CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

TAM-omgevingsplan Livingstonelaan 609, Kanaleneiland-Zuid_Motivering

Gemeenteraad 19 november 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststelling TAM omgevingsplan Livingstonelaan 609192.181 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 7 van 22

Door het bevoegd gezag (mevr. gemeente Utrecht) is daarom besloten dat een archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Dit onderzoek moet in eerste instantie bestaan uit een bureauonderzoek met goed archiefonderzoek naar de huidige fundering van het bestaande pand. Vervolgens wordt een booronderzoek uitgevoerd om de verstor ingen rondom het gebouw in beeld te krijgen. Figuur 1: Het plangebied (rood omlijnd) op de huidige archeologische waardenkaart van de gemeente Utrecht. De rode lijn is de Romeinse limesweg.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 6 Figuur 2: Het plangebied (rood omlijnd) op een uitsnede van de nieuwe beleidskaart van de gemeente Utrecht. 1.2. Doel- en vraagstellingen van het onderzoek De doelstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor h et plangebied. Dit gebeurt aan de hand van bestaande bronnen over bekende en verwachte archeologische waarden binnen het plangebied. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en zo nodig aanvullen van de gespecificeerde verwachting. Daarnaast wordt inzicht verkregen in de vormeenheden van het landschap in het plangebied , voor zover deze vormeenheden van invloed kunnen zijn geweest op de bruikbaarheid van de locatie door de mens in het verleden. Op basis van de resultaten van het onderzoek kunnen kansarme zones van het plangebied worden uitgesloten en kansrijke zones worden geselecteerd voor behoud of voor vervolgonderzoek.

Om deze doelstelling te kunnen realiseren, wordt op de volgende vragen een antwoord gegeven : • Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de locatie? • Hoe is de bodemopbouw in het plangebied en in welke mate is deze nog als intact te beschouwen? • Bevinden zich archeologisch relevante afzettingen in het plangebied? Zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP? • Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied en wordt deze bij het veldonderzoek bevestigd? • Hoewel niet het doel van een verkennend booronderzoek, kunnen er toch archeologische indicatoren worden aangetroffen. Indien deze word en aangetroffen, dan gelden tevens de volgende vragen: wat is de verticale en horizontale ligging van de aangetroffen indicatoren, wat

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 7 is de datering en wat is de invloed van deze vondsten op de archeologische verwachting van het plangebied? • In hoeverre wo rden eventueel aanwezige archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden? Het archeologisch bureauonderzoek en het inventariserend veldonderzoek zijn uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 (Centraal College van Deskundigen 2018), en het door de gemeente goedgekeurde Plan van Aanpak (PvA; Moerman 2022). Voor de in dit rapport gebruikte geologische en archeologische tijdsaanduidingen wordt verwezen naar Bijlage 5. Afkortingen en enkele vaktermen worden achterin dit rapport uitgelegd (zie lijst van afkortingen en begrippen). 1.3. Ligging van het plangebied De ligging van het (her) in te richten gebied, ofwel het plangebied, is weergegeven in Bijlage 1. Het plangebied ligt ten westen van de kruising tussen de Livingstonelaan en de Australiëlaan in Utrecht. Het plangebied heeft daarom de huisnummers Livingstonelaan 609 en Australiëlaan 21 . Aan de noord- en westzijde wordt het plangebied begrensd door een park en een schoolgebouw. Het g ebouw dat in het plangebied aanwezig is, was voorheen in gebruik als basisschool. Het plangebied heeft een oppervlakte van 6.035 m2 en een gemiddelde maaiveldhoogte van 1,8 m NAP.

De exacte ligging en contouren van het plangebied zijn nader weergegeven in Bijlage 3 en Figuur 3. Om tot een gespecificeerde verwachting voor het plangebied te komen, is niet alleen gekeken naar bekende gegevens over het plang ebied zelf maar ook naar de omgeving. Voor het totale onderzochte gebied, oftewel het onderzoeksgebied, is als begrenzing een straal van 650 m rondom het plangebied gekozen. De straal van 650 m is dusdanig gekozen dat relevante onderzoeken op vergelijkbare geomorfologische eenheden zijn meegenomen. Figuur 3: Het plangebied op een recente luchtfoto (bron: PDOK).

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 8 2. Bureauonderzoek 2.1. Werkwijze Bij het bureauonderzoek zijn gegevens verzameld over bekende of verwachte archeologische en bouwhistorische waarden binnen het onderzoeksgebied. Onderstaande bronnen zijn geraadpleegd: Bron Opmerkingen Huidige en toekomstige situatie Actuele topografische kaart Recente luchtfoto (PDOK) Opdrachtgever KLIC (Rijks)monumenten (via Archis) Geen (Rijks)monumenten aanwezig Historische situatie en mogelijke verstoringen Kadastraal minuutplan 1811-1832 (beeldbank.cultureelerfgoed.nl; hisgis.nl) Diverse topografische kaarten uit het einde van de 19e en de 20e eeuw (topotijdreis.nl) Bouw-/constructietekeningen van de te slopen bouwwerken Bodemloket (www.bodemloket.nl) voor informatie over tanks, saneringen, ontgrondingen Milieukundig bodemonderzoek Niet beschikbaar Militair erfgoed Militaire landschapskaart (rce.webgispublisher.nl) Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (ikme.nl) Archeologie en bouwhistorie Archeologisch Informatie Systeem (Archis; archis.cultureelerfgoed.nl) Archeologische Monumenten Kaart (AMK; via Archis) Verwachtingskaart van de gemeente Utrecht Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Utrecht Bodemkaarten, geomorfologische kaarten en hoogtekaarten Geomorfogenetische kaart van Utrecht (Berendsen 1982) Atlas van Nederland in het Holoceen (Vos et al.

2018) Bodemkaart van Nederland (BRO; via Archis) Grondwatertrappenkaart (www.dinoloket.nl) Geomorfologische kaart van Nederland (BRO; via Archis) Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3; www.ahn.nl) Stroomruggenkaart van het Nederlands rivierengebied (Cohen et al. 2012) DINOloket (www.dinoloket.nl) Archieven, heemkundekringen, amateurarcheologen, overige informatie Archieven Het gemeentearchief van Utrecht is digitaal geraadpleegd. Amateurarcheologen, gebiedsgerichte specialisten, depots Niet geraadpleegd Onderzoeksrapporten en achtergrondliteratuur Zie literatuurlijst IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 9 2.2. Geologie, geomorfologie en bodem 2.2.1. Ontstaansgeschiedenis landschap Het landschap van het Midden -Nederlandse rivierengebied is gevormd door kronkelende rivieren, rivierverleggingen en overstromingen. Gedurende de laatste ijstijd (het Weichselien, circa 120.000 tot 10.000 jaar geleden) stroomden er vlechtende rivieren door het gebied. Deze vlechtende rivieren bestonden uit vele geulen met daartussen kale zandbanken en hebben in de ondergrond een dik pakket zand en grind achtergelaten. In de koudste periodes van de ijstijd werd dekzand afgezet. Na de laatste ijstijd, gedurende het Holoceen (ongeveer 10.000 jaar geleden tot en met nu) hadden de meeste rivieren die door Midden -Nederland stroomden een meanderend rivierpatroon.

Een meanderende rivier heeft een kronkelende geul, waarbij door de erosie van de oevers de bochten steeds groter worden en/of langzaam stroomafwaarts migreren (Figuur 4). De breedte van de geul blijft echter vrijwel gelijk. Hierdoor wordt in de binnenbocht van een meander zand afgezet en ontstaat door de migratie over vele jaren een breed zandlichaam in de bodem. Buiten de geul wordt bij overstromingen het zand en de zandige kleien afgezet op de oevers van de geul en worden oeverwallen gevormd. Steeds verder van de geul verwijder d, in de lager gelegen komgebieden, wordt steeds fijner sediment afgezet in de vorm van siltige kleien. Die delen van de komgebieden die zo ver van de rivier afliggen dat het water geen sediment meer bevat kennen dusdanig hoge (grond)waterstanden dat afgestorven plantenresten niet meer kunnen vergaan en er veen ontstaat. Bij actieve rivieren zijn met name de oeverwallen belangrijk voor de mens. Door de hogere ligging overstromen de oever wallen minder vaak dan de komgebieden, waardoor ze beter bewoonbaar zijn. Soms kunnen oeverwallen doorbreken, waarbij zogenaamde crevasses ontstaan ( Figuur 4). Een crevasse bestaat uit een diep uitgesleten geul door de oeverwal heen en een delta -achtige afzetting in de kom achter de oeverwal. Crevasse -afzettingen zijn veelal sterk zandig vanwege de hoge stroomsnelheden en de directe verbinding met de hoofdgeul.

