Raadsbrief Uitvoeringsprogramma Vergroten digitale weerbaarheid

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

J.C.H. Visser

Datum

1 februari 2024

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

12061979

E-mail

jacotien.visser@utrecht.nl

Onderwerp

Uitvoeringsprogramma Vergroten digitale weerbaarheid

Bijlage(n)

1

Beleidsveld

Openbare Orde en Veiligheid

Geachte leden van de raad, In mei 2023 heeft uw raad de Veiligheidsagenda 23-26 vastgesteld, waarin digitale veiligheid en online weerbaarheid één van de prioriteiten is. Digitale criminaliteit is een belangrijk werkterrein van traditionele criminele organisaties geworden, die digitaal afpersen of gestolen informatie verkopen en misbruiken. Daarnaast hebben desinformatie of online oproepen tot geweld in potentie een enorm bereik met alle openbare orde risico’s van dien. Trainingen, bijeenkomsten, onderzoek en lesbrieven: een greep uit het bijgevoegde Uitvoeringsprogramma Vergroten digitale weerbaarheid, dat we samen met publieke en private partners in de stad, uitvoeren. We sturen het u ter informatie toe. Hiermee werken we de prioriteit uit de Veiligheidsagenda uit én komen we tegemoet aan de toezegging zoals opgenomen in de uitvoeringsbrief coalitieakkoord, planning op hoofdlijnen. Het is belangrijk maatregelen te nemen om de digitale weerbaarheid in de stad te vergroten. Dit stond in het coalitieakkoord en uw raad heeft daar financiën voor beschikbaar gesteld. Met dit uitvoeringsprogramma geven we tevens invulling aan de motie 393 die de burgemeester namens ons heeft overgenomen. Hiermee werken we óók aan de pijler weerbaarheid van bewoners en ondernemers uit de Visie digitale stad.

Vanzelfsprekend zorgen we daarnaast dat ook de gemeentelijke organisatie zelf digitaal weerbaar is. We hebben de basis op orde voor de eigen digitale systemen (hardware en software) en digitale informatievoorziening. Voorliggend uitvoeringsprogramma werken we de pijler bewoners en ondernemers uit. Over de aanpak van de weerbaarheid van de eigen organisatie en digitale informatievoorziening wordt uw raad separaat geïnformeerd in het jaarverslag Gegevensbescherming. Urgent probleem Digitale criminaliteit is een groeiend probleem. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek gaf 15% van de Nederlanders in 2022 aan dat ze de laatste twaalf maanden slachtoffer waren geweest van online criminaliteit. Dat gaat om 2,2 miljoen mensen (schadebedrag van online criminaliteit in 2021: 680 miljoen euro). Een indicatie van het CCV geeft aan dat het in Utrecht potentieel om ruim

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

1 februari 2024 12061979

47.000 inwoners gaat, die jaarlijks slachtoffer zijn van online criminaliteit en ander schadelijk onlinegedrag. De gevolgen hiervan kunnen verstrekkend zijn, variërend van financiële schade tot schending van de privacy en verstoring van de openbare orde. Inwoners en bedrijven lopen financiële en reputatie schade op en verliezen het vertrouwen in digitale diensten. Dit schaadt onze economie en het welzijn van onze inwoners en ondernemers. Uitvoeringsprogramma In het uitvoeringsprogramma werken we onze ambitie voor de jaren 2023 tot en met 2026 uit, waarbij we: • (potentiële) slachtoffers bewust en weerbaar maken tegen vormen van digitale criminaliteit en online normoverschrijdend gedrag; • (potentiële) plegers bewust maken van de risico’s en gevolgen van hun onlinegedrag voor zichzelf en de maatschappelijke impact die dat online gedrag kan hebben (en zo nodig opsporen en vervolgen); • een impuls geven aan de weerbaarheid van de stad met de stedelijke community voor cyberweerbaarheid; • ons voorbereiden op mogelijke cybercrises. Dit gaan we doen Met talrijke acties zetten we ons in voor de verschillende doelgroepen. We kunnen dit niet alleen; samen met maatschappelijke partners en andere instanties maken we Utrechtse inwoners, ondernemers en organisaties weerbaar in een gedigitaliseerde wereld.

