Verkenning Arbeidsmarkt Kraamzorg Gemeente Utrecht - Eindrapport - 21 02 2025
Tekst van het document
Kraamzorg in de knel Een verkenning naar de arbeidsmarkt van kraamverzorgenden in de gemeente Utrecht Eindrapportage 21 februari 2025
Advies door Inzicht | Jerien den Blanken
Management Samenvatting: Tekort aan kraamverzorgenden in Utrecht én in de regio Tekort aan kraamverzorgenden in Utrecht en KSV regio Utrecht, met name in de zomer: Met name in de zomerperiode ontstaat er een aanzienlijk tekort aan kraamverzorgenden in de regio Utrecht, waarbij de problematiek het grootst is in de gemeente Utrecht. In juli 2024 was het verschil tussen vraag en aanbod daar naar schatting 128 kraamverzorgenden. In dezelfde periode was er in de rest van de KSV regio Utrecht een geschat tekort van 31 kraamverzorgenden. Samen maakt dit een tekort in de gehele regio Utrecht van 159 kraamverzorgenden. Aangezien het aantal geboortes, zeker in de gemeente Utrecht, naar verwachting verder toeneemt, er signalen zijn dat de uitstroom uit de beroepsgroep hoog blijft terwijl de instroom beperkt is, zal de schaarste in de komende jaren naar verwachting aanwezig blijven en toenemen. Onwenselijke gevolgen: Er is een daling te zien van het gemiddeld aantal uren kraamzorg per gezin en steeds vaker lijkt het aantal uren onder het wettelijk minimum van 24 uur te liggen. Kwetsbare gezinnen worden hier waarschijnlijk extra door getroffen. Sinds augustus 2023 bestaat er een wachtlijst voor gezinnen die geen kraamzorg kunnen vinden. In totaal hebben 900 Utrechtse gezinnen zich hiervoor aangemeld1. Met name de wijken Overvecht en Oost zijn oververtegenwoordigd.
Van zeker 28 Utrechtse gezinnen van de wachtlijst weten we dat zij geen kraamzorg hebben ontvangen2. Verkennende analyse als basis voor gezamenlijke maatregelen: Deze verkenning van de arbeidsmarkt voor kraamverzorgenden in de gemeente Utrecht biedt een gedeeld inzicht in de knelpunten en vormt een basis voor gezamenlijke actie. Het is van belang de situatie nauwgezet te monitoren en hierover periodiek te rapporteren aan alle direct betrokken partijen. Hiervoor is datakwaliteit en beschikbaarheid, waaronder de wachtlijst, een randvoorwaarde. Verdiepend onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van de arbeidsmarkttekorten kan helpen bij het ontwikkelen van effectieve en gerichte maatregelen. De gemeente Utrecht is opdrachtgever van deze verkenning. Dit onderzoek kwam tot stand in samenwerking met Zilveren Kruis en het Kraamzorg Samenwerkingsverband (KSV) regio Utrecht.
Voor de gemeente Utrecht is het verschil tussen vraag en aanbod in de zomerpiek 128 kraamverzorgenden. In de rest van de KSV regio Utrecht 31. In de gehele KSV regio Utrecht is tijdens de zomerpiek een tekort van 159 kraamverzorgenden.
128
159
31
214 183
172
44 Vraag
Aanbod Gemeente Utrecht
Vraag
Aanbod
Overige gemeenten KSV regio Utrecht
Netto aantal benodigde Aantal kraamverzorgenden Netto aantal benodigde Aantal kraamverzorgenden kraamverzorgenden in wonend in gemeente, kraamverzorgenden in wonend in overige gemeenten, zomerpiek beschikbaar in zomer zomerpiek beschikbaar in zomer
1. In gehele KSV regio Utrecht zijn dit er circa 1500 | 2. 44 in gehele KSV regio Utrecht; Wel hebben ze de optie gehad om van het kraamcentrum gebruik te maken.
2
Over deze rapportage: Van gedeeld inzicht naar gezamenlijke acties Deze verkennende arbeidsmarktanalyse vormt een basis voor gezamenlijke en contextgerichte acties Over deze rapportage: Verkenning op basis van data kraamzorg, zorgverzekeraars en gemeente
Leeswijzer: Paginatitels vertellen het verhaal
Aanleiding: Professionals in de geboortezorg signaleren tekorten in de kraamzorg, vooral voor gezinnen in een kwetsbare situatie. Een feitelijk onderbouwd beeld ontbrak tot nu toe.
Het rapport start met de vraag naar kraamzorg, vervolgens komt het aanbod van kraamverzorgenden in gemeente Utrecht en in de KSV regio Utrecht aan de orde. Hierna volgt informatie over het aantal uren kraamzorg en de wachtlijst in de KSV regio Utrecht.
Urgentie: De gemeente Utrecht investeert met het programma Kansrijke Start in de eerste 1000 dagen van elk kind, met extra aandacht voor kwetsbare gezinnen. Kraamzorg is hierin onmisbaar. ▪ Ondersteunt ouders met hun pasgeboren baby ▪ Assisteert verloskundigen bij de bevalling ▪ Signaleert problemen en schakelt hulp in wanneer dit nodig blijkt Samenwerking: De gemeente Utrecht is opdrachtgever van deze verkenning. Dit onderzoek kwam tot stand in samenwerking met Zilveren Kruis en het Kraamzorg Samenwerkingsverband (KSV) regio Utrecht. Opdrachtnemer en opsteller van dit document is een extern (arbeidsmarkt)analist.