Figuur 4: Blokdiagram van de afzettingen van meanderende rivieren en gerelateerde organische afzettingen in de Betuwe. De rivier stroomt naar links (Berendsen/Stouthamer 2001). Sedimentatieprocessen in de geul van een rivier, kleine klim atologische veranderingen of specifieke lokale omstandigheden zorgden in het Midden -Nederlandse rivierengebied regelmatig voor de

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 10 verlegging van een rivierloop over een traject van tientallen kilometers. In de nabijheid van de nieuwe geul werden de bestaande afzettingen geërodeerd terwijl bestaande afzettingen verder van de nieuwe geul verwijderd langzaam werden bedekt met nieuwe afzettingen. De oude rivierloop verlandde in zijn geheel, waarbij de laatste restgeul werd opgevuld met humeuze zanden en kleien en soms met veen. Door verschillen in de mate van inklinking tussen veen, klei en zand vormden de verlaten rivieren en hun oeverwallen ruggen in het landschap die stroomruggen of stroomgordels worden genoemd. Zand klinkt vrijwel niet in terwijl klei en voo ral veen zeer sterk kunnen inklinken. Deze stroomruggen vormen net als oeverwallen hogere zones in het landschap die minder vaak overstromen en daardoor meer geschikt zijn voor bewoning en voor akkerbouw. Door verdergaande sedimentatie gedurende het Holoceen zijn verschillende van deze stroomruggen weer begraven geraakt, hergebruikt door een nieuwe rivier of grotendeels geërodeerd. 2.2.2. Geomorfologie en geologie Het plangebied heeft gedurende het Holoceen langdurig gelegen direct naast of in verschillende rivierlopen. Binnen het plangebied worden geen stroomruggen verwacht.

Op de geomorfologische kaart staat het plangebied weergegeven als bebouwde kom, waardoor geen geomorfologische eenheid bekend is. Op basis van de ligging buiten een stroomrug, ligt het plange bied waarschijnlijk in een rivierkomvlakte of een rivierkom - en oeverwalachtige vlakte. Op de geomorfogenetische kaart (Berendsen 1982) ligt het plangebied grotendeels op komgronden (kaartcode Fk1). De noordoosthoek staat weergegeven als oeverwallen en kronkelwaarden (kaartcode Fs2). Figuur 5: Het plangebied op de rivierenkaart (Cohen e.a. 2012). De datering van de stroomruggen is weergegeven in jaren BP.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 11 Figuur 6: Het plangebied op de geomorfologische kaart (bron: BRO). Figuur 7: Het plangebied op de geomorfogenetische kaart (Berendsen 1982). Zie de tekst voor een verklaring van de relevante codes. Rivierkomvlakte Rivierkom- en oeverwalachtige vlakte Stroomrug Rivierkom- en oeverwalachtige vlakte IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 12 2.2.3. Bodem Op de bodemkaart staat het plangebied weergegeven als bebouwde kom, waardoor geen bodemkundige eenheid bekend is. De rivierkomvlaktes en rivierkom - en oeverwalachtige vlaktes aan weerszijden van het plangebied zijn gekarteerd als kalkloze poldervaaggronden van zware klei (kaartcode Rn44C / Rn47C), kalkloze poldervaaggronden van zware zavel of lichte klei (kaartcode Rn95C) of kalkloze drechtvaaggronden (kaartcode Rv01C). Welk bodemtype aanwezig is, is afhankelijk van de ligging ten opzichte van de rivier. De poldervaaggronden van zware zavel of lichte klei zijn de hogere rivierkleigronden en de drechtvaaggronden zijn de lage komklei -op-veengronden, waarbi j de dikte van de klei -bovengrond varieert afhankelijk van de afstand tot de rivier. De poldervaaggronden van zware klei liggen op de overgang tussen de hogere rivierkleigronden en de lagere komgronden. Figuur 8: Het plangebied o p de bodemkaart (bron: BRO).

Voor een verklaring van de relevante codes wordt verwezen naar de tekst. 2.3. Archeologische en ondergrondse bouwhistorische waarden Binnen het plangebied zijn geen terreinen aanwezig die op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) als waardevol staan aangegeven. Ook zijn er geen waarnemingen en vondsten gemeld en geen eerdere onderzoeken uitgevoerd. In het plangebied zijn voor zover bekend geen ondergrondse bouwhistorische waarden aanwezig. Op de huidige archeologische waardenkaart van de gemeente Utrecht heeft het plangebied geen archeologische verwachting, op het uiterste noordoosten na. Op de nieuwe waardenkaart, die momenteel nog in voorbereiding is, wordt de verwachting voor het hele plangebied middelhoog (pers. com., In de omgeving van het plangebied zijn verscheidene eerdere onderzoeken uitgevoerd. Deze onderzoeken worden hieronder besproken met de klok mee vanuit het noordwesten.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) Aan de Afrikalaan 28, ca. 600 m ten noordwesten van het plangebied, werd tot de ma | ximale boordiepte van 5,4 m -mv een opbouw van ophoogpakket op crevasseafzettingen op komafzettingen op dekzand aangetroffen (Archisnr. | 2423369100; Nales 2013). Het pakket ophoogzand was 1,7 m dik. De top van de crevasseafzettingen werd aangetroffen tussen | 1,8 en 2,1 m -mv (ca. 0 m NAP) en de top van het dekzand tussen 3,9 en 5,2 m | -mv (ca. | -2,0 en -3,5 m NAP). De crevasseafzettingen bleken deels verstoord en in de intacte boringen werden geen aanwijzingen aangetroffen voor archeologische vindplaatsen. Voor een schoolterrein aan de Fernandezlaan, ongeveer 250 m ten noordwesten van het plangebied, bestond vanuit het bureauonderzoek een verwachting op oever | - en geulafzettingen van de Houten stroomgordel met daaronder mogelijk een intact dekzandlandschap (Archi | snr. 2335370100; Sprangers 2011). De boringen wezen echter uit dat onder een 2,1 tot 2,4 m dik ophogingspakket een kleiig crevassecomplex ligt, bestaande uit een dunne oeverafzetting met daaronder kleiige geul | - en komafzettingen. | Binnen | de | maximale | boordiepte | van | 5 | m | -mv | is | geen | intact | dekzandprofiel aangetroffen. Bureau- | en booronderzoek direct ten oosten hiervan, aan de Beneluxlaan 901-909, toonde | een | soortgelijke | opbouw | aan | (Archisnrs.

| 4900770100, | 4936735100; | Weerheijm | / | Van Puijenbroek 2021). Het ophogingspakket varieerde in dikte tussen 1,7 en 2,4 m. Op basis van deze variatie werd verondersteld dat de oorspronkelijke bodem, bestaande uit komklei, was omgewerkt. Onder de komafzettingen bevond zich een laag bosveen (tussen 4,7 en 5,3 m | -mv) met daaronder verspoeld ogend dekzand. Ongeveer 500-650 m ten noordwesten van het plangebied zijn diverse onderzoeken uitgevoerd aan weerszijden van de Beneluxlaan die zich richtten op de Romeinse limesweg. Na verscheidene grootschalige booronderzoeken (Archisnr. 2197922100, 2197914100) is de weg met proefsleuven en een opgraving onderzocht in Park Transwijk (Archisnr. 2228564100; Dielemans / van der Kamp 2012). Het onderzochte perceel lag op een maximaal 250 m brede stroomrug die is ontstaan in het Neolithicum en de Bronstijd. Tot in de IJzertijd was er sprake van een steeds ondieper wordende restgeul. De eerste sporen van gebruik betreffen een fuik, gedateerd tussen 420 en 200 voor Chr. Rond het begin van de jaartelling was er sprake van een nederzetting. Deze nederzetting lijkt al in de eerste helft van de 1e eeuw te zijn verlaten. De oudste limesweg werd aangelegd in de late 1e eeuw en bleef in gebruik tot een onbekend moment na 124/125 na Chr.

