Veiligheidsagenda 2023-2026 (mei 2023).pdf

Aan de basis staat dat organisaties verantwoordelijkheid nemen voor het goed functioneren van de eigen digitale systemen en de manier waarop ze met deze systemen werken. We intensiveren de kennis- en informatie-uitwisseling en investeren structureel in het trainen voor en oefenen met cyberincident-scenario’s. Verbeteren actuele informatiepositie Een goede informatiepositie is essentieel om effectief, efficiënt en tijdig op te treden. Alleen een goed geïnformeerd lokaal bestuur kan op basis van de laatste trends en ontwikkelingen op het gebied van digitale criminaliteit en een situationeel beeld van acute dreigingen, incidenten en kwetsbaarheden zorgen voor een veiliger (digitale) stad. Dat geldt voor de eigen organisatie, voor de ketens waarin we samenwerken én de digitale veiligheid van bewoners en ondernemers. Het is daarnaast belangrijk om goed zicht te hebben op onrechtmatige activiteiten die

online afspelen, zodat zo nodig vroegtijdig kan worden geïntervenieerd om daarmee fysieke ordeverstoringen te voorkomen. De politie, zowel de lokale digitale wijkagenten als het zogenaamde Digitaal District Midden-Nederland en het cybercrimeteam Midden Nederland, is een belangrijke partner bij de aanpak. Politie heeft uiteraard een taak in de opsporing van cybercriminaliteit. Zij deelt op basis van aangiften, meldingen en opsporing de belangrijkste trends en ontwikkelingen en algemene daderkenmerken, waarbij vanzelf­ sprekend aan de geldende regels met betrekking tot het uitwisselen van persoons­gegevens wordt vastgehouden en aandacht is voor ongewenst profileren. Deze informatie-uitwisseling is echter nog niet optimaal en kan op diverse fronten worden verbeterd. We sluiten dan ook aan bij een landelijke klankbordgroep die met de Nationale Politie toewerkt naar een uniform cyberbeeld voor alle politieregio’s. Ook maken we hierover lokaal bindende afspraken.

‘Ik ben Stadsmaker digitale veiligheid geworden omdat ik van dichtbij heb meegemaakt dat een familielid is opgelicht via whatsapp-fraude. Daar was ik nogal van onder de indruk. Dat was voor mij een reden om te denken “Ik zou andere mensen wel willen informeren en hiervoor willen behoeden” Stadsmaker digitale veiligheid Liesbeth (2022)

Ontwikkelen en inzetten van interventies We werken met publiek en private partners, ondernemers en actieve bewoners aan het versterken van de digitale weerbaarheid en richten ons daarbij vooral op de doelgroepen senioren, werkenden, jongeren en kinderen, ouders en het Utrechtse MKB. Het zijn juist deze doelgroepen die een grotere kans maken om slachtoffer of (onbedoeld) dader te worden van digitale criminaliteit of incidenten. Daarnaast zijn het de professionals die met deze doelgroepen werken, die handvatten moeten hebben of krijgen om die weerbaarheid te versterken. De inzet is gericht op bewustwording creëren, signalen herkennen, het bieden van handelingsperspectief om slachtofferschap te voorkomen, maar ook om (herhaald) daderschap te voorkomen. Kortom in de brede zin versterken van de weerbaarheid; gericht op diverse vormen van zowel cybercrime (hacking, malware, DDos-aanvallen, enz) als gedigitaliseerde criminaliteit (bankpasfraude, identiteitsfraude of fraude met online handel, maar ook sexting en sextortion en het afpersen van personen via e-mail of sociale media).Bij de aanpak betrekken we het Utrechtse bedrijfsleven, MKB Midden Nederland en onderwijsinstellingen.