Onderaan elke pagina staan de voetnoten en bronverwijzingen. Het rapport sluit af met bijlagen, waarin onder andere de methodiek van de analyse nader wordt toegelicht.
Dit rapport is zodanig opgebouwd dat de paginatitels de kern van het verhaal weergeven. Door op elke pagina dieper in te gaan, vindt u nadere onderbouwing en toelichting.1
Vervolgstappen: Deze analyse bundelt bestaande data en kennis over de kraamzorg in Utrecht. Het vormt de basis voor een gezamenlijke regionale arbeidsmarktstrategie. Als gemeente kunnen we gezamenlijke acties stimuleren, maar niet realiseren zonder onze partners. We zoeken daarom actief de samenwerking met de (samenwerkende) zorgorganisaties, opleiders en zorgverzekeraar. 1. Daar waar mogelijk richt de analyse zich op de gemeente Utrecht. In sommige gevallen is de data enkel beschikbaar op KSV regio Utrecht niveau.
3
Geboortes én vraag naar kraamzorg pieken in de zomer Schatting van het aantal gezinnen dat kraamzorg nodig heeft én wil, gemeente Utrecht, 20241 Zomerpiek In juli 2024 wilden 365 gezinnen kraamzorg ontvangen. Bij een deel loopt de zorg door in augustus. Hierbij is rekening gehouden met gezinnen die vrijwillig geen kraamzorg willen.
390
370
365
350
330
Verschil van circa 13% in geboortes en daarmee vraag naar kraamzorg tussen winters en zomers2
310
Het aantal geboortes en daarmee de gezinnen die kraamzorg willen ontvangen neemt in de gemeente Utrecht naar verwachting de komende 10 jaar gemiddeld met 1,7% per jaar toe.
290
270
250 jan-24
feb-24
mrt-24
apr-24
mei-24
jun-24
jul-24
aug-24
sep-24
okt-24
nov-24
dec-24
1. Op basis van geboorterealisatie (2024). Aannames gebruikt in de berekening: a) 5% van de potentiële cliënten wil vrijwillig g een kraamzorg; b) In 1,5% van de bevallingen worden meerlingen geboren; | 2. 13% op basis van realisatiecijfers 2021 t/m 2024. Wi nter is dec, jan, feb. Zomer is juli, aug, sept. Bron: Utrecht in Cijfers (peildatum januari 2025), bewerkt door Advies door Inzicht.
4
Om alle gezinnen van kraamzorg te voorzien waren in juli 2024 in Utrecht 172 kraamverzorgenden nodig Schatting vraag naar kraamverzorgenden in gemeente Utrecht, op basis van aantal gezinnen dat kraamzorg wil in zomerpiek (juli 2024) en realistisch scenario. 250
200
▪ In juli 2024 wilden 365 gezinnen kraamzorg ontvangen. Het aantal kraamverzorgenden dat hiervoor nodig is, is primair afhankelijk van het aantal uren kraamzorg dat gezinnen nodig hebben. Bij deze vraagbepaling wordt er idealiter geen rekening gehouden met eventuele arbeidsmarkttekorten.
150
▪ Voor deze verkenning is een “realistisch scenario” uren kraamzorg opgesteld waarin vijf groepen gezinnen, verschillend aantal uren kraamzorg krijgen. Dit is een versimpeling van de werkelijkheid.1 “Realistisch scenario” Aandeel
100
172 50
0
Netto benodigd aantal kraamverzorgenden in gemeente Utrecht, juli 2024
Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4 Groep 5
Uren 10% 30% 25% 25% 10%
Totaal
100%
15 24 38 49 65
Gemiddeld aantal uren per gezin
37,0
▪ Om toe te rekenen naar benodigd aantal personen zijn er aannames gedaan over de gemiddelde deeltijdfactor en het aandeel ineffectieve uren per kraamverzorgende.2 Meer toelichting over de methode is te vinden in bijlage C.
1. Dit scenario is besproken met de kraamzorgsector en zorgverzekeraar. Deze scenario zijn enkel opgesteld ten behoeve van deze arbeidsmarktverkenning en betreft geen (bindende) afspraak tussen partijen. Zie bijlage A voor meer informatie over de scenario’s. | 2. Gemiddelde deeltijdfactor van 0,59 op basis van gegevens vanuit KCKZ; Ineffectieve uren (ziekte, scholing, enz.), exclusief vakanties, v an 15%. Bron: Utrecht in Cijfers, bewerkt door Advies door Inzicht. Deeltijdfactor via KCKZ registratiedata; aandeel ineffectieve ure n betreft een schatting gevalideerd door klankbord
5
Het aantal kraamverzorgenden dat woont in Utrecht ligt aanzienlijk lager dan de vraag: 113 verschil. Aanbod van kraamverzorgenden op basis van registratiedata Kwaliteitsregister Kraamzorg, peildatum 2 februari 2025 ▪ Het Kenniscentrum Kraamzorg (KCKZ) zet zich in voor de kwaliteit van kraamzorg in Nederland. Dit doen zij onder andere door het bijhouden van het Kwaliteitsregister. Hiervoor kunnen alle kraamverzorgenden (loondienst en zelfstandig) zich registreren en accrediteren. ▪ In de registratiedata van KCKZ zitten 56 kraamverzorgenden met opgegeven woonplaats gemeente Utrecht. Uitgaande van een dekkingsgraad van 95%1 komt dat uit op 59 kraamverzorgenden. ▪ Het aanbod van kraamverzorgenden in gemeente Utrecht ligt met 59 aanzienlijk lager dan de (piek)vraag van 172. ▪ Voor het resterende deel zijn gezinnen in de gemeente Utrecht afhankelijk van kraamverzorgenden vanuit elders. Kraamverzorgenden werken graag dicht bij hun woonplaats, mede door het niet vergoeden van hun reistijd. Kraamverzorgenden uit gemeenten om Utrecht heen vervullen het grootste deel van de Utrechtse vraag. Aanvullende informatie populatie kraamverzorgenden in Utrecht: - Gemiddelde leeftijd van 48 jaar en 10 maanden (landelijk 47 jaar en 3 maanden) - 20% bereikt binnen vijf jaar de pensioengerechtigde leeftijd - De opgegeven deeltijdfactor komt uit op 0,59 fte (landelijk 0,57 fte).