De eerstvolgende menselijke activiteiten vonden pas plaats in de 12e of 13e eeuw, toen het gebied in gebruik werd genomen als landbouwgrond. Voor de bouw van Kanaleneiland is het perceel met 1,2 tot 2,0 m zand opgehoogd. De top van de ongestoorde ondergrond bevond zich op ongeveer 0 m NAP. Bij een tweede opgraving in Park Transwijk (locatie Paviljoen) reikte de moderne ophogingslaag tot ca. 0,6 m NAP (Archisnr. | 2265687100; Dielemans 2011). Daaronder was zeer lokaal de (post)middeleeuwse bouwvoor aanwezig. De rest van het gebied was verstoord tot onder het verwachte Romeinse niveau. Er werden geen archeologische sporen aangetroffen. Een onderzoek van een afvalcontainer was zeer gering van omvang en leverde slechts één archeologisch spoor op, in de vorm van een greppel die bij gebrek aan vondstmateriaal niet kon | worden gedateerd (Archisnr. 4007089100). Een drietal onderzoeken ten behoeve van rioleringswerkzaamheden in de Europalaan wordt op dit moment uitgevoerd, waardoor er nog geen resultaten bekend zijn in Archis (Archisnr. 5055172100, 5142944100, 5214086100). | Er zijn sporen van een restgeul en de limesweg waargenomen (pers. comm. Een gebied van ca. 24 ha tussen de Europalaan en het Merwedekanaal (Merwedekanaalzone, deelgebied 5; de zuidzijde hiervan ligt ongeveer 330 m ten noordoosten van het plangebied) is met boringen onderzocht (Archisnr.

4549588100; Leuvering / Soldaat 2018). Onder het ophogingspakket van gemiddeld 1,0 m dik werden afzettingen aangetroffen van een zijtak van de Houtense stroomgordel en van het Oude Rijnstelsel. Deze hebben een hoge verwachting voor de limesweg en eventueel daaraan gerelateerde vindplaatsen en een middelhoge verwachting voor nederzettingen uit de periode Bronstijd tot en met Romeinse tijd. In drie boringen in het zuidwesten van het gebied zijn indicatoren aangetroffen | die | worden | gerelateerd | aan | de | limesweg. | Bij | gravend | onderzoek | aan | de 13 IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 14 Beneluxlaan/Kanaalweg, ongeveer 500 m ten noordoosten van het plangebied, is deze ook inderdaad aangetroffen (Archisnr. 2428691100). Centraal binnen deelgebied 5 van de Merwedekanaalzone en ongeveer 680 m ten noordoosten van het plangebied is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd aan de Europalaan 22-24 (Archisnr. 4674157100; Bouma 2019). De locatie ligt op de noordrand van de smalle Hoograven stroomgordel, die wordt afgedekt met een pakket komklei van na de Romeinse tijd. Op enkele 18e/19e-eeuwse kuilen na, werden geen archeologische resten aangetroffen. In het plangebied Concorde, ca. 420 m ten oosten van het plangebied, zijn boringen uitgevoerd.

Onder een 1,4 à 1,8 m dikke ophog ing werden oever - op geul- en/of beddingafzettingen van de Houtense stroomgordel aangetroffen (Archisnrs. 4609470100; Leuvering 2018). Deze bleken in het recente verleden grotendeels te zijn verstoord. In de intacte boringen werden geen archeologische indi catoren aangetroffen. Aan de Winthontlaan 8-10 gold op basis van de gemeentelijke waardenkaart een hoge archeologische verwachting vanwege de mogelijke aanwezigheid van resten van historische bebouwing en activiteiten langs de Vaartsche Rijn (Archisnr. 4021677100; Oude Rengerink 2016). Het historisch kaartmateriaal wees echter uit dat de locatie niet bebouwd was geweest. In de boringen werd een opgebracht zandpakket aangetroffen van gemiddeld ruim 2 m dik op komafzettingen. Gezien de slappe ondergrond werd de archeologische verwachting bijgesteld naar laag. 2.4. Historische situatie en mogelijke verstoringen Op het minuutplan uit het begin van de 19e eeuw is het plangebied in gebruik als weiland (Figuur 9). Dit blijft zo tot aan de bouw van de wijk Kanaleneiland (Figuur 10). IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 15 Figuur 9: Het plangebied (rood omlijnd) weergegeven op het gedigitaliseerde minuutplan (www.hisgis.nl). Lichtgroen is weiland, donkergroen is bos, geel is hooiland en roze is akker.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 16 Figuur 10: Het plangebied (rood omlijnd) op diverse topografische kaarten (bron: topotijdreis.nl). Voorafgaand aan de bouw van Kanaleneiland is de wijk vanaf 1956 opgehoogd met zand tot een niveau van 1,75 m NAP (Meurs et al. 2006). De topografische kaart uit 1948 geeft ten zuiden van het plangebied een hoogte aan van -0,1. Rekening houdend met enige inklinking van de komafzettingen lijkt het aannemelijk dat in het plangebied een ophoogpakket van ongeveer 2 m dik aanwezig is. 2.4.1. Tweede Wereldoorlog De Indicatieve Kaart Militair Erfgoe d (ikme.nl) en de Militaire landschapskaart ( rce.webgispublisher.nl) geven geen indicaties voor de aanwezigheid van resten uit de Tweede Wereldoorlog in het plangebied.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 17 2.5. Bouwarchief en huidig landgebruik De oudste plannen voor bebouwing in het plangebied dateren uit 1963. Opgemerkt dient te worden dat dit schetsplannen betreft, waardoor niet zeker is of deze ook daadwerkelijk op deze ma nier zijn uitgevoerd. De contouren komen wel overeen met de bebouwing zoals deze uiteindelijk, omstreeks 1967-1971,1 is gerealiseerd (Figuur 11). In de doorsnedetekeningen bij de bouwvergunning uit 1963 staat onder de bebouwing een kruipruimte ingetekend (Figuur 12). De onderzijde hiervan ligt op 1,20 m onder peil, waarbij peil gelijk is aan de bovenzijde van de begane grondvloer. Het gebouw is gefundeerd op palen. Nadere gegevens over de soort of hoeveelheid zijn niet aanwezig. Onder een klein d eel van het gebouw komt een kelder voor (Figuur 13). De diepte van de kelder blijkt niet uit de tekeningen. In 1973 zijn tekeningen opgesteld voor het uitbreiden van de bebouwing. Ook onder de uitbreiding staat op de doorsnedetekeningen een kruipruimte aangegeven. Voor de bestaande kruipruimte wordt een diepte aangegeven van 1,20 m onder peil, wat overeenkomt met de tekeningen uit 1963. De kruipruimte van de uitbreiding staat even diep aangegeven. Peil komt volgens deze tekeningen overeen met 2,25 m NAP. De onderzijde van de kruipruimte ligt dus op 1,05 m NAP.

Ten opzichte van het maaiveld is dit ongeveer 0,8 m. Figuur 11: De bebouwing in het plangebied is in twee fases gerealiseerd. De oudste bebouwing (1971) is weergegeven in zwart en de jongere bebouwing (1984) in rood. 1 Het gemeentelijk systeem van Utrecht geeft als bouwjaar 1967 aan (pers. comm. maar de kadastrale hulpkaart dateert de nieuwbouw in 1971.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 18 Figuur 12: Detail van een doorsnedetekening met de diepte van de kruipruimte (1963).

