CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerrapport 'Stof tot nadenken'

Gemeenteraad 19 november 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsvoorstel Rekenkamerrapport 'Stof tot nadenken'43.407 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

79 kennen, in plaats van meteen een meerjarige indicatie of een indicatie ‘voor het leven’.195 Na het aflopen van de tijdelijke/ kortlopende indicatie kan vervolgens uit een herindicatie blijken of hulp bij het huishouden voor langere tijd nodig blijft. In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente hierover aan dat het bieden van kortlopende indicaties altijd al mogelijk is binnen de Wmo, en dat dit waar nodig al wordt toegepast. Verder maakt een aanbieder werk van het vergroten van de duurzame inzetbaarheid van zorghulpen. Bijvoorbeeld met een pilot waarin wordt onderzocht of het gebruiken van een brace door zorghulpen de fysieke belasting van het werk kan verlichten en klachten kunnen worden voorkomen.196 Gemeentelijk betrokkenen zien mogelijkheden om de uitstroom van bestaande cliënten te bevorderen, met name onder jongere cliënten (van 65 jaar of jonger).197 Voor een meerderheid van deze cliënten zou hulp bij het huishouden geen eindstation moeten zijn.

Het is in die zin belangrijk om aandacht te hebben voor de leerbaarheid van mensen en om hen te activeren een deel van de ondersteuning zelf weer op te pakken.198 Volgens gemeentelijk betrokkenen zouden in ieder geval alle cliënten op een andere manier naar de voorziening moeten kijken: “Ik ken twee voorbeelden van cliënten die aangeven minder dan 2 schoonmaakuren per week nodig te hebben om hun huis schoon en leefbaar te houden. Bespreken deze cliënten dat ook met hun zorgaanbieder? Dat is erg afhankelijk van de manier waarop een cliënt naar de voorziening kijkt: alleen vanuit de eigen situatie (ik heb recht op 2 uren hulp per week, en die benut ik volledig) of breder naar de houdbaarheid daarvan (ik heb aan minder uren voldoende).”199 In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan dat ook belangrijk is dat cliënten openstaan voor het (anders) aanleren van huishoudelijke taken. 4.2 EFFECTEN UTRECHTSE TRANSFORMATIE GEDEELTELIJK ZICHTBAAR De transformatie verliep onrustig, met een toename van wachtlijsten en cliënten die tijdelijk zonder hulp bij het huishouden zaten De belangrijkste lokale ontwikkeling van hulp bij het huishouden in Utrecht is de transformatie geweest, die per 1 januari 2022 is ingegaan (zie ook paragraaf 2.2). De transformatie wordt door betrokkenen als een “roerige”200, “drukke”201, “onrustige”202 en “rommelige”203 periode omschreven.

Vooral het faciliteren van een overstap van cliënten en zorghulpen naar de nieuwe aanbieders verliep moeizaam. Het aantal aanbieders werd 195 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews aanbieders. 196 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 197 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 198 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 199 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 200 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 201 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 202 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 203 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 80 immers verminderd van negentien naar vier. Een groot deel van de cliënten van latende204 aanbieders moesten daardoor overstappen naar één van de gegunde205 aanbieders. De gemeente streefde daarbij naar zorgcontinuïteit: cliënten moesten zoveel mogelijk de overstap maken samen met hun (vaste) zorghulp.206 En cliënten zouden hetzelfde aantal ondersteuningsuren behouden. De gemeente trof maatregelen om de transformatie soepel te laten verlopen. Bijvoorbeeld door latende aanbieders een contractverlenging tot 1 mei 2022 aan te bieden.207 Uiteindelijk besloten vijf latende aanbieders hun contract niet te verlengen.208 Hun cliënten moesten per 1 januari 2022 worden overgedragen aan de vier gegunde aanbieders. Dat lukte voor 432 van de 522 cliënten.

Voor de resterende 90 cliënten was in eerste instantie onvoldoende plek beschikbaar. Zij zijn uiterlijk op 17 januari 2022 door de gegunde aanbieders in zorg genomen.209 De transformatie speelde zich af tegen de achtergrond van een steeds krapper wordende arbeidsmarkt.210 Zorghulpen van latende aanbieders over laten stappen naar gegunde aanbieders was dan ook noodzakelijk om de vele overstappende cliënten te kunnen bedienen, en om de toenemende vraag naar hulp bij het huishouden het hoofd te kunnen bieden. Maar doordat de gemeente niet tijdig medewerkersbestanden had opgevraagd bij latende aanbieders ontstond een grote afhankelijkheid van de welwillendheid van latende aanbieders om een overstap van hun zorghulpen te faciliteren.211 Bijvoorbeeld bij het uitwisselen van personeelsbestanden met gegunde aanbieders, en het informeren van zorghulpen over de mogelijkheden tot overstappen. Een aantal latende aanbieders wilden daaraan echter geen of beperkte medewerking verlenen.212 Sommige aanbieders hadden daarop dan ook meer regie verwacht van de gemeente.213 In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan destijds afhankelijk te zijn geweest van de latende aanbieders omdat personeelsbestanden wegens AVG-regels niet opgevraagd mochten worden.

Door samen met de gegunde aanbieders informatiemarkten te organiseren is het de gemeente uiteindelijk wel gelukt om voor een deel van de zorghulpen een overstap te faciliteren. Maar een in 204 Latende aanbieders zijn aanbieders die wel hulp bij het huishouden leverden, maar niet opnieuw gecontracteerd zijn na de aanbesteding. Zij mochten na de transformatie dus geen hulp bij het huishouden meer leveren in de gemeente Utrecht. 205 Gegunde aanbieders zijn aanbieders die door de gemeente ge(her)contracteert zijn om (ook) na de transformatie hulp bij het huishouden aan te (blijven) bieden. 206 Gemeente Utrecht (16 juli 2021). Raadsbrief Gunning hulp bij het huishouden. 207 Gemeente Utrecht (16 juli 2021). Raadsbrief Gunning hulp bij het huishouden. 208 Gemeente Utrecht (4 november 2021). Raadsbrief Transitie hulp bij het huishouden; toezeggingen 20/T412. 209 Gemeente Utrecht (24 februari 2022). Raadsbrief Stand van zaken transitie hulp bij het huishouden; T21-535. 210 Gemeente Utrecht (4 november 2021). Raadsbrief Transitie hulp bij het huishouden; toezeggingen 20/T412. 211 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 212 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 213 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder.

81 omvang onbekend deel van de zorghulpen is bij een latende aanbieder gebleven214 (in een andere gemeente), is via een PGB bij cliënten aan de slag gegaan of heeft “(…) door de rommelige transformatie de huishoudelijke zorg verlaten.”215 De gemeente moest dan ook concluderen dat per 1 mei 2022 minder zorghulpen zouden overstappen dan van tevoren was verwacht.216 Met tal van interventies probeerde de gemeente in samenwerking met de gegunde aanbieders en externe partijen nieuw personeel te werven.217 Maar niet alle cliënten van de resterende latende aanbieders (het ging hier om de veertien aanbieders die hun contract tijdelijk hadden verlengd) konden per 1 mei 2022 door de gegunde aanbieders in zorg worden genomen. Mogelijke onrust die onder cliënten zou ontstaan was volgens de gemeente “(…) inherent aan de transitie.”218 Op 8 juli 2022 liet het college aan de gemeenteraad weten dat alle wachtende cliënten van de latende aanbieders een plek hadden gekregen bij een gegunde aanbieder.219 In totaal had een kwart van de cliënten tijdens de transformatie een periode geen huishoudelijke hulp ontvangen.220 Bij deze cliënten werd vaak ook de relatie met de vaste zorghulp verbroken, wat soms tot frustratie221 of verdriet222 heeft geleid.

