Raadsvoorstel vaststelling besluit tot wijziging van de APV, partiële herziening thuissekswerk

Voorstel aan de gemeenteraad

Vaststelling Besluit tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, partiële herziening thuissekswerk Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Referendabel Geheim

Sekswerk Volksgezondheid Else Ham en Jeroen Meijer 12248749 Volgt Ja Nee

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. De wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, partiële herziening thuissekswerk vast te stellen, met als belangrijkste aanpassingen: a. Het toevoegen van het begrip thuissekswerk (artikel 3:1 APV); b. Opnemen van een mogelijkheid voor thuissekswerk: i. Waarbij thuissekswerk wordt uitgezonderd van de vergunningplicht, mits er wordt voldaan aan de volgende voorschriften en beperkingen: 1. Maximaal één en dezelfde ter plaatse ingeschreven bewoner mag sekswerk in de woning verrichten; 2. De sekswerker staat ten minste drie maanden ingeschreven in de Basisregistratie Personen op het woonadres waar het sekswerk plaatsvindt; 3. Afdracht van verdiensten uit thuissekswerk aan een derde is niet toegestaan; 4. Er is geen sprake van bemiddeling door derden, met uitzondering van advertentiesites waar de sekswerker zelf adverteert; 5. De werkruimte is hygiënisch; 6. De sekswerker is tenminste 21 jaar oud; en 7. De sekswerker ontvangt tussen 01.00 uur ‘s nachts en 06.00 uur ‘s ochtends geen klanten in de woning. ii. Waaraan door het college van B&W nadere regels kunnen worden gesteld over de voorschriften en beperkingen (artikel 3:4 APV).

Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Samenvatting Het voorstel omvat het legaliseren van thuissekswerk door het uit te zonderen van de vergunningplicht, op voorwaarde dat aan specifieke voorschriften en beperkingen in de APV wordt voldaan. Hiermee maakt het college de proeftuin thuiswerken mogelijk, waarover zij op 22 juni 2023, naast andere voornemens omtrent de modernisering van het Utrechtse sekswerkbeleid, debatteerde met de gemeenteraad. Door thuissekswerk toe te staan wordt de drempel voor het melden van misstanden verlaagd en wordt thuissekswerk vanuit huis veiliger gemaakt.

Context Aanleiding We werken aan een stad waar sekswerkers schoon, veilig en transparant hun beroep kunnen uitoefenen. Op dit moment is daar onvoldoende ruimte voor. Op 22 juni 2023 debatteerde uw raad over de modernisering van het sekswerkbeleid in Utrecht, zoals beschreven in de raadsbrief van 2 juni 2023. Tijdens het debat werden diverse moties over- en aangenomen. Met de motie ‘Maak haast met uitvoering voorstellen uit brief’ (#176) riep u het college van B en W op voort te maken met de voorstellen en de uitwerking van de verschillende moties. Eén van de voorstellen betreft het toestaan van thuissekswerk voor 1 persoon per woning onder voorwaarden in een proeftuin. Sekswerk vanuit de woning vindt al plaats en sekswerkers en hulp- en dienstverleningspartners verwachten dat sekswerkers misstanden eerder melden als sekswerk vanuit huis is toegestaan. Nu melden sekswerkers dit vaak niet uit vrees gestraft te worden. Met aanvullende voorwaarden en toezicht wil het college extra drempels opwerpen om misstanden te voorkomen. Ook vraagt het college Belle hulpverlening hun trainingen verder toe te spitsen op gezond en veilig thuiswerken. De proeftuin kent een looptijd van in eerste instantie 3 jaar.

Aanpassing omgevingsplan Om de proeftuin mogelijk te maken is een wijziging van de APV nodig en is het daarnaast nodig thuissekswerk als beroep-aan-huis in het omgevingsplan mogelijk te maken. Het raadsvoorstel voor de wijziging van het omgevingsplan volgt vlak voor of na de zomer. Positieve besluiten op beide voorstellen leiden tot de legalisering van thuissekswerk in de stad en de start van de proeftuin thuissekswerk. In het kader van de wijziging van het omgevingsplan onderzochten we het risico op nadeelcompensatie. Hoewel het omgevingsplan nu niet ter besluitvorming voor ligt, voegen we het rapport dat wij ontvingen voor de volledigheid bij (notitie onderzoek planschade). Uit het oogpunt van transparantie en de nauwe samenhang tussen dit raadsvoorstel en het in voorbereiding zijnde raadsvoorstel voor het omgevingsplan sturen wij u deze informatie nu al toe. Temeer omdat wij uw raad al eerder hebben bericht dat onderzoek werd gedaan naar nadeelcompensatie.