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 19 Figuur 13: Plattegrond 1963. De kelder is rood gemarkeerd. De witte pijl geeft het noorden aan. Ten tijde van het veldonderzoek was het plangebied bebouwd met een voormalig schoolgebouw (Figuur 1). 2.6. Mogelijke verstoringen Onder de huidige bebouwing is een kruipruimte aanwezig die naar verwachting reikt tot 0,8 m -mv. Verwacht wordt dat deze kruipruimte zich volledig binnen het grondpakket bevindt dat in 1956 is opgebracht. Datzelfde geldt voor andere verstoringen zoals kabels en leidingen. 2.7. Gespecificeerd verwachtingsmodel Uit het bureauonderzoek blijkt dat in de diepe ondergrond van het plangebied waarschijnlijk dekzand aanwezig is. In de omgeving is de top van dit dekzand aangetroffen op ongeveer 4 à 5 m -mv. De

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 20 archeologische verwachting van dit niveau is onbekend. Er zou den archeologische resten in voor kunnen komen vanaf het Paleolithicum. Bij onderzoek in de omgeving is het dekzand echter omschreven als niet intact en mogelijk verspoeld. In dat geval is de archeologische verwachting van dit niveau waarschijnlijk laag. Het dekzand wordt waarschijnlijk bedekt door crevasseafzettingen en komafzettingen. Komafzettingen hebben een lage archeologische verwachting. De hogere delen van crevasseafzettingen kunnen bewoonbaar zijn geweest, waardoor dit niveau een hoge archeologisch e verwachting kan hebben. Bij de onderzoeken in de omgeving was dit echter niet het geval. De crevasseafzettingen horen waarschijnlijk bij de Houten stroomgordel. Deze stroomgordel was actief vanaf de Bronstijd. Aan het maaiveld is naar verwachting sprake van een ophoogpakket van ongeveer 2 m dik dat is aangebracht bij de bouw van Kanaleneiland. Het ophoogpakket is van elders afkomstig en heeft daarom geen archeologische verwachting. Om het verwachtingsmodel te toetsen en waar nodig aan te vullen en om te controleren in hoeverre de bodemopbouw in het plangebied nog intact is, is er een Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase, uitgevoerd. IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 21 3. Veldonderzoek 3.1.

Onderzoekshypothese en onderzoeksopzet Het doel van het Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase, is om de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting te toetsen en waar nodig aan te passen. Tijdens het veldonderzoek wordt vastgesteld waar de oorspronkelijke bodemopbouw intact is gebleven en waar niet. Daarnaast wordt inzicht verkregen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Kansarme zones worden uitgesloten en kansrijke zones worden geselecteerd voor de volgende fasen. Het veldonderzoek bes tond uit een booronderzoek. Door de aanwezigheid van bebouwing, bestrating en een dik ophoogpakket werd een veldkartering als niet zinvol ingeschat. 3.2. Werkwijze In het plangebied zijn 6 boringen gezet tot in het dekzand, waardoor de boordiepte varieert van 5,0 tot 6,0 m beneden het maaiveld (bijlage 3 en 4). Bij boring 8 zijn twee pogingen gedaan, echter in beide gevallen moest gestaakt worden op ondoordringbaar puin. Deze boring reikte tot maximaal 1,3 m -mv. De boringen zijn verdeeld over het plangebied , in drie raaien met een verspringend grid . Er is gebruik gemaakt van een Edelmanboor met een diameter van 12 cm of van 7 cm en in de slappe klei - en veenlagen van een guts met een diameter van 3 cm . Het veldonderzoek is uitgevoerd door D.F.A.M.

van den Biggelaar (Senior KNA Prospector). De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008) met behulp van een veldcomputer en het programma TerraIndex van I.T. Works. De locaties van de boringen (x - en y-waarden) zijn ingemeten vanuit de bebouwing. De hoogtes van de boringen (z-waarden) zijn bepaald aan de hand van het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN3; PDOK). De opgeboorde monsters zijn door middel van verbrokkelen in het veld onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals aardewerk, baksteen, vuursteen, huttenleem en bot. 3.3. Resultaten 3.3.1. Lithologie en geologie Om de lithogenetische opbouw van de bodem te kunnen interpreteren is een schematische doorsnede gemaakt die van zuid naar noord door het plangebied loopt (Bijlage 3). Voor deze doorsnede zijn de boorpunten 2, 3, 4, 5, 6 en 7 geprojecteerd op een rechte lijn en uit de doorsnede blijkt dat de opbouw van de bodem kan worden onderverdeeld in zes verschillende pakketten: Dekzand, Veenpakket, Venige kom, Crevassedeklaag 1, Crevassedeklaag 2 en een Ophoogpakket. Naast deze pakketten is in boring 6 ook een opgevulde crevassegeul gevonden die waarschijnlijk hoort bij Crevassedeklaag 1 . De verschillende pakketten worden hieronder beschreven.

Dekzand In alle boringen behalve 6 en 8 is helemaal onderin de boring een zandpakket aangetroffen. Dit zand is matig fijn, zwak siltig en kalkloos en wordt op basis van het bureauonderzoek beschouwd als dekzand van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. De toplaag van het dekzand is meestal zwak tot matig humeus, maar de bodemontwikkeling in het dekzand zal worden behandeld in de volgende paragraaf. De top van het dekzand is in het plangebied aangetroffen tussen 4,8 en 5,4 m -mv ofwel op een niveau van -3,6 tot -3,1 m NAP. Gemiddeld ligt het dekzand op -3,3 m NAP ofwel 5,1 m -mv. Veenpakket Het dekzand wordt in alle boringen bedekt met een veenpakket. Dit veenpakket bestaat uit mineraalarm bos- en rietveen, waarbij alleen onderin boringen 2, 5 en 7 een dunne laag bosveen is waargenomen. Het veenpakket behoort tot de Formatie van Nieuwkoop, maar het is onduidelijk welk deel kan worden IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 22 toegeschreven aan de Basisveen Laag en welk deel hoort bij het Hollandveen Laagpakket. De top van het veen ligt ongeveer tussen 4,3 en 4,7 m -mv ofwel tussen -2,9 en -2,4 m NAP, maar het veenpakket gaat zeer geleidelijk over in een venige kom (zie hieronder). Figuur 14: Schematische doorsnede van de opbouw van de bodem in het plangebied. Voor de legenda zie Bijlage 4.

IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 23 Venige kom Boven het mineraalarme veen komen in alle boringen kleiige veenlagen, humeuze kleilagen en kleilagen met rietresten voor. Globaal gezien worden deze lagen naar boven toe steeds kleiiger en minder venig of humeus, maar het pakket bestaat echt uit afwisselende lagen. Dit gelaagde en kleiige pakket wordt geïnterpreteerd als een venige kom, een gebied dat af en toe overstroomde vanuit een nabijgelegen rivier en waarbij soms klei werd afgezet in het uitgestrekte veenmoeras. Omdat dit pakket kleiige afzettingen bevat die zijn afgezet vanuit een rivier worden deze toebedeeld aan de Formatie van Echteld. De top van deze venige kom ligt niet overal even diep. Bij boringen 1, 2 en 3 ligt deze op 3,4 m -mv ofwel -1,7 of -1,6 m NAP en dus hoger dan bij boringen 4, 5 en 7, waar de top ligt op een diepte van 3,7 tot 4,1 m -mv ofwel -2,2 tot -1,8 m NAP. Dit hoogteverschil wordt waarschijnlijk veroorzaakt door differentiële inklinking van deze venige komafzettingen en het veen eronder en door het moeizame onderscheid tussen deze venige komafzettingen en de daarboven gelegen crevassedek -afzettingen. Crevassedeklaag 1 Boven de venige komafzettingen die bestaan uit humeuze kleien en kleiige veenlagen is een kleipakket aangetroffen dat hoofdzakelijk bestaat uit matig siltige en kalkrijke klei.