We bieden ondersteuning, training en voorlichting, en helpen mee effectieve aanpakken te ontwikkelen voor kinderen, jongeren en hun ouders en inwoners met weinig digitale vaardigheden. Met de voorgestelde interventies vergroten we de digitale geletterdheid van kinderen en jongeren in een gedigitaliseerde wereld en verkleinen we daarmee hun kwetsbaarheid op internet of via sociale media. Daarnaast maken we hen bewust van hun online gedrag en voor (onbewust) daderschap en verlagen we daarmee de kans op ernstige gevolgen voor hun toekomst. Ook de doelgroep senioren nemen we mee in de kansen en risico’s van onze digitale samenleving. Tot slot richten we ons met trainingen en veiligheidsscans op mkb-ers en zzp-ers. De genoemde doelgroepen hebben een verhoogde kans op slachtofferschap, impact en schade. We maken plannen en ontwikkelen methodes om de digitale veiligheid in de Utrechtse wijken en buurten verder te versterken. We maken daarbij (ook) gebruik van bestaande, bewezen effectieve interventies. Zo hebben we een community van partners die meedenken over verbetering van de digitale weerbaarheid van hun eigen organisatie en die meedoen in oefeningen en hebben we een netwerk van 'digitale stadsmakers’ (vrijwilligers die in hun eigen buurt helpen door voorlichting te geven).

Als het gaat om de voorbereiding op cybercrisis, hebben we enerzijds aandacht voor de voorbereiding van de eigen gemeentelijke organisatie op aanvallen of digitale incidenten en crises. Anderzijds komen we tegemoet aan de behoefte om de rollen en verantwoordelijkheden van partners uit de community voor cyberweerbaarheid in relatie tot crisisbeheersing te verduidelijken en te beoefenen. Digitale criminaliteit is ook verweven met ondermijnende, georganiseerde misdaad. Daarom willen we dadergroepen in beeld krijgen om te (leren) zien welke en aanvullende interventies nodig zijn om deze (samen met onze partners) aan te pakken. Ook zoeken we verbinding met de andere ambities uit de veiligheidsagenda; digitale (on)veiligheid en online weerbaarheid spelen immers ook in andere

2/3

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

1 februari 2024 12061979

thema's, zoals openbare orde en maatschappelijke onrust, de aanpak van ondermijnende criminaliteit, bij de persoonsgerichte aanpakken, crisisbeheersing en de agenda tegen uitbuiting. In het uitvoeringsprogramma zijn heel concrete initiatieven en interacties opgenomen, maar ook meer abstracte. Het landschap van de digitale criminaliteit verandert immers zeer snel, we moeten en willen flexibel blijven. Zo kunnen we op de (middel)lange termijn ook inspelen op toekomstige ontwikkelingen. We gaan door met effectieve interventies en ontwikkelen nieuwe. De raad heeft in het coalitieakkoord budget beschikbaar gesteld voor deze investeringen. Daarmee dekken we enerzijds 1 fte aanvullend personeel. Anderzijds dekken we daarmee onder andere campagnes en campagnematerialen, trainingen en evenementen, kosten voor ondersteunende digitale platforms, onderzoek en inhoudelijke advisering t.b.v. kennis en expertise. Mocht er bij de integrale afweging bij de voorjaarsnota 2024 worden besloten tot heroverweging op dit onderdeel van de Veiligheidsagenda 2023-2026, dan heeft dat gevolgen voor de uitvoering van dit programma. We bouwen daarmee verder aan het fundament om Utrechtse inwoners en ondernemers bewust, weerbaar en veerkrachtig te maken in een gedigitaliseerde wereld. Al deze interventies verantwoorden we aan uw raad via de jaarlijkse voortgangsrapportage van de Veiligheidsagenda 2023-2026.

We werken daarbij volgens het Utrechtse sturingsmodel, Rijker Verantwoorden.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

3/3