CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Verkenningenrapport en PlanMER MIRT-verkenning OV en Wonen

Commissie Leefomgeving 8 oktober 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsvoorstel Voorkeursbeslissing Merwedelijn45.923 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 6

` 2 Over dit rapport Dit verkenningenrapport en planMER beschrijft de complete aanpak en de uitkomsten van de MIRT -verkenning OV en Wonen regio Utrecht en brengt alle onderzoeksresultaten samen, met inbegrip van de milieueffecten (de planMER). Het rapport staat stil bij de aanleiding, de doelstellingen, de onderzoeksaanpak, de resultaten en de vervolgstappen van de verkenning. Tevens beschrijft het rapport welk proces is gevolgd, op welke manier participatie heeft plaatsgevonden en welke keuzes er tussentijds zijn gemaakt. De MIRT -verkenning OV en Wonen Regio Utrecht is een omvangrijk project waar de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (en sinds juli 2024 ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening), de provincie Utrecht, de gemeente Utrecht en de gemeente Nieuwegein samen aan werken. Dat betekent dat er veel onderzocht is en dat er veel informatie beschikbaar is. Die informatie is samengevat in dit rapport. Dit rapport bevat de belangrijkste objectieve onderzoeksresultaten, effecten en milieu-informatie die nodig zijn om een tot het ook in deze rapportage beschreven Voorkeursalternatief te komen.

Bij de afronding van deze MIRT-verkenning wordt door de betrokken overheden een bewuste en expliciete afweging gemaakt of de verkenning (en daarmee het voorkeursalternatief) verder kan gaan naar de planuitwerkingsfase. Deze afweging heet de ‘ontwerp voorkeursbeslissing’ en wordt eveneens ter inzage gelegd. Op basis van de zienswijzen kan de ontwerp voorkeursbeslissing nog worden aangepast. In de bijlage is een lijst met ondersteunende, meer gedetailleerde informatie te vinden, zoals de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) , de ontwerpverantwoording en en de scores uit de verschillende effectnotities. Waar van toepassing wordt in de tekst verwezen naar ondersteunende documenten, deze zijn te vinden op de website van U Ned. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Samenvatting | ontwikkelt zich tot een hoogstedelijk gebied, terwijl voor Rijnenburg een nieuw, duurzaam stadsdeel wordt voorzien. Al deze gebieden vragen om een mobiliteitssysteem dat deze intensivering kan dragen. Inleiding | De mobiliteitsopgave is urgent: op belangrijke OV-corridors in Utrecht De metropoolregio Utrecht bevindt zich midden in een sterke groeifase, | Zuidwest verdubbelt het aantal reizigers tussen 2022 en 2040.

Zonder waarin de combinatie van een aantrekkelijke leefomgeving, een krachtige | uitbreiding van de capaciteit, bijvoorbeeld via de Merwedelijn, is er economie en een snel uitbreidend Utrecht Science Park leidt tot een | onvoldoende | mogelijkheid | om de nieuwe bewoners adequaat te voortdurende toename van inwoners, studenten, werknemers en | vervoeren. Rond het USP ligt de verwachte groei van het aantal OV- bezoekers. Deze groei zet het bestaande mobiliteitssysteem onder druk. | reizigers ligt boven de 70 procent, wat leidt tot overvolle trams en bussen Vooral de verbindingen naar Utrecht Centraal en het Utrecht Science Park | en vastlopende verkeersafwikkeling. Ook Utrecht Centraal raakt steeds (USP) lopen tegen hun grenzen aan, met overvolle bussen en trams, | verder verzadigd, doordat buslijnen niet meer kunnen opschalen en de drukke kruispunten, en een schaarste aan ruimte op en rond het station. | combinatie van OV-, fiets- en voetgangersstromen moeilijk te organiseren Zonder gerichte ingrepen dreigt de bereikbaarheid te verslechteren, wat | is binnen de beperkte ruimte. niet alleen gevolgen heeft voor de leefkwaliteit, maar ook voor geplande woningbouw in onder meer Groot Merwede en Rijnenburg.

Dit verkenningenrapport en planMER brengt | al deze aspecten samen en Rijk en regio werken daarom samen aan een schaalsprong in het OV- | onderbouwt | het Voorkeursalternatief dat het beste inspeelt op de systeem, met als doel de toekomstige reizigersgroei op te vangen, de | ontwikkelopgaven, de capaciteitstekorten, | de leefbaarheidsvraagstukken woningbouwambities te ondersteunen en de regionale economie te | en de beschikbare budgetten. Het rapport schetst de aanpak, legt de versterken. Deze verkenning brengt de opgave integraal in beeld, | (tussentijdse) afwegingen uit en biedt een doorkijk naar de volgende inclusief de milieueffecten, en onderzoekt welke maatregelen stappen in het MIRT-proces. Daarmee vormt het een fundament voor noodzakelijk en kansrijk zijn om de regio duurzaam bereikbaar te houden. | besluitvorming over een toekomstbestendig en robuust OV-systeem dat Gedurende het proces zijn bewoners, belangenorganisaties, experts en | de groei van de regio Utrecht op een gezonde manier mogelijk maakt. de Commissie MER nauw betrokken om zorgen, kansen en aandachtspunten mee te nemen in de uitwerking van Startfase oplossingsrichtingen en varianten.

| De MIRT-verkenning OV en Wonen is gestart na het BO MIRT -besluit van november 2019, waarmee de basis werd gelegd voor een integrale Centraal in deze verkenning staan drie doelen: | aanpak van de groeiende mobiliteits- en verstedelijkingsopgave in de 1. | Het verbeteren van de OV-bereikbaarheid van nieuwe woon- | en | regio Utrecht. De Startbeslissing van juli 2020 vormde het formele werklocaties in Utrecht Zuidwest en Nieuwegein; | beginpunt en gaf richting aan de doelen en onderzoeksvragen. In deze 2. | Het versterken van de bereikbaarheid van het Utrecht Science | fase lag de nadruk op het concretiseren van de onderzoeksvragen en het Park; | verzamelen van een breed spectrum aan mogelijke maatregelen. Op 3. | Het voorkomen van overbelasting op en rond Utrecht Centraal. | basis van eerdere studies, interviews en | participatie ontstond een lijst van ruim 150 oplossingsrichtingen. Deze brede inventarisatie werd Deze doelen zijn direct verbonden met de omvangrijke teruggebracht tot 19 realistische oplossingsrichtingen, geselecteerd op verstedelijkingsopgave waarvoor de regio staat. Tot 2030 worden in Groot | hun bijdrage aan de geformuleerde doelen en de haalbaarheid. Een Merwede circa 25.500 woningen gerealiseerd, met nog eens 37.000 tot | aantal maatregelen zoals het stimuleren van fietsgebruik of P+R- 47.000 woningen in beeld richting de periode na 2030.

Ook de A12-zone | voorzieningen vielen buiten de scope van deze | verkenning, maar werden Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief ` | 3 ` 4 SAMENVATTING wel elders meegenomen. De resterende richtingen vormden de opmaat voor de analysefase. Analysefase In de analysefase zijn de oplossingsrichtingen verder verdiept en samengebracht in tien onderscheidende maatregelpakketten. Deze pakketten maakten het m ogelijk om t e bepalen welke maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan het oplossen van de knelpunten op de belangrijkste OV -corridors. De analyse richtte zich op doelbereik, ruimtelijke inpasbaarheid, toekomstvastheid en kosten. Uit de resultaten kwam naar voren dat op de Merwedecorridor het huidige OV-aanbod op termijn tekortschiet. Alleen een snelle, (deels) ondergrondse Merwedelijn biedt voldoende capaciteit en robuustheid. Alternatieven zoals verbeterde busverbindingen of bovengrondse stadstramvarianten bleken te beperkt in hun bijdrage en verbonden met grote ruimtelijke nadelen. Op de OV-corridor van en naar Papendorp bleken de bestaande busverbindingen goed te functioneren, met extra potentieel zodra busdruk van de Merwedecorridor afneemt door de aanleg van de Merwedelijn. Een Papendorplijn als tramlijn biedt beperkte meerwaarde, maar intensivering van busverbindingen leveren verbeteringen op.

