Raadsbrief Voortgang standplaatsenbeleid

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

K. Konings

Datum

30 januari 2024

Doorkiesnummer

030 - 28 63662

Kenmerk

11073015

E-mail

standplaatsen@utrecht.nl

Onderwerp

Voortgang standplaatsenbeleid

Bijlage(n)

-

Beleidsveld

Economische Zaken

Geachte leden van de raad, Utrecht wil een stad zijn waarin alle voorzieningen dichtbij zijn, een stad met levendige wijken en vitale winkelgebieden. Standplaatsen zorgen voor een gevarieerd aanbod, levendigheid en ontmoeting in de wijk. In de voorbije periode is met uw raad, met standplaatshouders en vertegenwoordigers gesproken over de beperkingen van de Nederlandse Dienstenwet. Deze beperkingen zorgen in Nederlandse gemeenten voor uitdagingen bij het verlenen van schaarse vergunningen, zoals standplaatsvergunningen. Die beperkingen hebben veel impact op onze standplaatshouders, en maken dat zij in een onzekere situatie terecht zijn gekomen. De wettelijke beperkingen kunnen wij niet wegnemen, maar binnen die beperkingen, en met de opdracht van de gemeenteraad, zetten we alles op alles voor nieuw beleid waarmee we doen wat mogelijk is voor de standplaatshouders. In deze brief lichten wij verder toe welke besluiten nu voorliggen om tot een nieuwe verdeelsystematiek te komen, op basis van branchering en selectie. Ook melden we dat er 14 standplaatsen worden aangeboden die op dit moment niet bezet zijn om diverse redenen. In deze brief lichten we de belangrijkste keuzes toe, en gaan we aan het einde nog in op een aantal andere ontwikkelingen.

Uitgangspunten nieuw beleid In het nieuwe beleid hebben we gekozen voor zekerheid voor de standplaatshouders voor een lange periode, en doen we zo veel mogelijk recht aan de historisch gegroeide situatie op straat. Het beleid op standplaatsen was voorheen beperkt tot de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), een enkele zin in het Ontwikkelingskader Detailhandel 2012 en enkele bestemmingsplannen. Sinds 2013 hebben zich in de praktijk veel wijzigingen voorgedaan zoals het fluctueren van het aantal standplaatslocaties als gevolg van grondverkoop of (her)ontwikkeling of het wisselen van vergunninghouder. Deze historisch gegroeide situatie is niet 1-op-1 in het ruimtelijke beleid van de gemeente Utrecht in te passen. Met het nu voorliggende geheel van beleid, verordeningen en regels presenteren we een samenhangend beleid dat recht doet aan de situatie.

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 januari 2024 11073015

Bij de uitwerking hanteren we de volgende uitgangspunten, zoals door uw raad meegegeven: - zoveel mogelijk rekening houden met de bestaande standplaatshouders. - de bestaande standplaatslocaties zoveel mogelijk behouden. - zo snel mogelijk duidelijkheid creëren voor ondernemers. - te komen tot een verdeelsystematiek voor het verlenen van standplaatsvergunning op basis van branchering en selectie (als selectiecriteria zijn specifiek ‘duurzaamheid’ en ‘binding met de wijk’ genoemd door uw raad) Op basis hiervan lichten wij hieronder de keuze de belangrijkste keuzes toe. Een nadere onderbouwing kunt u uiteraard vinden in het raadsvoorstel. Samen met de standplaatshouders Ook in deze fase hebben en houden we, zowel ambtelijk als bestuurlijk, contact met de standplaatshouders en hun vertegenwoordigers. Inhoudelijk zien we bij hen begrip voor de nu gekozen lijn, maar ook veel teleurstelling en onzekerheid omdat de manier van vergunningverlening überhaupt moet veranderen. Het is begrijpelijker dat het voor de ondernemers lastig te verteren is dat de plaatsen op een nieuwe manier, niet meer met voorrang, en niet meer voor onbepaalde tijd verdeeld kunnen worden. Dit heeft veel impact op deze ondernemers en leidt tot onzekerheid over hun toekomst. Binnen de beperkingen doen wij met dit voorstel wel het maximale wat mogelijk is voor de standplaatshouders in onze stad.