Juridische context Op grond van artikel 149 van de Gemeentewet is de raad bevoegd om verordeningen vast te stellen, waaronder ook het wijzigen van verordeningen valt, en op basis van artikel 151a Gemeentewet kan de raad een verordening vaststellen waarin voorschriften en beperkingen worden gesteld met betrekking tot het bedrijfsmatig geven van gelegenheid tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling. Beslistermijn Geen specifieke beslistermijn voorzien. Beoogd effect Het legaliseren van het thuissekswerk onder voorschriften en beperkingen, waardoor een veilige werkomgeving vanuit huis wordt gewaarborgd en er mogelijkheden ontstaan om adequaat op te treden tegen eventuele misstanden. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad - 26 maart 2024 raadsbrief stand van zaken modernisering sekswerkbeleid - 30 januari 2024 Raadsbrief ter inzage legging 1e wijziging omgevingsplan - 30 januari 2024 Beantwoording schriftelijke raadsvragen 2

-

-

9 november 2023 Stand van zaken moties sekswerkbeleid 22 juni 2023 Motie 2023/176 Maak haast met uitvoering voorstellen uit raadsbrief 2 juni 2023 Raadsbrief modernisering sekswerkbeleid 22 november 2022 Raadsbrief proces bestuurlijke reactie advies 22 september 2022 Raadsbrief aanbieding advies commissie Sorgdrager 22 december 2021 Raadsbrief Opdrachtformulering commissie Sorgdrager en andere toezeggingen

Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1

De wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, partiële herziening thuissekswerk vast te stellen, met als belangrijkste aanpassingen: a. Het toevoegen van het begrip thuissekswerk (artikel 3:1 APV); b. Opnemen van een mogelijkheid voor thuissekswerk: i. Waarbij thuissekswerk wordt uitgezonderd van de vergunningplicht, mits er wordt voldaan aan de volgende voorschriften en beperkingen: 1. Maximaal één en dezelfde ter plaatse ingeschreven bewoner mag sekswerk in de woning verrichten; 2. De sekswerker staat ten minste drie maanden ingeschreven in de Basisregistratie Personen op het woonadres waar het sekswerk plaatsvindt; 3. Afdracht van verdiensten uit thuissekswerk aan een derde is niet toegestaan; 4. Er is geen sprake van bemiddeling door derden, met uitzondering van advertentiesites waar de sekswerker zelf adverteert; 5. De werkruimte is hygiënisch; 6. De sekswerker is tenminste 21 jaar oud; en 7. De sekswerker ontvangt tussen 01.00 uur ‘s nachts en 06.00 uur ‘s ochtends geen klanten in de woning. ii. Waaraan door het college van B&W nadere regels kunnen worden gesteld over de voorschriften en beperkingen (artikel 3:4 APV).

Argumenten 1.1

Door thuiswerken op te nemen in de APV geeft het college invulling aan de wens van de raad om haast te maken met de voornemens uit de raadsbrief d.d. 2 juni 2023 De raad riep in de motie ‘maak haast met uitvoering voorstellen uit brief’ (#176) het college op haast te maken met onder andere deze proeftuin. Het opnemen van thuissekswerk in de APV is een eerste stap die nodig is om deze proeftuin te kunnen starten. Met de proeftuin thuissekswerk bieden we ruimte aan sekswerkers die er zelf in vrijheid voor kiezen hun beroep vanuit hun woning uit te oefenen. Thuiswerken door 1 persoon per woning vindt al plaats in Utrecht en leidt niet tot grote problemen. Sekswerk is een legaal beroep dat net als ieder ander aan huis gebonden beroep aan voorwaarden moet voldoen.

1.2

Door thuissekswerk op te nemen in de APV verlagen we de drempel voor sekswerkers om misstanden te melden. Sekswerkers geven aan bang te zijn om bestraft te worden als zij misstanden melden omdat thuiswerken in de woning op dit moment niet is toegestaan. Dit vergroot de kans op onveilige situaties. Door sekswerk voor 1 persoon in diens huis te legaliseren, verlagen we de drempel voor het melden van misstanden, en daarmee de kans dat deze ontstaan of blijven voortduren. Sekswerk vanuit huis kan daarmee veiliger worden.