Nieuwe intercitystations bleken niet realiseerbaar binnen de scope. Wel kwam optimalisatie van bestaande busverbindingen naar Rijnsweerd en het USP naar voren als kansrijk, evenals frequentieverhoging van de Uithoflijn (Tram 22). Andere tramverbindingen aan de westzijde van Utrecht werden als minder kansrijk beoordeeld, terwijl versterking van busverbindingen wél perspectief biedt. De hoofdconclusies benadrukken de noodzaak van de Merwedelijn, de noodzaak voor aanvullende budgetten en een focus op maatregelen die daadwerkelijk toekomstvast zijn. Beoordelingsfase In de beoordelingsfase zijn de vier kansrijke maatregelen, de Merwedelijn, de Papendorplijn, buso pties W at erlinieweg/USP en frequentieverhoging van Tram 22, verder t echnisch en inhoudelijk uit gewerkt. De NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) bracht structuur aan in het onderzoeksproces, waarbij zienswijzen en adviezen leidden tot aanscherping van het kader. De uitkomsten tonen dat deze maatregelen gezamenlijk een noodzakelijke schaalsprong in het OV mogelijk maken, terwijl de netwerkfunctie van Utrecht Centraal behouden blijft. De Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Merwedelijn heeft grote vervoerswaarde en biedt belangrijke voordelen voor reistijd en overstapkwaliteit. Hiermee maakt de Merwedelijn de gebiedsontwikkelingen Groot Merwede en Rijnenburg mogelijk.

Aanvullende maatregelen rond het USP zorgen dat dit gebied bereikbaar blijft voor de groeiende reizigersstromen. Participatie liet zien dat er breed draagvlak is voor beter OV, mits er rekening wordt gehouden met de directe omgeving. De f ase mondde uit in een scherp beeld van de effecten en aandachtspunten voor de Merwedelijn. De belangrijkste conclusies voor de Merwedelijn waren: • noodzaak voor een compacte knoop (snelle overstap) op Utrecht Centraal; • een frequentie van 24x per uur om alle gebie dsontwikkelingen mogelijk te maken. Dit is alleen mogelijk met een ongelijkvloers tracé tot de A12; • vervoerskundig zijn 2 of 3 haltes tussen Utrecht Centraal en Westraven het meest interessant. Voor het USP is in de beoordelingsfase een pakket aan maatregelen gevonden om de bereikbaarheid te verbeteren en knelpunten op te lossen. Ook is besloten dat de Papendorplijn en de busbaan op de A12 niet verder worden onderzocht vanwege te weinig reizigers en beperkte meerwaarde. De beoordelingsfase toonde ook aan dat nog meer informatie nodig was en aanvullend financiële afspraken om scope en budget in overeenstemming te brengen. Daarom is een verdiepingsfase gestart om tot een weloverwogen en gedragen voorkeursalternatief te komen.

Verdiepingsfase De verdiepingsfase werd gestart omdat in de beoordelingsfase bleek dat geen van de onderzochte varianten voor de Merwedelijn zowel binnen het beschikbare budget paste als voldoende doelbereik had. Daarnaast was er nog onvoldoende zekerheid over technische maakbaarheid. Vanaf september 2024 richtte de verkenning zich daarom op het verzamelen van aanvullende beslisinformatie. Kernvragen waren hoe kosten konden worden verlaagd zonder de doelstellingen uit het oog te verliezen, welke halte-oplossingen bij Utrecht Centraal technisch maakbaar zijn, of slimme fasering mogelijk is en of aanvullende financiering een optie vormt. Om nieuwe oplossingsrichtingen te verkennen, werd meer ontwerpvrijheid gehanteerd. Privégronden hoefden niet per definitie vermeden te worden, ` 5 SAMENVATTING en een toekomstige doorkoppeling naar de binnenstad werd omgezet van een eis naar een wens. De v erdiepingsfase bestond uit twee parallelle sporen: een brede zoektocht naar alternatieven voor de ligging van het tracé tussen Utrecht Centraal en Westraven en een specifieke verkenning van nieuwe halte- opties bij Utrecht Centraal. Beide sporen begonnen met een creatieve en verdiepende fase en zijn vervolgens samengebracht in geïntegreerde varianten. Adviezen van experts, participatie van bewoners en een enquête onder inwoners vormden belangrijke input bij de beoordeling.

Voor het tracé bleek opnieuw dat maaiveldoplossingen ontoereikend zijn, omdat er dan slechts met maximaal 8-12 trams per uur gereden kan worden. Daarom zijn alternatieven onderzocht voor volledig ongelijkvloerse oplossingen tussen Utrecht Centraal en Westraven, zoals een geboorde tunnel, een gegraven tunnel (verdiepte ligging), een viaductvariant, een combinatie van gegraven en viaduct, en een gefaseerde aanleg waarbij slechts een deel ongelijkvloers wordt aangelegd. Ook de wijze van passeren van het Amsterdam Rijnkanaal is opnieuw bekeken. Uit dez e brede verkenning zijn vijf tracévarianten geselecteerd: 1. Volledige boortunnel richting Westraven 2. Viaducttracé inclusief nieuwe brug 3. Tracé in verdiepte ligging 4. Combinatie van verdiept en viaduct 5. Een faseringsvariant waarbij alleen het zuidelijke deel ongelijkvloers wordt uitgevoerd Voor de halte bij Utrecht Centraal zijn 25 potentiële oplossingen onderzocht, waarvan negen kansrijk bleken. Na een multi-criteria-analyse zijn vier opties verder uitgewerkt: 1. Ondergrondse Knooppassage 2. Halte bij Busstation West (bovengronds) 3. Halte bij Busstation West op maaiveld 4. Een ondergrondse halte onder het Beatrixgebouw Welke optie mogelijk is, hangt sterk samen met de hoogteligging van het gekozen tracé.

Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Aan het eind van deze verdiepingsfase, na uitvoering ontwerpwerk, technisch onderzoek en consultatie en participatie, zijn de volgende hoofdconclusies getrokken: • Alle onderzoeksvarianten (4 volledige en 1 faseringsvariant) zijn technisch maakbaar. Dit geldt zowel voor de haltes in het stationsgebied als voor het tracé. • Het doelbereik van de vier volledige onderzoeksvarianten is vergelijkbaar; deze ontlasten allen Utrecht CS en maken grootschalige woningbouw mogelijk in Groot Merwede en Rijnenburg. • De effecten (toekomstvastheid, geluid/ trillingen, ruimtelijke kwaliteit) verschillen. De effectbeoordeling van de geboorde tunnel is het meest gunstig en van het viaduct het minst gunstig. • De omgeving heeft de voorkeur voor een geboorde tunnel. • Bij een boortunnel tot Westraven zijn er minder woningen mogelijk in Westraven en Galecopperzoom. Enerzijds vanwege de benodigde hellingbaan in Westraven, en anderzijds vanwege de onmogelijkheid om een boortunnel tot Westraven te combineren met een nieuwe trambrug over het Amsterdam Rijn Kanaal waarmee Galecopperzoom beter wordt ontsloten. • Voor de haalbaarheid nu en richting de toekomst is een eerste stap bij Utrecht CS urgent, omdat er nu kansen liggen voor haltes waarvan haalbaarheid in de toekomst zeer onzeker is.

