Rapport Galan Groep Strategische (her)positionering van UW- 5 scenario’s UW
Tekst van het document
Strategische (her)positionering van UW: 5 scenario’s Gemeente Utrecht 6 maart 2025
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
COLOFON 6 maart 2025 Anton Revenboer Herbert ter Beek Rachel Geurts Yasmin Schoof www.galangroep.nl
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Inhoudsopgave |
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
1.
Leeswijzer
4
2.
Ontwikkelingen en opgaven
5
3.
Scenario’s • Financiële resultaten • Gevolgen voor de uitvoering • Sturing en governance • Risico’s
10 13 20 32 33
4.
Tot slot
34
5.
Bijlagen
35
• • • •
Vraag en aanpak Basisscenario UW Denkrichtingen Financiële informatie
•
Overige achtergrondinformatie
Leeswijzer | •
De Galan Groep heeft in opdracht van UW het Veranderplan “UW agenda voor de toekomst” opgesteld dat woensdag 29 mei 2024 met de AvA is besproken. Het Veranderplan is op 3 juni 2024 door het College van B&W aan de Gemeenteraad aangeboden.
•
In het Veranderplan is de Delivery Agenda opgenomen met 10 actiepunten om de urgentie weer te geven. Het tiende actiepunt van de Delivery Agenda is het opstellen van de Development Agenda. De doelstelling daarbij is de “strategische herpositionering UW voorbereiden en uitwerken”
•
Op basis hiervan heeft de gemeente Utrecht aan de Galan Groep gevraagd een scenariostudie uit te werken voor de strategische (her)positionering van UW.
•
Om de scenario’s te vormen zijn externe ontwikkelingen in beeld gebracht waarbij het beleid van de gemeente Utrecht is betrokken in de analyse. Tevens heeft eer een financiële doorrekening plaats gevonden van de vijf scenario’s. De scenario’s zijn doorvertaald naar de positionering voor UW en de gemeente Utrecht op het terrein van de Participatiewet.
•
De scenario’s zijn gevormd op basis van de doelgroepen, activiteiten, werksoorten, juridische vormen en financiële analyse.
•
Het hoofdrapport geeft de vijf scenario’s, de uitwerkingen en onderbouwingen zijn in de bijlagen opgenomen.
•
Wij willen iedereen bedanken die aan dit rapport heeft bijgedragen.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ontwikkelingen en opgaven 1/5 | •
In het verleden voerde UW als 100% BV van de gemeente Utrecht enkel de Wet sociale werkvoorziening uit en was het in die zin enkel een ‘sociaal werkvoorzieningsbedrijf’. Er waren (en zijn nu nog) diverse werksoorten zoals verpakken, metaal, groenonderhoud, schoonmaak. De medewerker/ cliënt wordt geplaatst bij de werksoort dat het beste bij de persoon past. Nog steeds krijgt UW opdrachten van de gemeente en worden er opdrachten opgehaald bij reguliere werkgevers. Ook individuele- en groepsdetacheringen bij reguliere werkgevers vormen activiteiten voor de doelgroep. Verder is de infrastructuur van UW de afgelopen jaren ingezet voor niet-SW-doelgroep.
•
Met de komst van de Participatiewet per 1 januari 2015 is de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) op slot gegaan: er was vanaf dat moment geen nieuwe instroom meer. Doelstelling van de Participatiewet is uitstroom naar regulier werk, en het instrumentarium moet daarop gericht zijn. Omdat het Rijk de plaatsen in de Wsw subsidieert en het aantal plaatsen door natuurlijk verloop (pensionering) daalt, neemt de subsidie in totaal naar gemeenten af (hoewel het bedrag per plaats stijgt). Daarbij geldt dat de doelgroep van de Wsw landelijk verder afneemt. In Utrecht daalt het aantal inwoners in de Wsw nóg sneller omdat er in de komende vier jaar naar verhouding veel Wsw’ers met pensioen gaan. In de afgelopen tien jaar hebben veel traditionele SW-bedrijven zich gaandeweg ontwikkeld tot sociaal ontwikkelbedrijven: ze bedienen een bredere doelgroep en richten zich op ontwikkeling van de doelgroep. Ze richten zich niet (meer) alleen op het uitvoeren van verschillende werksoorten zoals verpakken, groenvoorziening, metaal en dergelijke maar op het ontwikkelen van mensen in de Participatiewet.
•
Een combinatie van ontwikkelingen zorgt ervoor dat het ‘businessmodel’ van UW financieel onhoudbaar is. Zo zijn er financiële tekorten die de gemeente Utrecht moet opvangen en bij ongewijzigd beleid worden deze tekorten in de toekomst alleen maar groter. De redenen zijn:
o In 2015 is de indicatiestelling voor de Wajong aangescherpt. De oorspronkelijke doelgroep van de Wajong, doet sinds 2015 een beroep op de Participatiewet (en dus niet meer op de Wajong). Daarbij zijn de doelgroepen binnen de Participatiewet de afgelopen 10 jaar veranderd: de GGZ problematiek neemt toe. En de instroom van statushouders in de bijstand eveneens. o Tegelijkertijd gaat de natuurlijke uitstroom door pensionering van de sw-medewerkers binnen Utrecht (en elders) sneller dan in eerste instantie gedacht: tussen 2025 en 2029 vindt er een halvering plaats van de sw-medewerkers. De vrijkomende plaatsen kunnen niet ‘zo maar’ opgevuld worden door cliënten uit de bijstand omdat deze doelgroep een lager ‘verdienvermogen’ heeft en tegelijkertijd meer begeleiding en ondersteuning vraagt.
o Daarnaast moet de gemeente vanuit de Participatiewet de kosten zelf betalen. Dat bedrag is substantieel lager dan de subsidie die het Rijk voor de Wsw-plaats geeft. Dit heeft een groot effect op bekostiging van de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven en legt daarmee druk op de staf & ondersteuning (overhead) van het sociaal ontwikkelbedrijf. 6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ontwikkelingen en opgaven 2/5 | •
Deze ontwikkelingen vormen een landelijk probleem dat bij veel meer gemeenten speelt. Daarom ondersteunt het ministerie van SZW gemeenten met het zogenaamde ‘Impulsbudget sociale infrastructuur’. Dit budget heeft tot doel om de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven en beschut werk toekomstbestendig te maken. Hiertoe wordt een ondersteuningsprogramma opgezet waaruit vier handreikingen sociale infrastructuur voor gemeenten uit voorkomen. Dit programma en deze handreikingen hebben tot doel gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven beter te positioneren: o Organisatiemodellen: voor- en nadelen van elk model (beschreven vanuit verschillende uitvoeringsorganisaties en in het bijzonder het sociaal ontwikkelbedrijf), de keuzes om bepaalde taken elders te beleggen, de te maken beleidskeuzes, de taken, de financiën en de governance. Betreffende UW: we gaan hier in deze rapportage op in en verwachten geen substantieel nieuwe informatie in de handreiking. o Verhogen operationeel resultaat. Betreffende UW: UW is hier met het uitvoeren van de Delivery agenda volop mee bezig. o Bekostigingsafspraken basisdienstverlening. Betreffende UW: ná de keuze voor een scenario zal dit verder worden uitgewerkt. o Explicitering budgetten Participatiewet en Wsw. Betreffende UW: Deze zijn ons bekend en e.e.a. zal ná de keuze voor een scenario verder worden uitgewerkt.
Daarnaast gaat het bijvoorbeeld om de inzet van Loonkostensubsidie waaraan al wordt gewerkt.
• Wij verwachten in de handreikingen geen informatie die het beeld van deze studie substantieel doet kantelen. Daarom adviseren wij om niet te wachten op deze handreikingen, omdat daarmee het momentum verloren raakt voor de keuze van de scenario’s en de implementatie ervan. De verwachting is dat de handreikingen in het voorjaar / begin van de zomer van 2025 verschijnen. De handreikingen zullen wel bestudeerd worden en eventuele nieuwe informatie wordt meegenomen/toegevoegd bij de implementatie. • Naast genoemde ondersteuning vanuit het Ministerie van SZW komt er ondersteuning vanuit de VNG, onder meer in de vorm van een expertgroep.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ontwikkelingen en opgaven 3/5 | •
De visie achter de Participatiewet is dat het creëren van werk of werksoorten ten dienste staat van de ontwikkeling van mensen en niet andersom. Ofwel zo veel mogelijk inzetten op ontwikkeling, doorstroming en – waar mogelijk - uitstroom naar betaald, regulier werk. Ook het ontzorgen van werkgevers hoort daarbij. Hoewel dit uitgangspunt niet nieuw is, is het nu een urgente taak geworden voor het ontwikkelbedrijf. Die urgentie is er om zowel de kennis en kunde van UW zo goed mogelijk in te zetten ten behoeve van de doelgroep, als om financieel een meer toekomstbestendige uitvoering te organiseren.