In totaal omvat het aantal hiermee 35 fte. - Het ziekteverzuim is in de kraamzorg met circa 10% (landelijk) relatief hoog2
113 172
Verschil in de vraag naar en het aanbod van kraamverzorgenden in gemeente Utrecht, juli 2024, exclusief vakanties
59
Vraag
Aanbod
Netto aantal benodigde kraamverzorgenden in zomerpiek, gemeente Utrecht
Aantal kraamverzorgenden wonend in gemeente Utrecht
1. Het is onbekend welk precieze aandeel van alle kraamverzorgenden in Nederland zich heeft geregistreerd. Naar schatting van KC KZ zelf is de dekkingsgraad circa 95% van de gehele populatie, in verband met de verplichting is vanuit zorgverzekeraars dat je zowel in loondienst als ZZP in het kwaliteitsregister geregistreerd moet staan om de zorg vergoed te krijgen. | 2. Geen Utrecht specifiek informatie beschikbaar Bron: Geanonimiseerde registratie van het Kwaliteitsregister Kraamverzorgenden; www.kckz.nl; | | Landelijek data in kader linksonder op basis van Factsheet Kraazorg 2024-2028 van BO geboortezorg | Ziekteverzuim via Vernet Kraamzorg Analyse Q4 - 2024
6
In overige deel KSV regio Utrecht wonen wél meer kraamverzorgenden dan vraag Aanbod van kraamverzorgenden in overige gemeenten KSV regio Utrecht, op basis van registratiedata Kwaliteitsregister Kraamzorg, exclusief vakanties ▪ Volgens dezelfde methodiek is gekeken naar de vraag naar– en het aanbod van kraamverzorgenden in de overige gemeenten in KSV regio Utrecht.1 ▪ Hieruit blijkt dat in de KSV regio Utrecht gemeenten, exclusief gemeente Utrecht, gezamenlijk het aanbod de vraag oversteeg met 30 kraamverzorgenden.2 ▪ Dit is met name het geval in de gemeente Houten, Lopik en De Ronde Venen.3 Kraamverzorgenden uit gemeenten met een overschot zullen ook ingezet worden in andere gemeenten (met beperkte reisafstand). ▪ De gemeente Vijfheerenlanden (22 personen) en Zeist (13 personen) hebben, in mindere mate dan gemeente Utrecht, minder kraamverzorgenden die wonen in hun gemeente dan hun vraag.
30
Verschil in de vraag naar en het aanbod van kraamverzorgenden in de overige gemeente van KSV regio Utrecht, juli 2024, exclusief vakanties
244 214
Figuur: Saldo vraag en aanbod kraamzorg gemeenten KSV regio Utrecht4 Groot “overschot” Klein “overschot” Geen “overschot” geen “tekort” Klein “tekort” Groot “tekort” Geen onderdeel van KSV regio Utrecht
Vraag
Aanbod
Netto aantal benodigde Aantal kraamkraamverzorgenden in verzorgenden wonend zomerpiek, overige gemeenten in overige gemeenten in KSV regio Utrecht in KSV regio Utrecht
1. Op basis van “Realistisch scenario”, zie bijlage A. | 2. In juli 2024 | 3. Zie bijlage D voor het gehele overzicht aan tekort/overschot van kraamverzorgenden van gemeenten in de KSV regio Utrecht. | 4. Groot overschot: 10 en meer personen; Klein overschot: tussen 10 en 5 personen; Geen overschot/tekort: tussen 5 en -5 personen; Klein tekort: tussen 5 en 25 personen. Groot tekort: meer dan 25 personen. Bron: Geanonimiseerde registratie van het Kwaliteitsregister Kraamverzorgenden; www.kckz.nl;
7
Het overschot in overige gemeenten in de KSV regio is te klein om voor gemeente Utrecht te compenseren Samenvoeging van saldo netto (piek)vraag en aanbod gemeente Utrecht en overige gemeenten in KSV regio Utrecht, juli 2024, exclusief vakanties kraamverzorgenden
▪ In de gemeente Utrecht was er in juli 2024 een vraag van netto 172 kraamverzorgenden, terwijl er 59 in de eigen gemeente wonen. Dit resulteert in een verschil van 113 kraamverzorgenden.
Het overschot aan kraamverzorgenden van 30 personen in de overige gemeenten in KSV regio Utrecht is te klein om het “tekort” van 113 personen in de gemeente Utrecht te compenseren.