3

1.3

Door thuissekswerk uit te zonderen van de vergunningplicht voldoen we aan de wetgeving omtrent het vastleggen van persoonsgegevens. We mogen geen bijzondere persoonsgegevens verwerken en dus niet bijhouden of iemand sekswerker is. Het is daardoor niet mogelijk met een vergunning of registratie te werken. Met de uitzondering op de vergunningplicht met voorschriften en beperkingen kunnen we thuiswerken toestaan en tegelijkertijd zorgen dat dit onder de juiste voorwaarden plaatsvindt.

1.4

Door voorschriften en beperkingen te stellen aan thuissekswerk verkleinen we de kans op misstanden Door thuissekswerk alleen toe te staan als een sekswerker ten minste drie maanden is ingeschreven op het woonadres, verkleinen we de kans op mensenhandel waarbij sekswerkers op steeds weer andere locaties moeten werken. Daarbij mogen geen verdiensten worden afgedragen aan derden, omdat we willen dat sekswerkers alleen zelfstandig en voor eigen rekening vanuit een woning werken. Hiermee verkleinen we de kans dat verdiensten worden afgedragen aan mensen die zich schuldig maken aan mensenhandel of andere vormingen van uitbuiting. Om de kans op uitbuiting te verkleinen, staan we eveneens niet toe dat er bemiddeling van derden is bij thuissekswerk. Op deze wijze hebben sekswerkers zelf controle en inzicht in de afspraken die zij met klanten maken. Daarbij hanteren we met oog op de onafhankelijkheid en zelfredzaamheid van sekswerkers een minimumleeftijd van 21 jaar.

1.5

Door voorschriften en beperkingen te stellen verkleinen we de kans op overlast Met de voorschriften en beperkingen staan we alleen die situaties toe die in de praktijk slechts zelden tot overlast leiden, namelijk sekswerk van één sekswerker per woning. Aanvullend daarop verkleinen we de kans op overlast door geen arriverende klanten toe te staan tussen 1.00 uur ’s nachts en 6.00 uur ’s ochtends.

1.6

Door voorschriften en beperkingen te stellen verkleinen we de kans op gezondheidsrisico’s Door een hygiënische werkplek als voorschrift te stellen, verkleinen we het risico op soa en andere infecties bij zowel de sekswerker als de klant.

1.7

Door voorschriften en beperkingen te stellen, waarborgen we dat de woning hoofdzakelijk voor wonen wordt gebruikt. Het hoofddoel van een woning is ‘wonen’. Sekswerk met meer dan één persoon betreft een seksbedrijf en is vergunningplichtig.

1.8

Door de mogelijkheid tot het stellen van nadere regels door het college, kunnen eventuele leerpunten uit de proeftuin thuiswerken worden opgenomen in de regelgeving We gaan de proeftuin thuissekswerk lerend evalueren. Zodat we kunnen leren wat werkt en kunnen bijsturen waar nodig. Met de mogelijkheid tot het stellen van nadere regels kan, indien nodig, de regelgeving relatief eenvoudig door het college worden aangevuld.

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

Het zicht op thuissekswerk blijft beperkt en het risico op misstanden bij thuiswerken kunnen we nooit volledig wegnemen We hebben beperkt zicht op waar sekswerk in een woning plaatsvindt en houden dit ook niet bij, omdat we geen bijzondere persoonsgegevens mogen verwerken. Het risico op misstanden is niet volledig uit te sluiten. We beperken we het risico zoveel mogelijk door: 1) de drempel voor het melden van misstanden te verlagen 2) aanvullende voorwaarden te stellen 3) nauw samen te werken met Belle hulpverlening, het OM en de politie 4

4) actief toe te zien op gezond en veilig thuiswerken conform de raadsbrief van 2 juni 2023. Aan de hand van (online) onderzoek wordt een inschatting gemaakt of aangeboden thuissekswerk gezond en veilig is voor sekswerker en klant en benaderen we personen wanneer er zorgen zijn over de gezondheid of veiligheid. er zorgen zijn over de gezondheid of veiligheid. 1.2

Een deel van de verhuurders is terughoudend in het toestaan van thuiswerken in de woning Een deel van de verhuurders wil sekswerk in een woning niet toestaan. Omdat ze vinden dat er uitsluitend gewoond mag worden in een woning en vanwege het risico op overlast. In huurovereenkomsten is regelmatig opgenomen dat bedrijfsmatig gebruik van de woning niet is toegestaan. Als een sekswerker dan toch vanuit huis werkt, kan de huurovereenkomst worden ontbonden. De rechter zal per casus een afweging maken. Sekswerkers lopen dus het risico dat hun huurcontract wordt opgezegd, ook als sekswerk vanuit huis door de gemeente is gelegaliseerd. Dit is een privaatrechtelijke rechtsverhouding. De gemeente is daar geen partij in. We blijven hierover wel met verhuurders in gesprek.

