Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

Een elektrische bus van 18 meter is nl. 2 x zo zwaar als een dieselbus van 12 meter. De trillingen die een dergelijke bus veroorzaakt zijn daardoor significant sterker.

Uit de benchmark destilleren we de volgende resultaten: •

•

•

Voor de benchmark zijn 8 onderzoeksrapporten met trillingsmetingen op 33 locaties elders in Nederland geanalyseerd. Wat daarbij opvalt: er zijn geen metingen beschikbaar die specifiek gericht zijn op trillingen door elektrische bussen, maar wel van trillingen door zwaar vrachtverkeer en door bussen in het algemeen, wellicht met uitzondering van de metingen in de stad Groningen omdat daar vrijwel uitsluitend elektrische bussen rijden. Bij 4 onderzoekslocaties is sprake van een voorgenomen herinrichting. Op basis van de trillingsonderzoeken kan voor deze locaties worden geconcludeerd dat er technisch-inhoudelijk geen bezwaren zijn om de voorgestelde herinrichtingen uit te voeren. In Groningen is er echter voor gekozen trillingsschermen te plaatsen. Deze maatregel was niet nodig op basis van de trillingsmetingen, maar er is preventief voor gekozen omdat het aantal passerende bussen aan één zijde van de Diepenring met 100% toe zou nemen tot (overdag) 30 bussen per uur per richting. (NB: op de meetlocaties in Utrecht passeren 4 tot 6 bussen per uur per richting). De resultaten van de metingen in Utrecht liggen in lijn met de onderzoeken elders in Nederland: o De metingen voldoen overal aan de SBR-A-norm: de kans op schade is verwaarloosbaar klein.

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

27/42

o

Ten aanzien van de SBR-B-norm is er -net als bij de andere onderzoeken- geen sprake van ‘ernstige hinder’, wel (op basis van de hoogst gemeten trillingen) van ‘matige hinder’ en incidenteel van ‘hinder’.

De GIS-analyse leidt tot de volgende resultaten: •

•

•

Een analyse van de bijna 3200 wegvakken in Utrecht waarover buslijnen rijden laat zien dat de wegvakken met hoge risicoprofielen zich veelal in de vooroorlogse wijken bevinden met straten waarbij de bebouwing direct aan het trottoir ligt. De afstand tussen rijbaan en woning is daardoor klein. De vier meetlocaties behoren tot de 15% van de wegvakken met het hoogste risicoprofiel. Dit betekent dat -in theorie- op zo’n 450 wegvakken vergelijkbare trillingshinder zou kunnen optreden. Waarschijnlijk is dit aantal lager dan 450, omdat de afstand tussen woningen en drempels nog niet in de methodiek is verdisconteerd. Nadere aanscherping van de methodiek is daarom gewenst – ook omdat de meetresultaten nog niet konden worden verwerkt in de analyse.

Aanbevelingen Het is allereerst goed te beseffen dat de maximale aslast van bussen lager is dan die van zware vrachtauto’s. De hinder van één passerende bus is op basis daarvan lager dan dat van één zware vrachtauto. Met name het hoge aantal bussen op busroutes zal de voornaamste oorzaak van de hinder zijn. Vermindering van hinder kan worden bereikt door een samenspel van maatregelen: weginrichting, materieelinzet, routekeuze en het rijgedrag van de chauffeur. Op korte termijn zijn de meest kansrijke maatregelen: het -met ondersteuning van technische hulpmiddelen- aansturen op rustig rijgedrag van chauffeurs, met name bij het passeren van drempels, het zorgvuldig onder de loep nemen van de noodzaak en vormgeving van drempels en middengeleiders en het vroegtijdig nemen van maatregelen bij schades of oneffenheden in het wegdek. Alle mogelijke kansrijke maatregelen om trillingshinder te verminderen zijn hieronder geclusterd naar doorlooptijd en naar soort maatregel: Weginrichting (korte termijn: < 1 jaar) • De gemeente kan ervoor kiezen om een slecht wegdek en/of schades sneller te repareren. Dit is overigens wel afhankelijk van de aard van de oneffenheden of andere schades. De doorlooptijd van asfaltreparaties is namelijk aanzienlijk langer dan reparaties aan bestrating.

• De gemeente kan ervoor kiezen om de drempels in busroutes met inzet van (gelede) elektrische bussen weg te halen of anders vorm te geven. Er bestaan bijv. sinusvormige drempels of plateaus die leiden tot minder schoksgewijze verticale bewegingen van voertuigen. • De gemeente kan er ook voor kiezen om de middengeleiders zodanig vorm te geven dat de kans op schade wordt verkleind. Ook zouden ze kunnen worden weggehaald. Weginrichting (lange termijn: bij reconstructies)

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

28/42

•

•

•

De gemeente kan bij een reconstructie kiezen voor een ander materiaalgebruik: trillingen zorgen voor een homogene wegfundering, mogelijk dieper dan nu wordt toegepast. De gemeente kan ervoor kiezen om elementenverharding te vervangen door asfaltverharding, eventueel i.v.m. de uitstraling met streetprint uitgevoerd. NB: In Groningen is ervoor gekozen trillingsschermen te plaatsen tussen rijbaan en trottoir. Wij zijn van mening dat het effect daarvan niet mag worden overschat. Om die reden is Sweco terughoudend met dit advies. Bovendien was de aanleiding in Groningen een verdubbeling van het aantal passerende bussen aan de westzijde van de Diepenring tot overdag 30 bussen per uur per richting. Op de meetpunten in Utrecht is daarvan geen sprake: daar rijden 4 tot 6 bussen per uur per richting en er is ook geen sprake van een verdubbeling van de frequenties van het busverkeer.

