Verslag openbare ochtendvergadering commissie M&S 30 september 2021

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE MENS & SAMENLEVING D.D. 30 SEPTEMBER 2021 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

4 oktober 2021 Stadhuis, de hal Geertjan Benus (Notutekst) november 2021

Aanwezigen: Ochtendvergadering De voorzitters, de heer M. de Pagter, de heer M. Saiah en de wethouder de heer K. Verschuure, de burgemeester mevrouw S. Dijksma, mevrouw S. Schers (GroenLinks), mevrouw C. van Dun (D66) mevrouw J. Admiraal (ChristenUnie), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw H. Assen (PvdA), mevrouw T. Meerding (VVD), mevrouw E. Kendir (Student & Starter), mevrouw L. de Vries (Partij voor de Dieren), en de heer Bosch (PVV), de heer M. Sungur (DENK) en de commissiegriffier mevrouw M. Vos. Verslag openbare vergadering commissie Mens & Samenleving d.d. 30 september 2021

20

1. 2. 3. 4. 4.1

Opening en mededelingen .......................................................................................................................... - 1 Vaststellen agenda en inventarisatie agendapunten ................................................................................... - 1 Raadsvoorstel tweede begrotingswijziging 2021 ........................................................................................ - 1 Raadsvoorstel deelname experiment centrale stemopneming .................................................................... - 1 Beantwoording schriftelijke vragen 2021 nummer 169, evaluatie verkiezingen 2021 ................................. - 2 -

Ochtendvergadering 30 september 2021

1. Opening en mededelingen De voorzitter, de heer De Pagter, opent de vergadering om 10.00 uur en heet iedereen welkom.

30

Mededelingen De voorzitter deelt mee voor de laatste keer de voorzitter te zijn van deze commissie aangezien er andere commissies op komst zijn. In zijn andere rol zal hij geen commissievoorzitter meer zijn in de komende maanden. 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten Conform vastgesteld. 3. Raadsvoorstel tweede begrotingswijziging 2021 Beleidsveld: Financiën - wethouder Klein Na het vaststellen van de Programmabegroting kent het jaar drie rondes van technische aanpassingen. Dit betreft de tweede technische wijzing van de Programmabegroting 2021 .

40

De voorzitter voert met instemming van de commissie dit agendapunt van de agenda af. Dit punt gaat zonder discussie door met de A-status naar de raad. 4. Raadsvoorstel deelname experiment centrale stemopneming Portefeuillehouders: burgemeester Dijksma Pagina 1 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

4.1 Beantwoording schriftelijke vragen 2021 nummer 169, evaluatie verkiezingen 2021

50

60

70

80

De voorzitter licht de agendering toe. Het college heeft een raadsvoorstel naar de raad gestuurd waarin wordt voorgesteld dat Utrecht meedoet aan het experiment Centrale Stemopneming van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarnaast zijn schriftelijke vragen gesteld over de evaluatie van de verkiezingen in 2021; de Tweede Kamerverkiezingen. De beantwoording van het college betrekt hij bij dit agendapunt. De commissie De heer Bosch (PVV) gaat in op het vervoer van de stembiljetten, op het opleidingsniveau van de vrijwilligers op de CSO en het naleven van de Kieswet als het gaat om de inwoners die de tellingen willen observeren. In het voorstel wordt gerept over de belasting voor de stembureauleden. Sommige stembureau-leden hebben uren moeten wachten op het vervoer van de stembiljetten naar de CSO toe. In het antwoord op schriftelijke vragen geeft de burgemeester aan te bekijken hoe dit beter te organiseren is. Hij ziet daarvan niets terug in het raadsvoorstel. Hij krijgt graag de toezegging dat het stembureau niet opnieuw weer uren moet wachten bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. Met betrekking tot de inzet van de tellers bij de CSO wordt een training niet nodig geacht; een korte instructie zou voldoende zijn. Dat lijkt hem persoonlijk niet de bedoeling te zijn.

Hoe kan iemand de Kieswet hanteren wanneer daarvan geen kennis is genomen? Om te beslissen over de geldigheid van een stembiljet, is er een uitgebreide circulaire van de kiesraad. Hij krijgt graag herziening van dit standpunt. Het lijkt hem ook dat tellers de Kieswet moeten kennen om te kunnen tellen. Bovendien kunnen zij te maken krijgen met inwoners die het stemproces volgen en gadeslaan. Dat lijkt zijns inziens niet helemaal volgens de kieswet te gaan. De burgemeester schrijft dat de telling op kandidaatniveau de definitieve telling is, dus in de CSO. Dat vergt dan naleving van artikel N1 lid 2. De vorige keer was niet duidelijk welk stembureau gesteld welk stembureau geteld werd in de CSO. Dat kan en mag niet. De burgemeester geeft aan dat wel te gaan doen. Het plezier van de inwoners in het gadeslaan van het proces gaat verder dan kijken en vragen stellen. Het gaat om de vaststelling van de definitieve telling. Artikel N8 lid 3 is daarover duidelijk: indien een aanwezige kiezer/inwoner een ongeldig verklaard biljet wil bekijken, moet dit krachtens de kieswet getoond worden. Ook moet er dan bezwaar gemaakt kunnen worden. Het is daarom juist wel nodig dat tellers een goede instructie krijgen. Ook de naleving van artikel N9 lid 1 moet worden gewaarborgd. De definitieve uitslag moet mondeling aan de aanwezige kiezers kenbaar worden gemaakt per stembureau.