De verdere uitwerking doen we ook in samenwerking met hen en de branchevereniging Koninklijke CVAH en ASRA advies, die samen de branche, zowel in als buiten Utrecht, vertegenwoordigen. Zo toetsen we bij hen het proces van aanvragen van de vergunning, zodat dit werkbaar is voor de ondernemers en zo snel mogelijk duidelijkheid geeft. Met standplaatshouders en vertegenwoordigers kijken we voordat het digitale loket voor vergunningaanvragen opengaat naar de praktische inrichting van de vergunningprocedure, zoals manier waarop de criteria goed kunnen worden uitgevraagd en de werkbaarheid van het aanmeldformulier. Benodigde besluitvorming In het raadsvoorstel dat u gelijktijdig met deze brief ontvangt, vindt u de verdere uitwerking en onderbouwing van de verschillende besluiten die nodig zijn om hiertoe te komen. Dit zijn in ieder geval: • Een wijziging van het Ontwikkelingskader detailhandel 2012, waar het gaat om standplaatsen. Dit is de beleidsmatige basis voor de regels op basis waarvan de vergunningen uitgegeven worden. Hierin worden o.a. de kaders voor brancheren en selecteren opgenomen. • Een wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010, waarmee o.a. de aanwijzing van standplaatsen en het opstellen van nadere regels mogelijk wordt gemaakt. • Een delegatiebesluit voor het omgevingsplan.

Hiermee wordt mogelijk gemaakt dat alle standplaatsen geborgd worden in de betreffende ruimtelijke plannen. • En een besluit tot een technische wijziging van de legesverordening. Aanvullend daarop vindt u bijgevoegd bij die besluitvorming ter informatie de concept nadere regel en concept aanwijzingsbesluiten. Hiermee worden de nadere regels gesteld en wordt een aanwijzing gedaan volgens de door de raad vastgestelde kaders. Het college neemt deze besluiten pas definitief nadat de raad over het raadsvoorstel heeft besloten. De hierboven genoemde uitgangspunten leiden tot de volgende hoofdlijnen die in de verschillende besluiten zijn opgenomen. Vanwege de complexiteit lichten we de belangrijkste (beleids)keuzes, in lijn met de opdracht van uw raad, graag in samenhang toe in deze brief. Terugverdientijd - uitgifte van vergunningen voor 12 jaar Uit onderzoek van Het ministerie van Economische Zaken blijkt dat 9 tot 12 jaar een reële terugverdientijd is van investeringen. Uw raad heeft verzocht de maximale vergunningstermijn vast te 2/6

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 januari 2024 11073015

leggen. Op basis van dit onderzoek vinden wij een vergunningsduur van 12 jaar uitlegbaar. Hiermee stellen we de ondernemers in staat hun investeringen terug te verdienen. Selectie: zo snel mogelijk duidelijkheid voor ondernemers Uw raad heeft gevraagd om vergunningen te verlenen via een selectieprocedure. We geven de nieuwe vergunningen zo snel mogelijk uit om zo duidelijkheid te geven aan de standplaatshouders. Bij het indienen van een vergunning worden de ondernemers gevraagd hoe zij invulling geven aan de door de gemeenteraad gevraagde criteria (duurzaamheid en binding met de wijk). Er wordt pas geselecteerd op basis van de criteria wanneer meerdere standplaatshouders zich voor hetzelfde kavel1 inschrijven. Dit betekent dat wanneer maar één ondernemer een vergunning aanvraagt voor een kavel, deze ondernemer de vergunning krijgt zonder dat een vergelijkende toets hoeft worden uitgevoerd. De invulling van de criteria wordt gekoppeld aan de vergunning. Om zoveel mogelijk recht te doen aan de huidige situatie (zoals gevraagd door de raad) is het criterium ‘binding met de wijk’ doorslaggevend bij gelijke score. Daarnaast zijn we voornemens om in de samenstelling van de selectiecommissie ook een persoon uit, of met verstand van, de branche ambulante handel toe te voegen.

