Raadsvoorstel Vaststelling Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd

Voorstel aan de gemeenteraad

Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd Beleidsveld Opgesteld door Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Geheim

Ruimtelijke ontwikkeling Ruimte, Opgavesturing Marianne Mantel / Marcel Janssen 7448847 nee / ja – alleen geheime bijlage

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd vast te stellen om richting te geven aan de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van het gebied, waarbij de waarden groen, sport, recreatie en cultuurhistorie worden versterkt en kansen voor stedelijke verdichting aanwezig zijn bij Stadion Galgenwaard en mogelijk bij het toekomstig dubbelstation Lunetten- Koningsweg. 2. De “Omgevingsvisie Utrecht” te wijzigen door het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd op te nemen op de “Lijst beleidsdocumenten Omgevingsvisie Utrecht” en de internetpagina https://omgevingsvisie.utrecht.nl/ en de gebiedsvisie “De Vier Lunetten op de Houtense Vlakte”(2009) hieruit te schrappen. Burgemeester en wethouders van Utrecht, De secretaris

De burgemeester,

Drs. G.G.H.M. Haanen

Mr. J.H.C. van Zanen

Geheimhouding Het college heeft permanente geheimhouding opgelegd op de bijlage “Uitvoeringsparagraaf Maarschalkerweerd” op grond van artikel 55 lid 1, 86 lid 2 en 25 lid 2 Gemeentewet om redenen genoemd in artikel 10 lid 2 sub b en g van de Wet Openbaarheid van bestuur (Wob). De raad wordt separaat gevraagd deze geheimhouding op grond van artikel 25 lid 3 Gemeentewet in de eerstvolgende raadvergadering te bekrachtigen. Openbaarmaking van de bijlage kan de financiële positie en de onderhandelingspositie van de gemeente schaden bij de ontwikkeling van Maarschalkerweerd en kan mogelijk leiden tot onevenredige benadeling van de gemeente.

Samenvatting Met vaststelling van het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd geeft de raad richting aan de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van het gebied, waarbij de waarden groen, recreatie, sport en cultuurhistorie worden versterkt als tegenhanger van de verdichtende stad. Kansen voor stedelijke verdichting zijn aanwezig bij Stadion Galgenwaard en mogelijk bij het toekomstig dubbelstation Lunetten-Koningsweg.

Context Aanleiding Het gebied Maarschalkerweerd ligt in de oostelijke stadrand van Utrecht. Doordat het ingeklemd ligt tussen spoorlijnen en snelwegen heeft het lange tijd functies geaccommodeerd die in het stedelijk gebied geen ruimte vonden. Daardoor ontbeert het gebied structuur en identiteit. In de (te actualiseren) Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) en het Groenstructuurplan is Maarschalkerweerd omschreven als belangrijk groengebied voor de stad. De huidige hoge verstedelijkingsdruk biedt kansen om intensivering van ruimte voor sport en recreatie te combineren met een opgave voor groen- en klimaat en tegelijkertijd ook de erfgoedwaarden te versterken. De uitgangspunten van de RSU zijn opgenomen in de notitie “Op weg naar een Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040”. Het Ontwikkelperspectief past als uitwerking binnen de uitgangspunten die in deze notitie zijn opgenomen. Startdocument In het Startdocument Maarschalkerweerd (mei 2017) is aangegeven, dat Maarschalkerweerd een belangrijke rol voor de stad heeft op het gebied van sport, maar dat het gebied nog meer en beter benut kan worden voor recreatie, erfgoed, natuur en nieuwe vormen van sport. Samen met de Landgoederen van Amelisweerd vormt het een groene long van de stad.