Hij krijgt hierop graag een toezegging. Dit is bij de Tweede Kamerverkiezingen niet conform de kieswet gebeurd. Hij vraagt wie technisch gezien de voorzitter is van de te tellen stembureaus wanneer het gaat om de definitieve telling. Hij krijgt op die vragen graag een antwoord.

90

De heer Van Steeg (CDA) vindt het goed om terug te kijken naar het stemproces van de Tweede Kamerverkiezingen. Het is belangrijk dat goed te organiseren.

Pagina 2 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

100

110

120

130

140

Ondanks de kritische punten die ook te zien waren in de schriftelijke vragen, complimenteert hij de organisatie met de manier waarop de verkiezingen georganiseerd zijn bij de Tweede Kamerverkiezingen. Het is relatief goed verlopen ondanks de moeilijke periode. Nu is voor de eerste keer de CSO gebruikt. In de antwoorden op de schriftelijke vraag is te zien dat het tot een aantal knelpunten leidt. Hij refereert aan de inbreng van de heer Bosch over het transport dat niet altijd goed georganiseerd is. Hij vraagt zich af hoe de organisatie dat gaat doen in de toekomst. Van alle stembureaus moeten de biljetten naar een centrale plek gebracht worden. Ten tweede vraagt hij of het de bedoeling is dat dit in de toekomst de standaardprocedure wordt voor alle verkiezingen die zullen worden gehouden. Zij vraagt of dat inderdaad zo is en of dit de procedure is die de raad daarop vaststelt. Ten tweede is de vraag of daarmee financieel rekening gehouden wordt. Dat betekent dat bij elke verkiezing de gemeente 200.000 euro extra gaat uitgeven. Hij vraagt of het juist is en of dat is meegenomen in de overwegingen. Daarnaast gaat hij in op de belasting van de vrijwilligers. De CSO zorgt voor een mindere belasting van de vrijwilligers. Hij krijgt daarop graag nog een reactie. Dat wordt hem niet helemaal duidelijk uit de antwoorden op de schriftelijke vragen.

Hij verneemt graag van de burgemeester wat dit precies betekent. En of het mogelijk is de uitslag van Utrecht eerder bekend te maken in maart wanneer de telling plaatsvindt via de CSO. Mevrouw Assen (PvdA) sluit zich aan bij de complimenten van de heer Van Steeg. Haar fractie wil vooral ingaan op de rol van de vrijwilligers, de werkdruk voor hen en de toegankelijkheid van de stembureaus. Het lijkt haar goed in te stemmen met dit raadsvoorstel om deel te nemen aan de centrale stemopneming, vooral ook omdat dit voor vrijwilligers het tellen korter en minder intensief wordt en daarmee de betrouwbaarheid van de telling verbetert. Omdat de verkiezingsdag voor de tellers minder zwaar wordt, hoopt haar fractie ook dat het gemakkelijker wordt om vrijwilligers te werven, zeker nadat bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen zoveel meer vrijwilligers betrokken waren en ook al ingewerkt zijn. Zij vraagt hoe de burgemeester de winst daarvan ziet voor de komende verkiezingen. Wanneer gaat het wervingsproces starten? Zij las ook de schriftelijke vragen van de PVV, die behalve de zwaarte van het werk ook de toegankelijkheid van de stembureaus benoemde. Zij las dat het werk in shifts niet de voorkeur heeft van het college.

Zij legt de vraag voor of het grotere aantal vrijwilligers dat bij de Tweede Kamerverkiezingen actief was er op een andere manier aan bijdragen dat werk voor een vrijwilliger meer behapbaar en aantrekkelijker wordt, zeker ook voor oudere vrijwilligers die wel eens aangaven dat een hele shift voor hen te intensief was. Met betrekking tot de toegankelijkheid, las haar fractie de antwoorden betrekking hebbend op het stembureau dat vooral overal nabij mensen beschikbaar beschikbaar moeten zijn. Zij begrijpt dat het lastig is om dan overal die toegankelijkheid te borgen. Zij zou daar toch graag meer ambitie zien. Het lijkt haar nodig uiteindelijk naar die 100% toegankelijkheid te komen. Zij vraagt welke doelstelling de burgemeester zich hiervoor stelt. Bieden de zeventig extra locaties die benut zijn beide Tweede Kamerverkiezingen daarbij mogelijk een kans om de toegankelijkheid te vergroten? De heer Bosch (PVV) vraagt via mevrouw Assen waarom shifts wel mogelijk waren in 2002. Pagina 3 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

Mevrouw Assen (PvdA) besluit haar bijdrage met in te gaan op de kosten. Die kosten zijn hoger uitgevallen dan begroot, maar nu ziet zij een lagere begroting terug. Hoe voorkomt de burgemeester dat die kosten opnieuw hoger gaan uitvallen?