De top van dit kleipakket wordt gevormd door een 10 tot 30 cm dikke zwak humeuze kleilaag. Deze humeuze laag is soms kalkrijk en soms kalkloos en wordt geïnterpreteerd als een vegetatiehorizont, ofwel een oude A -horizont. In dit kleipakket heeft dus bodemvorming plaatsgevonden. Dit kleipakket is blijkbaar in korte t ijd afgezet en heeft daarna lange tijd aan het maaiveld gelegen en is begroeid geweest. De bodemvorming (de vorming van de A-horizont) is een hiaat in de sedimentatie. Bij boring 6 is een opgevulde crevassegeul aangetroffen en deze ligt met de bovenzijde g elijk aan dit kleipakket. Om die redenen is het kleipakket geïnterpreteerd als een deklaag ontstaan bij een crevasse. De crevasse heeft een geul ingesneden in de venige komafzettingen, het veenpakket en het dekzand, en vanuit die geul is op de omgeving een pakket klei afgezet (bij het ontstaan van de crevasse) dat benoemd is als een crevassedeklaag . Hieronder staat beschreven dat er in het plangebied nog zo’n deklaag voorkomt en daarom is dit crevassedeklaag 1. De top van crevassedeklaag 1 ligt op een diepte tussen 2,5 en 3,0 m -mv ofwel op een niveau tussen -1,1 en -0,7 m NAP. Ook bij deze top is er een duidelijke scheiding in hoogteligging tussen boringen 1, 2 en 3 enerzijds en boringen 4, 6 en 7 anderzijds.

Aan de noordwestzijde van het plangebied ligt de top van de crevassedeklaag op -0,8 tot -0,7 m NAP (2,5 tot 2,6 m -mv), terwijl het in het zuiden ligt op -1,1 tot -1,0 m NAP (2,8 tot 3,0 m -mv). Crevassegeul In boring 6 wijkt de opbouw van de bodem (met name onderin de boring) sterk af van die in de an dere boringen. Hier is onderin geen sprake van kalkloos dekzand, maar van kalkrijk zand met schelpen - en veenresten. Dit zand is aangetroffen vanaf 5,6 m -mv ofwel -3,8 m NAP. Daarboven komt geen veen voor en ook geen venige komafzettingen, maar in plaats daarvan kalkrijke kleilagen met dunne zandlaagjes. Deze gelaagde afzettingen zijn aangetroffen beneden 3,7 m -mv ofwel -1,9 m NAP. Daarboven zijn dunne sterk siltige en kalkloze kleilagen en sterk kleiige veenlagen aanwezig. De toplaag van deze kalkloze lagen wordt gevormd door dezelfde A-horizont als van crevassedek 1. De top hiervan ligt dan ook op 2,8 m -mv ofwel -1,0 m NAP. Het kalkrijke zand en de klei met zandlaagjes is afgezet in stromend water, de kalkloze kleilagen en de veenlagen bovenin zijn afge zet in nagenoeg stilstaand water. De sedimenten in boring 6 zijn dus afgezet in een geul, waarschijnlijk een crevassegeul.

Het zand onderin is beddingzand, de klei met zandlaagjes zijn de opvulling door stromend water bij het verdwijnen van de crevasse , en kalkloze klei en veenlagen bovenin zijn het verlanden van een achtergebleven laagte met open water. Vanuit deze crevassegeul zijn sedimenten afgezet in de omgeving en die vormen crevassedek 1. Crevassedeklaag 2 Op crevassedek 1 is nog een tweede kleipakke t aanwezig. Dit pakket bestaat uit matig tot sterk siltige klei, maar is (vooral bovenin) overwegend kalkloos. Ook dit pakket heeft een zwak humeuze kleilaag , met een dikte van 10 tot 40 cm, aan de bovenzijde (in boringen 1, 2, 3, 4, 6 en 7; niet in boring 5 want daar is de bodem dieper verstoord, zie hieronder) die wordt beschouwd als een vegetatiehorizont ofwel een oude A -horizont. Aangezien deze A -horizont direct onder het ophoogpakket ligt, was het waarschijnlijk de A-horizont van de weilanden die hier voorkwamen voordat de woonwijk werd gebouwd. IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) De toplaag van dit kleidek wordt dus beschouwd als de oude bouwvoor van die landbouwgronden. Dit kleidek | heeft | dezelfde | opbouw | als | crevassedeklaag | 1 | en | daarom | wordt | het | benoemd | als crevassedeklaag 2. De top van deze deklaag 2 ligt tussen 1,7 en 2,0 m | -mv ofwel op een niveau van - 0,3 tot -0,1 m NAP.

Ophoogpakket In het hele plangebied komt boven de oude bouwvoor in de top van crevassedeklaag 2 een ophoogpakket voor. Dit pakket bestaat uit kleilagen en lagen van ze | er grof zand en bevat sporen van puin (in boring 8 zo veel puin dat er niet doorheen geboord kon worden). | Het ophoogpakket is 1,7 tot 2,0 m dik (gemiddeld 1,9 m) en reikt tot een niveau van | -0,3 tot -0,1 m NAP. 3.3.2. | Bodemopbouw Bodemkundig komen er verschillende begraven bodems voor in dit plangebied. Aan het maaiveld is echter sprake van een gemiddeld 1,9 m dik ophoogpakket van zand en klei en daardoor kent het plangebied in de huidige situatie slechts een antropogene bodem. De opbouw van de bodem is bij boring 5 dieper verstoord dan alleen het ophoogpakket. In die boring reiken de verstoringen tot ongeveer 3,1 m -mv ofwel -1,3 m NAP en daarmee tot in crevassedeklaag 1. De top van het dekzand is tussen 0 tot 30 cm zwak tot matig humeus, het is echter niet zeker | dat het hier een oude A-horizont betreft van bodemvorming in het dekzand toen dit nog aan het maaiveld lag. Waarschijnlijk is deze humeuze laag eerder het gevolg van secundaire bodemprocessen, waarbij humus | uitspoelt | vanuit | het | veen | en | wordt | afgezet | op | de | zandkorrels | van | het | dekzand. | Dit uitspoelingsproces heeft plaatsgevonden sinds de vorming van het veen.

Oorspronkelijk kende het dekzand dus waarschijnlijk slechts een vaaggrond, waarschijnlijk een vlakvaaggrond. Bij de beide crevassedeklagen heeft bodemvorming plaatsgevonden in de vorm van het ontstaan van een A-horizont. Direct onder de A-horizont komt in beide gevallen een C-horizont voor van klei. Beide pakketten hadden voorafgaand aan de begraving een kalkloze poldervaaggrond. D | e poldervaaggrond van crevassedeklaag 1 was waarschijnlijk ontwikkeld in een zware klei en die in crevassedeklaag 2 in een zware zavel of lichte klei (zie paragraaf 2.2.3). 3.3.3. | Archeologische indicatoren In geen van de pakketten in de boringen zijn archeologis | che indicatoren waargenomen. 3.4. | Interpretatie Het plangebied heeft in verschillende landschappen gelegen | . Allereerst in een dekzandlandschap dat laaggelegen was of waar veel verstuivingen plaatsvonden aangezien de top van het dekzand geen bodemvorming kent. Waarschijnlijk kwamen tot het ontstaan van het veenpakket in het dekzand slechts vaaggronden voor. De start van de veenvorming in het plangebied kan bij benadering worden bepaald op | basis | van | de | grondwaterspiegelcurve | van | het | Holoceen | (vergelijkbaar | met | de zeespiegelstijgingscurve langs de kust; Cohen | 2005).

Uit de curves gemaakt voor | De Meern en voor Houten (de dichtstbijzijnde locaties) blijkt dat dekzand op een niveau van gemiddeld | -3,3 m NAP ongeveer tussen 6900 en | 6500 BP bedekt is geraakt door veen. Vanaf dat moment lag de grondwaterspiegel ongeveer aan of boven het niveau van het dekzand. De veenvorming in het plangebied startte ongeveer tussen 5800 en 5500 voor Chr. ofwel gedurende het midden Mesolithicum. Vanaf dat moment is het dekzand dus te nat om nog door de mens gebruikt te worden. In de top van het dekzand kunnen dus resten voorkomen uit het laat Paleolithicum en het vroeg tot midden Mesolithicum. Nederland was in die periode zeer dun bevolkt en de kans op vindplaatsen uit die periode is dan ook zeer klein. Na de start van de veenvorming lag het plangebied lange tijd in een veenmoeras, hoe lang precies is onzeker, maar mogelijk tot wel in het Neolithicum toen de Oude Rijn ontstond op enkele kilometers naar het noordoosten (Figuur 5). Na het ontstaan van de Oude Rijn overstroomde het plangebied soms en kon er een venige kom ontstaan. Ook een zeer nat landschap, waarbij veen ontstaat als er geen overstromingen zijn en anders klei wordt afgezet. Later, in de Bronstijd, ontstond | dichterbij het 24 IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 25 plangebied een nieuwe rivierloop, de Houten stroomrug.