1.3

Wijziging in wetgeving kan van invloed zijn op de mogelijkheid van gemeente om regels op te stellen voor thuissekswerk De nationale overheid werkt aan, of denkt na over, verschillende aanpassingen van de wetgeving. Dit gebeurt voor sommige wetten al enkele jaren. De effecten hiervan op de APV zijn op dit moment niet goed te voorzien. We volgen de ontwikkelingen nauwlettend.

1.4

Legalisering van thuiswerk vraagt ook om een aanpassing van het Omgevingsplan, waarbij het risico op nadeelcompensatie bestaat. Om de proeftuin thuissekswerk te kunnen starten, is het ook nodig sekswerk als beroep-aan-huis in het omgevingsplan mogelijk te maken. We willen dit meenemen in de eerste wijziging omgevingsplan. Het raadsvoorstel voor de eerste wijziging omgevingsplan leggen wij vlak voor of vlak na de zomer aan u voor. Hiervoor onderzochten we het risico op nadeelcompensatie (bijlage notitie onderzoek planschade). Er kan sprake zijn van twee soorten claims: 1) claims van omwonenden voor waardedaling van hun woning 2) claims van sekswerkers voor verlies van inkomsten en ter compensatie van investeringen als het toestaan van thuiswerken voor sekswerkers wordt teruggedraaid. Door voorwaarden te stellen aan thuissekswerk en te handhaven bij eventuele overlast beperken we het risico in het eerste geval aanzienlijk. In het tweede geval wordt dit risico sterk beperkt door goede communicatie over de mogelijke tijdelijke aard van het toestaan van thuissekswerk (proeftuin). Daarnaast wordt de proeftuin lerend geëvalueerd, met als doel thuissekswerk duurzaam toe te staan.

Onze inschatting is dat de kans op toegekende claims door het legaliseren van thuissekswerk als beroep aan huis in het Omgevingsplan niet volledig uit te sluiten is, maar zo gering is, dat het geen belemmering vormt voor het vaststellen van het omgevingsplan.

1.5

Omdat het toestaan van thuissekswerk nieuw is en de effectiviteit zich nog moet bewijzen in de praktijk, kan dit ertoe leiden dat de regelgeving opnieuw moet worden aangepast. Met de proeftuin doen we ervaring op en leren we (lerend evalueren). Het kan zijn dat dit inzichten biedt die aanleiding zijn om de APV (deels) opnieuw aan te passen.

Financiën De kosten voor de uitvoering van dit raadsvoorstel bestaan uit de kosten voor de proeftuin Thuiswerken. Onder het voorbehoud dat uw raad later dit jaar ook instemt met de eerste wijziging van 5

het omgevingsplan. De kosten van de proeftuin bedragen 0,645 miljoen euro (zie ook de raadsbrief d.d. 28 maart 2024), inclusief voorbereiding en het toezicht op gezond en veilig thuiswerken, waarvan 0,440 miljoen euro voor de periode medio 2024 – 2027. Deze worden gedekt door het projectbudget. Hierbij is geen rekening gehouden met eventuele bezuinigingen of het temporiseren van activiteiten in het licht van de huidige financiële situatie van de gemeente. Indien de raad bezuinigt op het projectbudget Modernisering Sekswerkbeleid zullen de voornemens uit de raadsbrief d.d. 2 juni 2023 niet, of slechts beperkt, kunnen worden uitgevoerd. Door nu in te stemmen met het voorstel kan het college invulling geven aan de wens van de raad om haast te maken met de voornemens uit de raadsbrief d.d. 2 juni 2023.