150

160

170

180

Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) noemt de verkiezingen het feest van de democratie. Zij vindt het belangrijk dat die transparant en goed verlopen. Met het voortzetten van de CSO ziet het college dat versterkt gebeuren. Haar fractie stelt enkele vragen naar aanleiding van dit raadsvoorstel en ook naar aanleiding van eerdere gestelde schriftelijke vragen. Op veel locaties bleek het mogelijk om op kandidaatniveau te tellen en binnen een redelijke tijd. Dit proces is transparant en het geeft vlot een uitslag. Waarom houdt het college eraan vast dat de CSO transparanter is als het juist bij de CSO totaal onduidelijk was welke stemmen op welk moment geteld werden. Haar fractie is het eens met de burgemeester dat de lange dagen voor de vrijwilligers op het stembureau voorkomen moeten worden. Zij kan zich aansluiten bij de eerdere vragen die gesteld zijn over de inzet van vrijwilligers, voornamelijk bij die vragen die de indeling betroffen van de dagen in shifts. Te zien is dat bij de vorige verkiezingen 2800 vrijwilligers zijn geworven. Zij concludeert daaruit dat dit mogelijk zou moeten zijn bij verkiezingen in normale omstandigheden.

Zij vraagt hoe het college de grote verschillen duidt die optraden tussen de eerste telling op de stembureaus met toegewijde stembureauleden, aangevuld met frisse tellers en de uitslag van de tweede telling op de CSO die blijkbaar voor veel bureaus niet goed verliep gezien de grote aantallen correcties op de procesverbalen. Zij refereert aan de inbreng van de PvdA over de nu lager begrote kosten. Zij vraagt of het geraamde bedrag nu beter onderbouwd is. Vanuit een burger ontving haar fractie nog een lijst met bezwaren nadat diegene aanwezig was bij de vorige CSO en die zijn ook als bezwaar ingediend bij de vaststelling van de uitslag. Zij merkt op dat het gaat om een vrij lange lijst. In de evaluatie van de CSO leest zij niets terug over hoe met die bezwaren is omgegaan. Ze krijgt graag een toelichting van de burgemeester hoe met deze punten verder te werken. Mevrouw Meerding (VVD) kan het voorstel voor deelname aan de centrale stemopneming steunen op voorwaarde dat er aandacht is voor het navolgende:  De transparantie over het stemproces naar de stad. Zij vraagt het college de inwoners breed te informeren over hoe de CSO werkt.  Verzoekt het transport van de stembiljetten veilig te laten verlopen naar het centrale punt.  Onbeperkt toegang voor waarnemers of geïnteresseerden tot het telproces.

 Een tijdige start van het werven van vrijwilligers; zij pleit ervoor nu daarmee al te gaan starten. De heer Bosch (PVV) vraagt of de VVD van mening is dat de vrijwilligers opgeleid moeten zijn voor wat ze gaan doen in het kader van de CSO. Mevrouw Meerding (VVD) heeft zojuist het betoog van de heer Bosch gehoord. Zij is benieuwd naar de antwoorden van de burgemeester. Mevrouw Schers (GroenLinks, gastspreker) merkt op dat voor haar fractie het tellen en transparantie daarin voorop staan. Wat haar fractie betreft kan de CSO daaraan bijdragen door onder andere ervoor te zorgen dat er minder lange dagen gemaakt

Pagina 4 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021 190

200

210

220

230

worden door de leden van de stembureaus en te tellen met frisse mensen, zoals beoogd in dit raadsvoorstel. Bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar is ervaring opgedaan met het experiment met de CSO. Daarmee zijn goede lessen geleerd die in de komende verkiezingen meegenomen lijken te worden. Ze denkt daarbij bijvoorbeeld aan het zichtbaar maken op welke tafel van welk stembureau de stemmen worden geteld. Zij geeft burgemeester mee dat in de beeldvorming voorkomen moet worden dat op de verkiezingsdag minder transparant geteld wordt dan bij de CSO-telling van de stemmen. De eerste is dan wel niet de officiële uitslag. Verschillen in tellingen zijn voor het vertrouwen in de uitslag uiterst onwenselijk. Dat geldt dan ook voor de beeldvorming over de transparantie in de tellingen. . Met betrekking tot de toegankelijkheid merkt mevrouw Schers op dat GroenLinks het eens is met de burgemeester dat de dichtheid van de stembureaus door de hele stad voldoende zou moeten zijn. De afwezigheid van stembureaus die voldoet aan alle toegankelijkheidseisen blijft haars inziens een probleem; stemmen is een basisrecht waar niemand belemmeringen zou moeten ervaren. Daarom sluit ze zich graag aan bij de vragen van mevrouw Assen over dit onderwerp.