Eerste stappen gezet op wijkgericht werken, wel nog verdere verbeteringen op nodig De gemeente wilde met de transformatie dat hulp bij het huishouden meer op wijkniveau werd georganiseerd: “Om zo veel mogelijk aan te kunnen sluiten bij inwoners en hun leefwereld, is het belangrijk dat partners in de wijk samenwerken. Om goed te kunnen samenwerken moet je elkaar als professionals kennen en makkelijk kunnen vinden. Het organiseren van aanbod op wijkniveau helpt daarbij.”223 In paragraaf 2.2 legden we uit dat de gemeente daarom werd opgedeeld in twee gebieden (Noord en Zuid), en dat per gebied twee aanbieders verantwoordelijk werden voor het bieden van hulp bij het huishouden. Wij constateren dat de afgelopen jaren stappen zijn gezet in het meer wijkgericht werken, maar ook dat hier nog verdere verbetering in mogelijk is. In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan dat deze opgave niet alleen voor de gemeente geldt, maar ook voor de aanbieders, buurtteams en alle andere partners in het landschap van zorg en ondersteuning. De eerste jaren na de transformatie waren aanbieders vooral gericht op het reduceren van de opgelopen wachtlijsten. Zij hadden daardoor minder aandacht voor het leggen en 214 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 215 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 216 Gemeente Utrecht (23 maart 2022).

Raadsbrief Stand van zaken transitie hulp bij het huishouden. 217 Zie bijvoorbeeld: Gemeente Utrecht (4 november 2021). Raadsbrief Transitie hulp bij het huishouden; toezegging 20/T412. En: Gemeente Utrecht (24 februari 2022). Raadsbrief Stand van zaken transitie hulp bij het huishouden; T21-535. 218 Gemeente Utrecht (23 maart 2022). Raadsbrief Stand van zaken transitie hulp bij het huishouden, p. 2. 219 Gemeente Utrecht (8 juli 2022). Raadsbrief Rapportage update wachtlijstcijfers hulp bij het huishouden n.a.v. memo 17 juni. 220 Berenschot (14 november 2023). Rapport Evaluatie transitie Hulp bij het Huishouden. 221 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 222 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 223 Gemeente Utrecht (19 november 2020). Visie toekomst Hulp bij het Huishouden in Utrecht, p. 16. 82 onderhouden van contacten met andere (zorg)partijen in het eigen gebied.224 Een aanbieder vertelt: “Op papier is dat [wijkgericht werken] mooi opgeschreven, maar in de praktijk is de te verdelen tijd schaars. Zeker wanneer er hoge wachtlijsten zijn. Dan vormt het terugdringen daarvan de prioriteit. In de waan van de dag verlies je snel het wijkgericht werken uit het oog.”225 Omdat de wachtlijstproblematiek inmiddels minder acuut is dan in de periode kort na de transformatie, zien betrokkenen dat het wijkgericht werken beter gaat.

De vier aanbieders weten elkaar goed te vinden, met name in het eigen werkgebied.226 Wanneer een cliënt ontevreden is over de geleverde ondersteuning van een aanbieder, dan kan deze vaak in goed overleg worden geplaatst bij de andere aanbieder in het gebied.227 En de gemeente organiseert meermaals per jaar een themasessie waaraan de aanbieders deelnemen. Daarin wordt gesproken over stadsbrede ontwikkelingen die plaatsvinden en hoe daarop met elkaar kan worden ingespeeld.228 En sinds de transformatie wordt tweemaal per jaar een ‘toegangsoverleg’ georganiseerd waar de gemeente (beleid en het Wmo-loket), aanbieders en ook de buurtteams aan deelnemen.

Daarin wordt gesproken over de doorontwikkeling van hulp bij het huishouden, en trends die in de verschillende wijken zichtbaar zijn (zoals mate van hoarding en verslaving).229 Betrokkenen zien dan ook dat contacten tussen de aanbieders en de buurtteams zijn verbeterd.230 Er wordt beter geschakeld en doorverwezen, wat zou leiden tot passendere ondersteuning voor de cliënt.231 Maar deze contacten verlopen nog te veel op individueel niveau en op incidentele basis, bijvoorbeeld wanneer rond een cliënt een specifiek probleem speelt.232 In de praktijk zou het betrokkenen helpen om deze contacten meer structureel plaats te laten vinden, en dat medewerkers elkaar beter kennen.233 De gemeente wil hier in de toekomst strakker op gaan sturen door bijvoorbeeld in een concrete richtlijn vast te leggen hoe vaak tussen aanbieders en buurtteams geëvalueerd moet worden over hoe het met cliënten gaat.234 En ook de (digitale) informatie-uitwisseling tussen buurtteams en aanbieders kan beter.235 Aanbieders willen graag weten met welke problematiek (vooral nieuwe) cliënten te maken 224 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 225 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 226 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews aanbieders. 227 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews aanbieders. 228 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder.

229 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 230 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews aanbieders. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 231 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 232 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 233 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 234 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 235 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 83 hebben, alvorens de levering van hulp bij het huishouden wordt gestart. Het komt soms voor dat cliënten agressief of verslaafd zijn en/of al andere zorginterventies krijgen toegepast. De buurtteams hebben daar vaak zicht op, maar delen deze informatie niet altijd. In sommige gevallen mag dat wegens privacywetgeving ook niet. In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan dat in samenwerking met alle betrokkenen gewerkt wordt aan nieuwe afspraken over informatie-uitwisseling tussen buurtteams, het Wmo-loket en aanbieders binnen de AVG-regels.

Tot slot vindt de gemeente dat wijkgericht werken ook inhoudt dat met andere zorg- en welzijnspartijen in het landschap van zorg en ondersteuning wordt samengewerkt.236 Sommige cliënten gaan achteruit, hebben op termijn of in het hier en nu (ook) andere of aanvullende zorg- of welzijnsondersteuning nodig, en moeten worden doorverwezen. Aanbieders van hulp bij het huishouden spelen daarin dus een belangrijke rol. Daarom nemen aanbieders al deel aan zogeheten stelselconsultaties237 waarin met meerdere zorgpartijen over verschillende sporen heen wordt gesproken over de dienstverlening aan de inwoner.238 Maar het is niet altijd duidelijk wie de verantwoordelijkheid moet pakken op deze brede vorm van buurt- en wijkgericht samenwerken.239 Betrokkenen merken dat dit valt en staat met de mate waarin mensen elkaar kennen.240 Regie daarop vanuit de gemeente wordt gemist.241 In de ambtelijke wederhoorreactie stelt de gemeente hierover dat regie in het sociaal domein geen exclusieve taak van de gemeente is. “Het is een gedeelde verantwoordelijkheid tussen gemeente, aanbieders, buurtteams, maatschappelijk partners en soms zelfs inwoners. Als gemeente zetten we koers uit, maar anderen voeren mede regie op hun eigen niveau. Bijvoorbeeld in de uitvoering, in de wijk, in casuïstiek of in samenwerking tussen organisaties.

Kort gezegd: regie is een netwerktaak, geen solo rol.”242 De gemeente wil contacten blijven stimuleren243, maar “(…) het is lastig om een volledig overzicht te krijgen van de contacten en overleggen in de wijk omdat je [als gemeente] ook niet op de stoel van de aanbieder wil zitten.”244 Gemeentelijk betrokkenen geven dan ook aan dat wijkgericht werken nog in ontwikkeling is, en dat daar continu op wordt gestuurd.245 236 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 237 Een stelselconsultatie is een gestructureerde raadpleging van partijen die samen het zorgstelsel vormen, met als doel om inzicht te krijgen in de werking van het huidige stelsel, knelpunten en onbedoelde effecten, de gevolgen van beleidsopties voor verschillende actoren, en draagvlak en uitvoerbaarheid van voorgenomen beleidsaanpassingen. 238 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 239 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 240 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 241 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 242 Ambtelijke wederhoorreactie op de conceptnota van bevindingen van de Rekenkamer Utrecht. 243 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 244 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 245 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente.