•
Tegelijkertijd dient er nog steeds een goed vangnet te zijn voor mensen die de ontwikkeling in werk maken. Koppelingen kunnen worden gemaakt tussen arbeidsmatige activering (Wmo) en beschut binnen (Participatiewet) Dit vraagt om keuzes ten aanzien van doelgroepen, activiteiten en uitvoering, met als automatisch gevolg verandering in toegang & indicatie, sturing & bekostiging, aanbesteding en governance & financiën. Het Rijk biedt vanuit het programma Simpel Switchen expertise aan om de overlap tussen beschut werk en arbeidsmatige activering mogelijk te maken. Complicerende factor daarbij is dat dit 2 wettelijke kaders betreft (Wmo en Participatiewet) met verschil in bekostigingssystematiek.
•
De krappe arbeidsmarkt biedt voor sommige doelgroepen (die relatief nieuw zijn voor UW zoals statushouders) een kans om door en uit te stromen naar betaald regulier werk. Werkgevers zijn meer dan voorheen bereid mensen met een zekere afstand tot de arbeidsmarkt aan te nemen. Voor de doelgroepen die gedeeltelijke of permanente ondersteuning nodig hebben, moet een duurzame infrastructuur worden georganiseerd. De gemeente Utrecht kan instrumenten als loonkostensubsidie versneld invoeren; diverse andere gemeenten hebben daar goede ervaringen mee, mits succesfactoren als passende plaatsing en goede begeleiding adequaat worden ingeregeld.
•
Er ligt een kans om de infrastructuur van sociale ontwikkelbedrijven die gericht is op instroom, doorstroom en uitstroom, te focussen op de sectoren die door de gemeente Utrecht zijn benoemd als kansrijke sectoren (Zorg & Welzijn, ICT, Bouw, techniek & energietransitie en Onderwijs & kinderopvang). Het mes snijdt daarbij aan twee kanten: enerzijds wordt onbenut talent ontwikkeld, anderzijds is er een grote kans op uitstroom naar betaald werk en kunnen werkgevers hun vacatures vervullen.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ontwikkelingen en opgaven 4/5 | doelgroepen en beleidsuitgangspunten •
In de Beleidsnota’s Werk en re-integratie, Wmo en Arbeidsmarktbeleid staat dat de groep werkzoekenden die snel kan uitstromen naar regulier werk kleiner wordt. De gemiddelde duur van de bijstandsuitkering is dan ook toegenomen (blz 19 Werk en re-integratie). Aangegeven wordt dat het steeds moeilijker wordt om Utrechters met een bijstandsuitkering te ondersteunen richting betaald werk. Tevens zijn er onvoldoende middelen om iedereen persoonlijk en intensief te ondersteunen. Daarbij wil Utrecht meer inzetten op vier doelgroepen: • Jongeren • Huishoudens met kinderen • Inburgeraars en statushouders • Werkzoekenden met een structurele arbeidsbeperking
•
Daarbij is in de Beleidsnota Werk en re-integratie aangegeven dat er focus wordt gelegd op werkgevers die bijdragen aan de maatschappelijke opgaven van de stad. Het gaat om vier sectoren: • Zorg & Welzijn • ICT & digitale vaardigheden • Bouw, techniek en energietransitie • Onderwijs (en Kinderopvang)
•
Daarnaast geeft Utrecht ook aan dat zij in zet op het ‘wegnemen van obstakels tussen Wmo en Participatiewet om de overgang tussen activering en (beschut)werk eenvoudiger te maken. Zowel door obstakels weg te nemen als wel het eenvoudiger te maken voor inwoners en professionals. De beleidsnota Wmo: ‘Samen zorgen samen leven’ heeft de ambitie opgenomen om te gaan voor meer samenhang in het zorglandschap en het brede sociaal domein. Zo wordt aangegeven dat inwoners die gebruik maken van het activeringsaanbod, waar mogelijk worden gestimuleerd de overstap te maken naar (beschut) werk.
•
In de beleidsnota arbeidsmarktbeleid wordt aangegeven dat Utrecht streeft naar een weerbare en wendbare arbeidsmarkt. Daarbij dienen vraag naar en aanbod van arbeid nu en in de toekomst beter op elkaar afgestemd. Dit kan door 1) het verbeteren van de huidig een toekomstige match tussen vraag naar en aanbod van arbeid, 2) het vergroten van het arbeidsaanbod en 3) het verminderen van de vraag naar arbeid. Dit is in de Beleidsnota verder naar subdoelstellingen uitgewerkt.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ontwikkelingen en opgaven 5/5 | doelgroepen en beleidsuitgangspunten •
Op basis van de beleidsnota’s kunnen doelgroepen en ondersteuning worden benoemd op een as van de afstand tot de arbeidsmarkt. Van een grote afstand (meer zorg en ondersteuning) tot een kleine afstand van de arbeidsmarkt (bijvoorbeeld ontwikkelen vakvaardigheden). Dit leidt tot de volgende opsomming: • Arbeidsmatige activering (Wmo-doelgroep): inwoners met weinig zelfstandigheid en dagritme, vaak door psychische of lichamelijke beperkingen. De gemeente biedt intensieve begeleiding in een beschermde omgeving om sociale en werkvaardigheden te ontwikkelen • Beschut werk: mensen die intensieve begeleiding nodig hebben of veel aanpassingen op hun werkplek. Bij een reguliere werkgever is deze vorm van begeleiding en aanpassing meestal niet aanwezig. • Ontwikkelbanen/detacheringen: gericht op kwetsbare groepen (waaronder jongeren), met een focus op opleiding en werkervaring om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. De gemeente Utrecht ziet ontwikkelbanen als een stap richting duurzame participatie in reguliere banen. Zij blijven formeel in dienst van het detacheringsbedrijf, maar werken bij een externe werkgever. Dit helpt hen ervaring op te doen en zich verder te ontwikkelen, vaak met het doel om op termijn zelfstandig aan de slag te gaan bij een werkgever. • Inzetten van loonkostensubsidie: mensen die vallen in het doelgroepenregister/banenafspraak.
Zij hebben verminderde productiviteit en hebben recht op loonkostensubsidie (LKS). De subsidie compenseert de werkgever voor het verschil tussen de geleverde arbeid en het wettelijk minimumloon waardoor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt toch aan het werk kunnen. Door de mensen te ontwikkelen kan een deel van deze doelgroep op termijn uitstromen naar regulier werk zonder loonkostensubsidie.
•
Doelgroepen als statushouders kunnen zowel een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben (dan doorlopen ze de zogenaamde ‘Z-route’) maar ook een kleinere afstand tot de arbeidsmarkt waardoor ze Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) kunnen volgen. Daarbij kan het gaan om vakvaardigheden of culturele aspecten, waarbij taal altijd een belangrijke rol in de ontwikkeling naar de reguliere arbeidsmarkt speelt. Dat betekent dat voor deze doelgroep goed bezien moet worden wat de meest optimale ondersteuning is en wat het doel is van het in te zetten instrumentarium: vooral ontwikkeling (Z-route) of doorstroom naar reguliere werkgevers (met taalleer-werk-trajecten).
•
De Beleidsnota Werk en Re-integratie onderschrijft dat statushouders en mensen met een arbeidsbeperking iets extra’s nodig hebben om succesvolle matches te kunnen maken met de arbeidsmarkt. Binnen de gemeente Utrecht wordt er al ingezet op werk voor statushouders in combinatie het leren van de taal. Dit kan verder versterkt worden door de kennis, kunde en infrastructuur van UW te gebruiken en verder te ontwikkelen.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Scenario’s | •
Te midden van de hiervoor geschetste ontwikkelingen heeft UW in 2024 een ‘Verbeteragenda’ opgesteld om de huidige uitvoering te optimaliseren. Deze ‘Verbeteragenda’ bestaat uit 10 actiepunten. Eén van die punten is het opstellen van een scenariostudie met mogelijke toekomstmodellen. Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente Utrecht de opdracht gegeven om deze scenariostudie uit te voeren. Gemeente Utrecht wil niet wachten tot de handreikingen van het Rijk klaar zijn, omdat het nu urgent is en een duidelijke koers voor iedereen wenselijk is.