Mogelijk is vanuit deze stroomrug een crevasse ontstaan die de venige kom instroomde en een geul achterliet in de zuide lijke hoek. In de rest van het plangebied werd een kleidek afgezet door die crevasse en nadat deze crevasse gestopt was vond er bodemvorming plaats in de top van de crevassedeklaag. Deze crevasse -afzettingen hebben dus langdurig aan het maaiveld gelegen, h oe lang is onzeker , totdat er een nieuwe crevasse ontstond. Of deze nieuwe crevasse ook afkomstig is van de Houten stroomrug of misschien van de Oude Rijn is onbekend. De crevassedeklaag 2 is echter wel een stuk jonger dan crevassedeklaag 1. De afzettingen van crevassedeklaag 1 zijn matig siltig en hierin is slechts een poldervaaggrond ontstaan. Het gebied was dus waarschijnlijk relatief vochtig en laaggelegen en mogelijk alleen geschikt voor landbouwdoeleinden. Ook de sedimenten van crevassedeklaag 2 waren kleiig en ook dat landschap was vochtig en laaggelegen. De A -horizont die hierin ontstond is waarschijnlijk de bouwvoor van de weilanden die voorkwamen in het plangebied voordat rond 1956 het terrein werd opgehoogd om er een woonwijk te kunnen bouwen . Zeker in de Nieuwe tijd is het landschap in het plangebied niet anders gebruikt dan als weilanden; de kans op andere archeologische complexen wordt klein geschat. IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 4.

| Conclusie en aanbevelingen In opdracht van VOF Livingstonelaan | zijn in juli 2022 een | archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend | veldonderzoek (IVO), | verkennende fase, | uitgevoerd in verband met de geplande (her)ontwikkeling van het plangebied aan | de Livingstonelaan 609 in Utrecht, gemeente Utrecht. Ten behoeve van het onderzoek is een aantal vragen gesteld die als volgt beantwoord kunnen worden: • | Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de locatie? Het plangebied heeft in verschillende landschappen gelegen. Allereerst in een dekzandlandschap dat laaggelegen was of waar veel verstuivingen plaatsvonden aangezien de top van het dekzand geen bodemvorming kent. Tussen ongeveer 5800 en 5500 voor Chr. (gedurende het Midden Mesolithicum) kwam er veengroei op gang. Na de start van de veenvorming lag het plangebied lange tijd in een veenmoeras, hoe lang precies is onzeker, maar mogelijk tot wel in het Neolithicum toen de Oude Rijn ontstond op enkele kilometers naar het noordoosten. Na het ontstaan van de Oude Rijn overstroomde het plangebied soms en kon er een venige kom ontstaan. Later, in de Bronstijd, ontstond dichterbij het plangebied een nieuwe rivierloop, de Houten stroomrug. Mogelijk is vanuit deze stroomrug een crevasse ontstaan die de venige kom instroomde en een geul achterliet in de zuidelijke hoek.

In de rest van het plangebied werd een kleidek afgezet door die crevasse. Deze crevasse-afzettingen hebben langdurig aan het maaiveld gelegen, hoe lang is onzeker, totdat er een nieuwe crevasse ontstond die wederom een deklaag afzette. Dat landschap vormde het maaiveld tot aan de ophoging van Kanaleneiland rond 1956. • | Hoe is de bodemopbouw in het plangebied en in welke mate is deze nog als intact te beschouwen? Doordat aan het maaiveld sprake is van een gemiddeld 1,9 m dik ophoogpakket is de bodemopbouw te classificeren als antropogeen. De opbouw van de bodem is bij boring 5 dieper verstoord dan alleen het ophoogpakket. In die boring reiken de verstoringen tot ongeveer 3,1 m | -mv ofwel | -1,3 m NAP en daarmee tot in crevassedeklaag 1. De top van het dekzand is tussen 0 tot 30 cm zwak tot matig humeus, het is echter niet zeker dat het hier een oude A-horizont betreft van bodemvorming in het dekzand toen dit nog aan het maaiveld lag. Waarschijnlijk is deze humeuze laag eerder het gevolg v | an secundaire bodemprocessen, waarbij humus | uitspoelt | vanuit | het | veen | en | wordt | afgezet | op | de | zandkorrels | van | het | dekzand. | Dit uitspoelingsproces heeft plaatsgevonden sinds de vorming van het veen. Oorspronkelijk kende het dekzand dus waarschijnlijk slechts een vaaggrond, waarschijnlijk een vlakvaaggrond.

Bij de beide crevassedeklagen heeft bodemvorming plaatsgevonden in de vorm van het ontstaan van een A-horizont. Direct onder de A-horizont komt in beide gevallen een C-horizont voor van klei. Beide pakketten hadden voorafgaand aan de begraving een kalkloze poldervaaggrond. De poldervaaggrond van crevassedeklaag 1 was waarschijnlijk ontwikkeld in een zware klei en die in crevassedeklaag 2 in een zware zavel of lichte klei. • | Bevinden zich archeologisch relevante afzettingen in het plangebied? En zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP? In het plangebied zijn de volgende archeologisch relevante afzettingen aanwezig: - | De top van het dekzand tussen 4,8 en 5,4 m -mv ofwel op een niveau van -3,6 tot -3,1 m NAP. - | De top van crevassedeklaag 1 op een diepte tussen 2,5 en 3,0 m | -mv ofwel op een niveau tussen -1,1 en -0,7 m NAP. - | De top van crevassedeklaag 2 ligt tussen 1,7 en 2,0 m | -mv ofwel op een niveau van -0,3 tot - 0,1 m NAP. 26 IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 27 • Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied en wordt deze bij het veldonderzoek bevestigd? Uit het bureauonderzoek blijkt dat in de diepe ondergrond van het plangebied waarschijnlijk dekzand aanwezig is. In de omgeving is de top van dit dekzand aangetro ffen op ongeveer 4 à 5 m -mv. De archeologische verwachting van dit niveau is onbekend.

Er zouden archeologische resten in voor kunnen komen vanaf het Paleolithicum. Bij onderzoek in de omgeving is het dekzand echter omschreven als niet intact en mogelijk verspoeld. In dat geval is de archeologische verwachting van dit niveau waarschijnlijk laag. Het dekzand wordt waarschijnlijk bedekt door crevasseafzettingen en komafzettingen. Komafzettingen hebben een lage archeologische verwachting. De hogere delen van crevasseafzettingen kunnen bewoonbaar zijn geweest, waardoor dit niveau een hoge archeologische verwachting kan hebben. Bij de onderzoeken in de omgeving was dit echter niet het geval. De crevasseafzettingen horen waarschijnlijk bij de Houten stroomgordel. Deze stroomgordel was actief vanaf de Bronstijd. Aan het maaiveld is naar verwachting sprake van een ophoogpakket van ongeveer 2 m dik dat is aangebracht bij de bouw van Kanaleneiland. Het ophoogpakket is van elders afkomstig en heeft daarom geen archeologische verwachting. Het booronderzoek heeft de archeologische verwachting uit het bureauonderzoek bevestigd. Onderin de boringen is dekzand aangetroffen, maar dat landschap was laaggelegen of er vonden veel verstuivingen plaats waardoor het een lage archeologische verwachting heeft voor de periode Laat Paleolithicum tot Vroeg -Midden Mesolithicum. Tussen ongeveer 5800 en 5500 voor Chr.

kwam er veengroei op gang en lag het plangebied lange tijd in een veenmoeras , dat na het ontstaan van de Oude Rijn overging in een venige kom. B eide landschappen waren (zeer) nat en ongunstig voor bewoning. De venige komafzettingen zijn bedekt met twee pakketten crevassedekafzettingen: een pakket dat mogelijk gerelateerd is aan het ontstaan van de Houten stroomrug in de Bronstijd en een pakket dat duidelijk een stuk jonger is. Voor beide pakketten geldt dat de sedimenten kleiig waren en de landschappen vochtig en laaggelegen. Het jongste pakket crevassedekafzettingen heeft het maaiveld gevormd tot de ophoging van Kanaleneiland rond 1956. Het histor isch kaartmateriaal geeft aan dat dit gebied in ieder geval vanaf het begin van de 19 e eeuw (maar hoogstwaarschijnlijk ook al daarvoor) alleen als weiland in gebruik was. • Hoewel niet het doel van een verkennend booronderzoek, kunnen er toch archeologische indicatoren worden aangetroffen. Indien deze worden aangetroffen, dan gelden tevens de volgende vragen: wat is de verticale en horizontale ligging van de aangetroffen indicatoren, wat is de datering en wat is de invloed van deze vondsten op de archeologische verwachting van het plangebied? In geen van de pakketten in de boringen zijn archeologische indicatoren waargenomen.

