Raadsvoorstel Programmabegroting 2024

Voorstel aan de gemeenteraad

Programmabegroting 2024 Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Referendabel Geheim

Financiën Bedrijfsvoerings- en Strategienetwerk Simcha Anker 11565719 9 november 2023 Nee (artikel 3 lid 2 onder d Verordening raadgevend referendum) Ja, een of meer bijlage(n)

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. De programma's vast te stellen waarin is opgenomen: a. de doelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten uitgedrukt in indicatoren b. de activiteiten waarmee gestreefd wordt de effecten te bereiken c. de baten en lasten van de programma’s: Baten Lasten Betrouwbare overheid 8.908.000 55.931.000 Ontwikkelen en wonen voor iedereen 231.617.000 243.232.000 Klimaatvriendelijke stad 0 11.845.000 Duurzame bereikbaarheid 77.290.000 79.334.000 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed 134.846.000 230.938.000 Veilige stad 5.607.000 73.185.000 Passende ondersteuning en opvang 6.377.000 236.036.000 Algemene middelen en overheid 1.232.820.000 250.280.000 d. de baten en lasten van de clusters: Werk, toekomstige economie en bestaanszekerheid Cluster Economie en werkgelegenheid Cluster Werk en inkomen Kansrijk opgroeien Cluster Jeugd Cluster Onderwijs Levendige en gezonde stad Cluster Cultuur Cluster Samenleven en sport Cluster Vastgoed Cluster Volksgezondheid

Baten

Lasten

148.013.000 471.000 147.542.000 19.339.000 0 19.339.000 98.272.000 0 65.375.000 30.159.000 2.739.000

274.160.000 26.711.000 247.449.000 252.379.000 132.690.000 119.689.000 305.682.000 65.962.000 168.950.000 35.562.000 35.208.000

2. De paragrafen vast te stellen waarin de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede de lokale heffingen zijn vastgelegd. 3. Het geactualiseerd financieel beeld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2023 vast te stellen, zoals verwerkt in de Programmabegroting 2024:

a. Bijstelling inkomsten uit gemeentefonds n.a.v. publicatie van de meircirculaire 2023 voor een bedrag van 13,9 miljoen euro (nadeel) in 2024, oplopend naar een structureel nadeel van 15,1 miljoen euro. b. Aanpassing risico-inschatting n.a.v. publicatie van de meicirculaire 2023 voor een bedrag van 4,0 miljoen euro (nadeel) in 2026, 3,0 miljoen euro (nadeel) in 2027 en een structureel een nadeel van 3,0 miljoen euro. c. Autonome mutaties van 1,0 miljoen euro (nadeel) in 2024 en een structureel nadeel van 0,1 miljoen euro. d. Technische wijzigingen voor een bedrag van 8,9 miljoen euro (voordeel), aflopend naar een nadeel van 2,6 miljoen euro. e. Incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s voor een bedrag van 8,9 miljoen (voordeel) in 2024 en 2,5 miljoen euro (voordeel) in 2025. 4. De investeringskredieten 2024 (vervangings-, uitbreidings- en routine investeringen) vrij te geven van in totaal 178,3 miljoen euro. 5. De toevoegingen en onttrekkingen aan reserves van per saldo 49,9 miljoen euro positief voor het jaar 2024, bestaande uit toevoegingen aan reserves van 59,4 miljoen euro en onttrekkingen aan reserves van 109,4 miljoen euro, vast te stellen. 6. Een reserve Aanpak Luchtmaatregelen in te stellen om de uitgaven van het Uitvoeringsprogramma lucht te egaliseren en daarmee te reserveren voor het uitvoeren van het pakket aan maatregelen in de stad.

Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Geheimhouding Het college heeft tijdelijke geheimhouding opgelegd op de bijlage Investeringsstaten Programmabegroting 2024 op grond van artikel 87 Gemeentewet om redenen genoemd in artikel 5.1 lid 2 b en i van de Wet open overheid totdat de betreffende projecten zijn uitgevoerd en budgettair zijn afgesloten. Openbaarheid kan de financiële belangen van de gemeente raken. De bijlage bevat financiële informatie voor de gemeentelijke inzet in specifieke projecten. Deze informatie kunnen marktpartijen gebruiken bij aanbestedingen en contractonderhandelingen en discussies over meerkosten met de gemeente, etc.. Het is van belang dat marktpartijen geen inzage krijgen in onze financiële mogelijkheden en inzet. Daarom mag deze informatie vooralsnog niet openbaar worden.

2

Samenvatting In de Programmabegroting 2024 staan de beleidsvoornemens en de uitgaven en inkomsten van de gemeente Utrecht voor 2024. Voor 2024 (en 2025) wordt een sluitende begroting gepresenteerd door met name het hogere accres van het gemeentefonds in deze jaren en door vrijval van een aantal reserveringen in verband met vrijvallende risico’s. In de Voorjaarsnota 2023 hebben we bewust keuzes gemaakt om een sluitend financieel beeld te presenteren en vast te houden aan de koers uit het coalitieakkoord. De inkomsten van het rijk zijn, zo blijkt uit de meicirculaire 2023, niet toereikend. Vanaf 2026 ontstaat er, ondanks de reeds genomen maatregelen in de Voorjaarsnota 2023, bij deze begroting een structureel tekort van 21 miljoen euro vanaf 2026 en dit tekort kan zelfs oplopen tot 35 miljoen euro als het rijk de compensatie niet aanpast. Het structurele tekort van 21 miljoen euro vanaf 2026 lossen we niet op. Hiermee geven we invulling aan het advies van de VNG om het effect van ontoereikende financiering vanaf 2026 zichtbaar te maken. Samen met de VNG, in aanloop naar de verkiezingen en vorming van een nieuw kabinet proberen we stevig van ons te laten horen om alsnog reële vergoedingen in het gemeentefonds te krijgen.

Om afgewogen keuzes te maken over hoe om te gaan met het structurele tekort worden er bij de Voorjaarsnota 2024 verschillende scenario’s uitgewerkt voor de jaren 2026 en verder.

Context Integrale afweging Ieder jaar presenteert het college een programmabegroting, als uitwerking van de gemaakte keuzes bij de integrale afweging in de voorjaarsnota. Actuele en kenmerkende ontwikkelingen die in de begroting zijn verwerkt Actuele en kenmerkende ontwikkelingen na de integrale afweging in de voorjaarsnota, waaronder de meicirculaire 2023, zijn verwerkt in deze programmabegroting. Advies VNG Conform de ledenbrief Begrotingsadvies 2024-2027 (juli 2024) presenteren we voor 2024 en 2025 van de meerjarenraming 2025-2027 een sluitende begroting. De lasten zijn in de meerjarenramingen voor 2026 en 2027 in beeld gebracht, in de vorm van een realistische begroting. We hebben ons gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit het coalitieakkoord en de geschatte mee- en tegenvallers. Vanaf 2026 hebben we structureel geen sluitende begroting. Nieuwe paragrafen De programmabegroting bevat twee nieuwe paragrafen, de paragraaf Vastgoed (Amendement A40 Vastgoed zelfstandig in de begrotingscyclus) en de paragraaf Wet Open Overheid (Wettelijk verplicht). De paragraaf Vastgoed gaat over al het (maatschappelijk) vastgoed dat in eigendom is of beheerd wordt door de vastgoedorganisatie van de gemeente Utrecht.