30
▪ In de overige gemeenten van KSV regio Utrecht was er in juli 2024 vraag naar 214 kraamverzorgenden. In deze regio wonen 244 kraamverzorgenden. Een “overschot” van 30 personen. ▪ Dit “overschot” in de overige gemeenten van KSV regio Utrecht is niet voldoende groot om het “tekort” in gemeente Utrecht geheel te compenseren.1
113
244 214
172
59
Vraag
Aanbod
Vraag
Aanbod
Netto aantal benodigde kraamverzorgenden in zomerpiek, gemeente Utrecht
Aantal kraamverzorgenden wonend in gemeente Utrecht
Netto aantal benodigde kraamverzorgenden in zomerpiek, overige gemeenten in KSV regio Utrecht
Aantal kraamverzorgenden wonend in overige gemeenten in KSV regio Utrecht
1. Deze conclusie houdt stand, ook wanneer de gehele provincie Utrecht en niet enkel de KSV regio Utrecht, in acht wordt genomen .
8
Rekening houdend met zomervakanties van kraamverzorgenden is het tekort groter: 128 in Utrecht Samenvoeging van saldo netto (piek)vraag en aanbod gemeente Utrecht en overige gemeenten in KSV regio Utrecht, juli 2024, inclusief vakanties kraamverzorgenden
▪ De piek in het aantal geboortes en daarmee de vraag naar kraamzorg valt samen met de zomer(school)vakanties. In de maanden juni t/m september is steeds circa een kwart van het personeel op vakantie.1
Voor de gemeente Utrecht is het verschil tussen vraag en aanbod in de zomerpiek 128 kraamverzorgenden. In de rest van de KSV regio Utrecht 31. In de gehele KSV regio Utrecht is tijdens de zomerpiek een tekort van 159 kraamverzorgenden.
▪ Op het moment dat in de analyse rekening wordt gehouden met de afwezigheid van kraamverzorgenden vanwege zomervakantie, daalt het aanbod met 25% in de piekmaand. Het aanbod in aantal kraamverzorgenden is in deze periode tijdelijk lager.
▪ Het verschil in de gemeente Utrecht tussen vraag en aanbod is, rekening houdend met de vakanties, 128 kraamverzorgenden.
128
159
31
214 183
172
▪ In de overige gemeenten van de KSV regio Utrecht valt op dat ook hier, rekening houdend met vakanties, de vraag groter is dan het aanbod. In de gehele KSV regio Utrecht, inclusief de gemeente Utrecht, is in de zomerpiek een tekort aan kraamverzorgenden van 159 personen.2
44 Vraag
Aanbod
Vraag
Aanbod
Netto aantal benodigde Aantal kraamverzorgenden Netto aantal benodigde Aantal kraamverzorgenden kraamverzorgenden in wonend in gemeente kraamverzorgenden in wonend in overige gemeenten zomerpiek, gemeente Utrecht, beschikbaar in zomerpiek, overige in KSV regio Utrecht, Utrecht zomer gemeenten in regio beschikbaar in zomer 1. Schatting op basis van input KSV regio Utrecht | 2. De aannames van 15% ineffectieve tijd en 25% van personeel dat in zomer op vakantie is zijn hierin belangrijk en onzeker. In bijlage F is weergegeven wat de situatie is als deze aannames andere waardes hebben. Conclusie: het tekort in de gemeente Utrecht én KSV regio Utrecht is – onafhankelijk van de aannames - aanwezig.
9
Gevolg van tekorten: Minder uren kraamzorg én indicatie dat dit vaker onder minimum van 24 uur ligt Aantal uur kraamzorg per gezin neemt af
Indicatie dat vaker wettelijk minimum uren niet wordt geleverd
Gemiddeld aantal uren kraamzorg per gezin1, KSV regio Utrecht2
Aantal gezinnen met minder dan 24 uur gedeclareerde kraamzorg, KSV regio Utrecht, op jaartotalen3
42
35%
KSV regio Utrecht Nederland totaal
30%
40
Nadere bestudering van de onderliggende (Vektis) data is wenselijk. Het kan zijn dat cliënten die een deel van hun kraamzorg in het ziekenhuis, kraam- of geboortecentrum hebben ontvangen als nieuwe cliënt in de dataset terecht komen wanneer ze thuis ook nog kraamzorg krijgen. Dit vervuilt de dataset.
KSV regio Utrecht
25% 38
20% 36 15% 34
32
Het gemiddeld aantal uren kraamzorg per gezin is in circa 2,5 jaar gedaald van 40 uren naar circa 33 uren. Deze trend is ook landelijk zichtbaar. Deze cijfers zijn exclusief de zgn. opslagwijken.1 De arbeidsmarkt in de gemeente Utrecht is krapper dan gemiddeld in KSV regio Utrecht. Derhalve zijn deze beide grafieken waarschijnlijk een onderschatting van de situatie in gemeente Utrecht.