Exploitatie (quick-wins: < 1 maand) • Chauffeurs kunnen erop worden aangesproken als ze (regelmatig) te vroeg bij haltes vertrekken. Dit is niet alleen hinderlijk voor passagiers die daardoor onterecht hun bus kunnen missen, maar het is ook een maat voor het rijgedrag: de kans is dat deze chauffeurs onderweg harder rijden dan de geldende maximum snelheid. Op basis van de ritgegevens kan dat namelijk worden achterhaald. Als er eenmalig een script voor opgesteld wordt kan een dergelijke analyse met de rijtijden en snelheden van halte tot halte frequent zonder veel personele inzet worden uitgevoerd. • Chauffeurs kunnen op basis van bovengenoemde analyse actief worden gestimuleerd om ’s avonds (vrijwillig of verplicht) langzamer te rijden om zo de overlast voor omwonenden te verminderen. De stimulans kan bijv. plaatsvinden in de vorm van een beloning voor de chauffeur die zo min mogelijk te vroeg een halte passeert. • Hetzelfde geldt specifiek voor het passeren van drempels. Chauffeurs kunnen worden gestimuleerd om drempels met gematigde snelheid te passeren. Dat is niet alleen prettig voor omwonenden, maar ook voor de passagiers in de bus. Exploitatie (korte termijn: < 1 jaar of per ingang van de nieuwe dienstregeling) • De vervoerder kan met financiële prikkels worden gestimuleerd om ’s avonds langzamer te rijden, bijv.

door een bonus te verstrekken indien het aantal of het percentage ‘te vroeg passeren van haltes’ daalt. • De vervoerder en/of de concessieverlener kunnen ervoor kiezen in de stille uren zoveel mogelijk 12 meterbussen in te zetten danwel voor te schrijven, omdat deze minder trillingen veroorzaken. • Ook kunnen beide partijen ervoor kiezen om de inzet van 18 meterbussen zoveel mogelijk te beperken tot routes zonder drempels en/of tot routes waarbij de afstand tussen de woningen en de rijbaan groter is – met name na 19:00 uur ‘s avonds. Uiteraard heeft de inzet van kleinere bussen gevolgen voor de bezettingsgraad van de bussen; daardoor kan het voorkomen dat deze maatregel op bijv. koopavonden niet mogelijk is. • Chauffeurs kunnen met technische hulpmiddelen worden gestimuleerd om met gematigde snelheid te rijden. Dit kan door middel van ISA (intelligente snelheidsassistentie). Dit systeem kan in alle (bestaande en/of nieuwe) bussen worden ingebouwd.

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

29/42

Exploitatie (lange termijn: > 2 jaar of bij een concessiewisseling) • Gemeente en provincie kunnen gezamenlijk (eventueel samen met de vervoerder) de routes van buslijnen onder de loep nemen en andere keuzes maken m.b.t ontsluitingseisen en loopafstanden – uiteraard zal dit tot weerstand bij busreizigers en tot verlies aan inkomsten kunnen leiden, maar er zijn voorbeelden elders in het land dat het verleggen van busroutes van woonstraten naar ruime doorgaande wegen positief hebben uitgewerkt. • De provincie kan als concessieverlener kiezen voor (het voorschrijven van) de inzet van grote (gelede) bussen op de verbindende gestrekte routes met frequente lijnen in combinatie met de inzet van kleinere (en lichtere) voertuigen op de ontsluitende lijnen. • Er kan worden gekozen voor de inzet van elektrische bussen die gedurende de dag -met bijv. een pantograaf- worden opgeladen, zoals op eindpunten. Dit heeft tot gevolg dat kleinere accu’s nodig zijn waardoor het gewicht van de bus kan worden verlaagd.

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

30/42

Bijlage 1: Benchmark-locaties

Figuur B1.1: Assen, Oostersingel

Figuur B1.2: Assen, Stationsstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

31/42

Figuur B1.3: Koorndijk, Tuitjenhorn (voor en na herinrichting

Figuur B1.4: Spoorsingel, Bovenkarspel

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

32/42

Figuur B1.5: Vincent van Goghlaan, Haarlem (de enige locatie bij dit onderzoek met aangetoonde trillingshinder)

Figuur B1.6: Utrecht, Amsterdamsestraatweg

Figuur B1.7: Burg. Reigerstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

33/42

Figuur B1.8: Willem van Noortstraat

Figuur B1.9: Homeruslaan

Figuur B1.10: Croeselaan

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

34/42

Figuur B1.11: Schuitendiep Groningen (voor reconstructie)

Figuur B1.12: Schuitendiep Groningen (na reconstructie); in de verte is de nieuwe brug over het Kattendiep zichtbaar.