Toelichting Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd In het Ontwikkelperspectief wordt voorgesteld om Maarschalkerweerd onderdeel te laten zijn van een groter parklandschap, waar Utrechters en bezoekers kunnen in- en ontspannen. Het Ontwikkelperspectief laat zien hoe Maarschalkerweerd vanuit haar groene, landschappelijke en cultuurhistorische basis zich verder kan ontwikkelen tot een meervoudig intensief gebruikt gebied, dat in de verdichtende stad ruimte en lucht geeft aan sport, recreatie, erfgoed, cultuur en natuur. Het, deels latent, aanwezige historische landschap biedt aanknopingspunten om de verloren samenhang in de historische gelaagdheid te versterken en identiteit te geven aan het gebied. Door het manifest maken van de dragers van dat landschap - Kromme Rijn, Koningsweg, Wulvenbroekwetering, Waterlinie en het verkavelingspatroon - kan Maarschalkerweerd weer onderdeel worden van het omliggende landschap. Maarschalkerweerd wordt gekoesterd als sportlandschap en kan zich ontwikkelen tot sportcampus, waarbij topsport, talentontwikkeling en breedtesport gecombineerd zijn. Dat is gecombineerd met allerlei vormen van (actieve) recreatie en en anders georganiseerd sporten. In plaats van de auto als eerste keuze om het gebied te bezoeken, wordt lopen, fietsen en toegankelijk openbaar vervoer gestimuleerd.

Daarnaast biedt het gebied bij stadion Galgenwaard en bij station Lunetten ontwikkelkansen. Stadion Galgenwaard ligt als een stedelijk podium aan de Kromme Rijn waar (top)sport, gezondheid, wonen, werken, verblijven en ontmoeten samengaan in een hoogwaardig openbaar gebied. Ook de omgeving van station Lunetten biedt mogelijkheden om een levendige stedelijke plek te worden aan de rand van Maarschalkerweerd. Beoogd effect Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd geeft de integrale ruimtelijke visie voor het gebied. Hiervoor zijn de bestaande en nieuwe ambities van verschillende partijen (publiek en privaat) in en om het gebied gewogen, aangescherpt en in samenhang gebracht. Het Ontwikkelperspectief geeft een stip op de horizon, gekoppeld aan meer of minder concrete ingrepen. Deelplannen zullen gefaseerd tot ontwikkeling komen afhankelijk van initiatiefnemers en de beschikbaarheid van financiële middelen. Maarschalkerweerd kan zo een belangrijke bijdrage leveren aan “Gezond stedelijk leven voor Iedereen” en de opgave “Verdichten en vergroenen in balans”. Eerdere besluitvorming Mei 2017 heeft het college van B&W het Startdocument Maarschalkerweerd vastgesteld. Op 16 juli 2019 heeft het College van B&W het concept Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd vrijgegeven voor reactie.

De dag daarna – op 17 juli 2019 - werd bekend, dat het Tracébesluit Ring Utrecht (voor de verbreding van de snelwegen A12/A27-A28) door de Raad van State was vernietigd. Aangezien de zogenaamde “groene verbinding” (of “dak op de bak”) over de A27 bij de Koningsweg onderdeel is van het tracébesluit en opgenomen staat in het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd, is eerst onderzocht op welke wijze de vernietiging van het tracébesluit van invloed is op het Ontwikkelperspectief. Geconstateerd is, dat de ambities van het concept Ontwikkelperspectief ongewijzigd blijven – maar dat door vernietiging van het tracébesluit de uitvoering mogelijk wijzigt. Er zijn tekstuele wijzigingen in het Ontwikkelperspectief aangebracht om de actualiteit op te nemen en vervolgens heeft het College van B&W op 27 augustus 2019 bevestigd om het Concept Ontwikkelperspectief vrij te geven voor reactie. Raadsleden zijn hierover per brief van 6 september 2019 geïnformeerd.

Beslispunten, Argument(en) en Kanttekening(en)/Risico’s Beslispunt 1

Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd vast te stellen om richting te geven aan de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van het gebied, waarbij de waarden groen, sport, recreatie en cultuurhistorie worden versterkt en kansen voor stedelijke verdichting aanwezig zijn bij Stadion Galgenwaard en mogelijk bij het toekomstig dubbelstation Lunetten- Koningsweg.