Mevrouw Van Dun (D66) licht toe dat voor haar fractie het niet duidelijk is dat er meerwaarde zit in het voorliggende voorstel tegenover het gewone reguliere stemmen, zeker wanneer er geen coronamaatregelen zijn, is de noodzaak wat haar fractie betreft er niet om dit te doen. Zij krijgt graag de reflectie van de burgemeester hierop. Destijds is ingestemd met de CSO vooral vanwege de coronamaatregelen. Het tellen in de Jaarbeurs zou de tellers meer ruimte bieden. Dat was op dat moment ook erg belangrijk. De raad vond de kosten toen erg hoog. Dit experiment werd gedaan op verzoek van het Rijk. Toch heeft het Rijk voor maart 2021 slechts een fractie vergoed. Destijds verzocht de raad de burgemeester dringend de rekening neer te leggen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Zij vraagt of de burgemeester wil bevestigen dat zij dat gaat doen en dat zij de raad daarover gaat informeren. Zij sluit zich graag aan bij de inbreng over de vrijwilligers. Zij ziet wel degelijk de voordelen in van verschillende shifts en eventuele nachtploegen. Zij wacht de reactie van de burgemeester af. D66 wil geen experiment met een nieuwe variant stembiljetten. Dat maakt de kandidaten in haar beleving onzichtbaar. Zij vraagt of de burgemeester kan bevestigen dat Utrecht dat niet gaat doen. Binnenlandse Zaken gaat aan de slag met early voting en brief stemmen.

Bijna 11.000 mensen stemden in Utrecht per brief. Zij waren daarover heel positief. Zij vraagt of de burgemeester bereid is zich hiervoor in te zetten bij het Rijk. De heer Bosch (PVV) merkt op dat het brief stemmen ook een coronamaatregel was; en die maatregel ziet mevrouw Van Dun wél zitten. Hij vraagt hoe hij dit moet duiden. Mevrouw Van Dun (D66) licht toe dat de CSO is wat er uiteindelijk gedaan wordt met de uitgebrachte stemmen, waar die geteld worden. Zij vindt het uitbrengen van een stem per brief van een andere orde. Daarover wil zij meer duidelijkheid. De heer Bosch (PVV) vraagt of mevrouw Van Dun het met hem eens is dat het stemmen via een brief eigenlijk heel uitzonderlijk was omdat geen zekerheid kan zijn over wie de brief invult.

Pagina 5 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

240

250

260

270

280

Mevrouw Van Dun (D66) bevestigt dat daartegen bepaalde bezwaren zijn. Zij wil graag nagaan wat daarvan het nut is en of de gemeente daarmee door moet gaan of niet en welke ervaring daarmee is opgedaan. 92% van de stembureaus is toegankelijk - zij is het eens met mevrouw Assen dat daarin meer ambitie kan zitten om naar die 100% toe te gaan. D66 vindt dat heel erg belangrijk. De vorige keer is gebruik gemaakt van de druktemeterapp. Die app lijkt haar fractie ook buiten corona nuttig. Zij krijgt graag de reactie van de burgemeester. Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) is positief over het voorliggende voorstel. Zij brengt een aantal aandachtspunten in die ook langskwamen bij de andere fracties:  de communicatie naar inwoners  het vervoer van de stembiljetten  de mindere belasting van vrijwilligers als gevolg van het voorstel. Haar fractie vraagt zich af of die mindere belasting er ook daadwerkelijk zal zijn  Ook haar fractie ziet de voordelen in van de verschillende shifts  De kosten zijn lager dan de vorige keer; zij vraagt waar de onderbouwing van de begroting Mevrouw Kendir (Student & Starter) staat positief tegenover het voorliggende raadsvoorstel. Haar fractie ziet nog wel een aantal verbeterpunten waarvoor zij aandacht vraagt: Zij las bij de vorige verkiezingen dat er moeite was met het werven van medewerkers op de stembureaus.