• Een keuze voor het aantal haltes tussen Utrecht CS en Westraven hangt af van meerdere andere factoren, zoals een keuze voor het tunnelveiligheidsconcept, ruimtelijke ontwikkelkansen, bereikbaarheidseffecten en kosten. Het optimum vanuit vervoerkundig opzicht ligt op 2 of 3 haltes. Een keuze moet in de planning- en studiefase gemaakt worden. • De faseringsvariant leidt tot substantieel minder doelbereik; nu en in de toekomst. • Geen van de volledige onderzoeksvarianten blijft binnen het beschikbare budget van €1,2 miljard. ` 6 SAMENVATTING Beslissingen na de verdiepingsfase Op basis va n de co nclusies uit de verdiepingsfase bestond er br eed bestuurlijk, politiek en maatschappelijk draagvlak om door te gaan met de realisatie van de Merwedelijn. De lijn wordt gezien als essentieel voor het mogelijk maken van de woningbouwopgave in Groot Merwede en Rijnenburg. De analyse laat ook zien dat maaiveld- en viaductvarianten onvoldoende scoren op ruimtelijke kwaliteit, ve rkeerskundige inpassing en stedenbouwkundige meerwaarde, waardoor deze varianten afvallen. De boortunnel en de verdiept e ligging dragen wél bij aan de gestelde doelen, m aar passe n niet binnen het besch ikbare budget. Daar om is onderzocht in hoeverre kostenoptimalisaties en gefaseerde aanleg mogelijk zijn.

De verdiepte ligging biedt hiervoor concrete mogelijkheden, onder meer bij de kruising met de A12 en bij een gefaseerde aanleg richting een nieuwe brug over het Amsterdam -Rijnkanaal. De boortunnel kent deze flexibiliteit niet en kan niet worden gecombineerd met een nieuwe brug. Ondanks gunstige effecten op de bestaande stad valt deze variant daarom af. Alleen wanneer de kosten van de verdiepte ligging hoger blijken uit te vallen dan verwacht, kan de boortunnel opnieuw worden overwogen. Daarmee heeft de verdiepte ligging de voorkeur. Een nieuwe brug over het Amsterdam Rijn Kanaal biedt meer kansen voor woningbouw in Westraven en Galecopperzoom, verkort de reistijd richting Rijnenburg en Nieuwegein City en biedt perspectief op multimodale knoopvorming. Tegelijkertijd zijn er nog veel onzekerheden rondom de gebiedsontwikkeling, waardoor flexibiliteit noodzakelijk blijft voordat definitieve keuzes over tracé, haltes en kanaalpassage kunnen worden gemaakt. Voor Utrecht CS is de halte onder het Beatrixgebouw het meest kansrijk. Deze halte is technisch maakbaar en scoort sterk op OV -kwaliteit en ruimtelijke kwaliteit, en is mogelijk in de toekomst door te koppelen. Daarnaast is het de enige kwalitatief goede halteoptie die aansluit op de verdiepte ligging van het tracé.

Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Naar aanleid ing van de verdiepingsfase hebben Rijk en regio aanvullend budget gereserveerd, wat het totaal beschikbare budget op €1,8 miljard brengt. Parallel hieraan is overeenstemming bereikt over een maatregelenpakket om de bereikbaarheid van het USP te verbeteren. Rijk en regio zijn het eens over de nut en noodzaak van dit pakket, maar hiervoor is geen extra Rijksbijdrage beschikbaar gesteld. Rijk en regio nemen de maatregelen wel volledig mee in het onderzoek over de toetsing van voorkeursmaatregelen. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Juli 2026 ` 7 SAMENVATTING De Alternatieven Op basis van de uitkomsten van de verdiepingsfase zijn in dit Verkenningenrapport en PlanMER deel 2 een aantal verschillende alternatieven van de verdiepte ligging beoordeeld. De alternatieven bestaan uit verschillende combinaties van drie hoofdmaatregelen: een nieuwe Merwedelijn, verbeterde busroutes over de Waterlinieweg en het USP, en een frequentieverhoging van Tram 22. De Merwedelijn vormt de kern van het netwerk en verbindt Utrecht Centraal via een ondergrondse halte en een verdiepte ligging met Kanaleneiland-Zuid, Westraven en Nieuwegein.

De alternatieven zijn identiek tussen Utrecht Centraal en Kanaleneiland-Zuid, de verschillen in het tracé zitten ten zuiden van de halte Kanaleneiland-Zuid. Busmaatregelen zorgen voor betere doorstroming en een extra halte bij Galgenwaard. De frequentieverhoging van Tram 22 maakt het USP beter bereikbaar en vraagt om aanpassingen aan kruisingen en fietsnetwerk. Elk alternatief biedt een andere mix van bereikbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, technische haalbaarheid en kosten. De uiteindelijke keuze is gebaseerd op een integrale afweging van deze aspecten, met als doel een toekomstbestendig OV-systeem dat de groei en leefbaarheid van de regio ondersteunt. Hieronder worden de belangrijkste verschillen tussen de alternatieven op kaart afgebeeld. In de tabellen op de volgende pagina’s worden de uitgebreidere kenmerken en onderscheidende verschillen overzichtelijk weergegeven voor de alternatieven 1 t/m 3, en 4 t/m 6.

Alternatief 1 | Alternatief 2 | Alternatief 3 Maatregel | Onderdeel | Uitwerking | Uitwerking | Uitwerking Halte Utrecht Centraal | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw Tracé | Utrecht Zuidwest | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den Oudenlaan - Oudenlaan - Europalaan | Oudenlaan - Europalaan | Europalaan 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid Frequentie Merwedelijn | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid 4x per uur tot Galecopperzoom Bouwmethode tot A12 | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt Komt boven | Ten noorden van A12 | Ten zuiden van de A12, ten oosten | Ten noorden van A12 van het Amsterdam-Rijnkanaal Merwedelijn en Tram | Opheffing gelijkvloerse kruisingen | Opheffing gelijkvloerse kruisingen Europalaan met Kanaleneiland (SUNIJ- | Autonetwerk Europalaan | Europalaan met trambaan en | Niet van toepassing | trambaan en aanpassing aanrijroute toerit A12 lijn) | aanpassing aanrijroute toerit A12 | richting Den Haag. richting Den Haag.

Aantal haltes tussen Utrecht Centraal en | 3 | 3 | 3 Westraven Kruising Amsterdam- | Bestaande brug | Bestaande brug | Nieuwe brug Rijnkanaal | (Jutphasespoorbrug ) | (Jutphasespoorbrug) Nieuwegein | Bestaande tracé | Bestaande tracé | Nieuw tracé langs Galecopperzoom en verplaatste halte Zuilenstein Lijnen 65 en 85 via Papendorp, | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijn 74 via Regiobussen | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | Westraven en gekoppeld aan lijn 34 richting USP, en gekoppeld aan lijn 34 richting | en gekoppeld aan lijn 34 richting | lijn 77 via afrit 16 (Nieuwegein) gekoppeld aan lijn USP. | USP. | 34 naar USP.

Tram Kanaleneiland | Doortrekken Tram 22 richting | Doortrekken Tram 22 richting | Doortrekken Tram 22 richting Galecopperzoom (8x Kanaleneiland- | Zuid (8x per uur) | Westraven (8x per uur) | per uur) Knooppunt Laagraven | Nieuwe busstrook | Nieuwe busstrook | Nieuwe busstrook (noord richting west/zuid) Bus Waterlinieweg en | Haltes Waterlinieweg | Galgenwaard | Galgenwaard | Galgenwaard USP Tweede busbaan USP | Leuvenlaan en bestaande tram- en | Leuvenlaan en bestaande tram- en | Leuvenlaan en bestaande tram- en busbaan busbaan Heidelberglaan | busbaan Heidelberglaan | Heidelberglaan Tram 22 | Koningsweg | Knip voor autoverkeer, | Knip voor autoverkeer, | Knip voor autoverkeer, onderdoorgang voor onderdoorgang voor fietsverkeer | onderdoorgang voor fietsverkeer | fietsverkeer Laan van | Ongelijkvloerse kruising met tram | Ongelijkvloerse kruising met tram | Ongelijkvloerse kruising met tram Maarschalkerweerd Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 8 Alternatief 4 | Alternatief 5 | Alternatief 6 Maatregel | Onderdeel | Uitwerking | Uitwerking | Uitwerking Halte Utrecht Centraal | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw Tracé | Utrecht Zuidwest | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den Oudenlaan - Oudenlaan - Europalaan | Oudenlaan -

Europalaan | Europalaan 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid Frequentie Merwedelijn | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid 4x per uur tot Galecopperzoom Bouwmethode | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt Komt boven | Ten zuiden van de A12, ten oosten | Ten noorden van A12 | Ten zuiden van de A12, ten oosten van het van het Amsterdam-Rijnkanaal | Amsterdam- Rijnkanaal Merwedelijn en Tram | Opheffing gelijkvloerse kruisingen Kanaleneiland (SUNIJ- | Autonetwerk Europalaan | Niet van toepassing | Europalaan met trambaan en | Niet van toepassing lijn) | aanpassing aanrijroute toerit A12 richting Den Haag.