•
Op basis van de bureaustudie en interviews (zie bijlage) zijn wij tot 5 scenario’s gekomen waaruit een keuze gemaakt kan worden. In de ‘Verbeteragenda’ zijn overigens 4 ‘denkrichtingen’ opgenomen. Echter in de analyse en in gesprek met de gemeente en UW zijn wij tot 5 scenario’s gekomen. Daarbij is gekeken naar de verschillende doelgroepen, de verschillende activiteiten/werksoorten, de verschillende wettelijke kaders en de verschillende governance modellen (juridische vormen). Grafisch ziet dat er uit zoals hieronder weergegeven. Op de volgende pagina’s werken we dit verder uit. Klein Reguliere arbeidsmarkt
Participatiewet
Leven Lang Ontwikkelen/ taal & werken/ vacatures
C
A B
Wmo
Loonkostensubsidie Ontwikkelbanen/ detacheringen
D
E
Afstand tot de Arbeidsmarkt en mate van ondersteuning
Beschut werken
Wmo arbeidsmatige activering Groot
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Criteria voor scenario’s | Er zijn een groot aantal scenario’s uit te werken voor de strategische (her)positionering van UW. Dit kan bijvoorbeeld op basis van de verschillende doelgroepen, ondersteuningsbehoeften en werksoorten. Om tot een werkbaar aantal scenario’s te komen en deze te beoordelen, zijn criteria geformuleerd. De criteria zijn gebaseerd op documenten (waarin onder andere beleidskaders en doelstellingen staan) en interviews. 1.
Passend bij beleidskaders van de gemeente: Het best passende scenario stelt de gemeente in staat om de opgestelde doelen uit de beleidskaders te behalen. Denk daarbij aan de instroom, doorstroom en uitstroom en het wegnemen van obstakels tussen Wmo en Participatiewet. Daarbij inzetten op jongeren, huishoudens met kinderen, inburgeraars en statushouders en werkzoekenden met een structurele arbeidsbeperking. Dit moet ook aansluiten op de weerbare en wendbare arbeidsmarkt met een focus op de door Utrecht benoemde kansrijke sectoren: Zorg & Welzijn, ICT, Bouw, techniek & energietransitie en Onderwijs & kinderopvang.
2.
Financiën: Het te kiezen scenario moet bijdragen aan meerjarige duidelijkheid, zowel qua structurele kosten als - indien mogelijk in dit stadium incidentele kosten. Ook dient optimaal gebruik gemaakt te worden van de financiële middelen die de gemeente tot haar beschikking heeft. Dat vraagt een optimale mix van instrumenten.
3.
Juiste schaal/robuustheid: Het te kiezen scenario moet passen bij de omvang van de betreffende doelgroep(en) in Utrecht; daarbij geldt dat schaalgrootte ook bijdraagt aan robuustheid. Dus niet te veel kleine partijen maar een robuuste partij die toekomstbestendig is. Op die manier wordt voorkomen dat er regelmatig vragen ontstaan over bekostiging, kwaliteit van de uitvoering en bestendigheid van de gekozen uitvoeringsvorm.
4.
Stuurbaarheid en juridische vorm: Het beste passende scenario stelt de gemeente in staat om goed te kunnen sturen op een manier die ook juridisch haalbaar is. Mede door de effecten op de financiën heeft het onderwerp werk & inkomen (en vooral de Wsw-doelgroep/beschut binnen) meer politiek/ bestuurlijke aandacht gekregen. Er is landelijk een trend waarneembaar dat gemeenten dichter op de uitvoering willen zitten, dan wel dat ze het zelf willen uitvoeren. Dat kan tot de keuze leiden om de uitvoering ‘naar binnen te halen’ en dus in eigen huis te doen. Overigens zal bij ‘zelf doen’ de gemeente Utrecht ook zelf de sturing, bedrijfsvoering en PDCA-cyclus goed moeten doorvoeren. Dit heeft consequenties voor de governance en juridische vorm (onderdeel van de gemeentelijke organisatie, een 100% gemeentelijke BV of een stichting).
5.
Consequenties voor de gemeente: Het gewenste scenario moet haalbaar zijn voor de gemeente én voor UW. Het geeft daarbij antwoord op de vragen die er spelen binnen het gehele pakket aan dienstverlening. Immers, door voor een beperking in focus te kiezen, dienen andere doelgroepen/diensten op een andere wijze opgepakt te worden. Als UW zich bijvoorbeeld exclusief zou gaan focussen op beschut werk, dan dienen andere taken elders te worden belegd.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ambitie en structuur in één lijn | scenario’s 2025-2028 •
In de volgende sheet wordt het netto resultaat weergeven per scenario. Daarbij zijn de overhead kosten en de gemeentelijke bijdragen toegerekend. De gemeentelijke bijdrage in 2025 bedraagt € 3,75 mln (ihkv herstelplan en exploitatiesubsidie). en vanaf 2026 en verder bedraagt het € 1,5 mln. Daarbij zijn de compensatie LIV, impulsmiddelen en opslag voor sociale infrastructuur meegenomen in de berekening.
•
De verandering van de doelgroep Wsw’ers naar cliënten in de Participatiewet leidt tot een sterke verslechtering van eindresultaat als er geen nadere beleidskeuzes worden gemaakt. Zonder beleidswijziging loopt het tekort op naar bijna € 8 mln. (staafdiagram: Basis-2028).
•
Als er wel wijzingen worden doorgevoerd, dan kan het netto resultaat van UW aanmerkelijk verbeteren, afhankelijk van welk toekomstscenario wordt gekozen.
•
Een belangrijke wijziging betreft het doelgericht inzetten op loonkostensubsidie (LKS). Het voordeel daarbij is dat cliënten uit de uitkering stromen. Dit geeft een positief effect op de BUIG-middelen. Voor de gemeente Utrecht liggen er nog kansen op hier het instrument LKS meer in te zetten omdat Utrecht wat betreft toepassing van LKS ver achterblijft bij het landelijk beeld. Daarbij zijn we in deze berekening uitgegaan dat Utrecht het landelijk gemiddelde bereikt in 2028. Dit zijn de ‘plus-scenario’s op A, C, D en E.
•
Een tweede wijziging betreft een samenvoeging van UW met de directie W&I van de gemeente Utrecht c.q. het Werk-deel daarvan. Dit levert in scenario C en E een efficiencywinst op voor zowel UW als de gemeente Utrecht. Dit levert een besparing op van in totaal € 1.2 mln. Structureel, uitgaand van wat ons betreft realistische maar in het verdere proces nog nader te toetsen aannames.
•
Een derde wijziging betreft de focus van UW. In scenario B verbreedt de focus naar arbeidsmatige activering. In de overige scenario’s wordt extra ingezet op toepassing LKS d.m.v. LKS-beschut en LKS-via: de inzet van LKS via de reguliere werkgever. LKS-via wordt met name ook zichtbaar in de plusscenario’s).
•
Om het landelijke gemiddelde van LKS-via te bereiken is integrale sturing, in combinatie met een eenduidige structuur, een belangrijke voorwaarde: ambities en structuur in één lijn.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Ambitie en structuur in één lijn | Netto resultaat UW per scenario Netto resultaat na toerekening overhead en bijdrage gemeente 0 -1.000.000
Basis-2025
Basis-2028
A-2028
A plus-2028
B-2028
C-2028
C plus-2028
-2.000.000 -3.000.000
-4.000.000 -5.000.000 -6.000.000 -7.000.000
-8.000.000 -9.000.000 Berekeningen zijn gebaseerd op cijfers die afgestemd zijn met de gemeente Utrecht en UW
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
D-2028
D plus-2028
E-2028
E plus-2028
Uitsplitsing resultaat | operationeel & subsidieresultaat UW (1) •
De scenario’s laten een aanzienlijk effect zien op het operationeel resultaat. In scenario E is dit zelfs positief.
•
Vanaf 2026 is er gerekend met vergoeding van begeleiders voor de doelgroep uit de Participatiewet.
•
Daarnaast zijn er grote effecten zichtbaar op het subsidieresultaat. Het gaat hier met name om de formatie uit de Participatiewet.
•
Overall tekort (zie kolom totaal resultaat UW voor bijdrage gemeente Utrecht) loopt op in basisscenario’s A t/m D.