Haar fractie ziet hierin kansen: jongeren zijn over het algemeen relatief flexibeler dan de gemiddelde burger. Zij vraagt de toezegging van de burgemeester in het communicatieprogramma voor het werven van medewerkers op deze dag vooral in te zetten op het werven van jongeren. Haar fractie ziet kansen in gesprekken met bedrijven/organisaties die maatschappelijk een bijdrage willen leveren en hun medewerkers een dag vrij kunnen geven op de dag van het stemmen. Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen om daarover het gesprek aan te gaan met bedrijven. Haar fractie ontving daarnaast ook signalen over mogelijke verbeterpunten in het selectieproces omdat er heel veel mensen bij de vorige verkiezingen onzeker waren tot op het laatste moment over of ze inzetbaar waren. In haar fractie heerste verbazing over het bericht over personeelstekort. Zij geeft de burgemeester mee hierin verbetermogelijkheden te zien Tot slot merkt zij op over de toegankelijkheid dat zij meerdere stembureaus wenst voor slechtzienden en slechthorenden. Dat zou wat haar betreft beter passen bij Utrecht als inclusieve stad. Zij vraagt de reactie van de burgemeester hierop. De heer Sungur (DENK) sluit zich aan bij wat gezegd is over toegankelijkheid van stembureaus. Voor het overige lijkt het zijn fractie een prima voorstel. Korte schorsing en heropening van de vergadering.

Burgemeester Dijksma beantwoordt de gestelde vragen. Zij merkt dat er een grote mate aan betrokkenheid en kennis is in de commissie. Dat helpt het bestuur om het proces te verbeteren. Pagina 6 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

290

300

310

320

330

Zij sluit zich aan bij de complimenten die de heer Van Steeg en mevrouw Assen heeft gemaakt in ieder geval in de richting van de vrijwilligers en in de richting van de medewerkers van de gemeente. Vandaag laat het bestuur vooral zijn licht schijnen op de dingen die voor verbetering in aanmerking komen. Daarover zijn college en raad het eens. Zij beschouwt de vraag van mevrouw Van Dun als een principiële. De burgemeester zou het onverstandig vinden dit niet te doen. Zij attendeert de commissie op een wetsvoorstel waardoor de gemeente niet meer de keuze zou hebben wanneer die zou worden aangenomen. Zij vindt het dan onverstandig om dat te negeren. Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) merkt op dat in het wetsvoorstel staat dat een CSO een keus is. In het wetsvoorstel staat ook dat in elke gemeente een belangenafweging moet worden gemaakt in of men CSO beter en transparanter vindt. Zij benadrukt dat een CSO geen verplichting is. Mevrouw Van Dun (D66) sluit zich daar graag bij aan. Burgemeester Dijksma heeft begrepen dat wanneer het een wetsvoorstel wordt, het voor de gemeente zal leiden tot een situatie waarin zij dit zou moeten uitvoeren. Dat heeft te maken met het logistieke proces. Het tellen op kandidaatniveau stelt de gemeente in de huidige situatie voor een aantal echt grote problemen. Mevrouw Van Dun (D66) merkt op dat de gemeente er al ervaring mee heeft.

Zij verzet zich tegen bangmakerij. Burgemeester Dijksma benadrukt dat het haar er om gaat dit zo goed mogelijk te organiseren: met het aantal stemmen, met de maatregelen waarmee de gemeente steeds meer te maken krijgt, met de druk op de vrijwilligers. Velen vroegen het behapbaarder te maken. Het voordeel van dit model is dat dit mogelijk is. Dat is niet gelukt op alle stembureaus maar wel op vele. Zij ziet grote voordelen over de hele linie gezien. Zij benoemt een aantal pijnpunten: het vervoer van de stembiljetten naar het centrale punt. Dat kwam ook aan de orde in de schriftelijke vragen. Ook daar is gezegd dat dat een punt van kritiek is dat het bestuur gaat oppakken. Het vervoer duurde te lang. Dat moet beter. Vraag is hoe de herleidbaarheid te regelen van de stembureaus bij de centrale telling. Dat is een punt dat verbeterd moet worden. Het is belangrijk die één op één relatie te kunnen leggen. Dat is in de evaluatie voor het college een belangrijk leerpunt geweest. Met betrekking tot de positie van de vrijwilligers zet de burgemeester uiteen dat velen van hen nodig waren en dat er ook mensen stand-by moesten zijn. Het ging om heel veel meer mensen dan in het verleden. De burgemeester bevestigt dat de lat niet zo hoog moet liggen dat mensen het niet meer willen doen. Als het gaat om opleidingen, zijn er begeleiders te raadplegen in situaties van twijfel.