Aantal haltes tussen Utrecht Centraal en | 3 | 3 | 3 Westraven Kruising Amsterdam- | Bestaande brug | Bestaande brug | Bestaande brug (Jutphasespoorbrug) Rijnkanaal | (Jutphasespoorbrug) | (Jutphasespoorbrug ) Nieuwegein | Splitsing tracé naar nieuwe | Bestaande tracé | Bestaande tracé eindhalte Galecopperzoom Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijn | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, 74 via Westraven en gekoppeld aan | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijnen 74 en 77 Regiobussen | lijn 34 richting USP, lijn 77 via afrit | en gekoppeld aan lijn 34 richting | rijden via Westraven en gekoppeld aan lijn 34 16 (Nieuwegein) gekoppeld aan lijn | USP. | richting USP. 34 naar USP.

Tram Kanaleneiland | Doortrekken Tram 22 richting | Doortrekken Tram 22 richting | Doortrekken Tram 22 richting Westraven (8x per Galecopperzoom (8x per uur) | Kanaleneiland- | Zuid (8x per uur) | uur) Knooppunt Laagraven | Nieuwe busstrook | Maakt geen deel uit van alternatief (noord richting west/zuid) | Maakt geen deel uit van alternatief Bus Waterlinieweg en | Haltes Waterlinieweg | Galgenwaard | Maakt geen deel uit van alternatief | Maakt geen deel uit van alternatief USP Tweede busbaan USP | Leuvenlaan en bestaande tram- en busbaan | Heidelberglaan | Maakt geen deel uit van alternatief | Maakt geen deel uit van alternatief Tram 22 | Koningsweg | Knip voor autoverkeer, onderdoorgang voor fietsverkeer | Maakt geen deel uit van alternatief | Maakt geen deel uit van alternatief Laan van | Ongelijkvloerse kruising met tram | Maakt geen deel uit van alternatief | Maakt geen deel uit van alternatief Maarschalkerweerd Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 9 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 10 Methodiek van de effectbeoordeling De alternatieven worden beoordeeld op 18 effecten. Dit gebeurt aan de hand van een vast beoordelingskader, toegespitst op de doelen van het project.

Elk alternatief is vergeleken met een referentiesituatie voor het jaar 2040, waarin alle vastgestelde beleidsmaatregelen zijn gerealiseerd, behalve de projectmaatregelen zelf. Zie de hiernaast afgebeelde kaart voor de referentiesituatie, waarin ook de in 2040 gerealiseerde gebiedsontwikkelingen in blauw staan afgebeeld. De beoordeling richt zich op vier hoofdthema’s: doelbereik (mate waarin de alternatieven bijdragen aan de drie doelen), toekomstvastheid (flexibiliteit en restcapaciteit voor toekomstige ontwikkelingen), technische aspecten (haalbaarheid, maakbaarheid, faseerbaarheid) en gezond stedelijk leven (waaronder bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid, geluid, trillingen, luchtkwaliteit en duurzaamheid). Ook zijn de kosten in beeld gebracht voor de aanleg, exploitatie en beheer. Voor de effectbeoordeling zijn verkeersmodellen en de Verbindingswijzer gebruikt, waarmee de impact op reizigersaantallen, verkeersstromen en bereikbaarheid is gekwantificeerd. De effecten zijn deels kwantitatief, deels kwalitatief beoordeeld, passend bij het detailniveau van deze fase. Daarnaast zijn gevoeligheidsanalyses uitgevoerd om de robuustheid van de uitkomsten te toetsen aan verschillende toekomstscenario’s, zoals variaties in woningbouw, mobiliteit en infrastructuur.

De resultaten van deze integrale beoordeling vormen de basis voor de uiteindelijke keuze van het voorkeursalternatief, waarbij alle relevante effecten en risico’s in samenhang zijn gewogen. de referentiesituatie in 2040 ` 11 SAMENVATTING De effectbeoordeling Voor alle alternatieven is er op 18 verschillende effecten onderzoek uitgevoerd, deze effecten worden in dit rapport samengevat. De uitgebreide toelichting is te vinden in de volledige effectrapportages. Conclusie Doelbereik De zes alternatieven dragen in verschillende mate bij aan het doelbereik. Alle alternatieven verminderen de druk op Utrecht Centraal en verbeteren de netwerkprestaties, maar de mate van verbetering verschilt: • Alternatieven 3 en 4 scoren overall het beste, vooral door de sterke bijdrage aan de bereikbaarheid van USP én nieuwe woongebieden, de halte Galecopperzoom en het oplossen van capaciteitsproblemen. • Alternatieven 1 en 2 bieden verbeteringen, maar blijven achter door het ontbreken van een halte Galecopperzoom en een lagere ov‑kwaliteit voor de A12‑zone. • Alternatieven 5 en 6 leveren het minste doelbereik, door het missen van USP‑maatregelen en frequentieverhoging Tram 22. Conclusie Toekomstvastheid Alle alternatieven bieden een duidelijke verbetering in toekomstvastheid ten opzichte van de referentiesituatie.

Het belangrijkste onderscheid ontstaat bij de inzet naar G alecopperzoom en de toekomstige doorkoppeling naar Rijnenburg. Alternatief 3 biedt daarbij door de nieuwe brug en kortere rijtijd de sterkste ov‑kwaliteit. Voor een mogelijke toekomstige doorkoppeling naar de binnenstadsas geldt dat dit in de huidige alternatieven niet mogelijk is . Wel zijn er denkbare ontwerpaanpassingen die in een vervolgfase onderzocht kunnen worden om dit mogelijk te maken. De keuze tussen de alternatieven wordt uiteindelijk sterk beïnvloed door de tijdige besluitvorming over het wel of niet behouden van de op- en afritten van de A12 in Westraven, en of gebruik wordt gemaakt van de bestaande brug of een nieuwe brug over het Amsterdam‑Rijnkanaal. In alle gevallen vormen alternatieven 3 en 4 de stevigste basis voor een schaalbaar en toekomstvast ov‑systeem richting 2040 en daarna. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Conclus ies Technische Aspecten Alle alternatieven kennen haalbaarheids- en maakbaarheidsuitdagingen, maar deze worden in grote mate als beheersbaar ingeschat. De alternatieven verschillen onderling beperkt wat betreft de technische risico’s; alternatieven 1, 2, 5 en 6 hebben relatief minder uitdagingen door een korter tracé. Alle alternatieven zijn robuust vanwege de verdiepte ligging, wat mogelijke conflicten met ander verkeer vermijdt.

