. Voor de woningcorporaties biedt de TvW een zeker houvast. Hierdoor is duidelijk waar het warmtenet zich gaat ontwikkelen en kan de woningcorporatie hierop anticiperen. Ook voor Stedin biedt de transitievisie enige zekerheid. In de totstandkoming is nauw samengewerkt tussen de gemeente en Stedin. Stedin geef t wel aan dat de TvW nog niet concreet genoeg is om daadwerkelijke in de wijk te investeren. Hiervoor is blijvende af stemming nodig. Ook voor Stedin is deze duidelijkheid van belang om te zorgen dat de investeringen die zij maken toekomstbestendig zijn. Welke ontwikkelingen gaan in de wijk plaatsvinden? Denk hierbij niet alleen aan alternatieve warmteoplossingen, maar ook aan mobiliteit of zon op daken. Maar ook: hoe gaat Eneco het warmtenet verduurzamen? In hoeverre is dit af hankelijk van elektriciteit en vraagt dit aanpassingen in de investeringsplannen van Stedin?

2. Parallelsessies Gemeente (VNG) – Transparantie en duurzaamheid Perspectief stakeholder: Niels Hanskamp – Vereniging van Nederlandse gemeenten Transparantie in opbouw kosten Bewoners willen de opbouw van de warmtetarieven begrijpen. Krijg ik warmte van een af valverbranding of vanuit de bodem? Door de kosten en de bijbehorende tarieven uit te leggen creëer je begrip bij bewoners. 4

Organisatie van differentiatie in tarieven In hoeverre kunnen tarieven binnen een stad verschillen? Welke ordeningsprincipes hanteren we hiervoor? Hierover wordt verschillend gedacht: hetzelf de tarief voor de gehele stad of juist dif f erentiëren per buurt of wijk? De groep kwam met het idee om te onderzoeken hoe andere publieke goederen zoals drinkwater omgaan met dit vraagstuk. Bewoners laten deelnemen om draagvlak te creëren Als bewoners mee kunnen doen in de ontwikkeling heef t dit naar verwachting een positief ef fect op het draagvlak in de wijk. Als de straat open moet, kunnen ze er ook wat aan verdienen en zijn zij meer betrokken. Voor huurders betrouwbaarheid belangrijker dan transparantie Voor huurders is eenvoud en betrouwbaarheid belangrijker dan inzicht in de businesscase om de opbouw van tarieven te begrijpen. Zekerheid over tarieven is belangrijker dan hoe het tarief precies tot stand is gekomen. Voor een huurder is waarschijnlijk lastig te begrijpen dat iemand in Overvecht een ander tarief betaalt dan in Kanaleneiland. Hoe houd je dit uitlegbaar? Acceptatie gaat voor transparantie Zorg ervoor dat bewoners kunnen meepraten en zich gehoord voelen in een vroeg stadium . Dit is een tijdrovend proces, maar noodzakelijk voor het slagen van een warmtenet ontwikkeling.

Samenwerking en wederzijds begrip Zorg ervoor dat relevante partijen in de warmte transitie bij elkaar aan taf el zitten en intensief met elkaar samenwerken. Deze partijen moeten alle boeken opengooien. Dit creëert transparantie en wederzijds begrip. De vertegenwoordiger van de partij is verantwoordelijk om dit uit te kunnen leggen aan de achterban. Woningcorporatie – Duurzaamheid en betaalbaarheid Perspectief stakeholder: Emile Klep – Woningcorporatie Woonplus Huiswerk maken om effectief in gesprek te gaan met het warmtebedrijf Vooraf gaand aan de gesprekken met het warmtebedrijf hebben Woonplus en gemeente zelf onderzocht welke maatregelen noodzakelijk zijn om het vastgoed aan te passen, maar ook een eigen businessmodel laten bouwen voor de levering van warmte. Met die kennis kon Woonplus de juiste uitvraag f ormuleren aan het warmtebedrijf omdat duidelijk is welke uitgangspunten belangrijk zijn om een betaalbare casus te kunnen bieden. En aan welke knoppen je moet draaien om tot een goed aanbod te komen. Transparantie om gezamenlijk de businesscase te optimaliseren Alle partijen zijn transparant in hun businesscase, in kosten, opbreng sten en rendement. Je moet leren om elkaars taal te kunnen spreken. Gemeente en Woonplus hebben een adviseur met kennis van warmtebedrijven ingehuurd.