Het is daarbij uiteraard wel een voorwaarde dat deze persoon geen persoonlijk belang heeft bij de vergunning uitgifte in Utrecht. Branchering: divers aanbod behouden en stimuleren Bij uw opdracht om te brancheren –welke branches (producten) mogen op welke standplaatslocaties verkocht worden – nemen wij de bestaande situatie als uitgangspunt: de bestaande locaties, de bestaande aantallen en dezelfde verkochte producten (branches). Omdat we een divers aanbod willen, willen we niet dat twee dezelfde branches of producten naast elkaar komen te staan. In de stad is genoeg ruimte om de branches goed te verspreiden. Hiervoor is advies gevraagd van een hierin gespecialiseerd bureau. De Nederlandse Dienstenwet bepaalt dat een regeling niet-discriminerend, noodzakelijk en evenredig moet zijn. Door te brancheren zorgen we er met dit voorstel ook voor dat non-food (bijvoorbeeld telefoonhoesjes) geen plek heeft in de stad. De maatregel moet wel op een coherente en systematische wijze worden toegepast. Dit betekent dat er stadsbreed op dezelfde manier gebrancheerd wordt. In het voorstel dat voorligt is gezocht naar een logische onderbouwing die aansluit bij de behoefte en de ontstane situatie. Met de voorgestelde brancheringsregeling passen alle bestaande standplaatshouders in principe op de plaats waar zij nu ook verkopen.

Wij hebben in dit kader ook onderzocht of verder brancheren (bijvoorbeeld op wijkniveau) zou bijdragen aan het behoud van het huidige diverse aanbod. Met de vaststelling van het standplaatsenbeleid in 2013 zijn de toen bestaande locaties als geschikt beoordeeld, dit is ook de beleidsmatige onderbouwing, en het uitgangspunt van het nieuwe beleid. Als we dit uitgangspunt loslaten en een nieuwe beleidsmatige onderbouwing toepassen, bijvoorbeeld per wijk, is nieuw beleid met logische en uitlegbare, systematische onderbouwing een vereiste. Aanpassing van het aanwijzingsbesluit kan alleen op een systematische en coherente wijze: denkt u bijvoorbeeld aan een vergelijkbare hoeveelheid of vergelijkbaar type standplaatsen op vergelijkbare locaties, zoals: bij elk winkelgebied van tussen de 20.000 en de 25.000 m2 vier dagstandplaatslocaties, bij elk park en elke begraafplaats één standplaats. Dit zou ruimte kunnen bieden om standplaatslocaties toe te voegen op bepaalde locaties, maar brengt tegelijkertijd een reëel risico met zich mee dat er standplaatsen in de stad vervallen.

1 Een kavel is een vergunning voor specifieke verkoopdagen op een specifieke locatie, soms kent een

locatie meerdere vergunningen/kavels voor diverse verkoopdagen. 3/6

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 januari 2024 11073015

Omdat de huidige standplaatslocaties historisch gegroeid zijn en de situatie per locatie verschillend is, verwachten wij dat meer geobjectiveerd beleid juist het huidige aantal standplaatsen èn de locaties ervan ter discussie zal stellen. Om die reden stellen wij u niet voor om te brancheren op wijkniveau, vanuit het uitgangspunt ‘de bestaande standplaatslocaties zoveel mogelijk behouden’, met het oog op de inwoners en ondernemers. Locaties: zo veel mogelijk behoud bestaande situatie Alle huidige standplaatslocaties worden in de nieuwe situatie opnieuw aangeboden. Ook zijn er 14 standplaatslocaties die op dit moment niet bezet worden, omdat die zijn opgezegd door de huidige ondernemer. Dit kan bijvoorbeeld zijn vanwege pensionering of omdat de standplaatshouder op die dag in een andere plaats of op een markt wil gaan staan. In de basis is er dus ruimte voor alle huidige ondernemers en nog 14 meer. Locaties op en bij de bruggen in de binnenstad komen ook terug, conform de wens van de raad. De plekken op de Bakkersbrug zullen wel een aantal meter moeten opschuiven vanwege veiligheid en doorstroom. Dit is besproken met de ondernemers die nu op deze plek staan. Toevoegen nieuwe locaties in de toekomst Zoals toegezegd starten wij het proces om in de toekomst, vanwege de groei van de stad, nieuwe standplaatslocaties toe te voegen.