84 Verschil van inzicht tussen Wmo-loket en buurtteams leidt tot vertragingen voor de inwoner Nadat een Utrechter hulp bij het huishouden aanvraagt bij het Wmo-loket van de gemeente vormen de buurtteams het eerste aanspreekpunt. De buurtteams doen vanuit de Wmo onderzoek bij de aanvrager thuis door het voeren van een keukentafelgesprek. De bevindingen van dit gesprek legt het buurtteam vast in een gespreksverslag, en het buurtteam geeft een (zwaarwegend) advies over het wel of niet toekennen van hulp bij het huishouden (en/of eventuele andere Wmo-ondersteuning). Het gespreksverslag en het advies worden gedeeld met het Wmo-loket van de gemeente. Het Wmo-loket toetst op basis van de motivatie van het buurtteam of het advies volgens de beleidsregels is afgegeven en de aanvraag wel of niet wordt toegekend. De gemeente heeft in beleidsregels vastgelegd wanneer inwoners recht hebben op hulp bij het huishouden (in geval van zorg in natura vaak de basisvoorziening van 2 uur per week). En in welke gevallen extra ondersteuningsuren (maatwerk) mogelijk is. Wij constateren dat al jaren verschil van inzicht bestaat tussen de buurtteams en het Wmo-loket over het wel of niet toekennen van hulp bij het huishouden.

Een betrokkene omschrijft het als: “(…) een soort strijd tussen de cliënten en de beleidsregels.”246 De buurtteams zouden te weinig oog hebben voor de beleidsregels, terwijl medewerkers van het Wmo-loket de beleidsregels te strikt zouden toepassen. Het uitgangspunt van het Wmo-loket hierbij is doen wat nodig is (voor de cliënt) en maatwerk toepassen waar dat kan.247 Eén van de beleidsregels is bijvoorbeeld dat hulp bij het huishouden alleen geleverd mag worden als er geen volwassenen in het (nabije) netwerk van de cliënt in het huishouden kunnen ondersteunen. Het komt voor dat een aanvragende inwoner een volwassen kind in huis heeft wonen, maar dat het kind te maken heeft met (psychische) problemen of een verstoorde relatie heeft met de ouder. Het kind kan of wil in zo’n geval niet in het huishouden ondersteunen. Het buurtteam adviseert dan om wel hulp bij het huishouden op te starten, maar langs de lijn van de beleidsregels oordeelt het Wmo-loket vervolgens anders. Het advies van het buurtteam om hulp bij het huishouden toe te kennen wordt dan als onvoldoende onderbouwd gezien. En een degelijke onderbouwing is volgens het Wmo-loket noodzakelijk: “Zolang de beleidsregels worden gevolgd is het leveren van maatwerk in bepaalde situaties wel degelijk mogelijk.

De onderbouwing daarvoor moet goed zijn, omdat het toekennen van maatwerk (op onjuiste gronden) kan leiden tot precedentwerking.”248 Meer dan de helft van de verslagen wordt volgens betrokkenen door het Wmo-loket teruggestuurd naar de buurtteams met de opdracht om tot een betere onderbouwing te komen.249 246 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 247 Ambtelijke wederhoorreactie op de conceptnota van bevindingen van de Rekenkamer Utrecht. 248 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 249 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 85 Het terugsturen van verslagen leidt tot vertragingen in het aanvraagproces. Het kan daardoor zomaar weken langer duren voordat een eindoordeel wordt geveld over de aanvraag.250 De inwoner is daarvan de dupe: “Gedurende die periode hangt de aanvrager in limbo.”251 De medewerkers van de buurtteams volgen daarom trainingen om de kwaliteit van de verslaglegging te verbeteren.252 Maar wij constateren dat dit onvoldoende is om de fundamenteel andere kijk op toekenning van hulp bij het huishouden te overbruggen. En ook het aanvragen van een PGB is volgens betrokkenen een onnodig lang traject geworden: “Een inwoner heeft in dat traject negen contactmomenten.

Bij zes van die momenten kan vertraging ontstaan.”253 Volgens buurtteammedewerkers worden de beleidsregels bij een PGB-aanvraag nog strenger gehanteerd dan bij cliënten die ondersteuning in natura (ZiN) willen ontvangen.254 Volgens deze medewerkers komt dit doordat de buurtteams (in de ogen van het Wmo-loket) bij PGB-cliënten te ruim uren indiceren.255 Medewerkers van het Wmo-loket bevestigen dat kritischer naar PGB-aanvragen wordt gekeken, maar geven daarvoor een andere verklaring: “Het is immers een dure en fraudegevoelige constructie die met gemeenschapsgeld wordt gefinancierd.”256 Beleidsregel onduidelijk over herindicatie bij progressieve aandoening Niet alle cliënten krijgen hulp bij het huishouden voor onbepaalde duur toegekend. Wanneer een tijdelijke indicatie afloopt moet de cliënt een herindicatie aanvragen om te kijken of de levering van hulp bij het huishouden gecontinueerd moet worden. Dat gold lange tijd ook voor inwoners die lijden aan een chronische of progressieve aandoening waarbij geen zicht is op verbetering. In 2021 riepen een aantal raadsfracties daarom met een motie op om deze groep inwoners altijd een indicatie voor onbepaalde tijd toe te kennen.257 De motie is door het college van B&W overgenomen en in de lokale beleidsregel opgenomen.

De beleidsregel is echter niet duidelijk over of deze bepaling uitsluitend geldt voor cliënten die hulp bij het huishouden in natura ontvangen, of ook voor cliënten die zelf hulp bij het huishouden inkopen via een PGB. Een belangenorganisatie heeft bij ons aangegeven signalen te krijgen dat PGB-cliënten met een chronische of progressieve aandoening (zonder zicht op verbetering) niet altijd een indicatie voor onbepaalde tijd krijgen toegekend. En daardoor iedere twee jaar een herindicatie moeten aanvragen. In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan dat medische omstandigheden van een cliënt niet enkel doorslaggevend zijn. Ook wanneer sprake is van een progressieve aandoening kunnen omstandigheden volgens de gemeente veranderen. Denk bijvoorbeeld 250 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 251 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 252 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 253 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 254 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 255 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 256 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 257 PvdA, SP, Student&Starter, DENK, VVD, D66 (25 november 2021). M421 Motie: Wmo indicatie voor onbepaalde tijd. 86 aan de samenstelling van het huishouden (nieuwe partner, volwassen geworden kinderen).

Dat kan aanleiding vormen om korter te indiceren, ook al blijft de (medische) toestand van de cliënt gelijk. Inwoners melden dit type veranderingen volgens de gemeente zelden uit zichzelf (terwijl dit wel een PGB-verplichting is). Alleen door herindicatiegesprekken te voeren komt het Wmo-loket achter deze informatie. De gemeente geeft daarom (bijna) nooit indicaties af van langer dan twee jaar aan PGB-cliënten. Nieuw toegangsproces zet rechtszekerheidsbeginsel onder druk Sinds januari 2023 is door de gemeente een nieuw toegangsproces ingevoerd: niet meer het buurtteam bepaalt hoeveel ondersteuningsuren de aanvrager exact nodig heeft om de woning schoon en leefbaar te houden, maar de aanbieder doet dat (in geval van zorg in natura, zie ook paragraaf 2.2). “Bij het oude toegangsproces kwam het voor dat bij cliënten tijdens het (eenmalige) keukentafelgesprek met het buurtteam niet altijd het complete beeld op tafel kwam.