Deze adviseur heef t samen met Eneco veel optimaliseringsvoorstellen onderzocht, die uiteindelijk hebben geleid tot een beter aanbod. Vooruitbetalen aansluitkosten Eén van de optimalisaties is de vooruitbetaling van de BAK. Woonplus betaalt de aansluitbijdragen 5

voor haar eigen complexen en voor de particulieren in gemengde Vereniging van Eigenaren (VvE’s) vooruit aan Eneco. De vooruitbetaling van de BAK resulteerde in een substantiële verlaging van de BAK, doordat de risico’s van Eneco hierdoor zijn verminderd. Hierdoor loopt Woonplus het risico dat zij de BAK niet terugbetaald krijgen als bewoners niet instemmen. Tegelijkertijd loopt Eneco hetzelf de risico voor de inkomsten uit verkoop van warmte. Sluiten bewoners niet aan? Dan loopt Eneco inkomsten uit de verkoop van warmte mis. Op deze manier sta je gezamenlijk aan de lat voor dezelf de opgave. Emile Klep: De hoeveelheid tijd die je nodig hebt voor communicatie is groot. Onderschat dat niet. Achteraf gezien stonden de bewoners te lang op af stand. Geef bewoners eerder helder inzicht: welk proces loopt er, waarom, wanneer, hoe. Mensen moeten zelf de urgentie gaan voelen, dit kun je niet opleggen. Mensen in minder sterke wijken als Groenoord willen niet vooroplopen, creëer bijvoorbeeld aansprekende koppelkansen. Denk hierbij aan het renoveren van de keuken of het aanpassen van de openbare ruimte. Gemengde VvE’s meenemen kost veel tijd en inspanning Denk na over VvE’s: “Voor 100% huurderscomplexen zijn er duidelijke regels. We hebben als woningcorporatie 70% instemming nodig, dat vraagt tijd, maar we weten hoe het moet. Bij VvE’s is iets anders aan de hand.

Daarin is de particuliere eigenaar af hankelijk van andere eigenaren. In gemengde VvE’s, waarin een corporatie ook een deel van de woningen bezit, is het nog complexer. Vve’s zijn de bottleneck voor de warmtetransitie. Heel veel microbeslissingen v an huiseigenaren moeten tot een soort van meerderheidsbeslissing leiden. Dat vergt veel tijd en inspanning. Wetgeving Vanuit een corporatie als Woonplus is er behoef te aan helderheid in wet - en regelgeving en subsidievoorwaarden. Waar moet je als woningcorporatie vanuit kunnen gaan? Ook blijf t er nog veel onduidelijkheid bestaan bij af nemers. Als de woningcorporatie hier geen duidelijkheid in kan geven voor huurders, dan is er veel tijd nodig om bewoners hierin mee te nemen. Eneco – Duurzaamheid en betaalbaarheid Perspectief stakeholder: Koen Gommers – Eneco Behoefte aan regie en besluitvorming voor bronnenstrategie Waar zet je welke bron in? Wanneer is een bron elders in de stad interessanter dan een lokale bron? Hoe kunnen we hier met elkaar over besluiten en wie pakt hierin de regie? Pas je aquathermie toe in Utrecht, benadeel je dan Nieuwegein of andersom? Momenteel is hier nog geen helder af wegingskader voor. Daarmee is er behoef te aan regie, bijvoorbeeld vanuit de provincie, op de besluitvorming rondom een bronnenstrategie.