• In hoeverre worden eventueel aanwezige archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden? In het plangebied is sprake van een 1,7 tot 2,0 m dik recent ophoogpakket, gelegen op afzettingen met een lage archeologische verwachting. De kans is klein dat er archeologische waarden bedreigd worden door de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden. 4.1. Aanbevelingen Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat het plangebied bestaat uit een 1,7 tot 2,0 m dik recent ophoogpakket, gelegen op afzettingen met een lage archeologische verwachting. De kans dat er bij bodemingrepen in het plangebied (ongeacht de diepte en inc lusief heipalen) archeologische resten verstoord worden, wordt klein geacht. IDDS Archeologie adviseert om het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven. Bovenstaand advies dient gecontroleerd en beoordeeld te worden door de bevoeg de overheid, in dit geval de gemeente Utrecht. Deze zal vervolgens een besluit nemen inzake de te volgen procedure. IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 28 IDDS Archeologie wil meegeven dat voordat dit besluit genomen is, er niet begonnen kan worden met bodemverstorende activiteiten of activiteiten die voorbereiden op bodemverstoringen. Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden.

Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het onverwacht aantreffen dan wel het ongezien vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Aangezien het onderzoek is uitgevoerd door middel van een steekproef kan echter, op basis van de onderzoeksresultaten, de aan - of afwezigheid van eventue le archeologische waarden niet gegarandeerd worden. Wij wijzen u er graag op dat indien archeologische waarden worden aangetroffen, deze conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet zo spoedig mogelijk bij de minister voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gemeld dienen te worden. Dit kan door het invullen van het vondstmeldingsformulier op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (www.cultureelerfgoed.nl) of door contact op te nemen met de InfoDesk (info@cultureelerfgoed.nl). IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) Literatuur en kaarten Berendsen, H.J.A., 1982: | Geomorfogenetische kaart van Zuid-Utrecht, schaal 1:25000, blad 3 IJsselstein, Rijswijk. Bouma, N., | Europalaan 22-24 in Utrecht. Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven, Amersfoort (ADC-rapport 5033). Centraal College van Deskundigen, 201 | 8: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1, Gouda.

Cohen, K., 2005: 3D Geostatistical Interpolation and Geological Interpretation of Paleo | –Groundwater Rise in the Holocene Coastal Prism in the Netherlands. SEPM Spec. Publ.. 83. 10.2110/pec.05.83.0341. Cohen, K.M./ E. Stouthamer/ H.J. Pierik/ A.H. Geurts, 2012: | Rhine‐Meuse Delta Studies’ | Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography, Utrecht. Dielemans, L. / J.S. van der Kamp, 2012: IJzertijdbewoning en de limesweg in Kanaleneiland (Utrecht), Utrecht (Basisrapportage Archeologie 74). Dielemans, L., 2011: | Park Transwijk Paviljoen. Een definitief archeologisch onderzoek naar de limesweg aan de Beneluxlaan, Utrecht (Basisrapportage Archeologie 77). Leuvering, J.H.F. / M. Soldaat, 2018: | Plangebied Merwedekanaalzone deelgebied 5 in Utrecht, gemeente Utrecht; archeologisch vooronderzoek: een bureau- | en inventariserend veldonderzoek (verkennende en deels karterende fase), Weesp (RAAP-notitie 6074). Leuvering, | J.H.F., | 2018: | Plangebied | Concorde | in | Utrecht, | gemeente | Utrecht; | archeologisch vooronderzoek: een bureau- | en inventariserend veldonderzoek (verkennende en karterende fase), Weesp (RAAP-notitie 6401). Meurs, P. / M. Steenhuis / J. Emmerik / M. Plomp / L. Voerman, 2006: Cultuurhistorisch onderzoek en ruimtelijke | analyse | Utrecht | NaOorlogse | Wijken: | KANALENEILAND, | Schiedam.

https://erfgoed.utrecht.nl/fileadmin/uploads/documenten/zz-erfgoed/publicaties/boekpublicaties- cultuurhistorie/09_Kanaleneiland_scherm_1_.pdf Moerman, | S., 2022: | Plan van aanpak. | Livingstonelaan 609 | - Australiëlaan 21 in Utrecht, gemeente Utrecht, Noordwijk (Intern rapport, IDDS Archeologie). Mulder, E.F.J. de/ M.C. Geluk/ I.L. Ritsema/ W.E. Westerhoff/ T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland, Groningen/Houten. Nales, T., 2013: Utrecht, Afrikalaan 28, gemeente Utrecht (Utrecht). Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (IVO; karterende fase), Utrecht (Transect-rapport 352). Oude Rengerink, J.A.M., 2016: Bureauonderzoek en IVO verkennende fase. Winthontlaan 8-10 te Utrecht, gemeente Utrecht, Eindhoven (Laagland Archeologie Rapport 37). SIKB, 2008: Archeologische standaard boorbeschrijving, Archeologie Leidraad, Gouda. Sprangers, J., 2011: Plangebied Fernandezlaan, gemeente Utrecht; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek, Weesp (RAAP-notitie 3973). Weerheijm, W.J. / F.P.J. van Puijenbroek, 2021: | Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van nieuwbouw van woningen aan de Beneluxlaan te Utrecht, gemeente Utrecht. Ruimtelijk advies op basis van een Inventariserend Veldonderzoek door middel van boringen (IVO-O), verkennende fase, Amersfoort (Vestigia rapport V2057).

Websites archis.cultureelerfgoed.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl 29 IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 30 hisgis.nl ikme.nl landschapinnederland.nl/militaire-landschapskaart www.bodemloket.nl www.dinoloket.nl www.pdok.nl www.topotijdreis.nl IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 31 Lijst van afkortingen en begrippen Afkortingen AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumenten Kaart AMZ Archeologische Monumentenzorg Archis Archeologisch Informatie Systeem ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode AWN Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland BP Before Present (Present = 1950) GHG Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand GLG Gemiddeld Laagste Grondwaterstand GPS Global Positioning System indet ondetermineerbaar KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie mv maaiveld (het landoppervlak) NAP Normaal Amsterdams Peil PvA Plan van Aanpak PvE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer Verklarende woordenlijst 14C-datering (ook wel C14-datering) Bepaling van gehalte aan radioactieve koolstof 14C van organisch materiaal (hout, houtskool, veen, schelpen e.d.) waaruit de 14C- ouderdom kan worden afgeleid. Deze ouderdom wordt opgegeven in jaren vóór 1950 na Chr.

(jaren BP) met daaraan toegevoegd de aan de meting verbonden mogelijke afwijking (standaarddeviatie) Allerød tijd Korte, relatief warme periode uit de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 11. 800- 11.000 jaar geleden antropogeen Ten gevolge van menselijk handelen (door mensen veroorzaakt/gemaakt) Archis-melding Elke melding bij het centraal informatiesysteem (Archis) artefact Alle door de mens vervaardigde of gebruikte voorwerpen bioturbatie Verstoring van de oorspronkelijke bodemstructuur en/of transport van materiaal door plantengroei en dierenactiviteiten Bølling tijd Korte, relatief warme periode uit de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 13.500 - 12.000 jaar geleden Boreaal Tijdvak, onderafdeling van het Holoceen, gekarakteriseerd door een gematigd en continentaal klimaat en een bebost landschap gedomineerd door loofbomen (datering ca. 6800-5500 voor Chr.) buitendijks Gronden die aan de rivierzijde van een dijk liggen.