Zij kregen daardoor meer of minder ondersteuningsuren dan eigenlijk nodig was.”258 Volgens een andere betrokkene indiceerde de buurtteams het aantal uren te ruimhartig.259 Aanbieders zouden beter zicht hebben op de hoeveelheid ondersteuning die een cliënt daadwerkelijk nodig heeft, omdat zij wekelijks bij de cliënt over de vloer komen.260 Wanneer de aanvrager zelf hulp bij het huishouden wil inkopen via een PGB, dan bepaalt het buurtteam nog wél op hoeveel uren de aanvrager recht heeft. Inwoners waarvan de aanvraag voor hulp bij het huishouden is goedgekeurd, krijgen van het Wmo-loket een beschikking. Vóór invoering van het nieuwe toegangsproces kregen inwoners die voor zorg in natura kozen (levering door één van de vier aanbieders) in de beschikking exact te zien op hoeveel ondersteuningsuren zij recht hadden. Dat is inmiddels niet meer het geval. Nu wordt aangegeven dat de cliënt recht heeft op ‘een schoon en leefbaar huis’, en dat daar minimaal 105 uur hulp per jaar (de basisvoorziening) voor beschikbaar is. En dat de cliënt in overleg met de aanbieder moet bepalen of, en zo ja hoeveel, extra ondersteuning nodig is om wekelijks een schoon huis te realiseren. Dit overleg leidt er in de praktijk soms toe dat cliënten minder ondersteuningsuren ontvangen dan waar zij minimaal recht op hebben (de basisvoorziening van 2 uur per week, in paragraaf 5.2 gaan wij hier nader op in).

Zo’n afspraak wordt vervolgens niet in een nieuwe beschikking vastgelegd. Formeel hebben cliënten wel het recht om te weten op hoeveel ondersteuningsuren zij exact recht hebben op het moment dat zij de beschikking van het Wmo-loket ontvangen.261 Maar in de huidige werkwijze moeten cliënten daar in het eerste gesprek met het buurtteam zelf om vragen (dus nog voordat zij de beschikking van het Wmo-loket ontvangen). De buurtteams geven echter aan dat zij door de gemeente gevraagd zijn om aanvragers van hulp bij het 258 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 259 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 260 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 261 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview U Centraal. 87 huishouden tijdens het keukentafelgesprek niet actief op dat recht te wijzen.262 Van dit recht wordt ook maar beperkt gebruikgemaakt. Zonder formele urenbeschikking van het Wmo- loket hebben cliënten weinig om op terug te vallen bij een geschil of discussie met de aanbieder. Bijvoorbeeld wanneer de aanbieder wil onderhandelen over het aantal te leveren ondersteuningsuren.

Met name belangenbehartigers maken zich zorgen over deze ontwikkeling.263 Met een formele urenbeschikking van het Wmo-loket zou de cliënt meer rechtszekerheid hebben, omdat de aanbieder dan kan worden gewezen op het precieze aantal uren dat door de gemeente aan de cliënt is toegekend.264 In de ambtelijke wederhoorreactie geeft de gemeente aan dat wanneer een cliënt en een aanbieder geen consensus bereiken over de benodigde ondersteuning op dat moment weldegelijk een beschikking in exacte uren afgegeven wordt waartegen de cliënt in bezwaar kan gaan. De handelswijze van de gemeente staat op gespannen voet met een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) uit 2018.265 Wij constateren daardoor dat het rechtszekerheidsbeginsel in de praktijk onder druk staat. Een maatwerkvoorziening (in dit geval hulp bij het huishouden) moet zodanig worden toegekend dat voor de cliënt duidelijk en herkenbaar is wat hij of zij krijgt, en in welke omvang (oftewel: hoeveel uur).

De CRvB geeft aan dat een gemeente de verantwoordelijkheid van de omvang van de maatwerkvoorziening niet mag overlaten aan de zorgaanbieder.266 En dat zolang het aantal ondersteuningsuren niet expliciet in het besluit is vastgelegd, de aanspraak voor de cliënt onvoldoende duidelijk is en staat daarmee op gespannen voet met het rechtszekerheidsbeginsel.267 Een gemeente kan mogelijk verwijzen naar het schoonmaakplan dat de cliënt in overleg met de aanbieder opstelt. Daarin is opgenomen welke ruimtes worden schoongemaakt, welke taken worden uitgevoerd en met welke frequentie. Maar ook dat is volgens de CRvB onvoldoende: een opsomming van werkzaamheden en frequenties is geen vervanging voor een concreet vastgestelde tijdsomvang en biedt niet de vereiste rechtszekerheid.268 Zorghulpen geven signalen door, maar zijn nog geen integraal onderdeel van de wijk Met de transformatie en het (meer) wijkgericht werken is ook de signaleringsfunctie van de zorghulp meer centraal komen te staan. Signaleren zou een integraal onderdeel moeten zijn van het werk van de zorghulp: “Het bieden van hulp bij het huishouden wordt dan niet gezien als het leveren van één product, maar als onderdeel van een breder speelveld. Dat betekent in de praktijk dat een huishoudelijke hulp niet alleen schoonmaakt en weer vertrekt, maar 262 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 263 Rekenkamer Utrecht (2026).

Interviews belangenbehartigers. 264 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview U Centraal. 265 Centrale Raad van Beroep (8 oktober 2018). Uitspraak 18/4138 WMO15-VV, 18/3980 WMO 15, via: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:CRVB:2018:3241 266 Centrale Raad van Beroep (8 oktober 2018). Uitspraak 18/4138 WMO15-VV, 18/3980 WMO 15, via: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:CRVB:2018:3241 267 Centrale Raad van Beroep (8 oktober 2018). Uitspraak 18/4138 WMO15-VV, 18/3980 WMO 15, via: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:CRVB:2018:3241 268 Centrale Raad van Beroep (8 oktober 2018). Uitspraak 18/4138 WMO15-VV, 18/3980 WMO 15, via: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:CRVB:2018:3241 88 ook signalen van cliënten oppikt en doorzet naar andere zorgpartijen.”269 Wij constateren dat zorghulpen in de praktijk regelmatig signalen doorgeven, maar dat zij daarbij (nog) geen integraal onderdeel zijn van hun wijk of buurt. Zorghulpen geven signalen vrijwel nooit een-op-een door aan relevante zorgpartijen in hun wijk of buurt, vaak omdat zij die partijen niet kennen. In de meeste gevallen worden signalen doorgegeven aan de zorgcoördinator van de eigen werkgever (aanbieder): “Ik kan alleen mijn werkgever bellen als het echt niet goed gaat met een cliënt. Ik weet niet wie de huisarts is van mijn cliënten, waar het buurtteam zit, et cetera.

Huishoudelijke hulpen zijn totaal niet opgenomen in het netwerk in de wijk.”270 Het is vervolgens aan de zorgcoördinator om af te wegen hoe het signaal op te pakken. Een aanbieder geeft hierover aan: “Zorgaanbieders hanteren intern een protocol, met een duidelijke taakverdeling tussen zorghulpen en zorgcoördinatoren, met als doel signalen op een gestructureerde en effectieve manier op te volgen, zodat passende ondersteuning of doorverwijzing kan plaatsvinden.”271 Wanneer een vertrouwde band met de cliënt bestaat komt het ook voor dat zorghulpen signalen eerst bespreken met de familie of mantelzorger van de cliënt.272 Signalen hebben vaak betrekking op de mentale of fysieke gezondheid van een cliënt, zoals vergeetachtigheid, eenzaamheid en zwaarlijvigheid.273 Maar ook mishandeling en agressie komen voor.274 Zorgcoördinatoren zetten dit type signalen vaak door naar het buurtteam, maar het komt ook voor dat de zorgcoördinator zelf het gesprek aan gaat met de betreffende cliënt.275 De buurtteams kunnen signalen niet altijd oppakken. Enerzijds omdat de buurtteams veel keukentafelgesprekken voeren, en daardoor niet altijd scherp in beeld hebben om welke cliënt het gaat.276 Daarnaast kunnen buurtteams alleen op vrijwillige basis hulp verlenen.