•
Alleen in scenario E is er een beperkte afname en in alle plus-scenario’s is er sprake van een grote afname van het tekort t.o.v. 2025.
Scenario
Basis-2025 Basis-2028 A-2028 A plus-2028 B-2028 C-2028 C plus-2028 D-2028 D-plus 2028 E-2028 E-plus 2028
6-3-2025
operationeel vergoeding operationeel resultaat begeleiding P- resultaat na wetters vergoeding Pwetters -3.075.553 -2.774.159 -3.244.603 -273.225 -4.438.861 -3.121.501 -144.223 -3.106.163 -128.885 -2.739.994 237.283
0 0 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480
-3.075.553 -2.774.159 -1.613.123 1.358.255 -2.807.381 -1.490.021 1.487.257 -1.474.683 1.502.595 -1.108.514 1.868.763
subsidieresultaat Pwet
subsidieLIVresultaat compensatie Wsw
ImpulsOpslag gelden sociale infrastructuur
-4.383.660 -7.753.597 -5.589.047 -5.589.047 -7.237.674 -5.589.047 -5.589.047 -5.589.047 -5.589.047 -5.589.047 -5.589.047
493.690 -148.847 -148.847 -148.847 -150.782 -148.847 -148.847 -148.847 -148.847 -148.847 -148.847
525.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000 517.000
Strategische (her)positionering UW
210.000 403.000 317.712 317.712 353.061 317.712 317.712 317.712 317.712 317.712 317.712
300.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000 366.000
Totaal resultaat UW voor bijdrage Utrecht -5.930.523 -9.390.603 -6.150.305 -3.178.927 -8.959.776 -6.027.203 -3.049.925 -6.011.865 -3.034.587 -5.645.696 -2.668.419
Bijdrage Utrecht
Totaal resultaat UW na bijdrage Utrecht 3.750.000 -2.180.523 1.500.000 -7.890.603 1.500.000 -4.650.305 1.500.000 -1.678.927 1.500.000 -7.459.776 1.500.000 -4.527.203 1.500.000 -1.549.925 1.500.000 -4.511.865 1.500.000 -1.534.587 1.500.000 -4.145.696 1.500.000 -1.168.419
Uitsplitsing resultaat | operationeel & subsidieresultaat UW (2) •
•
In scenario A (‘nul plus’) wordt Wsw-uitstroom opgevangen met instroom P-wet ➢
Berekening is negatief voor de uitvoerder (met name beschut)
➢
Dan is er dus extra bijdrage vanuit de gemeente nodig
Scenario B is ongunstiger dan scenario A ➢
Individuele detachering valt weg (draagt positief bij aan operationeel resultaat)
➢
Activering erbij (in principe kostendekkend)
•
Scenario D (‘nul plus’ met activering) financieel in lijn met A, onder voorwaarde dat activering kostendekkend wordt uitgevoerd, met verder beperkt uitzicht op doelmatigheidswinst (spreiden overhead)
•
Scenario C en E: meest ingrijpende scenario’s met wel meeste uitzicht op zowel doelmatigheids- als effectiviteitswinst
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Van resultaat UW naar overall impact voor UW & gemeente | toelichting •
De basis voor het overall resultaat voor UW en gemeente samen betreft het resultaat van UW. Dit is opgebouwd uit het operationeel resultaat en de subsidieresultaten op inzet Wsw-ers en P-wetters.
•
Bij het operationeel resultaat is van belang dat uitgegaan is van kanteling van Wsw naar P-wet en dat Wsw-er en P-wetter even productief worden geacht te zijn.
•
De subsidie per Wsw-er en subsidie per P-wetter is in de toekomstscenario’s gelijk gehouden aan situatie nu (basis-2025)
•
De totale impact van de mogelijk door en voor UW te kiezen toekomstscenario’s gaat verder dan alleen de impact op het operationeel resultaat en het subsidieresultaat van bedrijf UW
•
Het te kiezen toekomstscenario heeft ook impact op de gemeente Utrecht
•
In de navolgende uitwerking van de toekomstscenario’s zijn dan met name de volgende aspecten van belang ➢
De impact van het toekomstscenario op de bijdrage van de gemeente aan het bedrijf UW. Er is vanuit gegaan dat deze bijdrage in alle scenario’s in de komende jaren wordt verlaagd van € 3,75 miljoen naar € 1,5 miljoen.
➢
Daarnaast is de verwachting dat met name toepassing van LKS resulteert in extra uitstroom van inwoners uit een door de gemeente betaalde bijstandsuitkering. In de scenario’s (de plus versies van de scenario’s A, C, D en E) loopt de besparing op BUIG daardoor op tot bijna € 8 miljoen.
➢
In scenario C en scenario E is een samenvoeging voorzien van (de re-integratietaken van) UW met het W-deel van de directie W&I. Dit resulteert in synergievoordelen aan de zijde van zowel het bedrijf UW als het W-deel binnen W&I.
•
De synergie-effecten van de scenario’s C en E zijn aan de zijde van UW ingeschat op 10 procent voor de re-integratieactiviteiten en 10 procent voor de overhead (met name directie, centrale staf, PIOFAH-taken)
•
Het synergie-effect aan de zijde van de gemeente Utrecht betreft 10 procent van de formatie van het W-deel van directie W&I
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Opbrengst scenario’s | overall impact op UW en gemeente Utrecht samen •
Startpunt van de overall impact van de toekomstscenario’s betreft het effect van het scenario op het totale resultaat van UW vóór bijdrage van de gemeente Utrecht (zie vorige sheet, twee-na-laatste kolom).
•
De overall impact betreft de impact van toekomstscenario’s op UW en op de gemeente Utrecht.
•
De impact op de gemeente Utrecht betreft de optelsom van (1) besparing op de bijdrage aan UW, die in alle scenario’s optreedt, (2) de verwachte besparing op BUIG vanwege uitstroom uit een bijstandsuitkering en (3) het verwachte synergie-effect op het W-deel van directie W&I minus (4) de vergoeding door de gemeente vanwege begeleiding van P-wetters. Scenario
Totaal resultaat UW voor bijdrage Utrecht p
Besparing bijdrage Utrecht
BUIG bespaarde uitkeringen
q
r
Synergie- Vergoeding effect begeleiding Pgemeente wetters s
t
Berekening effecten Basis-2025 Basis-2028 A-2028 A plus-2028 B-2028 C-2028 C plus-2028 D-2028 D-plus 2028 E-2028 E-plus 2028
-5.930.523 -9.390.603 -6.150.305 -3.178.927 -8.959.776 -6.027.203 -3.049.925 -6.011.865 -3.034.587 -5.645.696 -2.668.419
0 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000 2.250.000
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
1.990.857 7.746.047 240.000 1.995.939 7.746.047 2.235.939 7.986.047 2.235.939 7.986.047
1.200.000 1.200.000
1.200.000 1.200.000
0 0 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480 1.631.480
Besparing Verbetering gemeente resultaat UW u u=q+r+st n.v.t. 2.250.000 2.609.377 8.364.567 858.520 3.814.459 9.564.567 2.854.459 8.604.567 4.054.459 9.804.567
v
* n.v.t. -3.460.080 -219.782 2.751.596 -3.029.253 -96.680 2.880.598 -81.342 2.895.936 284.827 3.262.104
Overall impact
w w=u+v n.v.t. -1.210.080 2.389.595 11.116.163 -2.170.733 3.717.779 12.445.165 2.773.117 11.500.503 4.339.286 13.066.671 *v = p ‘scenario’ – p basis 2025
Opbrengst scenario’s | toelichting op overall impact op UW en gemeente Utrecht samen •
De besparingen op de BUIG zijn gebaseerd op een berekening waarbij wordt uitgegaan van 25% niet-uitkeringsgerechtigde, uitstroom van 2/3 en een gemiddelde uitkeringslast van € 18.000 per persoon per jaar. De besparing per ingezette loonkostensubsidie (LKS) bedraagt dan € 9.000 (i.c. € 18.000 * 2/3 * 0,25).
•
Het synergie-effect voor de gemeente heeft betrekking op de samenvoeging van UW aan de directie W&I van de gemeente Utrecht. Dit is berekend op basis van 10% besparing bij 150 medewerkers en € 80.000 personeelskosten per persoon.
•
In het resultaat van UW is een begeleidingsvergoeding inbegrepen door de gemeente voor begeleiding van P-wetters. Deze vergoeding bedraagt € 5.400 per persoon.
•
De begeleidingsvergoeding van € 5.400 per persoon wordt bekostigd vanuit het cluster Participatie in het Gemeentefonds.