Argumenten 1.1

Het Ontwikkelperspectief sluit aan op meerdere doelen van de gemeente Utrecht, zoals de Ruimtelijke Strategie Utrecht, “Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen”, de ambities van het Groenstructuurplan en de opgave “Verdichten en vergroenen in balans”. Door de groei van de stad wordt de vraag naar groene ruimte en ruimte om te sporten en te recreëren groter. In de Ruimtelijke Strategie Utrecht (2016) is Maarschalkerweerd aangeven als belangrijk groengebied voor de stad. Het Ontwikkelperspectief laat zien hoe Maarschalkerweerd vanuit haar groene, landschappelijke basis verder ontwikkeld kan worden tot een meervoudig intensief gebruikt gebied. Het toont hoe Maarschalkerweerd samen met de landgoederen van Amelisweerd verder kan worden ontwikkeld tot een groene long van de stad, waarbij de bestaande landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de Kromme Rijn en de vier Lunetten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie door de ontwikkeling van twee parkgebieden worden versterkt. De verdichtende stad krijgt hier meer ruimte en lucht voor sport, recreatie, cultuurhistorie, groen en natuur. Op meerdere beleidsdoelen sluit het Ontwikkelperspectief aan. Zo is de uitwerking in lijn met het Groenstructuurplan, worden de doelen voor versterking van het militair erfgoed overgenomen en draagt het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd bij aan de versterking van gezonde mobiliteit.

In plaats van de auto als eerste keuze om Maarschalkerweerd te bezoeken, stimuleren we lopen, fietsen en toegankelijk openbaar vervoer. Doorgaand autoverkeer wordt ontmoedigd en parkeren wordt geconcentreerd in (bestaande) gebouwde parkeervoorzieningen en worden collectief gebruikt. Doel is het parkeren in de openbare ruimte sterk te verminderen en deze parkeerruimte om te vormen naar ruimte voor sport, recreatie en groen. Kansen voor stedelijke verdichting zijn aanwezig bij Stadion Galgenwaard en mogelijk bij het toekomstig dubbelstation Lunetten-Koningsweg. Hiermee draagt het Ontwikkelperspectief bij aan “Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen” en de opgave “Verdichten en vergroenen in balans”. Het Ontwikkelperspectief kent negen leidende principes: 1. Van groene plekken naar samengesteld parkgebied, 2. Van traditionele sportparken naar open (top)sportlandschap, 3. Van verborgen forten naar beleefbare Waterlinie, 4. Van verdwijnende tuinbouw naar verbindende stadslandbouw, 5. Van afgesloten en introvert naar open en toegankelijk, 6. Van auto naar gezonde mobiliteit, 7. Van anonieme plekken naar levendige ontmoetingsruimte, 8. Van verhard naar groen en klimaat-adaptief, 9. Van natuur als restant naar robuuste en beleefbare natuur.

1.3

Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd geeft richting aan de initiatieven van externe partijen Een belangrijk doel van het Ontwikkelperspectief is om enthousiasme bij partijen in en om het gebied te creëren, te verleiden om mee te doen, gezamenlijk stappen te zetten in lijn met dit perspectief en de benodigde ingrepen te realiseren. Het is goed om in de binnen gekomen reacties te lezen, dat er veel partijen in het gebied zijn, die ideeën en voorstellen hebben om de ambities daadwerkelijk te realiseren en om de samenwerking in het gebied te versterken. Het gesprek met deze partijen wordt vervolgd om het netwerk te koesteren, verder uit te bouwen en de kansen te verzilveren. Ook worden de gesprekken vervolgd met mogelijke investeerders, co-financiers en subsidieverstrekkers, waarbij het Ontwikkelperspectief duidelijk richting geeft aan de uitwerking van deze initiatieven. Het Ontwikkelperspectief is ook een eerste onderbouwing voor aanvragen voor cofinanciering en subsidieaanvragen.