Helderheid in participatie en communicatiestrategie naar bewoners Bewoners hebben behoef te aan een heldere participatie en communicatiestrategie. Hoe ga je om met weerstand? Hoe creëer je geloof waardigheid? Maar ook: zorg voor het eerlijke verhaal en maak inzichtelijk welke consequenties de warmteoplossing heef t op bijvoorbeeld de veranderingen in de ruimtelijke ordening en op de maandelijkse lasten voor bewoners. Wat betekent bijvoorbeeld een aquathermie-systeem voor de Vecht? Afstemming tussen verduurzaming van het vastgoed in combinatie met warmteoplossing 6

Hoe kunnen particulieren de verduurzaming van hun woningen betalen? Kunnen bewoners een korting op vastrecht krijgen als de temperatuur wordt verlaagd? Hoe wordt de verduurzaming van bestaande gebouwen meegenomen in de aanpak van de gemeente? Creëren van draagvlak door zeggenschap en deelname van eindgebruikers Zeggenschap en eigenaarschap zorgt voor meer draagvlak in de wijk onder bewoners. Hiervoor is een vorm van buurtorganisatie zoals een buurtinitiatief essentieel om de krachten te bundelen. Al eerder werkte Eneco in co-creatie met buurtinitiatieven om te onderzoeken welke invloed eindgebruikers nodig hebben in de ontwikkeling en exploitatie van het project. Onderzoeken van mogelijkheden van de combinatie van het warmtenet en zonneboilers Voor veel woningen met platte daken kunnen zonneboilers interessant zijn in combinatie met een aansluiting op het warmtenet. In de praktijk lijkt deze combinatie nog lastig te zij n, vooral als bewoners ook warmte willen terug leveren aan het net. Hiervoor zijn kostbare aanpassingen in de woning nodig. Eneco voerde hiervoor al een pilot uit in Ypenburg en werkt mee met de gemeente aan een onderzoek.

Onderzoek doelmatige oplossing voor het creëren van betaalbaarheid Welke oplossing is het meest doelmatig voor het creëren van betaalbaarheid? Is dit subsidie of zijn er nog andere mogelijkheden? Heldere richtlijnen voor betaalbaarheid voor bewoners vanuit de overheid Wat betekent betaalbaarheid? Wat zijn hier de richtlijnen en voorwaarden voor? Kan de Rijksoverheid hier duidelijke voorwaarden voor geven en middelen beschikbaar stellen? Helder inzichtelijk maken van huidige energierekening en energierekening op gas Voor huurders en particulieren is helder inzicht in het verschil in huidige energierekening en de toekomstige energierekening essentieel. Hoe maak je hiervoor het juiste vergelijk? Stedin – Betaalbaarheid en betrouwbaarheid Perspectief stakeholder: Kees-Jan Fernhout – Stedin Grootste uitdaging voor Stedin ligt bij de voorspelbaarheid en planbaarheid van het elektriciteitsnet Voor Stedin is voorspelbaarheid en planbaarheid van belang om te zorgen dat de investeringen die zij maken ook toekomstbestendig zijn. Welke ontwikkelen gaan in de wijk plaatsvinden? Denk hierbij niet alleen aan alternatieve warmteoplossingen, maar ook aan mobiliteit of zon op daken. Het hoogspanningsnet vraagt om verzwaring zonder dat de vraag naar elektriciteit precies gepland kan worden.

Bijvoorbeeld: de bronnenstrategie voor Utrecht is nog niet bekend, maar speelt een grote rol in de uiteindelijke elektriciteitsvraag van Utrecht. Gaat Eneco haar net bijvoorbeeld verduurzamen met een elektroboiler? Hoe ziet dit prof iel er dan uit? Wanneer gaat deze verduurzaming plaatsvinden? Op basis van scenario’s investeert Stedin in nieuwe stations zonder exact te weten wat de vraag wordt. Op lagere niveaus (in de wijk) investeert Stedin pas als er een concreet plan is. Een collectieve transitie voor efficiëntie Stedin ziet graag dat een hele wijk overgaat op een alternatieve warmteoplossing zodat Stedin niet een heel aardgasnet hoef t te onderhouden voor een paar bewoners. Onderhoud en beheer van een 7