Cliënten die niet openstaan voor hulp vanuit het buurtteam kunnen niet gedwongen worden de hulp te accepteren.277 Het komt ook voor dat zorghulpen signalen doorgeven over cliënten die (stiekem) een volwassene in huis hebben wonen die ondersteuning kan en zou moeten bieden, en daarmee eigenlijk geen recht meer hebben op ondersteuning.278 Deze signalen pakt de aanbieder altijd op “(…) omdat er ook cliënten op de wachtlijst staan die de hulp bij het 269 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 270 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 271 Wederhoorreactie aanbieder op conceptnota van bevindingen van de Rekenkamer Utrecht. 272 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 273 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 274 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 275 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 276 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 277 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Interview buurtteam. 278 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. En: Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen.

89 huishouden hard(er) nodig hebben.”279 Op die manier heeft één aanbieder de wachtlijst flink weten terug te dringen.280 Zorghulpen geven ook signalen door over cliënten die eigenlijk ook aan minder ondersteuningsuren voldoende zouden hebben.281 Dat kan voor de aanbieder aanleiding vormen om daarover met de cliënt het gesprek aan te gaan. Het tegenovergestelde komt ook voor: dat de zorghulp signaleert dat eigenlijk meer uren nodig zijn: “Ik heb wel eens aangegeven dat een cliënt in een erg vervuild huis leefde, en dat dit echt niet schoon viel te krijgen in twee uren per week. Toen kreeg de cliënt anderhalf uur extra ondersteuning in de week erbij.”282 Maar signaleren is ook niet altijd makkelijk voor zorghulpen. Zeker niet wanneer er een vertrouwensband is met de cliënt.

En het is ook niet altijd duidelijk welke signalen een zorghulp wel en niet mag doorgeven, aan wie, en wat vervolgens met het signaal moet gebeuren.283 De gemeente wil dit proces dan ook gaan concretiseren.284 En aanbieders geven aan sinds de transformatie zorghulpen meer te trainen op signalering.285 Belangenbehartigers geven echter aan dat een goede opleiding vaak nog ontbreekt, en dat met name jonge zorghulpen / studenten niet goed kunnen beoordelen of een cliënt achteruitgaat en aanvullende ondersteuning nodig heeft.286 Belangenbehartigers maken zich ook zorgen over of zorghulpen wel voldoende tijd hebben om te signaleren.287 Maar zorghulpen hebben in gesprekken met de rekenkamer aangegeven dat dit volgens hen op dit onderdeel geen probleem is. 279 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 280 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 281 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 282 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 283 Rekenkamer Utrecht. Interview gemeente. 284 Rekenkamer Utrecht. Interview gemeente. 285 Rekenkamer Utrecht. Interviews aanbieders. 286 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 287 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 90 5 CLIËNTEN OVERWEGEND POSITIEF, MAAR KRIJGEN NIET ALTIJD WAAR ZIJ RECHT OP HEBBEN Cliënten zijn in Utrecht overwegend positief over hulp bij het huishouden.

Met name de ervaringen die cliënten hebben met hun zorghulp(en) zijn bepalend voor de mate van tevredenheid. Cliënten kunnen dankzij de geboden ondersteuning ook langer zelfstandig thuis blijven wonen. En ondanks dat niet iedere cliënt een vaste zorghulp heeft, ervaren de meeste cliënten wel een vertrouwd gevoel bij de zorghulp(en) die bij hen over de vloer komen. Het opbouwen van een duurzame relatie met een zorghulp kan echter alleen met een vaste zorghulp. En is sterk afhankelijk van de (open) houding van de cliënt en de mate van werkdruk waar de zorghulp mee te maken heeft. Een meerderheid van de cliënten weet waar zij eventuele klachten in moeten dienen, en zegt dat ook te durven. Van de cliënten die wel eens een klacht hebben ingediend, is ongeveer de helft tevreden met de afhandeling daarvan. Betrokkenen zien dat het over het algemeen goed gaat met hulp bij het huishouden in Utrecht. Met name de korte(re) wachtlijsten worden daarvoor als maatgevend genoemd. Maar wachtlijsten zijn nog niet volledig weggewerkt, waardoor nog niet alle Utrechters met een indicatie voor hulp bij het huishouden tijdig hulp ontvangen. Wij constateren ook dat de afgenomen wachtlijsten op dit moment geen maatgevende indicatie zijn voor de staat van hulp bij het huishouden in Utrecht. De geleverde ondersteuning voldoet namelijk niet altijd aan de daaraan gestelde criteria.

Zo bieden aanbieders cliënten regelmatig om de week hulp bij het huishouden aan. Cliënten krijgen daarmee minder ondersteuningsuren dan waar zij recht op hebben. Dit heeft overigens geen invloed op het eindresultaat: het lukt volgens het merendeel van de cliënten (78%) om hun woning met het geleverd aantal ondersteuningsuren schoon en leefbaar te houden. Zorghulpen geven aan dat de werkdruk en -belasting voor hen de afgelopen jaren is toegenomen. Desondanks zien zij nog wel voldoende effect van hun werk. Al merken zij vaak wel op dat het toewijzen van structureel extra tijd aan cliënten tot nog betere resultaten kan leiden. In dit hoofdstuk beoordelen we hoe cliënten, hulpen en mantelzorgers de hulp bij het huishouden in Utrecht ervaren. En in hoeverre het gevoerde beleid voor de hulp bij het huishouden effectief is: lukt het om met hulp bij het huishouden schone en leefbare huizen voor cliënten te realiseren? Een schoon en leefbaar huis is vervolgens ook een belangrijke voorwaarde om het bredere beleid in het kader van de Wmo 2015 effectief288 te laten zijn. 288 Hoofddoelstelling van de Wmo 2015 is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen. Waarbij gemeenten verantwoordelijk zijn voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn.

91 Wij beantwoorden daarmee onderzoeksvragen vier: Hoe beoordelen cliënten, hulpen en mantelzorgers de hulp bij het huishouden? En onderzoeksvraag vijf: In hoeverre is het beleid voor hulp bij het huishouden doeltreffend? De uitvoering, afgezet tegen de bijbehorende norm, leidt in figuur 5.1 tot onze bevindingen. Hierin leggen we ook direct de relatie tussen de onderzoeksvragen, de normen en bijbehorende criteria. Figuur 5.1a Norm, criteria en beoordeling "Ervaringen en doeltreffendheid"

92 Figuur 5.1b Norm, criteria en beoordeling "Ervaringen en doeltreffendheid"

93 Toelichting op het normenkader Het is belangrijk dat cliënten, hulpen en mantelzorgers de hulp bij het huishouden positief ervaren, en dat de inzet voldoende effect heeft. Dat betekent onder andere dat cliënten en zorghulpen een klik met elkaar hebben. Maar ook dat cliënten bij negatieve ervaringen klachten durven in te dienen. En dat cliënten dankzij de hulp bij het huishouden langer zelfstandig thuis kunnen wonen (één van de expliciete bedoelingen van de Wmo 2015). Daarnaast is het belangrijk dat alle Utrechters die recht hebben op hulp bij het huishouden tijdig deze ondersteuning ontvangen. Dat wil zeggen dat zij niet (lang) op een wachtlijst staan en hun huizen (ondertussen) vervuilen. Verder moet de geleverde hulp voldoen aan de daaraan gestelde criteria, zoals het aantal uren dat in de indicatie van de cliënt is gesteld. En cliënten (en eventuele mantelzorgers) moeten merken dat het hoofddoel van hulp bij het huishouden wordt bereikt, d.w.z. dat het dankzij de ondersteuning lukt om hun woning schoon en leefbaar te houden. De zorghulpen moeten voldoende tijd en een acceptabele werkbelasting ervaren om de benodigde ondersteuning te kunnen bieden. De positie van dit hoofdstuk in de bredere context Wij richten ons in dit hoofdstuk op de manier waarop de cliënt en het informele netwerk (eventuele mantelzorger of partner) de hulp bij het huishouden ervaren.