In het buitendijkse ge bied liggen de uiterwaarden castellum Romeins legerkamp conservering Mate waarin grondsporen, anorganische en organische archeologische resten bewaard zijn couperen Het maken van één of meer verticale doorsneden door een spoor of laag om de aard, diepte, vullingen, vorm en relaties met andere fenomenen vast te stellen crematie Begraving met gecremeerd menselijk bot crevasse Doorbraakgeul door een oeverwal dagzomen Aan de oppervlakte komen, zichtbaar worden van gesteenten (met inbegrip van zand, klei, etc.) IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 32 dekzand Fijnzandige afzettingen die onder periglaciale omstandigheden voornamelijk door windwerking ontstaan zijn; de dekzanden van het Weichselien vormen in grote delen van Nederland een ‘dek’ (Formatie van Boxtel) Dryas Laatste gedeelte van de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 20.000 -10.000 jaar geleden Edelmanboor Een handboor voor bodemonderzoek Eemien Interglaciaal tussen de voorlaatste en laatste ijstijd (Saalien en Weichselien), ca.

130.000-120.000 jaar geleden eerdgrond Grond met een humushoude nde minerale bovengrond van meer dan 50 cm, ontstaan door invloed van de mens eolisch Door de wind gevormd, afgezet estuarien Afgezet in een estuarium estuarium Inham aan de kust waarin met name het getijde grote invloed uitoefent op het landschap, bijvoorbeeld de Westerschelde fluviatiel Door rivieren gevormd, afgezet fluvioglaciaal Door smeltwater (afkomstig van gletsjers) afgezet gaafheid Mate van (fysieke) verstoring van de bodem, zowel in verticale zin (diepte) als in horizontale zin (omvang) Hollandveen Holocene formatie, ontstaan vanaf 3500 voor Chr. Holoceen Jongste geologisch tijdvak dat nog steeds voortduurt (vanaf de laatste ijstijd: ca.

8800 jaar voor Chr.) horizont Kenmerkende laag binnen de bodemvorming humeus Organische stoffen bevattend; bestaande uit resten van planten en dieren in de bodem ijzeroer IJzeroxidenhydraat, een ijzererts dat vooral in vlakke landstreken, in dalen en moerassige gebieden op geringe diepte voorkomt in situ Achtergebleven op exact de plaats waar de laatste gebruiker het heeft gedeponeerd, weggegooid of verloren inhumatie Begraving met niet gecremeerd menselijk bot interstadiaal Een warmere periode tijdens een ijstijd (glaciaal) kom Laag gebied waar na overstroming van een rivier vaak water blijft staan en klei kan bezinken kreek Waterweg waarbij het water vanuit zee of rivier onder invloed van het getijde in- en uitstroomt kronkelwaard Deel van een stroomgebied omgeven – en grotendeels opgebouwd – door een meander kwel Door hydrostatische druk aan het oppervlakte treden van grondwater kwelder zie schor laag Een vervolgbare grondeenheid die op archeologische of geologische gronden als eenheid wordt onderscheiden leem Grondsoort die wordt gekenmerkt door een samenstelling van meer dan 50% silt, minder dan 50% zand en minder dan 25% klei Limes de noordgrens van het Romeinse rijk lithologie Wetenschap die zich bezighoudt met de beschrijving en het ontstaan van de sedimentaire gesteenten löss Door de wind gevormde afzetting van zeer fijnkorrelig materiaal waarvan het overgrote deel

van de korrels (60-85%) kleiner is dan 0,063 mm lutum Kleideeltjes kleiner dan 0,002 mm meander Min of meer regelmatige lusvormige rivierbocht meanderen (van rivieren of beken) Zich bochtig door het landschap slingeren oeverwal Langgerekte rug langs een rivier of kreek, ontstaan doordat bij het buiten de oevers treden van de stroom het grovere materiaal het eerst bezinkt IDDS Archeologie rapport 2743 Versie 1.1 (concept) 33 OSL-datering Dateringsmethode waarmee op grond van energieverval kan worden bepaald wanneer een fragment kwarts (zand) voor het laatst heeft blootgestaan aan direct zonlicht oxidatie Reactie met zuurstof (roesten/corrosie bij metalen; ‘verbranding’ bij veen) plaggendek Verhoogd bouwland, ontstaan door ophoging ten gevolge van bemesting. Voor de bemesting werden plaggen of met zand vermengde potstalmest opgebracht plangebied Gebied waarbinnen de realisering van de planvorming het bodemarchief kan bedreigen Pleistoceen Geologisch tijdperk dat ca. 2,3 miljoen jaar geleden begon. Gedurende d eze periode waren er sterke klimaatswisselingen van gematigd warm tot zeer koud (de vier bekende ijstijden). Na de laatste ijstijd begon het Holoceen (ca. 8800 voor Chr.) podzol Goed ontwikkelde bodem in gebieden met veel neerslag pollenanalyse De bestudering van fossiele stuifmeelkorrels en sporen waardoor een beeld van de vegetatiegeschiedenis gevormd kan worden.

Uit de vegetatiegeschiedenis kan het klimaat worden gereconstrueerd prehistorie Dat deel van de geschiedenis waarvan geen geschreven bronnen bewaard zijn gebleven rivierduin Door verstuiving uit een riviervlakte hierlangs ontstaan duin (in Nederland meestal Weichselien of Vroeg Holoceen van ouderdom) Saalien Voorlaatste ijstijd, waarin het landijs tot in Nederland doordrong en de stuwwallen werden gevormd, ca. 200.000-130.000 jaar geleden schor Zandgrond in een getijdenwater; staat alleen onder water bij zeer hoog tij, begroeid silt Zeer fijn sediment met grootte 0,002-0,063 mm slak Steenachtig afval van metaal- of aardewerkproductie slik Zandgrond in een getijdenwater; staat onder water bij vloed en valt droog bij eb, kwelder onbegroeid; wad spieker Op palen geplaatst opslaghuisje strandvlakte Groot vlak zandig gebied tussen twee strandwallen strandwal Langs de kust gevormde langgerekte zand rug die uitsteekt boven het gemiddelde hoogwaterniveau; geeft in Nederland de oude ligging van de kustlijn weer stratigrafie Opeenvolging van lagen in de bodem stroomgordel Het geheel van rivieroeverwal -, rivierbedding- en kronkelwaard-afzettingen, al dan niet met restgeul(en) stroomrug Oude riviergeul die zodanig is opgehoogd met zandige afzettingen dat de rivier een nieuwe loop heeft gekregen; blijft door inklinking van de komgebieden als een rug in het landschap liggen stuwwal Door de

druk van het landijs in het Saalien opgedrukte rug van scheefgestelde preglaciale sedimenten terras (rivier-) Door een rivier verlaten en daarna versneden dalbodem vaaggronden Minerale gronden zonder duidelijke podzol -B-horizont, zonder briklaag en zonder minerale eerdlaag vicus Een burgerlijke nederzetting uit de Romeinse tijd met een stedelijk karakter maar zonder stadsrechten vindplaats Ruimtelijk begrensd gebied waarbinnen zich archeologische informatie bevindt Weichselien Geologische periode (laatste ijstijd, waarin het landijs Nederland niet bereikte), ca. 120.000-10.000 jaar geleden zavel Grondsoort die tussen 8 en 25% lutum (kleideeltjes kleiner dan 0,002 mm) bevat zeldzaamheid Mate waarin een bepaald type monument schaars is (of is geworden) voor een periode of in een gebied IDDS 's- Gravendijckseweg 37 2201 CZ Noordwijk IDDS.NL integrale exper se bij ruimtelijke ontwikkeling Postbus 126 2200 AC Noordwijk info@idds.nl T 071 - 402 85 86 Bijlage 1: Topografische kaart Project: OM nr.: Versie: 1 Projectnr.: Formaat: A4 Schaal: Datum: 9-6-2022 Tekenaar: Livingstonelaan 609, Utrecht 5268340100 A2226 SMO plangebied Legenda

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1347baf3-4647-43ad-80c4-a1c12ded7765?agendaItemId=8a01578b-08c9-4e67-9dfe-0edd6d240455