•
Deze begeleidingsvergoeding van € 5.400 per persoon voor de P-wetters is toegepast voor alle P-wetters die werkzaam zijn bij de verschillende werksoorten van UW en voor de P-wetters die op basis van LKS-via werkzaam zijn bij reguliere werkgevers met begeleiding vanuit UW.
•
In principe kan deze begeleidingsvergoeding, in lijn met een momenteel op te stellen landelijke handreiking hierover, ook worden toegepast op de doelgroep van LKS-ers Beschut Werk.
•
In de voorliggende financiële uitwerking van de toekomstscenario’s is daarmee echter voorzichtigheidshalve niet gerekend. Voor de medewerkers LKS-Beschut is alleen gerekend met de vergoeding vanuit de Integratie-uitkering Participatie à € 11.300, o.b.v. een dienstverband van gemiddeld 31 uur.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Resultaten op werksoorten per scenario | Afstand tot de arbeidsmarkt en mate van ondersteuning
Groot
Klein
Verpakken en Metaal
6-3-2025
Diensten
Groepsdetachering
Individuele detachering
Basis-2025
-17,598
12,134
6,322
2,783
Basis-2028
-14,826
13,852
3,951
-4,773
A-2028
-24,363
6,276
1,650
-6,958
A plus-2028
-12,363
16,210
7,908
3,247
B-2028
-19,704
10,367
5,341
n.v.t.
C-2028
-19,716
10,123
4,073
-3,006
C plus-2028
-12,406
16,175
7,886
3,211
D-2028
-19,611
10,210
4,128
-2,917
D plus-2028
-12,363
16,210
7,908
3,247
E-2028
-19,716
10,123
4,073
-3,006
E plus-2028
-12,406
16,175
7,886
3,211
Strategische (her)positionering UW
Aannames in het rekenmodel | •
De uitstroom van Wsw-ers wordt in de basis-scenario’s A, B, C, D en E gecompenseerd met instroom vanuit P-wet (met in scenario’s B, D en E nog extra instroom vanwege arbeidsmatige activering)
•
Aanname is dat de instroom van P-wetters in de werksoorten van UW even productief zijn als de Wsw-ers en dat zij ook qua begeleiding- en overige kosten vergelijkbaar zijn
•
In de plus-scenario’s is er een forse extra inzet op toepassing van LKS, met name door toegroei LKS-via naar landelijk niveau (het gaat dan om 750 personen oftewel 555 fte LKS-via)
•
Aanname is dat deze uitbreiding van LKS voldoende tot stand komt, wat gerichte en krachtige aansturing betreft vanuit de gemeente op de toeleiding van kandidaten naar UW voor begeleiding naar reguliere werkgevers en een goede samenwerking tussen UW en W-deel van directie W&I
•
De inzet op LKS resulteert in een aanzienlijke uitstroom uit bijstandsuitkeringen. Gerekend is met 25% nugger (waarbij geen plaatsing o.b.v. LKS-via geen uitstroom uit een uitkering tot gevolg heeft), 2/3 structurele uitstroom en € per uitkering) zodat per uitstromende LKS-er gemiddeld € 9.000 wordt bespaard
•
Er is gerekend met € 5.400 begeleidingsvergoeding voor alle cliënten uit de Participatiewet (m.u.v. LKS-beschut), o.b.v. Rijksfinanciering naar realisatie in cluster Participatie (Rekentool Berenschot in opdracht van Divosa/Cedris, oktober 2024)
•
In de scenario’s C en E is er een synergie-effect op zowel UW (inbegrepen in operationeel resultaat) van 10% op uitvoering van P-wet taken en directie, centrale staf en PIOFAH-taken als op W-deel van directie W&I (10% van formatie, waarbij bij de geraamde besparing is uitgegaan van 150 fte en € 80.000 personeelslasten per fte)
•
Door samenvoeging van UW en W-deel van directie W&I zijn er niet alleen synergie-effecten te verwachten in de vorm van doelmatigheid. De samenvoeging, of een intensievere samenwerking, zal naar verwachting ook positief uitwerken op de effectiviteit van de werkzaamheden, bijvoorbeeld in de vorm van slagvaardiger uitstroombeleid. Dit mogelijk extra positieve effect op de BUIG-uitgaven van de gemeente zijn voorzichtigheidshalve niet meegenomen in de financiële uitwerking van deze scenario’s
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Toelichting scenario’s | gevolgen voor de uitvoering •
Op voorgaande pagina’s zijn de financiële resultaten bij de scenario’s toegelicht. In de volgende pagina’s wordt ingegaan op de gevolgen van de scenario’s voor de organisatie. De scenario’s worden vervolgens op het totaal gewogen (op basis van criteria).
•
Voor het benoemen van doelgroepen en ondersteuning is de gemeentelijke Beleidsnota Werk en Re-integratie en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning het vertrekpunt. Daarbij wordt een as gebruikt om de afstand tot de arbeidsmarkt weer te geven: van een grote afstand (meer zorg en ondersteuning) tot een kleine afstand (bijvoorbeeld ontwikkelen vakvaardigheden).
•
Op deze as is ook een onderscheid te maken naar de reguliere arbeidsmarkt, Participatiewet en Wmo (arbeidsmatige activering) om zo wet- en regelgeving en bekostiging te laten zien. Vanuit het landelijke programma Simpel Switchen wordt gestimuleerd om belemmeringen weg te nemen die burgers/cliënten er van weerhouden om eenvoudiger van het ene naar het andere onderdeel te ‘switchen’.
•
Op basis van deze indeling hebben we samenhang aangebracht in typen dienstverlening, zodat we scenario’s voor UW kunnen opstellen. Deze scenario’s zijn aangegeven met de letters A, B, C, D en E. A. Min of meer dezelfde activiteiten als UW nu uitvoert: SW-doelgroep, beschut binnen en ontwikkelbanen B. Richten op beschut binnen (Participatiewet) en arbeidsmatige activering (Wmo bekostigd) C. Integraal: alle doelgroepen uit de Participatiewet vanuit één organisatie bedienen. Geen arbeidsmatige activering. D. D is A en B gecombineerd E. E is C inclusief arbeidsmatige activering (Wmo bekostigd)
•
De gemeente Utrecht is reeds bezig om de brede intake vorm te geven. Daarmee ontstaat er een integraal ‘poortproces’ waar de intake voor de hele doelgroep plaatsvindt. De intake kan enkele weken tot enkele maanden duren om de inwoner zo optimaal mogelijk te kunnen verwijzen en ondersteunen. Ook de doelgroep van arbeidsmatige activering gaat deze intake doorlopen.
•
De keuzes voor het best passende scenario heeft consequenties voor de gemeente Utrecht. Bij focus op scenario B zal de gemeente de overige activiteiten nog steeds moeten (laten) uitvoeren.