Ook de medewerkers van de gemeente zijn aanwezig. Mensen worden voorbereid en getraind op wat van hen verwacht wordt. Zo probeert het college dit op te lossen. De heer Bosch (PVV) merkt op dat heel specifiek de teller een instructie is te geven op wat een ongeldig biljet is en wat niet. Hij vraagt of het college het daar specifiek op gaat zetten. Burgemeester Dijksma antwoordt dat dit precies het punt is waarover de instructie moet gaan. Aan deze instructie wordt verder gewerkt. Zij maakt graag gebruik van ervaringsdeskundigen. De instructie moet erop gericht zijn zo dat de medewerkers in staat zijn om op het juiste moment hulp in te roepen. Het is ook waar dat het toekijken belangrijk is. De burgemeester deelt mee dat de gemeente gesproken heeft met Pagina 7 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

340

350

360

370

380

de burger die heeft ingesproken. Zij bevestigt dat de transparantie die de commissie bepleit, nodig is. De burgemeester bevestigt dat de kosten hoger zijn met de CSO. Die zijn niet in alle gevallen opgenomen in de begrotingen voor de toekomst. Het college zal een voorstel doen bij de Voorjaarsnota. De kosten zullen lager zijn dan de afgelopen keer. Nu hoeft de gemeente geen externe projectleider meer in te huren. Het is niet goedkoper. Het heeft voor de vrijwilligers voordelen omdat de werkdag op de dag zelf te bekorten is. De heer Sungur (DENK) vindt dat de democratie wel iets mag kosten, zeker wanneer dat leidt tot meer transparantie en zorgvuldigheid. Hij meent gelezen te hebben in het voorstel dat het Rijk een deel van de kosten op zich zou nemen. Hij vraagt of dat een structurele bekostiging zal zijn in het geval de gemeente hiervoor kiest in de toekomst, of gaat de bekostiging alleen om het experiment? Burgemeester Dijksma zet uiteen dat voor het experiment een extra bijdrage is ontvangen van BZK. Zij zal hier in de tweede termijn op terugkomen. De bijdrage van het Rijk was 10.000 euro. De vorige keer waren de extra kosten ongeveer 247.000 euro. Zij weet niet wat BZK met het wetsvoorstel gaat doen in de richting van de gemeenten als het gaat om extra kosten. Zij zal de beantwoording daarvan in de tweede termijn op zich nemen.

Doorlopend worden gesprekken gevoerd omdat de bijdragen lang niet altijd kostendekkend zijn en de eisen aan de gemeenten hoger dan waarvoor men wil betalen. Deze discussie is voortgaand. Verschillende raadsleden hebben geopperd dat eerder begonnen moet worden met werven. Dan moet eerst duidelijk zijn voor welk systeem geworven zal worden. Daarvoor is het belangrijk eerst deze discussie te hebben afgerond. Het is mogelijk een uitvraag te doen om de interesse na te gaan. Zij vindt enkele suggesties van Student & Starter ook interessant: na te gaan of nieuwe partners te vinden zijn. Dat kan van pas komen omdat de gemeente veel mensen nodig heeft, ook mensen op de reservelijst. De gemeente heeft een ambitie om de toegankelijkheid steeds verder te verbeteren. De gemakkelijkste manier is alle niet-toegankelijke stembureaus te sluiten. Dan heeft Utrecht 100% toegankelijke stembureaus. De dichtheidsgraad van de stembureaus neemt dan wel af. Het gemeentebestuur vindt de nabijheid ook heel erg belangrijk. Het college let goed op bij de locatiekeuze. Elk jaar stijgt het percentage toegankelijkheid. De fase waarin de gemeente nu zit is die vanuit de vraag hoe het mogelijk is de toegankelijkheid steeds verder te verbeteren. De heer Bosch (PVV) doet de suggestie het recht van vordering toe te passen.

Burgemeester Dijksma geeft de voorkeur aan het vinden van goede locaties boven het vorderen van locaties. Het college spant zich daarvoor in. Zij schetst de ervaring met een goed initiatief van een van de burgers. Mevrouw Assen (PvdA) verwacht dat iedereen begrijpt dat het niet reëel is om te eisen dat het percentage op 100% ligt bij de volgende verkiezingen met dezelfde nabijheid als nu. Zij is het eens met mevrouw Kendir over dat het voorbeeld van het heel toegankelijk stembureau op het stadskantoor heel mooi is, maar ze heeft er wel behoefte aan de lat steeds hoger te leggen en meer ambitie uit te spreken op dit onderwerp. Zij gaat ervan uit dat de daden dan volgen. Burgemeester Dijksma heeft de ervaring hierin ambitieus te zijn en dat ook echt gezocht wordt. Uiteindelijk is het de doelstelling om naar een 100% toe te gaan. Zij herhaalt haar informatie. Zij bepleit realiteitszin in dezen. Pagina 8 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