20

Dit doen we door middel van concrete acties, zoals het inzetten of ontwikkelen van interactieve games en (onderwijs) programma’s gericht op bijvoorbeeld filterbubbels of het voorkomen van grooming, om zodoende kinderen of jongeren digiwijs te maken. Ook laten we Utrechtse studenten cybersecurityscans uitvoeren bij ondernemers. Zo zijn we enerzijds als samenleving beter bestand tegen cyberincidenten en anderzijds vergroten we de noodzakelijke kennis bij (jonge) Utrechters. Door deze interventies specifiek gericht op jongeren kunnen we ook een verbinding maken met andere ontwikkelingen: de komende jaren ontstaat een grote behoefte aan ICT-ers. We moeten de kansen grijpen en kinderen, jongeren en studenten meer kennis laten maken met en vaardigheden leren over digitale middelen. Als je weet hoe het werkt, kan je je beter weren tegen de risico’s die eraan zitten. Als je vervolgens daarmee een goede boterham kan verdienen en ondernemers vacatures kunnen vervullen, sla je twee vliegen in één klap. We vergroten de groep vrijwilligers ‘Stadsmakers digitale veiligheid’, die medebewoners wijzen op de cybergevaren en voorlichting en tips geven. We peilen de behoeftes van bewoners, ondernemers en organisaties met betrekking tot digitale weerbaarheid. Op basis van al die informatie kunnen we aanvullende passende maatregelen treffen en interventies ontwikkelen.

Alleen strafrechtelijk optreden is niet genoeg om cybercrime, gedigitaliseerde criminaliteit of online verstoringen adequaat te bestrijden. In samenwerking met scholen, jongerenwerk en andere partijen bieden we jongeren kennis en handvatten om ze veerkrachtig te maken tegen online verleidingen of druk. Met jongerenwerk, digitale wijkagenten en collega’s uit

de teams veiligheid in de wijken houden we in de gaten of er online signalen zijn die kunnen leiden tot digitale criminaliteit en/of maatschappelijke onrust. Op basis daarvan kunnen de professionals proactief met bewoners, kinderen en jongeren het gesprek aangaan over hun gedragingen en keuzes in de digitale wereld. We zetten daarnaast samen met partners in op innovatie bij opsporing en vervolging. We zoeken in onze aanpak aansluiting bij landelijke initiatieven en sluiten aan bij de actualiteit. Ook zoeken we bij de ontwikkeling van nieuwe initiatieven, in voorkomende gevallen, actief de samenwerking met private partijen. We onderzoeken samen met partners welke inspanningen en interventies daadwerkelijk een effect hebben in de aanpak en handelen naar bevind van zaken. Voorbereiden op cyberincidenten In het kader van de crisisbeheersing bereiden we ons voor op cyberincidenten die uitval van vitale systemen of maatschappelijke ontwrichting of verstoring tot gevolg kunnen hebben. We dragen er zorg voor dat we ons, zowel intern als in samenwerking met de partners waarmee we werken aan de stedelijke functies, intensief voorbereiden op eventuele cyber­incidenten of crises, door regelmatig en in wisselende samenstellingen te trainen en te oefenen met diverse cyber­ crisisscenario’s.

We investeren daarnaast in onderlinge kennis­ uitwisseling om te komen tot een gezamenlijk handelings­ perspectief om enerzijds incidenten zo veel mogelijk vóór te zijn, en anderzijds in voorkomende gevallen snel en efficiënt op te treden in het geval van een feitelijke (dreigende) cybercrisis.

‘Openbare orde’ online Het is niet normaal om op te roepen om ergens te komen rellen. De laatste tien jaar is naast de fysieke wereld een digitale wereld ontstaan, waarin mensen elkaar intimideren, lijnrecht tegenover elkaar komen te staan of radicaliseren. Er wordt opgeroepen tot wanordelijkheden en geweld, burenruzies worden er uitgevochten of persoonsgegevens worden online gezet. In de ‘anonieme’ digitale wereld worden ook (potentiële) daders geronseld om ernstige criminaliteit te plegen. Velen wanen zich anoniem en onaantastbaar op het internet, waardoor een vrijstaat ontstaat waarin ogenschijnlijk alles kan en mag en die polariserend werkt. De (ondermijnende) effecten merken we ook in de buitenwereld. Hierover wil het college met de raad, partners en bewoners in gesprek. Doel is te laten zien wat er speelt en wat het effect kan zijn en om indien nodig grenzen te stellen en op te treden wanneer deze grenzen worden overtreden.