30 1-2022
7-2022
1-2023
7-2023
29%
10%
33,0
16%
18%
5%
1-2024
7-2024
0% 2022
2023
2024
1. Onder declaratiecode niet-opslagwijk. Een opslagwijk is een wijk waarin de zorgzwaarte van de inwoners hoger ligt dan gemiddeld. Meer informatie over opslagwijken, zie pag. 8 en bijlage C. | 2. Zie bijlage A voor informatie over KSV regio Utrecht | 3. Excl. gezinnen die 0 uren kraamzorg krijgen; Deze cijfers zijn incl. (a) cliënten die kiezen voor uitsluitend basiszorg in de kraamperiode en in afstem ming met kraamzorg en verloskundige een beperkt aantal uren kraamzorg afnemen en b) cliënten die een deel van hun kraamzorg in h et ziekenhuis, kraam- of geboortecentrum hebben ontvangen en na ontslag ook nog thuis kraamzorg ontvangen. In dat geval wordt dezelfde cliënt als nieu w datapunt gezien. Dit zorgt voor een overschatting van deze cijfers. c) cliënten die om andere redenen minder dan 24 uur zorg h ebben ontvangen.. Het is op basis van de beschikbare gegevens niet duidelijk in welke verhouding de 29% onder te verdelen is naar deze subgroepen. Dat a 2024 is t/m oktober 2024 beschikbaar maar is op basis van November en December data 2022 en 2023 geabstraheerd waardoor de tot alen goed vergelijkbaar zijn. Bron: Vektis-data;
10
Minder uren kraamzorg over de hele linie, grootste afname bij percentiel dat al minder kreeg Aantal uren kraamzorg per percentiel, 2022-2024, KSV regio Utrecht Niet alle gezinnen krijgen evenveel uren kraamzorg. Het aantal uren kraamzorg wordt geïndiceerd door de kraamverzorgende en verloskundige, op basis van medische noodzaak2, gezinssituatie en afgestemd met de ouder(s). De beschikbaarheid van kraamverzorgenden speelt hierin ook mee.
60
- 4 (-7%)
Percentielen zijn opgesteld door alle cliënten die kraamzorg hebben ontvangen te sorteren naar aantal uren kraamzorg. De 5% cliënten met het minste aantal uren kraamzorg is het 5% percentiel. Bij dit percentiel zie je dat het aantal uren waar de grens ligt om bij dit percentiel te horen, van 2022 tot 2024, is gedaald van 16 uur naar 10 uur. Een sterke afname. Dit impliceert dat juist de groep cliënten aan de onderkant van het aantal uren kraamzorg, een relatief sterke afname in het aantal uren kraamzorg laat zien. Dit beeld is ook, in mindere mate, te zien bij het 25%-percentiel, het 75%percentiel en het 95% percentiel.
57 53 48
- 7 (-23%)
50
- 5 (-10%)
43 40
- 6 (-38%) 30
30
23 20
16 10
10 2022
2023
2024
2022
2023
2024
2022
2023
2024
2022
2023
2024
0
5% percentiel
25% percentiel
-
75% percentiel
95% percentiel
1. 2024 betreft data t/m oktober 2024. | 2. Het landelijk indicatieprotocol 2008 is hierin leidend. Bron: Vektis-data
11
Aantal uren kraamzorg ligt lager in opslagwijken Gemiddeld aantal gedeclareerde uren kraamzorg in KSV regio Utrecht en Nederland; in reguliere– en opslagwijken1 50
-8
-10
-10
-10
45
KSV regio Utrecht Nederland totaal
-6 40
39
39
▪ Het aantal zorguren per gezin in een opslagwijk was in 2023 gemiddeld 27 uur, in KSV regio Utrecht. Dit is 10 uur minder dan in niet-opslagwijken, waar dit aantal op 37 uur lag.
38
37
35
34 31
30
29
28
28
▪ Een vergelijkbaar beeld is landelijk te zien: in opslagwijken worden gemiddeld minder uren kraamzorg per gezin gedeclareerd dan voor gezinnen in niet-opslagwijken.
27
▪ In 2024 is in Nederland het verschil in aantal uren kraamzorg tussen opslagwijken en niet-opslagwijken kleiner geworden. Gezinnen in opslagwijken kregen 6 uur minder kraamzorg dan gezinnen in niet-opslagwijken. Voor KSV regio Utrecht zijn er onvoldoende datapunten om dit voor de regio weer te geven. 3
25
20
▪ Of en in hoeverre de onevenredige verdeling in uren over opslagwijken en niet-opslagwijken een causaal verband heeft met schaarste aan kraamverzorgenden is op basis van deze informatie niet te concluderen.
Opslagwijk
Niet-opslagwijk
5
Opslagwijk
10
Niet-opslagwijk
15
0 2022
2023
2024
1. Een opslagwijk is een wijk waarin de zorgzwaarte van de inwoners hoger ligt dan gemiddeld. Zie bijlage C welke subwijken in gemeente Utrecht dit betreft. | 2. Aantal datapunten in 2024 is te beperkt om weer te geven. | 3. In de KSV-regio Utrecht is het aantal gezinnen waarvoor kraamzorg in opslagwijken werd gedeclareerd gedaald van 256 in 2022 naar slechts 10 in 2024. Gezien de beperkte steekproefomv ang kan een enkele afwijking een disproportionele invloed hebben op het gemiddelde. Derhalve kan 2024 niet weergegeven worden voor KSV Utrecht. Bovendien zijn in deze periode beleids- cq. administratieve wijzigingen doorgevoerd die effect hebben op de data. Zorgverleners kunnen recentelijk niet meer een extra toelage ontvangen voor kraamzorg in opslagwijken, waardoor de prikkel om op de specifieke prestatiecode te declareren is weggenomen. Deze extra toelage is door verschillende zorgverzekeraars in de periode 2021-2023 gestopt. Bron: Vektis-data
12
Wachtlijst piekte in zomer ’24 Aantal gezinnen op wachtlijst naar Aterme datum, peildatum 15 januari 2025, gemeente Utrecht en KSV regio Utrecht 250
Gemeente Utrecht
Vanaf juli 2023 is er in KSV regio Utrecht een wachtlijst voor kraamzorg, beheerd door Bianca Visser.