De totale beoordeling van alle alternatieven komt uit op vergelijkbare scores: haalbaarheid en maakbaarheid kennen in alle gevallen enkele significante aandachtspunten, terwijl robuustheid en onderhoud neutraal tot licht positief scoren. De alternatieven verschillen beperkt in realisatietermijn; de doorlooptijden worden grotendeels bepaald door de verdiepte delen van het tracé, en het test - en proefbedrijf. De faseringsmogelijkheden bieden slechts beperkt functioneel voordeel en kennen in veel gevallen nadelen voor doelbereik of uitvoerbaarheid. In het bijzonder vraagt het in gebruik blijven van de SUNIJ ‑lijn tijdens de realisatie om zorgvuldige afstemming en mogelijk aanvullende maatregelen. Voor het voorkeursalternatief is verdere detaillering in de volgende fasen noodzakelijk, gericht op optimalisatie van fasering, afstemming met raakvlakprojecten en het beperken van verstoringen op ov-assen en knopen. Conclusies Gezond Stedelijk Leven Het onder zoek naar bereikbaarheidseffecten laat zien dat alle alternatieven het ov ‑systeem in de regio aanzienlijk versterken, al verschillen zij in de mate waarin bereikbaarheid, betrouwbaarheid en netwerkeffecten toenemen. Alternatieven 3 en 4 bieden de grootste meerwaarde doordat zij het netwerk robuuster maken, nieuwe verbindingen mogelijk maken en de reizigersgroei het sterkst ondersteunen.

De halte Galecopperzoom, kortere routes en hogere frequenties vormen hierbij belangrijke factoren. Alternatieven 1 en 2 verbeteren de bereikbaarheid eveneens substantieel, maar leiden tot meer overstapbewegingen en een iets lagere groei. Alternatieven 5 en 6 bieden voor de Merwedelijn dezelfde uitkomsten als alternatieven 1 en 2, maar bieden geen frequentieverhoging op lijn 22 en geen aanvullende maatregelen op het Utrecht Science Park. Voor verkeersveiligheid geldt dat alle alternatieven een verbetering realiseren, al verschilt de mate van verbetering per tracékeuze. ` 12 SAMENVATTING Bij trillingen blijken de alternatieven gelijkwaardig. De negatieve effecten in de exploitatiefase kunnen worden beperkt met maatregelen in de bovenbouw en afschermende constructies in de verdiepte ligging. Variaties tussen alternatieven, zoals tunnellengte en nieuwe kunstwerken, leiden niet tot een onderscheidende eindscore. De geluidseffecten blijven in de exploitatiefase beperkt, maar kennen lokaal duidelijke verschillen. Alternatief 3 verbetert het geluidsbeeld door het verdwijnen van het huidige tracé in Westraven, terwijl alternatieven 1 tot en met 4 juist een toename veroorzaken bij de Pelikaanstraat en Vaartsestraat vanwege de hogere frequentie van Tram 22. Alternatieven 5 en 6 blijven hier neutraal.

Structurele knelpunten ontstaan niet, maar vervolgonderzoek naar gerichte mitigatie, vooral bij de Merwedelijn en Pelikaanstraat, is noodzakelijk. De alternatieven veroorzaken slechts kleine, lokaal optredende veranderingen in luchtkwaliteit. Elementen zoals de knip op de Koningsweg, de omleiding bij de A12 en de nieuwe busbaan op de Leuvenlaan bepalen de nuanceverschillen, maar zijn te gering om de beoordeling te beïnvloeden. In geen enkel alternatief nemen overschrijdingen van normen toe; alle alternatieven scoren neutraal. Ruimtelijke kwaliteit verbetert waar de trambaan overdekt is (ca 70% van de lengte), en verslechtert waar deze open is (ca. 30% van de lengte) . Alternatief 3 onderscheidt zich als het meest toekomstbestendige alternatief door nieuwe ontwikkelkansen, verbeterde verbindingen en ruimte voor groene routes. Voor externe veiligheid geldt dat alle alternatieven gelijkwaardig zijn: er worden geen nieuwe kwetsbare functies toegevoegd, risicobronnen wijzigen niet en kruisingen vinden ongelijkvloers plaats. Gezondheid sluit in alle alternatieven goed aan bij beleidsambities. Lokale verschillen zijn beperkt en komen vooral voort uit variaties in geluid, hittestress en cultuurhistorische elementen. Alternatieven 5 en 6 kennen een iets gunstiger uitgangspositie door het ontbreken van geluidknelpunten en het niet doorsnijden van UNESCO‑erfgoed.

Uitvoeringshinder vormt kent de zwaarste effecten rond Europaplein – Europalaan Zuid, Overste den Oudenlaan en de Beneluxlaan door de bouw van de verdiepte ligging. De keuze voor een verdiept of verhoogd tracé in Westraven is bepalend: alternatief 3 veroorzaakt duidelijk minder hinder. Alternatieven 5 en 6 mijden hinder op het US P. Zware hinder en grote impact blijven in alle alternatieven onvermijdelijk. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief De bodemimpac t hangt vooral samen met de lengte van het ondergrondse tracé. Meer ondergrondse aanleg betekent grotere verstoring, maar ook meer saneringswinst. Hierdoor ontstaat een evenwichtige totale afweging. De wateropgaven verschillen beperkt tussen alternatieven. De grootste aandachtspunten liggen bij de WKO‑systemen bij de Jaarbeurs, die in alle alternatieven aanzienlijk is en om nadere uitwerking vraagt. Archeologie wordt vooral beïnvloed door de hoeveelheid ontgraving. Alternatieven 1, 3 en 5 zijn daardoor het minst belastend. Cultuurhistorische impact is vooral in Utrecht Oost te vinden waar UNESCO‑gebieden liggen, alternatieven 5 en 6 scoren daar het best. Ecologisch ontstaan de grootste effecten waar groengebieden ten westen van het Amsterdam Rijn Kanaal worden geraakt en groenstructuren bij de Koningsweg en de Hoofddijk.

Alternatieven 3 en 4 hebben hierdoor de meest negatieve invloed; en alternatieven 5 en 6 de minste invloed. Bij duurzaamheid blijft het beeld dat alle alternatieven een netto CO₂‑emissie veroorzaken, vooral door ondergrondse aanleg. Optimalisaties kunnen dit beeld verzachten, maar niet omkeren. Klimaatadaptatie toont ten slotte beperkte verschillen: droogte scoort positief, hittestress verslechtert, en waterveiligheid blijft neutraal. Alle alternatieven eindigen daarmee op een neutrale score. Investeringskosten Voor de zes alternatieven is een SSK-raming van de investeringskosten gemaakt. Uit deze raming blijkt dat enkel de alternatieven 1, 5 en 6 binnen het beschikbare budget van 1,8 miljard blijven. Operationele kosten De structurele OV -kosten in 2040 worden vooral beïnvloed door de overgang van bus naar tram en de uitbreiding van het netwerk. In de referentiesituatie stijgen de kosten door meer busgebruik, terwijl alternatieven met de Merwedelijn en USP -maatregelen juist lagere dienstregelingskosten laten zien dankzij meer trams en minder bussen. Alternatief 3 blijkt daardoor het meest kostenefficiënt door minder benodigde infrastructuur en lagere exploitatiekosten. Bij alternatieven zonder USP-maatregelen (5 en 6) zijn de kosten voornamelijk hoger door extra businzet, maar de uitbreiding van tramcapaciteit blijft beperkt.

Alle opties kennen een tijdelijke aanloopfase met extra kosten.  Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 13 SAMENVATTING Het Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief bestaat uit een snelle, verdiept gelegen tramverbinding (de Merwedelijn) van Utrecht Centraal tot en met halte Kanaleneiland-Zuid, met een zoekgebied richting Westraven. Het betreft een combinatie van alternatieven 5 en 6 en geeft invulling aan de doelstellingen om nieuwe woon- en werklocaties in Utrecht Zuidwest en Nieuwegein beter bereikbaar te maken per openbaar vervoer en om overbelasting rond Utrecht Centraal te voorkomen. Voor de realisatie van dit alternatief zijn voldoende financiële middelen beschikbaar. Bij de afweging tussen de alternatieven zijn doelbereik, investeringskosten en flexibiliteit naar de toekomst doorslaggevend geweest. Hoewel dit alternatief op enkele aspecten, zoals technische maakbaarheid, uitvoeringshinder, trillingen en effecten op bodem, water, ecologie en duurzaamheid, minder goed scoort, worden deze effecten voor een belangrijk deel als onvermijdelijk beschouwd bij een project van deze omvang. Daarnaast biedt de planuitwerking ruimte voor het treffen van mitigerende en optimaliserende maatregelen, bijvoorbeeld om hinder en ecologische effecten te beperken.