21

Verantwoording, communicatie en financiën 4.1 Voortgang en beoogd effect We weten dat veel resultaten en maatschappelijke effecten binnen de aanpak van veiligheids­ problematiek moeilijk te kwantificeren zijn en dat de effecten vaak door meerdere factoren worden beïnvloed. Tegelijkertijd willen we wel zien of de aanpak het gewenste effect heeft gehad. We monitoren daarom de voortgang enerzijds aan de hand van data uit de inwonersenquête, de veiligheids­monitor, politiecijfers, (overlast)meldingen en andere cijfers. Anderzijds voeren we ook gesprekken met veiligheidspartners, professionals en onze netwerken en allianties in de wijken. Zo kunnen we (bij)sturen op basis van cijfers, signalen en gesprekken en zijn we in staat de voortgang gezamenlijk te duiden. Er wordt daarom gezocht naar indicatoren die passen bij de complexe veiligheidsproblematiek en we gaan daarover het gesprek aan met professionals. We gaan in de looptijd van deze Veiligheidsagenda graag met uw raad in gesprek over de voortgang en/of resultaten van de in deze Veiligheidsagenda beschreven (deel)onderwerpen.

4

Het belangrijkste beoogde effect van een meerjarige Veiligheidsagenda is het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid van de stad. Denk verder aan beoogde effecten als: 1. Utrechters voelen zich veiliger in hun buurt. 2. Strafbare feiten en (ernstige) openbare ordeverstoringen die zijn ontstaan als gevolg van maatschappelijke onrust zijn beheerst dan wel afgenomen. 3. Jonge aanwas en doorgroeiers in (drugs)criminaliteit recidiveren minder na detentie en hebben een ander toekomstperspectief in de vorm van werk/opleiding/dagbesteding. 4. Crimineel misbruik van geld, locaties, ondernemingen en branches in de stad en de effecten daarvan op de stad is teruggedrongen. 5. Utrechters en Utrechtse wijken/buurten zijn (online) weerbaarder tegen de veiligheidsproblemen die spelen.

22

4.2 Communicatie

4.3 Financiële paragraaf

Communicatie over veiligheid is de komende vier jaar gestoeld op het principe van samenwerking met en via (keten)partners, maar ook op duurzaam contact en samenwerking met ondernemers en inwoners. ‘We zijn samen verantwoordelijk voor een veilige en leefbare stad’. Daar kan iedereen op zijn/haar manier aan bijdragen.

Voor de uitvoering van de prioriteiten van deze Veiligheidsagenda zijn extra financiële middelen toegekend vanuit het Coalitieakkoord en vanuit Rijksmiddelen. Samen met de gelden uit de Begroting van Programma Veiligheid is dit de basis om uitvoering te geven aan de Veiligheidsagenda. Jaarlijks herijken we de veiligheidssituatie in relatie tot de beschikbare middelen. Voor het tweede deel van de planperiode van deze Veiligheidsagenda (vanaf 2025) is het op dit moment nog niet duidelijk of ambitie en middelen met elkaar in overeenstemming zijn. Indien aanvullende middelen benodigd zijn en deze komen niet beschikbaar, dan stellen we de ambities bij.

We willen de betrokkenheid vergroten, een duidelijk handelingsperspectief bieden (wanneer, wat en hoe) en daarmee de weerbaarheid in wijken en buurten en van bepaalde groepen versterken. Communicatie is ook een belangrijk onderdeel bij het verantwoorden. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten: • Duidelijke rol en profilering van gemeente en (keten)partners. • Aansluitend en ondersteunend aan bestaande programma’s • Met inzet van beschikbare data • (Bestaande) initiatieven zichtbaar maken en ervaringen delen • Communicatie wordt ingezet als instrument (training/voorlichting/ interventie) binnen uitvoeringprogramma’s/deelprojecten We willen de betrokkenheid vergroten, een duidelijk handelings­ perspectief bieden (wanneer, wat en hoe) en daarmee de weerbaarheid in wijken en buurten en van bepaalde groepen versterken.