•
Er zijn diverse rechtsvormen met bijbehorende governance vormen denkbaar voor deze scenario’s. De belangrijkste zijn ‘gemeentelijke dienst’, ‘gemeenschappelijke regeling’ (GR) en ‘gemeentelijke BV. In het land komt verder de stichtingsvorm één keer voor en zijn er GR’en waar een NV of BV ‘onder hangt’. In de bijlage worde de modellen nader toegelicht. UW is een 100% BV van de gemeente Utrecht. 6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Scenario A - SW-doelgroep, beschut binnen, inzet LKS en ontwikkelbanen (1/2) |
Focus op SW-doelgroep, beschut binnen en ontwikkelbanen Organisatie richt zich op georganiseerd werk binnen en buiten, het plaatsen en begeleiden van gesubsidieerde medewerkers bij reguliere werkgevers (SW-doelgroep, PW beschut, PW baanafspraak). Grotendeels de rol die UW nu ook heeft. Doorgaan met de verbeterslag van UW waarbij het meerjarig financiële risico voor de gemeente blijft bestaan. Dit betekent ook de nodige afstemming voor andere activiteiten binnen de Participatiewet. Doelgroepen (soorten werk) • P-wet: beschut binnen • Ontwikkelbanen en inzet LKS • Z-route: statushouders • Achtergrond: GGZ, (V)GZ, VSO/Pro
Activiteiten • Eenvoudig werk (verpakken, post, groen, catering) • Werkbegeleiding • Prikkelarm werk
Organisatie • Duidelijke focus met meer aandacht voor deze specifieke doelgroep. • Nauwe samenwerking met zorgpartijen die zicht hebben op een deel van de doelgroep
Sturing / juridische vorm • UW • Gemeente
Consequenties De doelgroep, werksoorten en begeleiding voor de SW-doelgroep, beschut binnen, inzet LKS en ontwikkelbanen blijven bij elkaar. Het instrumentarium wordt verder ingezet op ontwikkeling en waar mogelijk op doorstroom en uitstroom. Het lijkt erg op de huidige situatie bij UW met dien verstande dat ook statushouders (bijvoorbeeld Z-route) worden ondersteund en leer-werk-trajecten krijgen aangeboden. Er vindt een optimalisatieslag plaats in bedrijfsvoering kosten en inkomsten. Alle zeilen moeten worden bijgezet om de infrastructuur zo goed mogelijk te benutten. Dat vraagt ook een nauwere samenwerking en afstemming met andere activiteiten voor de bredere doelgroep. Keuzemogelijkheid • Vraagt de nodige afstemming met de gemeente. • Uitvoering door een verbonden partij (UW) is mogelijk. • Mogelijk dat omliggende gemeenten hier ook belangstelling voor hebben. Die kunnen eventueel via een meerjarige DVO meedoen.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijvoorbeeld
Scenario A plus - SW-doelgroep, beschut binnen en ontwikkelbanen (2/2) | Beoordeling op basis van criteria
Uitvoering
Passend bij beleidskaders
Juiste schaal/ Robuustheid
Stuurbaarheid en juridische vorm
Financiën
Consequenties voor de gemeente
Aandachtspunten
UW
++
++
+
--
-
• Doorzetten van verbeteringen bij UW, financiële uitdagingen blijven. • Gemeente krijgt veel extra afstemming over in te zetten instrumenten, doelgroep en financiën.
Gemeente
++
++
++
-
+
• Als de gemeente dit gaat uitvoeren, betekent dat denkrichting C.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Scenario B - Beschut binnen en arbeidsmatige activering (1/2) |
Focus op beschut binnen en arbeidsmatige activering Organisatie richt zich met name op de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt: de mensen die in arbeidsmatige activering zitten vanuit de Wmo of beschut binnen werken vanuit de P-wet.
Doelgroepen (soorten werk) • Wmo: arbeidsmatige activering (geen banen) • P-wet: beschut binnen (banen) • Z-route: statushouders • Achtergrond: GGZ, (V)GZ, VSO/Pro
Activiteiten • Werkbegeleiding • Ondersteuning werkgevers • Eenvoudig werk (verpakken, post, groen, catering) • Prikkelarm werk en wijkgericht werken
Organisatie • Duidelijke focus met meer aandacht voor deze specifieke doelgroep. • Nauwe samenwerking met zorgpartijen die zicht hebben op een deel van de doelgroep
Sturing / juridische vorm • UW • Gemeente
Consequenties Beschut binnen en arbeidsmatige activering worden bij elkaar gezet. Het vangnet voor de doelgroep blijft bestaan. Er komen ontwikkelingsmogelijkheden voor inwoners die nu in de arbeidsmatige activering zitten. Door te focussen kan dit efficiënter dan nu het geval is. Echter, omdat er geen doorstroom door ontwikkeling zal plaats vinden, is het risico dat de voorziening als zodanig relatief veel geld zal kosten. Er is sprake van een beslechting van de muren tussen de systemen Participatiewet en Wmo. Daarbij wordt het een uitdaging werkplekken van beschut binnen te combineren met plaatsen vanuit de Wmo. Zal – hoogstwaarschijnlijk - weerstand geven bij zorginstellingen die arbeidsmatige activering momenteel uitvoeren. Keuzemogelijkheid • Duidelijke focus op één taak, die goed en efficiënt uitgevoerd kan worden. • Vraagt veel van het organiserend vermogen van de gemeente voor de overige taken. • Uitvoering door de gemeente zelf of door UW. • Past bij Simpel Switchen om systeemgrens tussen Participatiewet als Wmo (arbeidsmatige activering) te doorbreken • Mogelijk dat omliggende gemeenten hier ook belangstelling voor hebben. Die kunnen eventueel via een meerjarige DVO meedoen. 6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijvoorbeeld
Scenario B plus - Beschut binnen en arbeidsmatige activering (2/2) | Beoordeling op basis van criteria
Uitvoering
UW
Gemeente
6-3-2025
Passend bij beleidskaders
+
+
Juiste schaal / Robuustheid
++
++
Stuurbaarheid en juridische vorm
++
++
Strategische (her)positionering UW
Financiën
--
--
Consequenties voor de gemeente
Aandachtspunten
-
• Kennis en kunde van arbeidsmatige activering in huis halen. • Gemeente moet overige taken elders organiseren. • Mogelijk weerstand bij zorgpartijen.
+
• Gemeente heeft hier tot nu toe geen ervaring mee. Kan investering doen om dit in huis te halen en hierop te sturen.
Scenario C - Integrale uitvoering (1/2) | Focus op integrale uitvoering Alles in één organisatie en centraal gestuurd, gericht op instroom, doorstroom en uitstroom. Juiste mix van instrumenten inzetten, inclusief vangnet voor doelgroep met grote afstand tot de arbeidsmarkt. Doelgroepen (soorten werk) • P-wet: beschut werk/ LKS/ detacheringen • Regulier: LLO/ Taal en werken/ vacatures • Statushouders
Activiteiten • Toegangspoort voor de P-wet doelgroep • Beschut werk, • LKS bij reguliere werkgevers, ontwikkelbanen en groepsdetacheringen • Reguliere werkgevers begeleiden in voorzien in inclusieve werkgelegenheid
Organisatie • Bieden van toegang, opleidingsplekken, beschut en (deels) betaald werk en mogelijkheid tot doorstroom én terugval. • Samenwerking met partijen die dit werk bieden (binnen de regio) en nauw in contact staan met de doelgroepen.
Sturing / juridische vorm • UW (niet reëel) • Gemeente
Consequenties • Dit betreft een groot deel van de doelgroep en taken voor de Participatiewet, met uitzondering van de uitkeringsverstrekking. Als al deze taken ondergebracht zouden worden bij UW dan gaat een groot deel van Werk & Inkomen naar UW. Dat is niet logisch, ook niet gezien andere voorbeelden van grotere steden in het land. De verstrekking van bijstandsuitkeringen zal sowieso door de gemeente of een gemeenschappelijke regeling moeten worden uitgevoerd. Een BV kan dat wettelijk niet doen. In die zin is dat geen reële optie. • Dat betekent omgekeerd dat bij dit scenario UW ingevlochten wordt binnen Werk & Inkomen. Daarmee wordt UW als aparte BV opgeheven. De overhead van de gemeente en UW is procentueel vergelijkbaar en het scheelt op termijn overheadkosten. Met de juiste sturing wordt de doelgroep optimaal ondersteund. Keuzemogelijkheid • Optimalisering van het inzetten van instrumentarium en ondersteuning voor de hele P-wet doelgroep, zoals Loonkostensubsidie, detachering en accountmanagement. Tegelijkertijd ook het vangnet voor de groep die daar een beroep op zal doen. • Dit heeft gevolgen voor de dienst Werk & Inkomen en gaat 2 - 3 jaar duren voordat het geïmplementeerd is. Geeft wel de mogelijkheid om optimaal op het instrumentarium voor de hele P-wet doelgroep te sturen.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijvoorbeeld
Scenario C plus - Integrale uitvoering (2/2) | Beoordeling op basis van criteria
Governance
UW
Passend bij beleidskaders
++
Juiste schaal / Robuustheid
+
Stuurbaarheid en juridische vorm
-
Financiën
+
Consequenties voor de gemeente
Aandachtspunten
-/-
• Uitkeringsverstrekking kan niet naar UW als BV. Wel naar een –dan nog op te richten GR- of blijven binnen de gemeente. • Bepaalde groepen medewerkers van de gemeenten zoals jobcoaches moeten van de gemeente naar UW.