KSV regio Utrecht2
211
Gezinnen melden zich aan als ze zelf geen kraamzorg kunnen vinden. Wanneer de uitgerekende datum nadert, worden zij toegewezen aan KSV/VSV-(kraamzorg)organisaties.
200
Vaak lukt dit, soms niet. In 28 gevallen – over de periode augustus 2023 t/m januari 2025 – is bekend dat Utrechtse gezinnen géén kraamzorg hebben ontvangen.1 NB: De wachtlijst is onvoldoende consistent en betrouwbaar om beleidsbeslissingen op te baseren; dit zou idealiter door een partij met een regierol moeten worden opgepakt.
150
133
100
50
0 jan-24
apr-24
jul-24
okt-24
jan-25
apr-25
jul-25
okt-25
1. In deze gevallen is wel het kraamzorgcentrum aangeboden; 2. Inclusief gemeente Utrecht Bron: Wachtlijst via KSV regio Utrecht.
13
Gezinnen uit de wijken Overvecht sterk oververtegenwoordigd op de wachtlijst Aantal gezinnen op de wachtlijst naar Utrechtse wijken, aflopend gesorteerd naar aandeel ten opzichte van aantal geboortes in 2024 200
180
50%
Absoluut aantal gezinnen op wachtlijst (linker-as) Aandeel ten opzichte van aantal geboortes (rechter-as)
45%
160
40%
140
35%
120
31%
30% 26%
100
25%
24% 22%
80
20%
20% 18%
17%
60
16%
15% 12% 10%
40
20
10%
5%
0
0%
OVERVECHT
OOST
ZUIDWEST
Oververtegenwoordigd1
ZUID
BINNENSTAD
NOORDWEST
WEST
LEIDSCHE RIJN
NOORDOOST
VLEUTEN - DE MEERN
Ondervertegenwoordigd1
1. Een wijk is als ‘oververtegenwoordigd’ bestempeld als het aandeel gezinnen hoger ligt dan het Utrechtse gemiddelde van 19% | 2. Zie bijlage G voor de cijfers in tabelvorm, incl. de gezinnen zonder kraamzorg naar wijk verdeeld. Bron: Wachtlijst via KSV regio Utrecht
14
Aanbevelingen en vervolgonderzoek: Professionaliseer monitoring en rapporteer periodiek In deze verkennende analyse naar de arbeidsmarkt van kraamverzorgenden in de gemeente Utrecht zijn een aantal onderzoekstechnische uitdagingen en kansen naar voren gekomen, die met name te maken hebben met de datakwaliteit en databeschikbaarheid. Gegeven de scope van de analyse en dit rapport kunnen de volgende aanbevelingen gedaan worden1: Professionaliseer de wachtlijstadministratie2: Houd de wachtlijst structureel en consistent bij, rapporteer en bespreek periodiek om tijdig knelpunten te signaleren en op te lossen. Zet in op periodieke monitoring van de beschikbaarheid van kraamzorg a. Actuele informatie over kraamverzorgenden: Gebruik KCKZ- (en mogelijk PFZW)-data over actieve kraamverzorgenden voor een up-todate beeld van het beschikbare aanbod. Koppel dit aan het actuele aantal geboortes in Utrecht via een (online) rapportage of dashboard en bespreek deze periodiek. b. Gebruik deze informatie, naast t.b.v. inzicht in de omvang van de problematiek, in de toekomst ook voor het monitoren van de doeltreffendheid/doelmatigheid van te nemen maatregelen.3 Voer verdiepend onderzoek uit naar factoren die een rol spelen bij de arbeidsmarkttekorten. a.
Inzicht in in- en uitstroom: Verkrijg gedetailleerd inzicht in de dynamiek van kraamverzorgenden in Utrecht op basis van KCKZregistraties, gegevens van het pensioenfonds en opleiders in de regio. b. Ongelijkheid in kraamzorg: Onderzoek verschillen in toegang tot en gebruik van kraamzorg door CBS-microdata en Vektis-gegevens op persoonsniveau te combineren (inkomen, SES-score, opleiding en achtergrond). c. Kwaliteit van kraamzorg: Onderzoek de relatie tussen het aantal uren kraamzorg en de kwaliteit van zorg, door data over prestatieindicatoren te combineren met zorggebruik. d. Effecten in de keten: Onderzoek de mogelijke effecten van knelpunten in de kraamzorg elders in de jeugd/kind keten. e. NB: De benodigde data is vaak niet voorhanden. Leg tijdig contact met bronhouders en werk breder samen waar mogelijk.
1. Aanbevelingen die ingaan op de inhoud van het vraagstuk, op welke wijze het tekort aan kraamverzorgenden tegen is te gaan, vallen buiten de scope van deze verkenning.| 2. Door duidelijke richtlijnen, uniforme registraties en idealiter door een partij met regiefunctie voor duurzaam beheer. | 3. Monitoring is de basis; het aantonen van een causaal effect tussen (toekomstige) maatregelen en het resultaat vraagt meer.