De paragraaf Wet Open Overheid geeft inzicht in onze beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Wet Open Overheid (Woo). Verbetering in de begroting De programma-indeling is ten opzichte van de voorgaande begroting aangepast. De nieuwe programma's zijn gebaseerd op lange termijnopgaven in de stad en geven zo voor een langere periode een duurzame basis voor de begrotings- en verantwoordingscyclus. Ook zijn er in de begroting een aantal verbeteringen aangebracht die de leesbaarheid bevorderen. Er zijn ondersteunende grafieken in de financiële hoofdlijn opgenomen, de programma’s bevatten voor de baten en lasten trendgrafieken, per programmadoelstelling is de beïnvloedbaarheid van de lasten visueel weergegeven (en toegelicht). De opzet van een programma is gewijzigd. De programma’s beginnen met een totaaloverzicht van het programma. De doelstellingen van het programma worden per doelstelling toegelicht (beleidskader, indicatoren, activiteiten, financiën en beïnvloedbaarheid). Uiteindelijk worden risico’s, investeringen, verbonden partijen en subsidies van het totale programma weergegeven. De paragrafen hebben een uniforme structuur gekregen. De inhoud van de paragraaf, de belangrijkste uitgangspunten, de beleidskaders waarop de paragraaf is gebaseerd en de ontwikkelingen en actualiteiten zijn vaste items in de paragrafen.

3

Invulling geven aan moties en toezeggingen Tot slot is de programmabegroting een document waarin moties en toezeggingen van het college van B&W zijn meegenomen. In onderstaande tabel zijn de betreffende moties en toezeggingen opgenomen en is aangegeven hoe hier opvolging an is gegeven. Vergadering Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën 27-06-2023 2. Raadsvoorstel Voorjaarsnota 2023 en Eerste bestuursrapportage 2023.

Toezegging Het college spreekt de ambitie uit de gevolgen voor Utrecht uit de Septembercirculaire c.q. de Meicirculaire tijdig, i.e. vijf dagen voorafgaand aan de bespreking van de Programmabegroting resp. de Voorjaarsnota, met de Raad te delen.

Uitgevoerd De raadsbrief over de meicirculaire was dit jaar door omstandigheden uitzonderlijk laat. De ambitie is en blijft echter om deze raadsbrieven zo vroeg mogelijk aan de raad te zenden.

Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën 08-06-2023 11. Raadsvoorstel Aanpassing beleidscyclus en programmabegroting

Wethouder Schilderman zal aan de begroting 2024 een overzicht van effectindicatoren bieden, zodat de raad kan besluiten over geschikte indicatoren.

In de bijlage 3 raadsvoorstel Aanpassing beleidscyclus en programmabegroting is het gevraagde overzicht effectindicatoren opgenomen.

Gemeenteraad 16-06-2022 8. Jaarstukken 2021

Wethouder Schilderman zal met de adviescommissie C&F en met de raad nader spreken over de ambitie tot meer leesbaarheid, meer uniformering en meer visualisaties in de jaar- en begrotingsstukken en zal komen met een planning daarvoor.

Wethouder Schilderman deelt deze wensen van de raad, en bij de programmabegroting 2024 is hier dan ook rekening mee gehouden.

Commissie Mens en Samenleving 26-10-2021 2. Programmabegroting 2022

De wethouder zegt toe zich te blijven inzetten voor de leesbaarheid van de begroting (Q4 2022) en de wensen van de raad hierin mee te nemen.

De leesbaarheid van de programmabegroting staat hoog in het vaandel. Naast de wensen van de raad zijn er nog een aantal wijzigingen doorgevoerd in de programmabegroting 2024.

Commissie Mens en Samenleving 26-10-2021 2. Programmabegroting 2022

In de volgende begroting (Q4 2022) meer informatie over de duiding van de schuldquote op te nemen zodat dit meer duidelijkheid geeft aan de lezer.

De tekst over de schuldquote is zo eenvoudig, duidelijk en begrijpelijk mogelijk geformuleerd.

Juridische context De allocatie van middelen over het niveau van programma’s en het doteren en onttrekken van middelen aan de reserve is een expliciet raadsbesluit. Het is aan de raad om toe te zien dat de begroting reëel en structureel in evenwicht is. Dit is opgenomen in artikel 189 en volgende van de Gemeentewet. Beslistermijn Conform artikel 2 Beleidscyclus lid 2 van de Verordening financieel beleid en beheer gemeente Utrecht biedt het college de raad de programmabegroting en tweede bestuursrapportage aan op uiterlijk 1 oktober. De raad stelt de Programmabegroting 2024 uiterlijk op 14 november vast, gelijktijdig met de Tweede Bestuursrapportage. Beoogd effect Door de begroting vast te stellen stelt de gemeenteraad het beleidsinhoudelijk en financieel kader voor het jaar 2024 vast, waarmee het college toestemming heeft om de middelen uit te geven aan de afgesproken activiteiten. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad De Voorjaarsnota 2023 vastgesteld op 6 juli 2023.