Vervolg Na vaststelling wordt het ‘Besluit tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, partiële herziening thuissekswerk ’ op www.overheid.nl bekend gemaakt. Daarbij hoort ook een aan de wijzigingen aangepaste toelichting. De wijzigingen worden geconsolideerd verwerkt (opgenomen in de APV). Na de officiële bekendmaking op www.overheid.nl passen we Utrechtse webpagina www.utrecht.nl/apv aan. Om thuissekswerk toe te staan en de proeftuin thuissekswerk te starten moet ook het omgevingsplan worden aangepast. Het raadsvoorstel voor de eerste wijziging omgevingsplan zal vlak voor of na de zomer worden verstuurd. Hiermee kan sekswerk als beroep-aan-huis (binnen de bedrijf-aan-huis regeling) mogelijk worden. Positieve besluiten op beide voorstellen leiden tot de legalisering van thuissekswerk in de stad en hiermee tot de start van de proeftuin. Met de start van de proeftuin thuissekswerk zal1 ook het toezicht op gezond en veilig thuissekswerk starten We houden daarbij zowel passief (op basis van meldingen van onder andere overlast) als actief toezicht. Dit houdt in dat we aan de hand van (online) onderzoek een inschatting maken of het aangeboden thuissekswerk gezond en veilig is voor sekswerker en klant. Als er vermoedens zijn van een ongezonde en onveilige werksituatie, dan controleren we de locatie. Dit doen we in samenwerking methulp- en dienstverlening.

Hiermee zien we erop toe dat thuissekswerk op een gezonde en veilige manier plaats kan vinden. Het toezicht op gezond en veilig thuissekswerk werken we verder uit in de handhavingsstrategie sekswerk die eind 2024 door het college wordt vastgesteld en vervolgens gedeeld met uw raad. Ook zal het proces van lerend evalueren starten. Gedurende een periode van drie jaar volgt een externe onderzoekspartij de proeftuinen en andere beleidswijzigingen. Door met betrokkenen het proces te volgen, leren we gezamenlijk en werken we aan gezond, veilig en transparant sekswerk in de stad. We verwachten de onderzoekspartij in mei te contracteren.

Participatie In de aanloop naar de raadsbrief van 2 juni 2023 spraken we met betrokkenen over de aanbevelingen van de commissie Sorgdrager. We hebben hierbij hun reacties op de aanbevelingen opgehaald. In de voorbereiding op de proeftuin thuissekswerk spraken we opnieuw met onder andere sekswerkers, Belle Hulp- en Dienstverlening, de politie, het OM, exploitanten, leden van wijkplatforms, de STUW, corporaties en hun huurders. In het bijzonder over de voorschriften en beperkingen voor het toestaan van thuissekswerk. De voorschriften en beperkingen zijn mede op basis van hun feedback tot stand gekomen. Zo gaven sommige sekswerkers ten aanzien van sluitingstijden aan dat een aantal klanten de gehele nacht blijft en dat dit niet zorgt voor klanten die midden in de nacht aanbellen. In lijn hiermee is het voorschrift gericht op tijden van ontvangst opgesteld. Sommige sekswerkers gaven andermaal aan dat zij graag zien dat thuissekswerk met 2 (of meer) personen mogelijk wordt. Dit namen we niet over. Wel betrekken we de vraag of dit mogelijk kan zijn in de toekomst bij het lerend evalueren. Met betrekking tot het voorschrift dat een sekswerker ingeschreven moet staan in de Basisregistratie Personen gaf de politie onder andere als advies hier een minimale termijn aan te stellen om eventuele misstanden tegen te gaan. Dit advies hebben we overgenomen.

1 op basis van de Algemene Handhavingsstrategie Openbare ruimte en Bebouwde omgeving

6

Als ook aangegeven in de raadsbrief van 2 juni 2023 is een deel van zowel de woningbouwcorporaties als particuliere verhuurders terughoudend in het toestaan van thuiswerken. Dit heeft onder andere te maken met het draagvlak onder omwonenden en het risico op overlast, in het bijzonder als er meerdere sekswerkers in een woning werken. Met de STUW en de woningcorporaties zijn en blijven we hierover in gesprek.

Communicatie We informeren betrokken stakeholders over het raadsbesluit.

Referendabel De verordening Raadgevend referendum gemeente Utrecht is van toepassing.

Bijlagen Bijlagen besluitvorming - Besluit tot wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, partiële herziening thuissekswerk Bijlagen informatief - Overzicht van de wijzigingen in de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, thuissekswerk (was-wordt-lijst) - Notitie onderzoek planschade

7