En ook welke rol de Wmo-consulenten van de gemeente, de generalisten van de buurtteams en de zorghulpen van de aanbieder daarbij spelen. Figuur 5.2 Hoofdstuk 5 richt zich op ervaringen van cliënten en het informele netwerk

5.1 | CLIËNTEN OVERWEGEND POSITIEF, WONEN DANKZIJ DE ONDERSTEUNING LANGER ZELFSTANDIG THUIS Algemene tevredenheid groot, met name afhankelijk van ervaringen met de zorghulp Uit onze telefonische enquête blijkt dat cliënten over het algemeen (zeer) tevreden zijn met de hulp bij het huishouden die wordt ontvangen (gemiddeld 80%, zie figuur 5.3). Cliënten die zelf ondersteuning inkopen via een PGB zijn het meest tevreden.289 De mate van tevredenheid wordt met name beïnvloed door de ervaringen met de zorghulp. (Zeer) tevreden cliënten geven aan vaak blij te zijn met hun zorghulp, bijvoorbeeld omdat de | ze persoon goed schoonmaakt (87,8%), op de afgesproken tijden langskomt (70,4%) en/of vriendelijk is (69,1%). Tijdens een verdiepend | interview met de rekenkamer illustreerde één tevreden cliënt: “Ik hoef niet elke week uit te leggen wat er gedaan hoeft te worden en hoe dat moet gebeuren. De hulp weet dat al. En ze toont initiatief, bijvoorbeeld door incidentele schoonmaakklusjes te doen als er tijd over is, zoals het poetsen van de keukenkastjes of | de ramen zemen.”290 Een andere cliënt gaf aan wat de ondersteuning voor haar betekent: “ | Hulp bij het huishouden betekent alles voor mij. Toen ik nog geen hulp had vlogen de stofwolken rond in het huis.

Ik vervuilde toen heel snel.”291 Figuur 5.3 | Overgrote meerderheid van cliënten in algemene zin tevreden met de hulp bij het huishouden die zij ontvangen (n = 742) 32% | 32% | 33% 54% | Zeer tevreden Tevreden Neutraal 50% | 46% | 47% | Ontevreden Zeer ontevreden 38% 9% | 7% | Weet niet / wil niet 7% | zeggen 8% | 12% | 5% | 10% Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Ook voor cliënten die (zeer) ontevreden zijn vormt de ervaring met de zorghulp(en) de primaire reden. Bijvoorbeeld omdat de zorghulp niet goed (genoeg) schoonmaakt (62,1%), 289 Uit aanvullende analyses blijkt dat dit ook een statistisch significant verschil is: PGB-cliënten zijn in algemene zin meer tevreden met hulp bij het huishouden dan cliënten die hulp bij het huishouden in natura ontvangen. 290 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 291 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 94 en/of omdat deze cliënten geen vaste, maar wisselende zorghulpen over de vloer krijgen (35,6%). En van de (zeer) ontevreden cliënten geeft 28,7% aan dat zij te weinig ondersteuningsuren hebben om de woning schoon te krijgen. | Al is een meerderheid van alle respondenten (zeer) tevreden met het aantal ondersteuningsuren dat wordt ontvangen (zie figuur 5.4).

Een ontevreden cliënt vertelt: “Sinds één jaar heb ik een vaste hulp waar ik blij mee ben. Maar als diegene niet kan of je hebt een tijdje geen vaste hulp, | dan moet je maar zien wie er komt en of er überhaupt iemand langskomt. Je moet dan uitleggen hoe het huis moet worden schoongemaakt en waar alles ligt. Het is niet fijn als er steeds een ander komt. Het is ook fysiek zwaar om iemand te moeten instrueren. | ”292 Figuur 5.4 | Meerderheid van cliënten (zeer) tevreden met het aantal geleverde ondersteuningsuren (n = 742) 17% | 17% | 18% | 17% Zeer tevreden Tevreden 60% | 57% | 51% | 58% | Neutraal Ontevreden 5% | 5% | 13% | 6% | Zeer ontevreden 12% | 14% | 15% | 13% | Anders, namelijk… Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Aanvragen van hulp bij het huishouden als (zeer) positief ervaren Zoals uitgelegd in paragraaf 2.2 is in januari 2023 een nieuw toegangsproces voor hulp bij het huishouden ingegaan. Daarbij bepaalt niet meer het buurtteam, maar de aanbieder op hoeveel ondersteuningsuren een cliënt recht heeft.

| Inwoners voeren daarom twee gesprekken: één met het buurtteam die bepaalt of de inwoner recht heeft op hulp bij het huishouden, en (nadat hulp bij het huishouden is toegekend) één met de aanbieder om te bepalen wat in de woning moet gebeuren en hoeveel tij | d daarvoor nodig is. Met onze telefonische enquête hebben we de 332 respondenten die sinds 2023 hulp bij het huishouden ontvangen naar hun ervaringen met het aanvraagproces en de gevoerde gesprekken gevraagd. Daarvan geeft de meerderheid (76,2%) aan (zeer) tevreden te zijn met de aanvraagprocedure, ten opzichte van 4,5% (zeer) ontevreden respondenten. | 293 292 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 293 Verder was 6,9% van de 332 respondenten neutraal over de aanvraagprocedure, en wist 12,3% van de respondenten niet (meer) hoe zij de procedure hadden ervaren / wilde daar niets over zeggen. 95 96 (Zeer) tevreden respondenten zijn dat met name omdat ze serieus werden genomen (75,9%), de procedure snel ging (74,7%) en/of goed te woord zijn gestaan door de medewerker van het buurtteam (71,1%). Een tevreden cliënt vertelt over het gesprek met het buurtteam: “Dat gesprek was prettig. Ik was redelijk laat met mijn aanvraag, een maand voor mijn operatie. Daarom kreeg ik te horen dat het wellicht niet zou lukken om op tijd hulp te regelen, maar dat ze er wel alles aan zouden doen.

Uiteindelijk kreeg ik binnen een week bericht dat alles rond was. Het verliep daarom heel prettig en snel.”294 Utrechters kunnen door hulp bij het huishouden langer zelfstandig thuis blijven wonen Betrokkenen zien hulp bij het huishouden als een essentiële basisvoorziening om Utrechters langer zelfstandig thuis te kunnen laten wonen.295 En dat het gebruik ervan zwaardere vormen van zorg kan uitstellen of voorkomen.296 In overwegende mate geven cliënten inderdaad aan dat de hulp bij het huishouden voor hen heel belangrijk is om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen (gemiddeld 92%, zie figuur 5.5). Veel respondenten waar de rekenkamer verdiepend mee in gesprek is gegaan, hebben last van (progressieve) fysieke of mentale aandoeningen. Zij zijn in ruime mate afhankelijk van de geboden ondersteuning: “Ik heb COPD, zit aan het zuurstof en heb hartklachten. Als er geen hulp is dan zou ik niet kunnen blijven wonen waar ik nu woon. Dan moet ik naar een verzorgingstehuis.”297 De meeste cliënten verwachten dat hun ondersteuningsbehoefte de komende jaren minimaal gelijk zal blijven, en naar alle waarschijnlijkheid verder zal toenemen.298 De afhankelijkheid van hulp bij het huishouden om zelfstandig thuis te kunnen wonen zal daarmee ook verder toenemen.