390

400

410

420

430

Mevrouw Kendir (Student & Starter) begrijpt dat het lastig is in één keer de ambitie waar te maken. Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen dat onderzoek gedaan zal worden naar de uitbreiding van het aantal toegankelijke stembureaus en de resultaten daarvan te delen met de raad in Q1 2022. Burgemeester Dijksma betwijfelt of hiervoor een onderzoek nodig is. Zij heeft liever dat haar medewerkers aan de slag gaan met het zoeken van locaties dan dat een onderzoek wordt gedaan zoals nu voorgesteld. Zij zegt toe hierover bij de commissie terug te komen vóór de verkiezingen om aan te geven in hoeverre dit is gelukt en zo jaar om welke locaties het dan gaat. Mevrouw Kendir (Student & Starter) noemt dit een inventarisatie en zij toont haar interesse in de update. Mevrouw Assen (PvdA) begreep dat onder toegankelijkheid de rolstoeltoegankelijkheid werd bedoeld met de opmerking dat het laaghangend fruit al geplukt is. Zij houdt het voor mogelijk dat meer laaghangend fruit te vinden is in de categorie opvolging van het stembureau op het stadskantoor op meer locaties bij de volgende verkiezingen. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. De heer Sungur (DENK) vraagt of hij mag aannemen dat de niet fysiek-toegankelijke bureaus meegenomen worden in de update. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend.

Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op de vraag waarom de shifts niet terugkomen. Het probleem daarbij is dat de gemeente dan nog meer vrijwilligers moet werven. De gemeente beschikt wel over een behoorlijk aantal vrijwilligers. Het niet meer tellen op kwalitatief hoog niveau is een factor in de bekorting van de werkdag. Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) stelt voor het om te draaien en door het werken in shifts de gelegenheid te creëren voor het werven van meer vrijwilligers. Burgemeester Dijksma vraagt zich af of dat zo werken zal. Zij voorziet in dezen ook praktische problemen. De burgemeester licht toe op welke manier het werk van de vrijwilligers wordt verlicht. Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op de technische vraag: het gemeentelijk stembureau heeft het voorzitterschap van het technisch stembureau. De heer Bosch (PVV) begrijpt dat die dan ook de procesverbalen gaat vaststellen omdat het dan gaat om de definitieve stemming. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. De heer Bosch (PVV) houdt het voor mogelijk hierover bij de commissie terug te komen. De voorzitter deelt mee dat na deze vergadering in technische zin te overleggen is met de adviseurs van de burgemeester. Burgemeester Dijksma biedt dat van harte aan. Zij doet de suggestie dan ook te spreken over de instructie.

Over early voting kan de burgemeester niet voorspellen of dat ook deze keer weer aan de orde zal zijn. Dit zal bepaald worden door het ministerie. De druktemeterapp vindt de burgemeester briljant. Zij vindt dat die druktemeterapp moet blijven. Hiermee rondt zij haar beantwoording af. Gemiste antwoorden Mevrouw Kendir (Student & Starter) merkt op dat de burgemeester positief stond tegenover de suggesties van haar fractie. Zij vraagt wanneer zij een update kan

Pagina 9 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

verwachten over het gesprek dat gevoerd zal worden met de bedrijven en het communicatieteam. De voorzitter beschouwt dit als een nieuw onderwerp. De heer Bosch (PVV) vraagt hoe de definitieve uitslag mondeling volgens de Kieswet kenbaar wordt gemaakt. Hij vraagt of het gegarandeerd is dat de ongeldig verklaarde budgetten worden getoond wanneer burgers die willen zien. 440

Beantwoording Burgemeester Dijksma zet uiteen dat als het gaat om hoe de gemeente het gaat doen met vrijwilligers en de suggesties die daarover gedaan zijn, zij mogelijk in januari iets kan zeggen. Zij zal nagaan bij haar adviseurs wat haalbaar is. Nog geen duidelijkheid is er vanuit BZK over early voting. Als het gaat om het tonen van ongeldige biljetten vermoedt de burgemeester dat het belangrijk is dat dat mogelijk is en zij benadrukt dat dat goed geregeld moet worden. Tweede termijn 450

Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) ziet de noodzakelijkheid nog niet, voortkomend uit het wetsvoorstel. Zij krijgt daarin graag meer inzicht in dat dit een grote achterliggende reden is voor het raadsvoorstel. In de memorie van toelichting wordt gesproken over optie 1 en optie 2. Optie 2 is de CSO. Zij ziet graag een uitwerking van optie 1 zonder de CSO. Het lijkt haar goede informatie voor de raad.

460

De heer Van Steeg (CDA) komt terug bij de commissie op wat mevrouw Admiraal heeft gezegd over de noodzaak van de CSO. Hij heeft begrepen uit de stukken dat de stad Utrecht niet anders kan. Het telproces maakt de CSO noodzakelijk als gevolg van wijzigingen in de Kieswet. Wanneer dat niet het geval is, moet gekeken worden of de CSO noodzakelijk is. De heer Sungur (DENK) heeft zich bij de Voorjaarsnota uitgesproken over opkomstbevorderende maatregelen. Wanneer kan hij de afdoening van de desbetreffende motie verwachten? Korte schorsing en heropening van de vergadering.