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

35/42

Bijlage 2: Risicokaart

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

36/42

Bijlage 3: Resultaten bemande metingen Homeruslaan

Figuur B4.1: Resultaten bemande metingen Homeruslaan

Willem van Noortstraat

Figuur B4.2: Resultaten bemande metingen Willem van Noortstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

37/42

Croeselaan

Figuur B4.3: Resultaten bemande metingen Croeselaan

Burgemeester Reigerstraat

Figuur B4.4: Resultaten bemande metingen Burgemeester Reigerstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

38/42

Bijlage 4: Resultaten onbemande metingen Homeruslaan

Figuur B5.1: Resultaten onbemande metingen Homeruslaan

Willem van Noortstraat

Figuur B5.2: Resultaten onbemande meting Willem van Noortstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

39/42

Croeselaan

Figuur B5.3: Resultaten onbemande meting Croeselaan

Burgemeester Reigerstraat

Figuur B5.4: Resultaten onbemande meting Burgemeester Reigerstraat

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

40/42

Bijlage 5: Beschrijving meetlocaties (geanonimiseerd) Deze bijlage is geanonimiseerd vanwege de AVG. De metingen zijn op vier locaties uitgevoerd, namelijk ter hoogte van: 1. Burgemeester Reigerstraat # 2. Homeruslaan # 3. Willem van Noortstraat # 4. Croeselaan # Tabel B3.1: samenvatting gegevens woningen Adres

Afstand tot rijlijn

Buslijn

Burgemeester Reigerstraat # Homeruslaan # Willem van Noortstraat # Croeselaan #

6 8 6 9

8 8 1 1

Bouwjaar (bron BAG) # # # #

Snelheid (km/uur) 30 30 50 50

Burgemeester Reigerstraat # Kenmerken van deze locatie: •

[..]

•

Buslijn 8 passeert de woning. Op deze lijnvoering rijden voornamelijk elektrische bussen van het type GX437 ELEC. Ook rijden er dieselbussen van het type Citaro G.

•

Afstand tussen de voorgevel en de rijlijn bedraagt circa 6 meter.

•

De toegestane maximumsnelheid voor de gevel bedraagt 30 km/uur.

•

[..]

•

Bemande meting van 14:30 tot 16:00 op 21 juni 2023.

[Foto van de woning]

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

41/42

Homeruslaan # Kenmerken van deze locatie: •

[..]

•

Buslijn 8 passeert de woning. Op deze lijnvoering rijden voornamelijk elektrische bussen van het type GX437 ELEC. Ook rijden er dieselbussen van het type Citaro G.

•

[..]

•

Afstand tussen de voorgevel en de rijlijn bedraagt circa 8 meter.

•

De toegestane maximumsnelheid voor de gevel bedraagt 30 km/uur.

•

Bemande meting van 10:00 tot 12:00 op 20 juni 2023.

[Foto van de woning]

Willem van Noortstraat # Kenmerken van deze locatie: •

[..]

•

Buslijn 1 passeert de woning. Op deze lijnvoering rijden zowel elektrische bussen van het type GX 137 Elec of Ebusco (2.0/2.1/2.2) als dieselbussen van het type Citaro of de Citaro 2.

•

Afstand tussen de voorgevel en de rijlijn bedraagt circa 6 meter.

•

[..]

•

De toegestane maximumsnelheid voor de gevel bedraagt 50 km/uur.

•

Bemande meting van 09:30 tot 12:00 op 21 juni 2023.

•

Drie meetpunten.

[Foto van de woning]

Croeselaan # Kenmerken van deze locatie: •

[..]

•

Buslijn 1 passeert de woning. Op deze lijnvoering rijden zowel elektrische bussen van het type GX 137 Elec of Ebusco (2.0/2.1/2.2) als dieselbussen van het type Citaro of de Citaro 2. Dit zijn allemaal zgn. standaardbussen met een lengte van 12 meter.

•

Afstand tussen de voorgevel en de rijlijn bedraagt circa 9 meter.

•

[..]

•

De toegestane maximumsnelheid voor de gevel bedraagt 50 km/uur.

•

Bemande meting van 13:30 tot 16:00 op 20 juni 2023.

[Foto van de woning]

Sweco | Trillingshinder elektrische bussen Onderzoek naar de trillingshinder als gevolg van de inzet van elektrische bussen in de gemeente Utrecht Projectnummer 51015765 Datum 19 oktober 2023

Click or tap here to enter text.

Document referentie Rapportage Trillingshinder Elektrische bussen Utrecht

42/42