Alles in eigen hand. Optimalisatie voor de doelgroep mogelijk. Vraagt om een transitieperiode van 2 - 3 jaar. Overhead van de gemeente en UW is procentueel vergelijkbaar. Samenvoeging geeft doelmatigheidswinst. • Optie is beter stuurbaar en werkt verhogend op effectiviteit. • Vraagt wel dat de gemeente zelf de PDCA cyclus adequaat uitvoert. • • • •
Gemeente
6-3-2025
++
++
++
Strategische (her)positionering UW
+
++
Scenario D - SW-doelgroep, beschut binnen,
arbeidsmatige activering en ontwikkelbanen (1/2) | Activiteiten Focus op SW-doelgroep, beschut binnen, arbeidsmatige activering en • Ondersteuning werkgevers ontwikkelbanen • Eenvoudig werk (verpakken, post, groen, catering) Organisatie richt zich op de huidige doelgroep én doelgroep arbeidsmatige activering. Dat • Werkbegeleiding betekent naast de huidige activiteiten een uitbreiding naar activiteiten die een lage tot • Prikkelarm werk geen loonwaarde kennen en meer ondersteunend zijn. Dat vraagt om afstemming met de • Wijkgericht werken directie MO en met het informeren van de stakeholders die nu arbeidsmatige activering uitvoeren. Doelgroepen (soorten werk) Organisatie Sturing / juridische vorm • P-wet: beschut binnen (banen) • Uitbreiding van taken voor de doelgroep • UW • Z-route: statushouders arbeidsmatige activering. • Gemeente • Achtergrond: GGZ, (V)GZ, VSO/Pro • Goed inregelen van het poortproces ivm • Wmo: arbeidsmatige activering (geen banen) instroom naar arbeidsmatige actvering Consequenties De doelgroep, werksoorten en begeleiding voor arbeidsmatige activering worden gecombineerd met de SW-doelgroep, beschut binnen en ontwikkelbanen. Het instrumentarium wordt verder ingezet op ontwikkeling en waar mogelijk op doorstroom en uitstroom. Daarnaast is er een aanbod voor activiteiten die weinig tot geen loonwaarde kennen en vooral ondersteunend voor de doelgroep zijn.
Dit is een combinatie van de scenario’s A en B.
Keuzemogelijkheid • Vraagt de nodige afstemming binnen de gemeente. • Zorgpartijen die nu de arbeidsmatige activering uitvoeren zullen goed geïnformeerd moeten worden. • Uitvoering door UW is mogelijk.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijvoorbeeld
Scenario D plus - SW-doelgroep, beschut binnen, arbeidsmatige activering en ontwikkelbanen (2/2) | Beoordeling op basis van criteria
Uitvoering
Passend bij beleidskaders
Juiste schaal/ Robuustheid
Stuurbaarheid en juridische vorm
Financiën
Consequenties voor de gemeente
Aandachtspunten
UW
++
++
+
-
-
• Doorzetten van verbeteringen bij UW, financiële uitdagingen blijven. • Gemeente krijgt veel extra afstemming over in te zetten instrumenten, doelgroep en financiën. • Wijziging m.b.t. huidige arbeidsmatige activering
Gemeente
++
++
++
-
+
• Als de gemeente dit gaat uitvoeren, betekent dat een uitbreiding van denkrichting C.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Scenario E - Integrale uitvoering inclusief
arbeidsmatige activering (Wmo bekostigd) (1/2) | Focus op integrale uitvoering Alles in één organisatie en centraal gestuurd, gericht op instroom, doorstroom en uitstroom. Juiste mix van instrumenten inzetten, inclusief vangnet voor doelgroep met grote afstand tot de arbeidsmarkt en arbeidsmatige activering Doelgroepen (soorten werk) • P-wet: beschut werk/ LKS/ detacheringen • Regulier: LLO/ Taal en werken/ vacatures • Statushouders
Activiteiten • • Toegangspoort voor de P-wet doelgroep • Beschut werk, arbeidsmatige activering • •
LKS bij reguliere werkgevers, ontwikkelbanen en groepsdetacheringen Reguliere werkgevers begeleiden in voorzien in inclusieve werkgelegenheid Prikkelarm en wijkgericht werken
Organisatie • Bieden van toegang, opleidingsplekken, beschut en (deels) betaald werk en mogelijkheid tot doorstroom én terugval. • Samenwerking met partijen die dit werk bieden (binnen de regio) en nauw in contact staan met de doelgroepen. • De gemeente moet de uitkeringsverstrekking organiseren.
Sturing / juridische vorm • UW (niet reëel) • Gemeente
Consequenties • Dit betreft een groot deel van de doelgroep en taken voor de Participatiewet, met uitzondering van de uitkeringsverstrekking. Als al deze taken ondergebracht zouden worden bij UW dan gaat een groot deel van Werk & Inkomen naar UW. Dat is niet logisch, ook niet gezien andere voorbeelden van grotere steden in het land. De verstrekking van bijstandsuitkeringen zal sowieso door de gemeente of een gemeenschappelijke regeling moeten worden uitgevoerd. Een BV kan dat namelijk wettelijk niet doen. In die zin is dat geen reële optie. • Dat betekent omgekeerd dat bij dit scenario UW ingevlochten wordt binnen Werk & Inkomen. Daarmee wordt UW als aparte BV opgeheven. De overhead van de gemeente en UW is procentueel vergelijkbaar en het scheelt op termijn overheadkosten. Met de juiste sturing wordt de doelgroep optimaal ondersteund. Keuzemogelijkheid • Optimalisering van het inzetten van instrumentarium en ondersteuning voor de hele P-wet doelgroep, zoals Loonkostensubsidie, detachering en accountmanagement. Tegelijkertijd ook het vangnet voor de groep die daar een beroep op zal doen. • Dit heeft gevolgen voor de dienst Werk & Inkomen en gaat 2 - 3 jaar duren voordat het geïmplementeerd is. Geeft wel de mogelijkheid om optimaal op het instrumentarium voor de hele P-wet doelgroep te sturen. 6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijvoorbeeld
Scenario E plus - Integrale uitvoering inclusief
arbeidsmatige activering (Wmo bekostigd) (2/2) | Beoordeling op basis van criteria
Governance
UW
Passend bij beleidskaders
++
Juiste schaal / Robuustheid
+
Stuurbaarheid en juridische vorm
-
Financiën
+/-
Consequenties voor de gemeente
Aandachtspunten
-/-
• Uitkeringsverstrekking kan niet naar UW als BV. Wel naar een –dan nog op te richten GR- of blijven binnen de gemeente. • Bepaalde groepen medewerkers van de gemeenten zoals jobcoaches moeten van de gemeente naar UW.
Alles in eigen hand. Optimalisatie voor de doelgroep mogelijk. Vraagt om een transitieperiode van 2 - 3 jaar. Overhead van de gemeente en UW is procentueel vergelijkbaar. Samenvoeging geeft doelmatigheidswinst. • Optie is beter stuurbaar en werkt verhogend op effectiviteit. • Vraagt wel dat de gemeente zelf de PDCA cyclus adequaat uitvoert. • • • •
Gemeente
6-3-2025
++
++
++
Strategische (her)positionering UW
+
++
Sturing & rechtsvorm | •
Er zijn verschillende juridische vormen bij de verschillende scenario’s denkbaar. Deze zijn opgenomen in de bijlagen. UW is op dit moment een besloten vennootschap (BV) waarvan de gemeente Utrecht 100% aandeelhouder is. In Amsterdam kent men de stichtingsvorm (Pantar) voor beschut werk en in andere gemeenten wordt de Participatiewet integraal uitgevoerd door een uitvoeringsdienst binnen de gemeente zelf. Dit laatste vindt bijvoorbeeld plaats in Rotterdam, Den Haag, Den Bosch, Groningen en Enschede. In regio’s als Achterhoek, Helmond, Gorinchem, Schiedam, Alkmaar voeren gemeenschappelijke regelingen de gehele Participatiewet integraal uit voor de gemeenten in deze regio’s. In andere regio’s zijn er diverse tussenvormen waarneembaar.
•
Twee belangrijke aspecten om tot een goede afweging te komen van de rechtsvorm is (1) de wijze waarop de gemeente Utrecht wil sturen op beleid en (2) wat de aard van de uitvoering is. Daarbij is de figuur op deze pagina een denkkader om tot afweging te komen. De horizontale as betreft de gewenste invloed op het beleid van de uitvoerende dienst, en de verticale as betreft de aard van de dienstverlening. Dus: Is de dienstverlening ‘laag complex’ (bijvoorbeeld één product of dienst zoals in scenario B) of is het ‘hoog complex’ waarbij er diverse regelingen zijn en gewerkt moet worden in een keten?