1.4

Het Ontwikkelperspectief is opgesteld in samenwerking met belanghebbenden. “Utrecht maken we samen” is uitgangspunt van de gemeenteraad. Bij het opstellen van het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd is gesproken en samengewerkt met initiatiefnemers, gebruikers en eigenaren in het gebied. Deze gesprekken hebben inspiratie geleverd en input gegeven aan het Ontwikkelperspectief. Ook is gekeken hoe initiatieven zo kunnen worden ingepast dat ze bijdragen aan het lange termijn perspectief. In de lopende projecten is onderzocht hoe door efficiënt grondgebruik het gebied meer gebruikswaarde krijgt en hoe meer ruimte gegeven kan worden aan de Kromme Rijn. Voorbeelden hiervan zijn de compacte (ver)nieuwbouw van de Mytylschool en de inpassing van de tennisvereniging UTV-Kromme Rijn. Ook zijn de resultaten van de Groene Uitvoeringsagenda, die in 2018 is opgesteld met partijen in het gebied, verwerkt. Er is gesproken met vertegenwoordigers van de sportverenigingen en (top)sportorganisaties en Sport Utrecht verenigd in het Utrecht Talent Center over de wijze waarop Maarschalkerweerd kan bijdragen aan de verdere versterking van het (top)sportklimaat in de stad en het aantrekkelijker maken van het gebied voor recreanten.

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

De realisatie van de ambities van het Ontwikkelperspectief is afhankelijk van de financiële dekkingsmogelijkheden, die nu nog niet / nauwelijks beschikbaar zijn. Veel plannen moeten nog verder worden uitgewerkt door initiatiefnemers, rijk of gemeente. Ook ontbreken op onderdelen de financiële middelen voor uitvoering. Er blijven vele onzekerheden in de uitvoering van de plannen. De raad wordt via de aparte (geheime) bijlage “Uitvoeringsparagraaf” geïnformeerd over de financiële haalbaarheid, mogelijke investeringen, uitwerking van de deelgebieden en benodigde dekking. Duidelijk is, dat er niet veel “kostendragers” in het gebied zelf zijn. Financiële dekkingsmogelijkheden worden de komende jaren gezocht in de gemeentebegroting (bestaande programma’s), bij andere overheden en fondsen en mogelijk in afdrachten “bovenwijks” bij andere gebiedsontwikkelingen in de stad. De ambities zullen daarnaast betrokken worden bij de jaarlijkse integrale afweging bij de voorjaarsnota.

Beslispunt 2

De “Omgevingsvisie Utrecht” te wijzigen door het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd op te nemen op de “Lijst beleidsdocumenten Omgevingsvisie Utrecht” en de internetpagina https://omgevingsvisie.utrecht.nl/ en de gebiedsvisie “De Vier Lunetten op de Houtense Vlakte”(2009) hieruit te schrappen.

Argumenten 2.1

Het Ontwikkelperspectief is specifiek gebiedsbeleid

Op 5 december 2019 heeft de gemeenteraad de Omgevingsvisie Utrecht vastgesteld. De Omgevingsvisie bestaat uit drie delen:  De koers: de stip op de horizon voor de langere termijn.  Thematisch beleid: het beleid over een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld groen of parkeren. Dit is beleid dat in de hele gemeente geldt.  Gebiedsbeleid: beleid dat alleen in een bepaald gebied geldt. Soms zijn er tegenstrijdige belangen of spreekt het thematisch beleid elkaar tegen. In het gebiedsbeleid is aangegeven welke afweging de gemeenteraad dan heeft gemaakt voor een bepaald gebied. Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd is specifiek gebiedsbeleid. Na vaststelling is het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd integraal onderdeel van de Omgevingsvisie Utrecht en vormt het kader voor de transformatie van het gebied. 2.2

Het gebied van de “Vier Lunetten op de Houtense Vlakte” is volledig onderdeel van het gebied van het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd. Inhoudelijk is de koers van ‘De Vier Lunetten op de Houtense Vlakte” overgenomen in het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd.

Financiën Het ontwikkelperspectief geeft een stip op de horizon, gekoppeld aan meer of minder concrete ingrepen. Deelplannen zullen gefaseerd tot ontwikkeling komen, afhankelijk van initiatiefnemers en de beschikbaarheid van financiële middelen. In de (geheime) bijlage “Uitvoeringsparagraaf Maarschalkerweerd” wordt de raad geïnformeerd over de financiële haalbaarheid / mogelijke investeringen en benodigde dekking en de wijze waarop het Ontwikkelperspectief naar uitvoering gebracht kan worden.