15
Bijlage A: scenario’s kraamzorg
LIP 2008: iedereen minimum (24 uur)
Realistisch scenario1 2 Aandeel
Uren
Groep 1
10%
15
Groep 2
30%
24
Groep 3
25%
38
Groep 4
25%
49
Groep 5
10%
65
Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4 Groep 5
Totaal
100%
37,0
Totaal
LIP 2008: iedereen basispakket kraamzorg (49 uur)
Aandeel Uren 100%
24
Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4 Groep 5
100%
24,0
Totaal
Aandeel Uren 100%
49
100%
49,0
Gemiddeld aantal uren per gezin
1. Dit scenario is ontworpen op basis van een bespreking tussen verzekeraar en een vertegenwoordiging vanuit KSV Utrecht. Dit sc enario is enkel opgesteld ten behoeve van deze analyse en betreft geen ambitie en/of afspraak tussen zorgverzekeraar en kraamzor gaanbieders. | 2. Hiernaast wordt er nog gerekend met een groep die vrijwillig geen kraamzorg wil/ kan betalen. Hier is wel rekening mee gehouden in het aantal gezinnen en daarmee onderdeel van de analyse. Bron: Op basis van Landelijk Indicatie Protocol 2008 en sessie klankbord
16
Bijlage B: vraag naar kraamverzorgenden naar scenario’s
250
200
150
229 100
172 112
50
0
Wenselijk scenario
Minimum LIP 2008 (iedereen 24 uur)
Basispakket Kraamzorg LIP 2008: 49 uur per gezin
1. Vraag op basis van geboorteprognose gemeente Utrecht in Juli 2024
17
Bijlage C: Opslagwijken in Utrecht Postcode6-codes Utrechtse opslagwijken
Subwijken Utrechtse opslagwijken
3451CZ
3552BB
3561PE
3563HP
3515CE
3552BH
3561PH
3563RN
3522SV
3552BV
3561SE
3564AA
3524CX
3552GB
3561SP
3564AK
3525CW
3552RH
3561ST
3564AL
3525EA
3553AG
3562AN
3564BW
3525EE
3553SM
3562AZ
3564JG
3525EP
3554CA
3562EK
3564KG
3526GJ
3554HK
3562GH
3583ER
3526XG
3554TL
3563AV
3584LD
3532SX
3554VV
3563CT
3533BB
3555CG
3563GE
3551XW
3561KT
3563HE
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Vleuten, Haarzuilens Een opslagwijk is een wijk waarin Votulast de zorgzwaarte van de inwoners hoger ligt dan gemiddeld. Dichterswijk, Rivierenwijk Lunetten Oud Hoograven, Tolsteeg Transwijk, Bedr.geb. Kanaleneiland Lombok, Leidseweg Oog in Al, Welgelegen Ondiep, 2e Daalsebuurt Zuilen-noord en -oost Taagdreef,Wolgadreef Zamenhofdreef, Neckardreef Zambesidreef, Tigrisdreef Abstede, Gansstraat Wilhelminapark, Rijnsweerd
NB1: opslagwijken kunnen uit een kleiner gebied dan een subwijk bestaan NB2: zie voor het totaal opslagwijken in KSV regio Utrecht, buiten Utrecht, de link in de bronvermelding.
Bron: KNOV via https://www.knov.nl/actueel/nieuws/nieuwsbericht/postcodelijst-opslagwijken-met-terugwerkende-kracht-uitgebreid-extra-compensatie-in-bepaalde-situaties-mogelijk
18
Bijlage D: Tekort of overschot aan kraamverzorgenden in de gemeenten van provincie Utrecht Een positief getal impliceert een overschot (piekvraag < aanbod); een negatief getal impliceert een tekort (piekvraag > aanbod)
Verschil vraag en aanbod
Gemeente Amersfoort Baarn De Bilt Bunnik Bunschoten Eemnes Houten IJsselstein Leusden Lopik Montfoort Nieuwegein Oudewater
Excl. vakanties Incl. vakanties2 -7 -25 2 0 5 1 2 0 10 5 0 -1 14 5 7 2 -10 -12 10 6 2 0 0 -8 -1 -2
Gemeente
Renswoude Rhenen De Ronde Venen Soest Stichtse Vecht Utrecht Utrechtse Heuvelrug Veenendaal Vijfheerenlanden Wijk bij Duurstede Woerden Woudenberg Zeist
Verschil vraag en aanbod Excl. vakanties 4 4 11 5 -4 -113 -8 11 -22 14 6 1 -13
Incl. vakanties 2 1 3 0 -9 -128 -10 0 -24 8 -2 -1 -17
Gemeente in Provincie Utrecht, geen KSV Utrecht Gemeente in Provincie Utrecht én KSV Utrecht 1. Vraag naar kraamverzorgenden op basis van piekvraag (in juli) in het “Realistisch scenario”, zie bijlage A. Aanbod op basis van KCKZ registratie-data. | 2. Rekening houdend dat in de zomer 25% van de kraamverzorgenden tegelijk op vakantie is
19
Bijlage E: Methodische verantwoording – Vraag naar kraamzorg Schematische weergave berekening vraag naar kraamverzorgenden, in zomerpiek (juli 2024)
Aantal geboortes & cliënten
490 geboortes 365 cliënten juli 2024, gemeente Utrecht
Uren in scenario
Uren vraag
Fte vraag
Personen vraag
14.484 uren
15.864 uren
102 fte
172 personen
Realistisch scenario
~2 gezinnen1 per verzorgende per maand (“Realistisch scenario”)
Aannames: • 5% van de gezinnen wil geen kraamzorg ontvangen (Nataal 2015, gevalideerd door klankbord) • 1,5% van de levend geborene is een tweeof meerling (CBS) • Nb: geen rekening gehouden met cliënten die langer in het ziekenhuis liggen.