Coalitieakkoord 2022 – 2026 • Vanuit het Coalitieakkoord (bijlage financiën bij het Coalitieakkoord) zijn structureel middelen vrij gemaakt voor de uitvoering van de nota ‘Grenzen stellen perspectief bieden’ (2023: € 2 miljoen en 2024 tot en met 2026: € 3 miljoen per jaar). • Daarnaast is vanuit het Coalitieakkoord geïnvesteerd in de integrale gebiedsgerichte aanpak Amsterdamsestraatweg en Kanaalstraat/ Damstraat (focusgebieden), waarbij een groot deel van de gelden ingezet wordt op wijkveiligheidsproblematiek (€ 0,5 miljoen per jaar voor de jaren 2023 tot en met 2026). • Onder de paragraaf Digitale Stad is in het Coalitieakkoord € 0,25 miljoen in 2023 en voor de jaren 2024 tot en met 2026 € 0,5 miljoen per jaar gereserveerd voor Digitale Weerbaarheid waarvan 50% wordt bestemd voor het programma Veiligheid (Digitale Veiligheid en weerbaarheid). Rijksbijdragen De Rijksbijdrage Preventie met Gezag ondersteunt de nota ‘Grenzen stellen perspectief bieden’ ter grootte van € 3 miljoen per jaar (2023 – 2026).

23

Bijlage 1 – Infographic ontwikkelingen Veiligheid in Utrecht • De cijfers in deze infographic geven een beeld van hoe de criminaliteit en overlast zich in Utrecht ontwikkelt. Hiernaast wordt continu gezocht naar aanvullende cijfers, inzichten van professionals en wetenschappelijke inzichten die de omvang van de meer onzichtbare en onder­ mijnende criminaliteit in beeld brengen. • Naar verwachting zijn er door een lage melding- en aangiftebereidheid veel dark numbers (niet-geregistreerde criminaliteit). • Corona heeft invloed op de cijfers gehad. Mensen waren thuis (minder woninginbraken, meer ervaren overlast) en/of vertoonden ander gedrag (meer gedigitaliseerde criminaliteit, meer demonstraties) Zie volgende pagina

24

25

2019

2020

2021

2019

2020

2021

26

Bijlage 2 – Overzicht aanverwante nota’s Datum

Beleidsnota

30 mrt 2021

Programma Detentie- en Terugkeer (link)

15 juli 2021

Visie Digitale Stad (link)

14 dec 2021

Aanpak Straatintimidatie (link)

23 dec 2021

Nota ‘Grenzen stellen, perspectief bieden’ (link)

12 okt 2022

Raadsbrief Actieplan Straatintimidatie Utrecht (link)

1e kwartaal 2023

Beleidskader Cameratoezicht 2023 – 2026

Mrt 2023

Veiligheidsagenda 2023 – 2026

1e kwartaal 2023

Actieagenda Mensenhandel

1e kwartaal 2023

Uitvoeringsplan ‘Grenzen stellen, perspectief bieden’

2e kwartaal 2023

Herijking Utrecht Zijn we Samen

2023

Actieplan etnisch profileren

27

Colofon

Veiligheidsagenda 2023 – 2026 December 2022 Fotografie Voorkant, Marnix Schmidt Pagina’s 4, 5, 6, 8, 22, 24 Jimme Porton Pagina’s 2, 3, 9, 10, 19, 23 Beeldbank gemeente Utrecht Pagina 13 Ruud Voest Pagina’s 14, 17 Shutterstock Pagina 27 iStock Informatie Gemeente Utrecht Openbare orde en Veiligheid Postbus 16200 3500 CE Utrecht www.utrecht.nl/wonen-en-leven/veiligheid Opmaak Enof creatieve communicatie

28