Hiervoor moet een uitgifteprocedure ontwikkeld worden voor standplaatsen die alleen vestigingsbeperkingen mag bevatten als deze (a) niet-discriminerend (b) noodzakelijk en (c) evenredig zijn. Vanuit deze uitgifteprocedure worden alle vergunde locaties en potentiële andere, nieuwe locaties dan opnieuw beoordeeld. In de zoektocht naar nieuwe standplaatslocaties wegen we deze af ten opzichte van andere ruimtelijke ambities, zoals bijvoorbeeld vergroening of verduurzaming. Dit kost tijd, omdat er veel belangen spelen in de openbare ruimte. Daarbij moeten we ook de effecten op de directe omgeving en op de detailhandelsstructuur (kwetsbare winkelgebieden) beoordelen. Wij verwachten bij een volgende ronde van vergunningsuitgifte aan te kunnen geven waar uitbreiding mogelijk is – zowel in aantal als dagen – of waar juist geen vergunningen meer worden verleend. Met een volgende ronde hoeft niet gewacht te worden tot na de nieuwe 12 jaar periode. Deze kunnen uitgegeven worden zodra deze zijn aangewezen. Financieel Het invoeren van dit nieuwe vergunningsverleningsproces brengt hogere kosten mee door de nieuwe verdeelsystematiek en de handhaving na verlening van de standplaatsvergunningen. De hoogte van de uiteindelijke kosten hangt af het aantal inschrijvingen per plek. De selectieprocedure op basis van de nieuwe regels is immers arbeidsintensief.

De gemeente Utrecht streeft normaal gesproken naar kostendekkende leges, de leges voor standplaatsvergunningen zijn echter al niet dekkend. Geen verhoging leges Het is gebruikelijk om dit soort kostenverhogingen door te berekenen in een legesverhoging. In dit geval kiezen we er echter voor om de leges niet te verhogen gezien de grote veranderingen voor de standplaatshouders, en de onrust die dat heeft meegebracht. Wij schatten de totale kosten hiervoor nu in op € 250.000,- (dit zijn incidentele kosten, omdat de vergunningen voor 12 jaar verleend worden). Hier komen nog meerkosten van 28.500,- euro bij omdat er bij de leges geen onderscheid wordt gemaakt voor het aantal inschrijvers. Deze kosten worden ingepast in de lopende begroting van het programma Werk, Economie en Bestaanszekerheid en door te prioriteren binnen de handhavingsactiviteiten. Dit zal mogelijk ten koste moeten gaan van actielijnen uit de Actie Agenda Utrechtse economie, bijvoorbeeld werken in de wijk, ondersteuning van winkelgebieden, ondersteuning werkgevers bij hervestiging, verbreden arbeidsmarktaanpak, monitoring van de Actie