De keuz e voor een combinatie van alternatief 5 en 6 laat de benodigde flexibiliteit open voor een toekomstige doortrekking richting Rijnenburg, waarbij verschillende tracéopties over het Amsterdam-Rijnkanaal en de passage van de A12 nader kunnen worden uitgewerkt in samenhang met elkaar en met de gebiedsontwikkelingen Westraven en Galecopperzoom. Voor het maatregelenpakket om het USP beter bereikbaar te maken is onvoldoende budget beschikbaar. Dit pakket kan daarom geen onderdeel uitmaken van het voorkeursalternatief. Er wordt hiermee geen invulling gegeven aan de doelstelling “Het beter bereikbaar maken per OV van USP”. Ten aanzien van het doel “Voorkomen overbelasting bij Utrecht Centraal” blijven enkele knelpunten aan de oostkant bestaan. De U Ned partijen blijven daarom actief zoeken naar mogelijkheden om in de toekomst een pakket maatregelen uit te voeren om deze doelstellingen alsnog te verwezenlijken.

Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / ` 14 SAMENVATTING

Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 15 SAMENVATTING Vervolg De volgende fase na de keuze voor het voorkeursalternatief is de planuitwerking, waarin het ontwerp wordt uitgewerkt tot een concreet bouwtechnisch plan, inclusief spoor - en halteontwerp, inrichting van de openbare ruimte en het verleggen van kabels en leidingen. Ook wordt het juridisch-planologisch kader opgesteld, zoals aanpassing van het Omgevingsplan en nader onderzoek naar de effecten op milieu en leefomgeving. In deze fase vindt intensieve samenwerking plaats met grondeigenaren, waaronder de Koninklijke Jaarbeurs, en worden strategieën voor grondverwerving uitgewerkt. De uitv oering en aanbesteding van het project worden voorbereid, inclusief het contracteren van trammaterieel en het opstellen van eisen voor het test - en proefbedrijf. Participatie en samenwerking met de omgeving blijven een belangrijk onderdeel van het proces, zodat belangen en zorgen van bewoners en stakeholders worden meegenomen in de verdere uitwerking. Par allel aan de planuitwerking worden aanvullende onderzoeken uitgevoerd naar de optimale passage van het Amsterdam -Rijnkanaal (nieuwe of bestaande brug) en de inpassing van de Merwedelijn richting Galecopperzoom en Rijnenburg. Voor deze vervolgfase is aanvullend budget nodig.

De uitkomsten van deze onderzoeken worden ingebracht in een nieuwe MIRT-verkenning voor het doortrekken van de Merwedelijn tot en met Rijnenburg. Belangr ijke aandachtspunten in de planuitwerking zijn de technische maakbaarheid, het beperken van uitvoeringshinder, het waarborgen van de bereikbaarheid tijdens de bouw, en het optimaliseren van de ruimtelijke kwaliteit en geluidsmaatregelen. De planuitwerking duurt circa drie jaar en wordt afgesloten met een projectbesluit of omgevingsplanwijziging, waarna de aanlegfase van ongeveer tien jaar start. INHOUDSOPGAVE | 3 | De Alternatieven ................................................................58 3.1 | Maatregelen ........................................................................ | 58 Over dit rapport ......................................................................... 2 | 3.2 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland ................................... | 59 Samenvatting ............................................................................. 3 | 3.3 | Bus Waterlinieweg en USP .................................................. | 68 INHOUDSOPGAVE................................................................... 16 | 3.4 | Frequentieverhoging Tram 22.............................................. | 69 1 | Inleiding .............................................................................

| 18 | 3.5 | De zes Alternatieven ........................................................... | 70 1.1 | Aanleiding MIRT-verkenning OV en Wonen | ......................... | 18 | 3.5.1 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 1 | ..... | 72 1.2 | Doel Verkenningenrapport en planMER | ............................... | 18 | 3.5.2 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 2 | ..... | 73 1.3 | Participatie in de MIRT-verkenning | ...................................... | 19 | 3.5.3 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 3 | ..... | 74 1.4 | Leeswijzer ........................................................................... | 20 3.5.4 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 4 | ..... | 76 2 | Opgave en proces ............................................................. | 21 3.5.5 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 5 | ..... | 78 2.1 | Doelen ................................................................................. | 21 3.5.6 | Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 6 | ..... | 79 2.2 | De verstedelijkings- en mobiliteitsopgave ............................. | 22 | 3.6 | Overzicht van de alternatieven | ............................................ | 80 2.3 | Onderzoekstappen | ..............................................................

| 24 4 | Aanpak effectonderzoek ..................................................82 2.4 | Startfase .............................................................................. | 25 4.1 | De Referentiesituatie | ........................................................... | 82 2.5 | Analysefase ......................................................................... | 26 4.1.1 | Uitgangspunten verstedelijking tot 2040 | ....................... | 82 2.6 | Beoordelingsfase ................................................................. | 29 4.1.2 | Uitgangspunten mobiliteitssysteem tot 2040 | ................ | 83 2.6.1 | Beslissingen na de beoordelingsfase ........................... | 35 | 4.2 | Wijze van beoordelen .......................................................... | 83 2.7 | Verdiepingsfase ................................................................... | 36 4.2.1 | Beoordelingskader ....................................................... | 83 2.7.1 | Verdiepende onderzoeken voor het tracé ..................... | 36 | 4.2.2 | Beoordelingsmethode .................................................. | 84 2.7.2 | Te beoordelen varianten tracé ...................................... | 38 | 4.3 | Verkeersmodellen ............................................................... | 84 2.7.3 | Nieuwe oplossingen voor de halte Utrecht Centraal ......

| 41 | 4.3.1 | Verkeersmodel Regio Utrecht (VRU) ........................... | 84 2.7.4 | De onderzoeksvarianten .............................................. | 48 | 4.3.2 | De Verbindingswijzer ................................................... | 85 2.7.5 | Technische beoordeling van de varianten..................... | 51 | 4.4 | Gevoeligheidsanalyses ........................................................ | 85 2.7.6 | Participatie | ................................................................... | 53 5 | Beoordeling effecten .........................................................86 2.7.7 | Conclusie van de verdiepingsfase ................................ | 55 | 5.1 | Doelbereik en | Toekomstvastheid | ......................................... | 86 2.8 | Beslissingen na de verdiepingsfase | ..................................... | 56 | 5.1.1 | Doelbereik ................................................................... | 86 5.1.2 | Toekomstvastheid | ....................................................... | 87 Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 16 5.2 | Technische | aspecten | ........................................................... | 88 Lijst met afkortingen .............................................................. | 125 5.2.1 | Effectnotitie Technische | Inpassing | en | Haalbaarheid .....

| 88 | Bijlagen ................................................................................... | 126 5.2.2 | Effectnotitie Realisatietermijn en Faseerbaarheid | ......... | 89 | Colofon | ................................................................................... | 127 5.3 | Effecten op | gezond | stedelijk leven ....................................... | 91 5.3.1 | Bereikbaarheid en Verkeersveiligheid........................... | 91 5.3.2 | Trillingen ...................................................................... | 94 5.3.3 | Geluid | .......................................................................... | 95 5.3.4 | Luchtkwaliteit ............................................................... | 96 5.3.5 | Ruimtelijke Kwaliteit ..................................................... | 97 5.3.6 | Externe Veiligheid ...................................................... | 101 5.3.7 | Gezondheid ............................................................... | 101 5.3.8 | Uitvoeringshinder ....................................................... | 102 5.3.9 | Bodem ....................................................................... | 103 5.3.10 | Water ......................................................................... | 104 5.3.11 | Archeologie en Cultuurhistorie....................................

| 106 5.3.12 | Ecologie en Natuur..................................................... | 106 5.3.13 | Duurzaamheid ........................................................... | 107 5.3.14 | Klimaatadaptatie | ........................................................ | 108 5.4 | Aanlegkosten | ..................................................................... | 109 5.4.1 | Risico’s ...................................................................... | 109 5.5 | Operationele kosten | ........................................................... | 110 5.6 | Effecten MKBA .................................................................. | 112 5.7 | Conclusies effectbeoordeling ............................................. | 112 6 | Het Voorkeursalternatief................................................. | 114 7 | Vervolg............................................................................. | 118 7.1 | De planuitwerkingsfase ...................................................... | 118 7.2 | Aandachtspunten planuitwerking en leemten in kennis ....... | 118 Verklarende woordenlijst ...................................................... | 121 Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 17 ` 18 1 Inleiding 1.1 A anleiding MIRT-verkenning OV en Wonen De regio Utrecht groeit en wordt drukker.