4

Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1.

De programma's vast te stellen waarin is opgenomen a. de doelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten uitgedrukt in indicatoren b. de activiteiten waarmee gestreefd wordt de effecten te bereiken c. de baten en lasten van de programma’s: Betrouwbare overheid Ontwikkelen en wonen voor iedereen Klimaatvriendelijke stad Duurzame bereikbaarheid Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed Veilige stad Passende ondersteuning en opvang Algemene middelen en overheid

Baten 8.908.000 231.617.000 0 77.290.000

Lasten 55.931.000 243.232.000 11.845.000 79.334.000

134.846.000 5.607.000 6.377.000 1.232.820.000

230.938.000 73.185.000 236.036.000 250.280.000

Baten

Lasten

148.013.000 471.000 147.542.000 19.339.000 0 19.339.000 98.272.000 0 65.375.000 30.159.000 2.739.000

274.160.000 26.711.000 247.449.000 252.379.000 132.690.000 119.689.000 305.682.000 65.962.000 168.950.000 35.562.000 35.208.000

d. de baten en lasten van de clusters: Werk, toekomstige economie en bestaanszekerheid Cluster Economie en werkgelegenheid Cluster Werk en inkomen Kansrijk opgroeien Cluster Jeugd Cluster Onderwijs Levendige en gezonde stad Cluster Cultuur Cluster Samenleven en sport Cluster Vastgoed Cluster Volksgezondheid Argumenten

1.1

De doelstelling worden zo geautoriseerd In het onderdeel 'Programma's, staan de beleidsvoornemens per programma. Deze dragen bij aan het realiseren van de programmadoelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten. Door per programma de doelstellingen en indicatoren vast te stellen wordt richting gegeven aan de realisatie van de doelstellingen en bijbehorende inzet van middelen.

1.2

De activiteiten worden zo geautoriseerd Door per programma de voorgenomen activiteiten vast te stellen autoriseert de raad het college om de programma's uit te voeren.

1.3

De baten en lasten van de programma’s worden zo geautoriseerd Door de baten en lasten vast te stellen autoriseert u de uitgaven en inkomsten van de verschillende programma's. Daarmee krijgt het college het mandaat om deze middelen te besteden (Amendement A42 Financieel sturen op huidige programma’s).

5

1.4

De baten en lasten van de clusters worden zo geautoriseerd Door de baten en lasten vast te stellen autoriseert u de uitgaven en inkomsten van de clusters. Daarmee krijgt het college het mandaat om deze middelen te besteden.

Beslispunt 2

De paragrafen vast te stellen waarin de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede de lokale heffingen zijn vastgelegd

Argumenten

2.1

De beleidsvoornemens op gemeentebreed beleid worden zo geautoriseerd. Met de (deels wettelijk verplichte) paragrafen in het onderdeel 'Paragrafen' geven wij u een aantal dwarsdoorsneden van de begroting van het gemeentelijke beleid. De definitieve belastingen en heffingen voor 2024 worden vastgesteld in separate belastingverordeningen.

Beslispunt 3

Het geactualiseerd financieel beeld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2023 vast te stellen, zoals verwerkt in de Programmabegroting 2024: a. Bijstelling inkomsten uit gemeentefonds n.a.v. publicatie van de meircirculaire 2023 voor een bedrag van 13,9 miljoen euro (nadeel) in 2024, oplopend naar een structureel nadeel van 15,1 miljoen euro. b. Aanpassing risico-inschatting n.a.v. publicatie van de meicirculaire 2023 voor een bedrag van 4,0 miljoen euro (nadeel) in 2026, 3,0 miljoen euro (nadeel) in 2027 en een structureel een nadeel van 3,0 miljoen euro. c. Autonome mutaties van 1,0 miljoen euro (nadeel) in 2024 en een structureel nadeel van 0,1 miljoen euro. d. Technische wijzigingen voor een bedrag van 8,9 miljoen euro (voordeel), aflopend naar een nadeel van 2,6 miljoen euro. e. Incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s voor een bedrag van 8,9 miljoen (voordeel) in 2024 en 2,5 miljoen euro (voordeel) in 2025.