4/6

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 januari 2024 11073015

Agenda, (opstellen NEx en Common Wealth Building), aansluiting bij Rijks en EU-beleid en bij netwerken in de stad, sociaal ondernemerschap en/of uitstel beleidsnota's etc. De huur voor standplaatslocaties wordt verhoogd met 13%. Dit is nodig om de verhoogde handhavingskosten te dekken die ontstaan door de gevraagde selectieprocedure. Deze kosten zijn hoger omdat we nieuwe vergunninghouders moeten houden aan hoe zij, in hun aanvraag zelf aangegeven voorwaarden, invulling gaangeven aan de selectiecriteria. Omdat er met dit voorstel extra eisen aan de vergunning worden toegevoegd, zijn er meer aspecten waarop gehandhaafd moet worden. Door actief te handhaven voorkomen we dat aanvragers een vergunning krijgen voor plannen die niet worden waargemaakt, terwijl andere aanvragers wel investeren in duurzaamheid en binding met de wijk. We geven vergunninghouders de tijd om hun te gaan voldoen aan de door henzelf aangegeven selectiecriteria. Denk bijvoorbeeld aan het aanvragen van het keurmerk Erkend Leerbedrijf. De huidige huurtarieven voor standplaatsen zijn te vinden op de website van de gemeente. Toezegging: verschil kiosk en standplaats Tijdens het debat op 22 juni 2023 is gevraagd om duidelijk aan te geven wat het verschil is in rechten tussen een kiosk en een standplaats.

Een kiosk is een nagelvast bouwwerk dat moet passen binnen het omgevingsplan en moet beschikken over een omgevingsvergunning. Een standplaats is mobiel. Daarbij wordt de standplaatslocatie in principe niet gebruikt als er geen verkoop is. Bij aaneengesloten verkoopdagen mag een standwagen in het nieuwe voorstel in principe wel blijven staan, zodat deze niet elke dag hoeft te worden verplaatst. In de gesprekken met standplaatshouders hebben we signalen gekregen dat kiosken niet zouden zijn toegestaan in Utrecht, dit is niet het geval. Enkele standplaatsen zijn in het verleden omgezet naar een kiosk. Hiervoor vraagt een ondernemer een omgevingsvergunning aan. Deze aanvraag wordt in een multi-disciplinair toetseam beoordeeld. Oordeelt dit team positief, dan kan de vergunning verleend worden. De aanvraag van een omgevingsvergunning en het neerzetten van een vast gebouw vragen ook een aanzienlijke investering. Wij hebben juist standplaatsenbeleid voor ambulante (beweegbare) handel waarmee we mogelijk maken dat standplaatshouders op verschillende dagen in verschillende steden kunnen staan, of op een combinatie van markt en standplaats. Een omgevingsvergunning is een vergunning voor onbepaalde tijd. De vergunning voor standplaatsen is voor een bepaalde tijd. Dit biedt ruimtelijk flexibiliteit. Bezwaren

Een gegeven van de huidige situatie is ook dat niet alle standplaatshouders het eens zijn met de situatie waarin wij ons nu bevinden. Er zijn twee standplaatshouders die bezwaren hebben ingediend over de inhoud van hun huidige vergunning. Dit zijn individuele bezwaren die wij uiteraard op de gebruikelijke wijze en binnen de daarvoor gestelde termijnen behandelen. Dit laat echter onverlet dat het van belang is om zo snel mogelijk te komen tot duidelijkheid voor wat betreft de nieuwe situatie. Vervolg In het raadsvoorstel vindt u een uitgebreid overzicht van de voorliggende besluitvorming en de argumenten en kanttekeningen daarbij. Na vaststelling van het beleid en de APV in de raad stellen wij de nadere regel en de aanwijzingsbesluiten vast. Daarna kunnen wij starten we met de inrichting van het vergunningsverleningsproces. Om standplaatshouders zo snel mogelijk duidelijkheid te geven, beginnen we hier zo snel mogelijk na behandeling van het raadsvoorstel mee. Voorafgaand aan de behandeling van het raadsvoorstel in de commissie en de raadsvergadering, bieden wij uw raad graag een technische sessie aan. Zo heeft u gelegenheid om zich uitgebreid over het voorgestelde beleid en de wijzigingen te informeren.

5/6

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 januari 2024 11073015

Zoals eerder toegezegd informeren we standplaatshouders op vaste momenten over belangrijke en/of bepalende dilemma’s en informeren we hen over iedere vervolgstap. We communiceren transparant en tijdig en betrekken standplaatshouders en u intensief bij het traject. Wij vertrouwen erop u hiermee voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

6/6