De regio kent een grote vraag naar nieuwe woon- en werklocaties en een sterke toename in mobiliteit, zowel in, van, naar als door de regio. Om de gezonde groei van de regio te ondersteunen onderzoeken Rijk en regio in de MIRT-verkenning OV en Wonen één van de randvoorwaarden hiervoor: een schaalsprong in het Utrechtse ov-sy steem. Deze verkenning is daarmee een belangrijk puzzelstuk om de bredere verstedelijkingsopgave in de regio mogelijk te maken. Regio Utrecht: Aantrekkelijk wonen, werken en recreëren De regio Utrecht is een veelzijdige regio met een hoge kwaliteit van leven, een duurzame leefomgeving en een sterke en innovatieve economie. De steden, dorpen en landschappen behoren tot de meest aantrekkelijke van Nederland. Met de andere metropoolregio's Amsterdam en Eindhoven is Utrecht de economische motor van Nederland. Regio Utrecht werkt samen aan een gezondere duurzamere toekomst en is koploper in gezondheidsinnovatie. Bijna de helft van alle banen in de regio relateert aan het gezondheidscluster wat vooral huist op het grootste en snelst groeiende Science Park van Nederland. De regio is bovendien een cruciale schakel in het nationale en internationale netwerk van auto-, spoor- en vaarwegen. Geen wonder dat deze regio de afgelopen decennia zowel demografisch als economisch snel is gegroeid. Het is een plek waar mensen graag wonen, werken, studeren en recreëren.

De regio groeit en wordt drukker Rijk en regio hebben de afgelopen jaren gezamenlijk ges t udeerd op de vraag hoe regio Utrecht kan groeien en ook bereikbaar en leefbaar blijft. Er is een opgave van 165.000 woningen en 110.000 arbeidsplaatsen in Metropoolregio Utrecht. Daarvan komt bijna de helft in Groot Merwede en Rijnenburg. Tegelijkertijd loopt het bestaande ov-systeem, en in het bijzonder de ov-routes van en naar Utrecht Centraal en het Utrecht Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Science Park (USP), richting 2040 vast. Zonder gerichte investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer ontstaat een rem op woningbouw, neemt de drukte op de weg en in het ov verder toe en verslechtert de kwaliteit van de openbare ruimte. De MI RT-verkenning OV en Wonen is er daarom op gericht de knelpunten weg te nemen, de woningbouwopgave mogelijk te maken en tegelijkertijd de economie te versterken. In hoofdstuk 2 ‘Opgave en proces’ wordt ingegaan op de specifieke doelstellingen waar de MIRT-verkenning een oplossing voor wil bieden. 1.2 Doel Verkenningenrapport en planMER Dit Verkenningenrapport en planMER is het eindrapport van de MIRT - verkenning OV en Wonen. Het bevat de opgave en doelen van de verkenning, het doorlopen onderzoeks- en participatieproces , de resultaten van de (milieu)effectenstudie (planMER) en het Voorkeursalternatief.

Ook wordt een doorkijk gegeven naar de planuitwerking, de volgende stap in het MIRT proces. Zie ook bijlage A voor meer details over milieueffectrapportages en wettelijke eisen hieromtrent. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 19 1.3 Participatie in de MIRT-verkenning De gehele MIRT -verkenning OV en Wonen is in samenspraak en in samenwerking met de omgeving doorlopen. In alle fasen is een actief participatietraject gevolgd. Startfase In de startfase organiseerden we een aantal (online) bijeenkomsten voor bewoners en belangenorganisaties. Ook gaven mensen ideeën en aandachtspunten mee via een online platform. Dit leidde tot aanvullingen op de mogelijke oplossingsrichtingen. Analysefase In de analysefase werkten we deze oplossingsrichtingen uit tot concrete maatregelenpakketten. Om de omgeving te informeren en reacties te verzamelen, organiseerden we in 2022 informatiebijeenkomsten. Aan het einde van de analysefase is besloten welke maatregelen kansrijk zijn om verder te onderzoeken. Beoordelingsfase Aan het begin van deze fase werd de NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) ter inzage gelegd. Hierin staat beschreven wat er precies in deze fase van de verkenning is onderzocht. I n 2023 zij n hiervoor meerdere informatiebijeenkomsten georganiseerd.

Een belangr ijk onderdeel van de procedure is het vragen van advies aan de Commissie mer. Deze Commissie heeft op 13 juli 2023 haar tussentijdse advies uitgebracht. In april 2024 organiseerden we een drietal informatiebijeenkomsten over de resultaten van het onderzoek in deze fase. En in het najaar van 2024 hebben we een aantal spreekuren gehouden. Een k lankbordgroep met vertegenwoordigers van belangenpartijen van wijken of bijvoorbeeld gebruikers van het OV en de fiets reflecteerde tijdens de beoordelingsfase op tussenproducten. Verdiepingsfase Ook in de verdiepingsfase hebben we informatiebijeenkomsten georganiseerd. In april 2025 zijn drie avonden georganiseerd over de ontwikkelde varianten: twee in Utrecht, één in Nieuwegein. Daarnaast is er in 2025 een enquête uitgezet onder inwoners van Utrecht en Nieuwegein die in totaal 2.498 keer is ingevuld. En er zijn gesprekken geweest met bedrijven en ontwikkelaars langs het mogelijke tracé van de Merwedelijn. De inhoudelijke uitkomsten hiervan worden beschreven in paragraaf 2.7.6. Reflectie van experts Naast bewoners, belanghebbenden en de commissie mer zijn experts van buiten het project gevraagd om te reflecteren. Tijdens de beoordelingsfase door een Q -Team (kwaliteitsteam) en i n de verdiepingsfase door een expertteam.

Alle z ienswijzen, adviezen en aandachtspunten zijn meegenomen in de verdere planvorming, en komen waar van toepassing samen in deze rapportage. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 20 1.4 Leeswijzer Dit rapport beschrijft het doorlopen proces van de MIRT-verkenning, en volgt daarbij de spelregels voor het MIRT -proces. In het rapport wordt regelmatig verwezen naar eerder gepubliceerde stukken of bijlagen. Deze zijn te vinden in op de website van U Ned. In hoof dstuk 2 wordt het doorlopen proces van de MIRT-verkenning beschreven. Hierbij komen de doelen en problematiek aan bod en worden de belangrijkste knelpunten op het gebied van mobiliteit en verstedelijking geïdentificeerd. Onderdeel van hoofdstuk 2 is een beschrijving van de gemaakte keuzes. In hoof dstuk 3 zijn de maatregelen en de verschillende alternatieven beschreven en gevisualiseerd in woord en beeld. In hoofdstuk 4 wordt uitgelegd binnen welk beoordelingskader de Alternatieven uit hoofdstuk 3 beoordeeld zijn. Ook wordt hier de zogenaamde Referentiesituatie beschreven. Dit is de situatie ten opzichte waarvan de Alternatieven beoordeeld moeten worden. Hoofds tuk 5 beschrijft de feitelijke effectbeoordeling van de zes Alternatieven.