Aannames: • Zie scenario’s in bijlage A
Aannames: • Een kraamverzorgende besteed 85% van haar contracturen effectief aan (declareerbare) kraamzorg. Aandeel gevalideerd in klankbord. Zie bijlage F voor robuustheidscontrole.
Aannames: • Fulltime contract kraamverzorgende bedraagt 36 uur p/w; 156 uur p/m; 1872 uur p/j. Bron: Cao kraamzorg.
Aannames: • Gemiddelde deeltijdfactor 0,59. Bron: registratiedata KCKZ
1. 365 / 172 = 2,12 gezinnen Bron:
20
Bijlage F: Robuustheidscontrole aannames vakantie en ineffectieve tijd Vraag, aanbod en verschil (overschot/ tekort) kraamverzorgenden in zomerpiek, naar verschillende waardes van aannames i) vakantie en ii) ineffectieve tijd, voor gemeente Utrecht (links) en overige gemeenten KSV regio Utrecht (midden) en saldo totale KSV regio Utrecht. i. Gemeente Utrecht Piekvraag in personen – Aanbod in personen = verschil (tekort of overschot)
ii. KSV regio Utrecht, excl. gemeente Utrecht Piekvraag in personen – Aanbod in personen = verschil (tekort of overschot)
Saldo i. en ii. Tekort kraamverzorgenden in gehele KSV regio Utrecht in zomerpiek Conclusie: in alle gevallen is er een zomertekort in de KSV regio Utrecht, afhankelijk van de waarde van de aannames, flucturerend tussen 89 en 241 kraamverzorgenden.
Aandeel kraamverzorgende dat in zomer tegelijkertijd op vakantie gaat - in basisanalyse 25%
Aandeel ineffectieve tijd kraamverzorgende (aandeel niet-declarabele uren als aandeel van contracturen) – in basisanalyse 15%
5%
10%
15%
20%
25%
5%
10%
15%
20%
25%
15%
154 – 50 = 104
163 – 50 = 113
172 – 50 = 122
183 – 50 = 133
195 – 50 = 145
20%
154 – 47 = 107
163 – 47 = 116
172 – 47 = 125
183 – 47 = 136
25%
154 – 44 = 110
163 – 44 = 119
172 – 44 = 128
30%
154 – 41 = 113
163 – 41 = 122
35%
154 – 38 = 116
163 – 38 = 125
5%
10%
15%
20%
25%
15%
192 – 207 = -15
202 – 207 = -5
214 – 207 =7
228 – 207 = 21
243 – 207 = 36
15%
89
108
129
154
181
195 – 47 = 148
20%
192 – 195 = -3
202 – 195 =7
214 – 195 = 19
228 – 195 = 33
243 – 195 = 48
20%
104
123
144
169
196
183 – 44 = 139
195 – 44 = 151
25%
192 – 183 =9
202 – 183 = 19
214 – 183 = 31
228 – 183 = 45
243 – 183 = 60
25%
119
138
159
184
211
172 – 41 = 131
183 – 41 = 142
195 – 41 = 154
30%
192 – 171 = 21
202 – 171 = 31
214 – 171 = 43
228 -171 = 57
243 – 171 = 72
30%
134
153
174
199
226
172 - 38 = 134
183 – 38 = 145
195 – 38 = 157
35%
192 – 159 = 33
202 -159 = 43
214 – 159 = 55
228 – 159 = 69
243 – 159 = 84
35%
149
168
189
214
241
21
Bijlage G: Wachtlijst naar wijk Figuur pag. 14 in tabelvorm
Aantal gezinnen op wachtlijst
Bron:
Aandeel van geboortes 2024
Aantal gezinnen zonder kraamzorg
OVERVECHT
146
31%
1
OOST
71
26%
5
ZUIDWEST
135
24%
0
ZUID
80
22%
4
BINNENSTAD
39
20%
1
NOORDWEST
127
18%
2
WEST
72
17%
6
LEIDSCHE RIJN
136
16%
3
NOORDOOST
57
12%
4
VLEUTEN - DE MEERN
56
10%
2
Gemeente Utrecht
919
18,8%
28
22
Advies door Inzicht Marie Curieweg 46, 3731CH, De Bilt
Voor vragen over deze publicatie: ▪ ▪
Jerien den Blanken | denblankenjerien@gmail.com | +31 6 3842 5049\ Maarten Lamé | maarten.lame@utrecht.nl | +31 6 10141711
Betrokken partijen Dit document is zorgvuldig opgesteld, in nauwe afstemming met de opdrachtgever en de klankbord, bestaande uit: i. Een afvaardiging van KSV/VSV regio Utrecht (Bianca Visser), ii. Een afvaardiging vanuit zorgverzekeraar ZilverenKruis iii. Gemeente Utrecht (Maarten Lamé, Regisseur Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn en Eline Dekker, sr. Beleidsadviseur Volksgezondheid). Opdrachtgever: Maarten Lamé Opdrachtnemer: Advies door Inzicht, Jerien den Blanken
Open source beleid
Gebruikt materiaal in deze publicatie
Gebruik van dit document is vrij, open te delen voor en door iedereen, in lijn met de Creative Commons Attribution 4.0 International License. Een kopie van deze licentie is hier te vinden: http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
▪ Voorkant: foto van kersverse ouders Anne & Ties; baby Nilles. Fotograaf: Caio Bouwens
23