Argumenten

3.1

Hiermee wordt de bijstelling van de inkomsten uit het gemeentefonds n.a.v. de publicatie van de meicirculaire 2023 geautoriseerd. De uitkomsten van de meicirculaire hebben een significante invloed op het financieel beeld. Deze worden conform de raadsbrief Meicirculaire 2023 verwerkt. Dit is inclusief de corresponderende posten, zoals ook opgenomen in de bijlage Corresponderende posten bij de Programmabegroting 2024. De corresponderende posten zijn inkomsten van het rijk voor een specifiek doel, deze worden beoordeeld in relatie tot de benodigde inzet voor dat doel.

3.2

Autorisatie van de aanpassing van de risico-inschatting n.a.v. de publicatie van de meicirculaire 2023 In de meicirculaire 2023 zijn een aantal risico-inschattingen financieel vertaald, daarmee neemt het totaal aan risico’s af. Echter de kans dat de risico's zich voordoen is toegenomen. Voor de hervormingsagenda jeugd hebben wij vanaf 2026 een structureel bedrag begroot voor de nog te ontvangen inkomsten. De compensatie voor 2024 en 2025 (in de meicirculaire 2023) is minder ontvangen dan verwacht, daarom hebben wij de inschatting voor de komende jaren structureel verlaagd.

3.3

De verwerking van de autonome ontwikkelingen worden geautoriseerd.

6

De aanvullende compensatie voor prijseffecten uit de Voorjaarsnota 2023 was niet toereikend voor de knelpunten van de bibliotheek (incidenteel) en VNG-contributie (structureel). Daarnaast is er budget voor de uitvoering van de uitkomsten van het burgerberaad gereserveerd. In deze begroting is het benodigde budget aangevuld. 3.4

De verwerking van de technische wijzigingen worden geautoriseerd. In het proces van het opstellen van de Begroting 2024 zijn extra controles uitgevoerd op complexe financiële onderdelen, dit leidt tot enkele correcties op de berekening van de inkomsten uit het gemeentefonds, Algemene dekkingsreserve en salarisbegroting.

3.5

De verwerking van de incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s worden geautoriseerd. Een aantal risico's is afgenomen, daarom laten we een aantal bestemde budgetten vrijvallen: - Wij hebben de budgetten van de begroting structureel verhoogd voor de inflatie 2022. Door de lagere inflatieverwachting is de reservering voor extreme prijsstijgingen niet meer noodzakelijk. - De beschikbare weerstandscapaciteit is voldoende om de risico’s op te vangen. Daardoor kan het saldo van de Algemene reserve worden verlaagd.

Kanttekeningen / Risico’s 3.

Door de val van het kabinet afgelopen zomer is, bij het schrijven van deze begroting, de onzekerheid over een aantal onderwerpen toegenomen, zoals de uitwerking van de hervormingsagenda jeugd, asielopvang en de landelijke vreemdelingenvoorziening. Ook werken we nog steeds samen met het rijk aan een aantal grote opgaven zoals woningbouw en energietransitie. De onzekerheid heeft niet alleen betrekking op beleidsmatige richtingen en/ of nadere uitwerkingen, maar ook op de onzekerheid over de financiële compensatie van gemeenten hiervoor. Bovendien is er nog steeds geen duidelijkheid over de korting op het gemeentefonds vanaf 2026. Ondanks dat landelijk 1 miljard euro van de 3 miljard euro is teruggedraaid, zijn de inkomsten niet in balans met de taken die wij als gemeenten uitvoeren.

Beslispunt 4

De investeringskredieten 2024 (vervangings-, uitbreidings- en routine investeringen) vrij te geven van in totaal 178,3 miljoen euro.