Hierin komt de effectiviteit van de maatregelen op onderwerpen als doelbereik, gezond stedelijk leven (met inbegrip van de milieueffecten) en technische aspecten als haalbaarheid en maakbaarheid aan bod. Hoofds tuk 6 beschrijft de redenatie en de argumenten voor de keuze van het voorgestelde Voorkeursalternatief. Tot slot biedt hoofdstuk 7 een blik op de vervolgstappen van deze MIRT- verkenning OV en Wonen. Hier kom t de aanpak voor de volgende planfase aan bod, evenals de inhoudelijke aandachtspunten voor de planuitwerking. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 21 2 Opgave en proces 2.1 Doelen De MIRT-verkenning OV en Wonen richt zich op het oplossen van knelpunten in het mobiliteitssysteem, het mogelijk maken van de beoogde woningbouw en het versterken van de economie. Daartoe zijn door Rijk en regio drie hoofddoelstellingen geformuleerd waaraan mogelijke maatregelen moeten bijdragen: 1. Het bet er bereikbaar maken per OV van nieuwe woon- en werklocaties in Utrecht Zuidwest en Nieuwegein in 2030 en verder. 2. Het beter bereikbaar maken per OV van Utrecht Science Park (USP); 3. Het voorkomen van overbelasting rond Utrecht Centraal; De in deze r apportage beschreven maatregelen hebben tot doel deze drie doelstellingen zo goed mogelijk te verwezenlijken. In de volgende paragraaf wordt beschreven waarom deze doelen zijn gekozen.

Figuur 2-1: Visualisatie van de drie doelen van de MIRT-verkenning OV en Wonen

2.2 | De verstedelijkings- en mobiliteitsopgave | betaalbare woning te vinden in de omgeving van Utrecht. Zo woont men in de buurt van werk en hoeft men hiervoor niet ver te reizen, wat de druk Bereikbaarheid nieuwe woon- | en werklocaties | op het mobiliteitssysteem verlaagt. Utrecht staat in de top 10 van ‘meest verhitte’ gemeenten met betrekking tot de woningmarkt. De gemeenten Utrecht en Nieuwegein bouwen samen tot en met 2030 25.50 0 woningen in Groot Merwede. Na 2030 ligt er potentie voor de bouw van circa 37.000-47.000 woningen in Groot Merwede en Rijnenburg. Dit gebied is daarmee één van de grootste verstedelijkingslocaties van Nederland. Het ‘MIRT-Onderzoek A12-zone in samenhang met Rijnenburg’ (2025) beschrijft hoe de deelgebieden er in de toekomst uit zouden kunnenzien. - De A12-zone (het gebied rondom de snelweg A12 tussen knooppunten Oudenrijn en Lunetten) wordt ontwikkeld tot een hoogstedelijk woon- | en werkgebied. Per deelgebied betekent dit het volgende: o | Stadseiland Zuid, bestaande uit de gebieden Westraven, Woonboulevard en Merwedekanaalzone | deelgebied 6, wordt | een | hoogstedelijk | gebied | met woningen en werkgelegenheid. o In Galecopperzoom is hoogstedelijke ontwikkeling voorzien | met woningen en werkgelegenheid. Mogelijk rondom een multimodale knoop.

o | In Laagraven zijn mogelijkheden voor een uitbreiding en versterking van groen, water en andere voorzieningen. - Voor Rijnenburg wordt een duurzaam en volwaardig nieuw stadsdeel voorzien, verbonden met de omliggende gebieden. Het per OV bereikbaar maken van Rijnenburg is buiten scope | van deze Verkenning. Wel is de bijdrage van de maatregelen | aan het | Figuur 2-2: Overzicht Woningbouwlocaties rondom Utrecht op termijn mogelijk maken van Rijnenburg onderdeel van het beoordelingskader. | Bereikbaarheid Utrecht Science Park Het aantal reizigers op belangrijke OV-lijnen in Utrecht Zuidwest | Het Utrecht Science Park is de grootste en snelst groeiende campus van verdubbelt tussen 2022 en 2040. Dit kan het huidige OV-systeem niet | Nederland en een van de grootste banenmotors in de regio. Ook is er aan. Ongeveer 75% van de te bouwen woningen tot en met 2030 in Groot | sprake van druk op de snel- | en stedelijke wegen. Daarom is het nodig dat Merwede is afhankelijk van de toekomstige schaalsprong van het OV en | meer reizigers met openbaar vervoer naar het USP gaan. daarmee van de maatregelen die in deze MIRT-verkenning zijn onderzocht, zoals de Merwedelijn. Zonder een schaalsprong in het OV- | Tussen Utrecht Centraal en het USP is in de periode tussen 2022 en 2040 netwerk is onvoldoende ruimte in het mobiliteitssysteem om nieuwe inwoners van A naar B te brengen.

Met het realiseren van extra woningen | sprake van een groei van ruim 70% van het aantal OV- reizigers. Deze blijft het voor midden- | en lage inkomens in de toekomst mogelijk een | toename van reizigers leidt zonder maatregelen tot overvolle bussen en Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 22 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 23 trams naar Utrecht Centraal. Rondom Utrecht Centraal ontstaan busfiles. Waardoor reizigers niet of met veel vertraging op hun bestemming komen. Op de huidige tram-busbaan op het USP worden de trams te vol en gaan bussen en trams elkaar in de weg zitten. Daardoor wordt het OV onbetrouwbaar en het oversteken van de Heidelberglaan door voetgangers en fietsers lastiger en onveiliger. De drukte bij het in- en uitstappen van Tram 22 op het USP zorgt voor minder veilig oversteken rondom de haltes. Figuur 2-4: Tramlijn 22 op USP Bereikbaarheid Utrecht Centraal Utrecht is op de weg en via het spoor de schakel voor verbindingen vanuit Noord-, Oost- en Zuid-Nederland en de Randstad. Als er veel nieuwe woningen en arbeidsplaatsen komen in Utrecht en daarbuiten, dan zijn investeringen in het OV onmisbaar.

Dat voorkomt dat nieuwe bewoners, werknemers of studenten de auto kiezen in plaats van het OV, en voorkomt dat het nog drukker wordt op de weg en de Ring Utrecht vaker of heviger vastloopt. Als er geen maatregelen genomen worden, dan ontstaan er een aantal knelpunten op (in de omgeving van) de landelijke knoop Utrecht Centraal. Rond het station komen veel verkeersstromen samen (voetgangers, fietsers, bussen en auto’s). Het is hier straks nóg drukker, met als gevolg dat een aantal kruispunten en wegen vastlopen. Dit betekent dat het aantal bussen naar Utrecht Centraal niet kan groeien, terwijl de reizigers niet meer in de bussen passen. Belangrijke knelpunten zijn de corridor Van Zijstweg, Europalaan, busbaan Transwijk (van/naar Papendorp) en de binnenstadsas). Daarnaast zorgt ook de overstap van tram naar trein de piekafvoer van reizigers uit Tram 22 richting het treinstation voor een knelpunt voor voetgangers. Niet alleen OV-reizigers, maar ook fietsers en voetgangers komen in de knel. Groeiende fiets - en voetgangersstromen, vooral in de buurt van Utrecht Centraal, kruisen met de grote OV -stromen. Hierdoor komt niet alleen het stedelijk netwerk steeds meer onder druk te staan, maar de algehele leefbaarheid van Utrecht (Zuidwest). Figuur 2-3: Utrecht Centraal heeft een centrale netwerkfunctie

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7ea0f8fa-bf2d-40db-891a-9ac48c7f7a75?agendaItemId=b49e169b-30d7-4cee-9c94-b4676b52f14a