Vervolg Het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd vormt – na vaststelling in de raad – integraal onderdeel van de Omgevingsvisie Utrecht. Na besluitvorming door de raad vormt dit Ontwikkelperspectief het kader voor de transformatie van het gebied. In 2020 wordt capaciteit ingezet om - in vervolg op het Ontwikkelperspectief - de samenwerking vorm te geven (voortzetten ambtelijk Kernteam Maarschalkerweerd in verbinding met de externe partners), een aanzet wordt gegeven voor de drie inrichtingsplannen (IPVE/FO) voor Park Lunetten (Fort Lunet 1 t/m 4), de Oud Wulvenbroekwetering en de Kromme Rijnoever / buitenruimte Mytylschool. Mede afhankelijk van private eigenaren wordt een spoedige start van de gebiedsontwikkeling Galgenwaard voorzien. Ook wordt gewerkt aan particuliere initiatieven ten zuiden van de Koningsweg. Er is (financieel) zicht op de uitvoering van de (ver)nieuwbouw van de Mytylschool, de restauratie van de Vier Lunetten, de aanleg van de Groene verbinding en een fietsroute/ brug over het spoor aan de oostzijde Waterlinieweg in het kader van de UNed – No Regret maatregelen. Het is van belang om de komende jaren het Ontwikkelperspectief als leidend te beschouwen voor alle (reguliere) werkzaamheden en initiatieven. Op deze wijze kan verkokering en versnippering worden voorkomen en kan er mogelijk werk met werk gemaakt worden.

Duidelijk is dat er onvoldoende middelen zijn om alle ambities te realiseren. Een belangrijke opgave voor de komende jaren is dan ook het vinden van investeerders, verschillende dekkingsmiddelen en cofinanciering om het Ontwikkelperspectief verder te kunnen uitvoeren.

Participatie Na vaststelling van het Startdocument Maarschalkerweerd in mei 2017 is het Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd opgesteld, de inhoud isgeïnspireerd en beïnvloed door de gesprekken met initiatiefnemers, sportverenigingen, gebruikers en eigenaren in Maarschalkerweerd. Het Ontwikkelperspectief was via internet te raadplegen van 9 september 2019 tot 31 oktober 2019. Initiatiefnemers, gebruikers en grondeigenaren en overige belanghebbenden in het gebied zijn per email op de hoogte gebracht van de mogelijkheid tot het reageren op het concept Ontwikkelperspectief tijdens deze periode. Verder zijn omwonenden via een wijkbericht en via een artikel in de nieuwsbrief van wijkbureau Oost geïnformeerd en uitgenodigd voor een inloopbijeenkomst om vragen te stellen en nader geïnformeerd te worden. Op 15 oktober 2019 was de inloopbijeenkomst georganiseerd in Fort Lunet 1, Koningsweg 290, Utrecht. Er waren ca. 160 bezoekers aanwezig. Er zijn tijdens de reactietermijn 38 schriftelijke reacties binnen gekomen, zowel per brief, e-mail als met een reactieformulier tijdens de inloopavond.

In de Reactienota zijn deze reacties van antwoord voorzien. De teksten van het Ontwikkelperspectief zijn aangevuld en gewijzigd als gevolg van de reacties ten aanzien van bijvoorbeeld waterrecreatie, fietsparkeren en de noodzaak voor bruggen / fiets- en wandelverbindingen. Ook is het voorstel om de term sportlandschap te vervangen door Sportcampus overgenomen. Het Ontwikkelperspectief is ook aangevuld met de actualiteit, zoals de Omgevingsvisie Lunetten, de OV-MIRT-verkenning en het Tracébesluit Ring Utrecht.

Bijlagen Bijlagen besluitvorming -Ontwikkelperspectief Maarschalkerweerd Bijlagen informatief - Reactienota Ontwikkelperspectief Maarschalkerweer - Geheime bijlage Uitvoeringsparagraaf Maarschalkerweerd