• Als de politiek/het bestuur dicht op de uitvoering wil zitten omdat het een maatschappelijk en financieel belangrijk issue is, zal zij ook meer willen sturen. Dan is de uitvoering ‘dichtbij’ logischer. Daarnaast kan het zijn dat als het om één product gaat (dat ook minder politiek gevoelig is) de uitvoering meer op afstand gezet kan worden. Dan kan bijvoorbeeld marktwerking een goed mechanisme zijn, mits er voldoende potentiële aanbieders zijn. • Met deze twee belangrijke aspecten worden ook andere afwegingen meegenomen zoals (1) risico’s en risicospreiding voor de gemeente, (2) culturele fit tussen uitvoeringsdienst en gemeentelijke dienst, (3) mate waarin werkprocessen op elkaar aan (moeten) sluiten en (4) mate waarin je als gemeente met meerdere aanbieders wil werken. • Op basis van de scenario's A, B, C, D en E kan gekozen worden voor het bij UW als BV laten of samenvoegen met de dienst Werk & Inkomen van de gemeente Utrecht. • Daarbij ligt het voor de hand om UW bij scenario B in de BV te laten en bij C en E geheel door de gemeente uit te laten voeren. Voor scenario A en D kan een keuze worden gemaakt. 6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Randvoorwaarden | voor vervolg en risicobeheersing 1.
Winst in efficiëntie van sturing valt mede te behalen door integraal te sturen op de instroom, doorstroom en uitstroom van cliënten in de arbeidsmarkt
2.
Integrale sturing vraagt ook om samenwerking en doorstroom vanuit het WSP te optimaliseren, dit integraal aan te sturen en op te pakken
3.
Daarnaast is vervolg gebaat bij monitoring op de factoren van de organisatie volgens het 7S model van McKinsey én hanteren van integrale KPI’s op deze factoren: • • • • • •
Strategie Structuur Systemen Staf Sleutelvaardigheden Stijl
• Significante waarden Deze factoren dienen te worden opgenomen in een businesscase.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Risico’s | beheersmaatregelen Zonder wijziging van de situatie zijn dit de belangrijkste risico’s: •
Versnipperde en inefficiënte processen – Zonder regie op instroom, doorstroom en uitstroom kunnen wachttijden oplopen, kunnen mensen en werk inefficiënt worden ingezet en kan de match tussen werk (vraag) en mensen (aanbod) vervagen of de ontwikkelimpulsen verslechteren.
•
Suboptimale werking van en met het WSP – Als het Werkgeversservicepunt (WSP) niet integraal wordt aangestuurd en geoptimaliseerd, kan dit leiden tot minder effectieve samenwerking, mismatch op de arbeidsmarkt en minder duurzame plaatsingen.
•
Onvoldoende grip en zicht op organisatieprestaties – Zonder regelmatige monitoring op organisatiefactoren ontbreekt inzicht in cruciale succesfactoren zoals strategie, structuren en cultuur, wat de effectiviteit van de organisatie kan ondermijnen.
Risico’s voor een wijziging zijn divers. Die risico’s kunnen beperkt worden door
•
Een duidelijke stip op de horizon te formuleren
•
Een goede businesscase op te stellen waarbij de primaire en secundaire processen zijn uitgewerkt, inclusief risico’s en beheersmaatregelen
•
Een implementatieplan op te stellen inclusief een detailplanning
•
Een heldere governance van het projectstructuur om de implementatie tot een succes te brengen
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Tot slot | Tot slot nog enkele overwegingen bij de keuze voor een scenario. •
De volledige realisatie van de Participatiewet blijft een verantwoordelijkheid en zorg van de gemeente. De grootste winst valt te behalen in de efficiency op gebied van stuurbaarheid en schaalbaarheid. Dit is het beste te realiseren door alles vanuit één plek aan te sturen, te organiseren en te financieren.
•
Het is van belang dat de gemeente Utrecht alle geldstromen m.b.t. de Participatiewet in beeld heeft. Op die manier kan de bekostiging en uitvoering geoptimaliseerd worden.
•
Als er wordt gekozen voor scenario C of E dan vraagt dit om een duidelijke stip op de horizon, met daarbij een transitieperiode van twee tot vijf jaar. Er kan gewerkt worden vanuit een beginscenario naar een eindscenario, bijvoorbeeld A-C-E. In die zin kan in 2025 worden gekozen voor ‘de stip op de horizon’ voor over drie jaar en tegelijkertijd daar een ingroei-traject aan koppelen. Dat helpt om sturing, taken en processen in positie te brengen. Dat geeft ook positieve, opbouwende energie voor de personeelsleden: de stip op de horizon geeft duidelijkheid.Dat geeft zowel Werk & Inkomen van de gemeente Utrecht als UW de tijd om processen, taken en verantwoordelijkheden maar ook ICT en dergelijke af te stemmen. Tot dat de eindsituatie geformaliseerd kan worden. Daarvoor adviseren wij wel een businesscase voor op te stellen en een implementatieplan voor uit te voeren.
•
Het imago van UW bij samenwerkingspartners is een belangrijk aandachtspunt. Momenteel wordt UW door diverse verschillende stakeholders inclusief gemeente gezien als een organisatie waar mensen zelf liever niet naartoe willen of waar je inwoners –ook vanuit de gemeente- liever niet naar door stuurt. Daarbij komt een beeld vanuit de uitvoeringsorganisatie van Werk & Inkomen naar voren dat UW niet ‘van ons’ is, geen organisatie van de gemeente is, maar ‘een’ private partij is in de zin van ‘één van de velen’. Ongeacht welke denkrichting er wordt gekozen een onderwerp waar aandacht voor nodig is. Vanuit werkgevers- en opdrachtnemerskant wordt aangegeven dat het beeld van UW enerzijds wordt gegeven van het directe contact dat werkgevers hebben met UW. Dat is persoonsafhankelijk waarbij er positieve ervaringen zijn met de accounthouders van UW. Anderzijds betreft het imago hoe UW zich begeeft in ondernemerskringen (werkgeversverenigingen, bedrijventerrein verenigingen). Daar komt het beeld naar voren dat UW daar de verbinding meer moet opzoeken.
•
Als UW zich verder ontwikkelt en de gemeente één van de scenario’s in gang zet, is het te overwegen dit te markeren met een nieuwe naam. Dit kan ook al bij de start van het (door)ontwikkeltraject als stip op de (nabije) horizon. Wanneer UW wordt geïntegreerd in de organisatie van Werk & Inkomen, is het belangrijk dat onderdelen zoals het werkgeversservicepunt, de accountmanagers en de leiding zich deze bevindingen realiseren.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijlagen
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Bijlagen | Inhoudsopgave 1. Vraag en aanpak 2.
Basisscenario UW
3.
Denkrichtingen
4.
Financiële informatie
5.
Overige achtergrondinformatie • • • • •
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
Aanleiding en projectstructuur Stakeholders Externe ontwikkelingen (DESTEP) Sturingsmodel Governance (juridische vormen)
1. De vraag van de gemeente Utrecht | Achtergrond: De Galan Groep heeft in opdracht van UW het Veranderplan “UW agenda voor de toekomst” opgesteld dat woensdag 29 mei 2024 met de AvA is besproken. Het Veranderplan is op 3 juni 2024 door het College van B&W aan de Gemeenteraad aangeboden. In het Veranderplan is de Delivery Agenda opgenomen met 10 actiepunten om de urgentie weer te geven. Het tiende actiepunt van de Delivery Agenda is het opstellen van de Development Agenda. De doelstelling daarbij is de “strategische herpositionering UW voorbereiden en uitwerken” (blz. 42 Veranderplan, in deze offerte opgenomen als bijlage). Daarbij zijn de volgende vier punten opgenomen: •
Verdere uitwerking van de denkrichtingen naar scenario’s, inclusief basisscenario • Basisscenario = situatie zonder wijziging voor de lange termijn waarbij dit basisscenario ook wordt vergeleken met de andere G4, Scalabor Arnhem, WeenerXL Den Bosch en Fijnder (Achterhoek). De uitwerking van de werkladder is daar onderdeel van.
•
Kiezen van een voorkeursscenario en dit uitwerken in een businesscase
•
Hierin aansluiten bij Beleidsnota Werk en Re-integratie gemeente Utrecht
•
Ontwikkelen van de sturingsrelaties via het Utrechtse Sturingsmodel
De vraag van de gemeente Utrecht: Op basis hiervan heeft de gemeente Utrecht aan de Galan Groep gevraagd een scenariostudie uit te voeren t.a.v. de strategische (her)positionering van UW.
6-3-2025
Strategische (her)positionering UW
1. Aanpak | Wat hebben we afgesproken en gepland? Fase 1