Figuur 5.5 Voor een meerderheid van de cliënten is hulp bij het huishouden heel belangrijk om zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen (n = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. 294 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 295 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview belangenbehartiger. 296 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 297 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 298 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepende interviews cliënten. 91% 92% 95% 92% Noord ZiN (N = 276) Zuid ZiN (N = 427) PGB (N = 39) Totaal (N = 742) Heel belangrijk Een beetje belangrijk Niet belangrijk Weet niet / wil niet zeggen Cliënten hechten veel waarde aan een eigen, vaste zorghulp In beleid stelt de gemeente dat hulp bij het huishouden meer is dan schoonmaken alleen. De zorghulp moet ook een praatje maken met de cliënt (als daar behoefte aan is) en heeft een signalerende rol wanneer de cliënt merkbaar achteruitgaat.299 “De combinatie van ondersteuning in het huishouden, sociale sensitiviteit300 en signalering vraagt om duurzame relaties tussen cliënt en de hulp”301, aldus de gemeente. Dat vraagt ten minste om een structurele band tussen cliënt en zorghulp, een onderlinge ‘klik’ en een vertrouwde samenwerking.

Uit onze telefonische enquête blijkt ook dat cliënten het onmisbaar | of belangrijk vinden dat de hulp bij het huishouden door een vaste zorghulp geleverd wordt (gemiddeld respectievelijk 37 | % en 58%, zie figuur 5.6). Figuur 5.6 | Voor een meerderheid van de cliënten is een vaste zorghulp onmisbaar of belangrijk (n = 742) 40% | 33% | 37% 59% | Onmisbaar Belangrijk Belangrijk, niet noodzakelijk 55% | 61% | 58% Onbelangrijk 38% Weet niet / wil niet zeggen Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. De meeste respondenten geven aan al een langere tijd (71%) of sinds kort (15%) een vaste zorghulp te hebben (zie figuur | 5.7). Vrijwel iedere PGB | -respondent heeft al langere tijd een vaste zorghulp. Dit komt omdat een PGB bedoeld is om | zelf ondersteuning | te kunnen regelen die het beste bij iemands persoonlijke situatie past. Voor veel mensen betekent dit dat ze familieleden of | andere naasten inzetten, omdat ze elkaar goed kennen en er al een vertrouwensband is. PGB | -cliënten hebben dan ook meer regie over wie | bij hen thuis over de vloer komt, ten opzichte van cliënten | met zorg in natura (die via hun aanbieder van hulp bij het huishouden een zorghulp krijgen toegewezen). 299 Gemeente Utrecht (19 november 2020). Visie toekomst Hulp bij het Huishouden in Utrecht.

300 Sociale sensitiviteit is het vermogen om te voelen wat er in een sociale situatie speelt, en daar op een passende, respectvolle manier op te reageren. 301 Gemeente Utrecht (19 november 2020). Visie toekomst Hulp bij het Huishouden in Utrecht, p. 6. 97 Figuur 5.7 | In gebied Zuid hebben twee keer zo veel zorg in natura cliënten geen vaste zorghulp ten opzichte van cliënten in gebied Noord (n = 742) 73% | 67% | 71% | Ja, al langere tijd 95% | Nee, pas sinds kort Nee, geen vaste zorghulp 16% | 15% | 15% Weet niet / wil niet zeggen 8% | 16% | 12% Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Alleen onder de zorg in naturarespondenten geeft een deel van de cliënten aan geen vaste zorghulp te hebben. De aanbieders hebben steevast te maken met personeelstekorten, wat het realiseren van een vaste, duurzame relatie bemoeilijkt. In gebied Zuid is he | t percentage respondenten dat aangeeft geen vaste hulp te hebben tweemaal zo hoog als in gebied Noord (respectievelijk 16% en 8%). Dat valt te verklaren door de aanhoudende wachtlijstproblematiek waar gebied Zuid mee kampt (zie ook paragraaf 3.1).

Mate van duurzaamheid relatie met zorghulp afhankelijk van werkdruk en cliënt zelf Ondanks dat niet iedere cliënt een vaste zorghulp heeft, ervaart een meerderheid wel een vertrouwd gevoel bij de zorghulp(en) die bij hen over de vloer komen (gemiddeld 86%, zie figuur 5.8). Dat komt omdat de contacten met de zorghulp(en) vaak goed verlopen. Zowel jonge (bijvoorbeeld studenten) als oudere zorghulpen worden | – op een enkele uitzondering na – als vriendelijk ervaren.302 Zo vertelt één cliënt over de zorghulpen die invallen wanneer de vaste zorghulp niet kan komen: “De meeste vervangers kunnen er niet veel van, maar het is wel gezellig.”303 Toch geven cliënten aan dat het niet mogelijk is een duurzame relatie op te bouwen zonder vaste zorghulp. Een echtpaar vertelt: “ | Er is geen duurzame relatie met de huidige hulpen omdat er steeds een ander komt. Eerder hadden we twee vaste hulpen na elkaar waar we een goede relatie mee hadden. Net alsof we kennissen waren. Persoonlijke dingen werden over en weer verteld en het contact bleef ook nadat de hulpen waren gestopt. Het was gezellig als ze er waren. Dat missen we wel.”304 302 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepende interviews cliënten. 303 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 304 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënten.

98 99 Figuur 5.8 Meerderheid van de respondenten ervaart een vertrouwde relatie met hun zorghulp (n = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Zorghulpen merken dat sociaal contact over het algemeen erg belangrijk is voor hun cliënten, maar dat het opbouwen van een duurzame relatie sterk afhankelijk is van de cliënt zelf.305 “Bij sommige cliënten gaat het contact heel makkelijk en voelt het persoonlijk. Maar er zijn ook genoeg cliënten die veel meer afstand houden en waarbij de huishoudelijke hulp vooral als persoon wordt gezien die komt schoonmaken. Als hulp is dat snel merkbaar en beweeg je daarin mee.”306 Er zijn daarom gradaties in het contact met cliënten, van zakelijk tot een (in zeldzame gevallen) hechte connectie.307 Met name het opbouwen van een relatie met jongere cliënten, die vaak ook met multiproblematiek te maken hebben, is lastig.308 Er is ook niet altijd voldoende tijd voor persoonlijk contact met cliënten. Koffiedrinken en bijpraten is bij cliënten die de basisvoorziening (2 uur per week) krijgen bijna niet mogelijk, of uitsluitend heel vluchtig.309 Wanneer cliënten dan toch willen kletsen “(…) ontstaat er een dubbel gevoel: er moet naast koffiedrinken ook nog veel worden schoongemaakt.

En uitloop bij de ene cliënt betekent ook uitloop bij de cliënten die nog moeten volgen.”310 Gesprekken kunnen dan alleen worden gevoerd tijdens het schoonmaken.311 Een zorghulp vertelt: “Meestal lukt het om door te werken en een praatje te maken, maar soms vraagt een cliënt echt even aandacht. Je wordt ook onderdeel van het leven van deze mensen.”312 305 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprekken zorghulpen. 306 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 307 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprekken zorghulpen. 308 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 309 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 310 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 311 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprekken zorghulpen. 312 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprek zorghulpen. 7% 5% 88% 83% 97% 86% Noord ZiN (N = 276) Zuid ZiN (N = 427) PGB (N = 39) Totaal (N = 742) Ja, vertrouwde relatie Nee, geen vaste zorghulp Nee, geen klik met zorghulp Nee, ontevreden over geleverde kwaliteit Anders, namelijk… Weet niet / wil niet zeggen Ondanks dat in de basisvoorziening tijd is geraamd (binnen de gestelde 2 uur) voor persoonlijk contact (zie ook tabel 2.3 in paragraaf 2.1), is dat in de praktijk niet bij iedere cliënt mogelijk. Bij sommige cliënten lukt het opbouwen van een duurzame rela | tie wel.