470

480

Burgemeester Dijksma begrijpt waarom het belangrijk is dat de raad met haar kan inschatten waarom CSO noodzakelijk is in dat nieuwe wetsvoorstel. De optie van de keuze zit er in. Zij refereert aan de inbreng van de heer Van Steeg: dat dat feitelijk voor Utrecht geen optie is. Zij zal haar antwoord de commissie ook schriftelijk doen toekomen. In het nieuwe wetsvoorstel is de normering aangescherpt voor wat een foutmarge kan zijn op stembureauniveau. De wens bestaat om het proces verdergaand te verbeteren. Dat betekent dat er een eis komt dat het gemeentelijk stembureau een hertelling zal laten plaatsvinden. Met de aantallen stemmen in de stad gaat het niet om slechts 10 stembussen; het kan om honderden stembussen gaan. Dat maakt dat in de praktijk het niet doenlijk is het zo te doen. Dus is voor de gemeente Utrecht CSO in pragmatisch opzicht, verreweg de enige oplossing.

Pagina 10 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

490

500

510

520

De burgemeester is bereid een bijdrage te leveren aan de extra kosten. Dat neemt niet weg dat de rekening zal oplopen. Zij vindt het belangrijk om dat te noemen. Zij gaat in op de vraag van de heer Sungur over opkomstbevorderende maatregelen. Het college deed al suggesties. Feitelijk doet het college de motie pas af bij de volgende verkiezingen. De raad beslist over het formele moment van afdoening. In de aanloop naar de verkiezingen zal het college een aantal toezeggingen gestand doen. De heer Sungur (DENK) merkt op dat bij de behandeling van de motie de burgemeester heeft toegezegd in september met een brief bij de commissie terug te komen over de acties die uitgezet zouden worden. Hij vraagt of de raad mag verwachten dat de burgemeester in oktober de raad een terugkoppeling geeft over de voorgenomen acties die recht doen aan de motie. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. Als het gaat om de rekening aan BZK, zet de burgemeester uiteen dat vooraf duidelijk was dat de bijdrage vanuit BZK nooit kostendekkend zou worden. Zij licht toe dat het doorsturen van rekeningen niet past in haar stijl van policy. Zij denkt dat het belangrijk is bij BZK te blijven aangeven dat kosten voor de gemeenten oplopen, niet alleen voor de verkiezingen en het organiseren daarvan maar ook voor vele andere zaken. Dat doet het college ook in zijn contacten die het bij voortduring heeft.

Ook via de VNG kaart het college het nodige aan. Zij betwijfelt ook of veel te bereiken is met het doorsturen van de rekening. Mevrouw Van Dun (D66) begrijpt dat dit niet de manier van de burgemeester is. Dit is wel haar manier. Wanneer de gemeente een verzoek krijgt ergens aan mee te werken, vindt zij de verhouding scheef als het gaat om de kosten voor de gemeente en de kosten voor degene die het verzoek doet. Het merendeel kwam bij de gemeente terecht. Zij vindt dat dat hoe dan ook aan de orde gesteld mag worden. Zij benadrukt dat de gemeente dit aan de orde moet stellen. Burgemeester Dijksma is bereid om dit aan de orde te stellen. Zij denkt ook dat dat terecht is. Zij voorziet dat de verhouding eerder schever wordt dan minder scheef. Zij zal de kritiek overbrengen. De voorzitter concludeert dat dit onderwerp doorgeleid wordt naar de raad met de Bstatus. In de afstemming met de commissie concludeert hij dat de commissie voor de bespreking 15 minuten uittrekt en dat de burgemeester de toegezegde brief voor de raadsbehandeling zal toesturen naar de commissie. Tot dat moment krijgt het voor de heer Van Steeg (CDA) de B-status. De heer Sungur (DENK) vraagt of er fracties zijn die aan concrete voorstellen denken. Voor zijn fractie lijkt dit voorstel naar de A-status te gaan. voorzitter concludeert dat voorafgaand aan de raad te overleggen is over de status van dit agendapunt.

Hij recapituleert de gedane toezegging: De burgemeester zal In Q1 2022 een brief sturen naar de raad waarin zij ingaat op de toegankelijkheid en op hoe voortgegaan zal worden met de bureaus. Zij noemt ook de aanvullende vraag van mevrouw Assen. Mevrouw Van Dun (D66) verneemt desgevraagd van de voorzitter dat de belofte van de burgemeester om op het ministerie in te gaan op de scheve financiële verhouding als het gaat om de bijdrage vanuit het Rijk, niet opgenomen zal worden als een toezegging aangezien daaraan geen stuk is verbonden.

Pagina 11 van 12

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 30 september 2021

530

De heer Sungur (DENK) verneemt bevestiging van de voorzitter dat de eerdere toezegging waaraan hij refereerde in deze vergadering nog loopt. De voorzitter sluit de vergadering om 11.12 uur en neemt bij acclamatie afscheid van deze commissie.

Pagina 12 van 12