gasnet kost de maatschappij namelijk veel geld . Bestaande gasnetten voor hernieuwbaar gas in de toekomst Voor wijken waar recent een nieuw aardgasnet ligt en waar Stedin verwacht dat hernieuwbaar gas een interessante optie is, kan hernieuwbaar gas een interessante oplossing zijn zodra dit voorhanden is. Stedin volgt deze ontwikkeling goed en experimenteert hiermee in Delf t. Dit is echter niet voor alle wijken beschikbaar, hernieuwbaar gas is erg schaars en een goede verdeling over Nederland vraagt regie van de overheid. Afstemming planningen en samenwerking noodzakelijk Voor een ef f iciënte energietransitie is af stemming van planningen en een goede samenwerking noodzakelijk. Zo werkten Stedin en de gemeente al samen in de ontwikkeling van de transitievisie warmte (TvW) waarin de vervangingsopgaven van het huidige gas en elektranet is meegenomen in de totstandkoming van de TvW. Ook is het belangrijk dat de netbeheerder goed kan communiceren waar de problemen zitten. Stedin doet dit met capaciteitskaarten en kansenkaarten. Lokaal initiatief – Open net en keuzevrijheid Perspectief stakeholder: Siward Zomer – Lokale initiatieven (EnergieSamen) Regie vanuit gemeente op buurtinitiatieven voor gelijke kansen Regie vanuit de gemeente is nodig zodat buurtinitiatieven gelijk e kansen krijgen.

Buurtinitiatieven kunnen elkaar namelijk beïnvloeden: wat de één doet bepaalt soms dat de ander iets niet kan doen. Buurtinitiatieven in combinatie met grote collectieve initiatieven Buurtinitiatieven moeten hand in hand kunnen gaan met grote collectieve initiatieven om klimaatverandering te beperken. De uitdaging wordt om de verschillende initiatieven op elkaar af te stemmen. Het proces is cruciaal voor draagvlak in de wijk Het proces dat een energiecoöperatie doormaakt is cruciaal voor draagvlak in de wijk. Als uiteindelijk besloten wordt dat een samenwerking met een grote warmtepartij noodzakelijk is, dan is hier vaak ook draagvlak voor in plaats van dat dit top -down is besloten. Middelen en expertise vanuit het rijk om buurtinitiatieven te ondersteunen Energiecoöperaties hebben kennis en kapitaal nodig om als prof essioneel opdrachtgever te kunnen werken. Ondersteuning hierop vanuit de overheid is door de buurtinitiatieven zeer gewenst. Ook werd genoemd dat voor subsidie of financiering vanuit de overheid de randvoorwaarde moet gelden dat het project schaalbaar is, zodat het concept breder uitgerold kan worden in de stad. Daarnaast is niet elke gemeente in staat om middelen beschikbaar te stellen voor buurtinitiatieven.

Als gemeenten beperkte middelen beschikbaar hebben, kiezen zij eerder om dit te besteden aan grote collectieve initiatieven waardoor sneller grotere stappen gemaakt kunnen worden in de energietransitie. Programmatische aanpak voor kennisdeling Alle kennis en uren die vrijwilligers besteed hebben aan de ontwikkeling van een buurtinitiatief zijn veel waard. Door deze kennis programmatisch onder buurtinitiatieven te delen kan dit veel geld schelen. Bijvoorbeeld: het buurtinitiatief van Siward Zomer kon gebruik maken van de vormgeving 8

van het contract van de woon en werk vereniging WG-terrein (Wilhelmina Gasthuis). Zij hadden hierdoor minimale inhuur van juridische expertise nodig. Buurtinitiatief niet voor iedereen in de wijk geschikt Niet voor iedereen in de wijk is een buurtinitiatief interessant. Bijvoorbeeld voor bewoners waarvoor de energietransitie geen prioriteit is. Zij zullen een kleinere of geen rol spelen binnen een buurtinitiatief . Manifest Buurtinitiatieven in Utrecht schreven een manif est waarin zij beschreven wat zij nodig hebben vanuit de overheid om hun buurtinitiatief verder te brengen. De oproep van Siward Zomer is om dit manif est serieus te nemen en hierover in gesprek te gaan met de buurtinitiatieven. ***

9