Met name wanneer cliënten in een klein huis wonen, en/of zelf nog deels actief zijn in het huishouden, en tussen het bezoek van de zorghulp door de mate van hygiëne op peil houden.313 Cliënten geven veelal aan (eventuele) klachten wel in te durven dienen Cliënten die hulp bij het huishouden in natura ontvangen, moeten eventuele klachten indienen bij de aanbieder die de ondersteuning levert. Uit onze telefonische enquête blijkt dat een meerderheid van de zorg in natura cliënten daarvan op de hoogte is (gemiddeld 80% over gebieden Noord en Zuid, zie figuur 5.9). Waar cliënten die zelf hulp bij het huishouden inkopen via een PGB klachten in moeten dienen is afhankelijk van de persoonlijke situatie, en daardoor wellicht ook minder goed bekend. Huurt een PGB-cliënt een zorghulp in via een externe aanbieder, dan moet de klacht daar worden ingediend. PGB-respondenten geven regelmatig aan de klacht in te zullen dienen bij het familielid dat hen vanuit het budget ondersteuning biedt (vandaar de relatief grote staaf met ‘anders, namelijk…’ in figuur 5.9).

Figuur 5.9 | Meerderheid van de respondenten weet waar ze klachten over hulp bij het huishouden in kunnen dienen (n = 742) Ja, bij aanbieder 46% | Ja, bij gemeente 77% | 82% | 78% | Ja, bij aanbieder of gemeente Nee 18% Anders, namelijk… 13% | 10% | 28% | 12% | Weet niet / wil niet zeggen Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Gemiddeld 85% van de respondenten zou een klacht durven indienen (zie figuur 5.10). Een deel van de cliënten – met name PGB-cliënten – zouden klachten of verbeterpunten eerst met de zorghulp zelf bespreken, alvorens een (formele) klacht in te dienen. Tijdens de verdiepende gesprekken met cliënten is een aantal keren aangegeven dat de nabijheid van de zorghulp een belangrijke reden vormt om geen klacht in te durven dienen. Een 313 Rekenkamer Utrecht (2026). Groepsgesprekken zorghulpen. 100 nadrukkelijke bedoeling van de transformatie van hulp bij het huishouden was dat zorghulpen meer gecentreerd en in de eigen wijk aan de slag zouden kunnen. Een nadeel hiervan is dat cliënten die ontevreden zijn over hun (toegewezen) zorghulp niet snel een klacht in durven dienen, uit angst dat de zorghulp die ‘om de hoek woont’ verhaal komt halen.314 Eén cliënt illustreert: “Over onze tweede vaste hulp was ik helemaal niet tevreden.

De hulp zag er intimiderend uit en ze woonde in de buurt. Wij waren bang dat we door het indienen van een klacht problemen zouden krijgen met de hulp. Dat durfden we niet aan. | ”315 Figuur 5.10 | Meerderheid van de respondenten zou een klacht durven in te dienen (n = 742) Ja Nee, angst dat gekort wordt 84% | 85% | 79% | 85% | op het aantal uren Nee, bang dat dit relatie met hulp beïnvloedt Anders, namelijk… Weet niet / wil niet zeggen 10% | 13% | 9% 8% Noord ZiN | Zuid ZiN | PGB | Totaal (N = 276) | (N = 427) | (N = 39) | (N = 742) Bron: Rekenkamer Utrecht (2026). Telefonische enquête onder cliënten. Van alle respondenten geeft 29% aan wel eens een klacht te hebben ingediend. Deze klachten gaan verreweg het vaakst over de schoonmaakkwaliteiten van de zorghulp. Het gaat dan met name over jonge en/of invallende zorghulpen. Ook het indienden van klachten over zorghulpen die niet op komen dagen of het ontbreken van vervanging bij vakantie of ziekte komt vaak voor. Evenals klachten over zorghulpen die structureel te laat komen of te vroeg weer vertrekken. Van de 217 respondenten die wel eens een klacht hebben ingediend is 57% tevreden over de afwikkeling van de klacht. Tevreden respondenten hebben veelal een klacht ingediend over hun vaste of vervangende zorghulp.

Aanbieders handelden volgens deze respondenten adequaat door de zorghulp aan te spreken of door de zorghulp en de cliënt permanent van elkaar te scheiden. Al hebben niet alle respondenten zo’n positieve ervaring. Ontevreden respondenten vertellen in de meeste gevallen dat hun klacht vanwege personeelstekorten niet is opgelost. In die gevallen kon bijvoorbeeld geen alternatieve zorghulp worden aangewezen aan respondenten die ontevreden waren over de schoonmaakkwaliteiten van 314 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepende interviews cliënten. 315 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 101 102 hun zorghulp, of geen ‘klik’ ervaarden met hun zorghulp. En door personeelstekorten was het lange tijd niet mogelijk om structureel vervanging te regelen bij afwezigheid van de vaste zorghulp. Klachten daarover zijn en konden, tot ontevredenheid van respondenten, dan ook niet worden opgelost. Tijdens een verdiepend interview met de rekenkamer vertelde een ontevreden cliënt: “Ik heb meerdere klachten ingediend bij mijn aanbieder. Dat ging over de kwaliteit van de hulp, uren die werden afgepakt, en dat ik wekenlang geen hulp kreeg. Ik voel me hierover niet serieus genomen. De aanbieder wuift de klachten weg en geeft vooral het idee dat je dankbaar moet zijn voor wat je krijgt.

Als cliënt ben je afhankelijk van de aanbieder, waardoor je in een lastige positie zit.”316 5.2 DEEL CLIËNTEN KRIJGT MINDER ONDERSTEUNING DAN GEÏNDICEERD Algemeen oordeel over de hulp bij het huishouden positief, wachtlijsten worden als maatgevend gezien Gemeentelijk betrokkenen geven aan dat het goed gaat met hulp bij het huishouden in Utrecht, zeker vergeleken met de jaren voor en tijdens de transformatie.317 Dit oordeel wordt gebaseerd op volgende aspecten: hoge cliënttevredenheidscijfers, grote medewerkerstevredenheid (onder zorghulpen), weinig aangetekende klachten, bezwaren en beroepschriften, de samenwerking in de wijken, en wachtlijsten en -tijden die zijn verminderd (en in gebied Noord zelfs volledig zijn weggewerkt).318 Met name de staat van de wachtlijsten wordt als “maatgevend” en “in het oog springend” genoemd voor hoe het met hulp bij het huishouden gaat.319 Andere gemeenten zouden met bewondering naar de gemeente Utrecht kijken omdat wachtlijsten kort en wachttijden inmiddels laag zijn, ondanks de landelijke uitdagingen zoals personeelstekorten en een toenemende vraag naar hulp bij het huishouden.320 Eén van de vier aanbieders geeft aan dat hulp bij het huishouden in Utrecht goed is geregeld, met name vergeleken met de periode waarin negentien aanbieders actief waren. “Destijds zaten aanbieders elkaar schaapachtig aan te kijken en kwam er weinig van de grond.

Er waren destijds bijvoorbeeld al wachtlijsten, maar niemand nam zelf de verantwoordelijkheid om die op te lossen.”321 Door de huidige verdeling gebeurt dat wel, omdat twee aanbieders samen verantwoordelijk zijn voor de wachtlijst in hun gebied.322 Het feit dat een concreet visiedocument (uit 2020) aan de opgave ten grondslag ligt is daarbij ook helpend.323 Het terugbrengen van het aantal aanbieders naar vier heeft het veld daarnaast 316 Rekenkamer Utrecht (2026). Verdiepend interview cliënt. 317 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 318 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews gemeente. 319 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 320 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview gemeente. 321 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 322 Rekenkamer Utrecht (2026). Interviews aanbieders. 323 Rekenkamer Utrecht (2026). Interview aanbieder. 103 overzichtelijker gemaakt, ook voor cliënten.324 En het biedt meer ruimte voor flexibiliteit voor zowel cliënt als aanbieder, waardoor het bieden van maatwerk beter mogelijk is.325 Al zijn niet alle aanbieders het daarmee eens. Er zou onvoldoende speelruimte zijn om per doelgroep maatwerk te leveren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d5110695-98d0-4d17-aa00-6fdd307f33aa?agendaItemId=e8965219-c997-40bf-bcc6-526cb7b7b7b4