Argumenten 4.1

Hiermee worden de investeringskredieten voor 2024 geautoriseerd. Door het budget voor de investeringskredieten van 178,3 miljoen euro vrij te geven autoriseert u de vervangings-, uitbreidingsinvesteringen en routine investeringen voor 2024. Daarmee is het budget van deze investeringen beschikbaar en kan worden gestart met de uitvoering. Een totaaloverzicht van de investeringskredieten per programma zijn opgenomen in de paragraaf Investeringen. De programma’s geven een toelichting op de investeringen.

Beslispunt 5

De toevoegingen en onttrekkingen aan reserves van per saldo 49,9 miljoen euro positief voor het jaar 2024, bestaande uit toevoegingen aan reserves van 59,4 miljoen euro en onttrekkingen aan reserves van 109,4 miljoen euro, vast te stellen.

7

Argumenten 5.1

De verwerkte mutaties aan reserves voor 2024 worden zo geautoriseerd. Het toevoegen en onttrekken aan reserves is een raadbevoegdheid. In het instellingsbesluit van de reserve zijn de doelstellingen, (beleids-) uitgangspunten en/of spelregels vastgesteld. Op deze wijze worden middelen gereserveerd en vervolgens ingezet voor het specifieke doel. In het overzicht ‘Stand en mutaties reserves’ zijn de begrote onttrekkingen en toevoegingen aan reserves opgenomen. Door de mutaties aan de reserves per programma vast te stellen autoriseert u het college om deze middelen in te zetten dan wel toe te voegen aan de reserve.

Beslispunt 6

Een reserve Aanpak Luchtmaatregelen in te stellen om de uitgaven van het Uitvoeringsprogramma lucht te egaliseren en daarmee te reserveren voor het uitvoeren van het pakket aan maatregelen in de stad.

Argumenten 6.1

Vanwege het meerjarige karakter van de maatregelen is bijsturen voor fluctuaties van de inkomsten of het aanpassen van de planning van onderdelen het investeringspakket te verwachten. Het Luchtmaatregelenpakket is een meerjarig programma om de doelstellingen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit te behalen. Verschillende dekkingsbronnen maken het mogelijk om de benodigde maatregelen in de stad de komende jaren te realiseren.

6.2

Aan het programma Aantrekkelijke en groene leefomgeving is nog geen egalisatiereserve voor luchtmaatregelen verbonden. Voorheen werden de inkomsten en uitgaven via de Meerjaren Investeringsreserve Bereikbaarheid geëgaliseerd. Door de programmastructuurwijziging die in de Programmabegroting 2024 is doorgevoerd wordt het onderdeel Aanpak Luchtkwaliteit en Emissieloos vervoer vanaf 2024 ondergebracht in het programma Aantrekkelijke en groene leefomgeving. Aan dit programma is nog geen egalisatiereserve voor luchtmaatregelen verbonden.

Financiën De begroting is het instrument van de raad waarmee hij volgens de gemeentewet richting geeft aan wat de gemeente wil bereiken, wat ze daarvoor gaat doen en wat dat mag kosten.

Vervolg De begroting is onderdeel van de Planning & Control-cyclus, het geheel van sturing en verantwoording op de te bereiken prestaties door de gemeente. Na vaststelling wordt de begroting naar Gedeputeerde Staten van Utrecht gestuurd, die toezichthouder is.

Participatie Er heeft geen participatie plaatsgevonden.

Communicatie Naast de beleidsinhoudelijke begroting is er een bewonerssamenvatting die in één oogopslag aan bewoners, bedrijven en instellingen laat zien hoe de gemeentebegroting is opgebouwd.

(Niet)Referendabel De Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht is niet van toepassing omdat dit een raadsvoorstel betreft over de vaststelling van de gemeentelijke begroting en rekening (artikel 3 lid 2 onder d Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht).

8

Bijlagen Bijlagen besluitvorming - Programmabegroting 2024 - GEHEIM Investeringsstaten Programmabegroting 2024 Bijlage informatief - Subsidiestaat 2023 en subsidiestaat 2024

9