Raadsbrief Peiling Personeelstekort Primair Onderwijs
Tekst van het document
Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl
Aan de gemeenteraad
Behandeld door Doorkiesnummer
B.C. Haberland 14030
Datum Kenmerk
13 december 2022 10723190
b.haberland@utrecht.nl
Onderwerp
Bijlage(n)
-
Beleidsveld
Peiling personeelstekorten primair onderwijs 1-10-2022 Onderwijs
Geachte leden van de raad, Een jaar geleden informeerden wij u over het personeelstekort in het primair onderwijs op basis van de peiling die het ministerie van OCW jaarlijks uitvoert op peildatum 1 oktober met een raadsbrief. In juni 2022 is toegezegd (22T61) u ook dit jaar in december te informeren over de meest recente peiling. In deze brief gaan we ook in op het speciaal onderwijs (22/T261) en informeren wij u over de wijze waarop wij uitvoering geven aan uw motie 22/M31 ‘Geef leraren voorrang op een woning’. Voor het complete beeld verwijzen wij u ook naar de brieven van 22 april 2022 en 1 november 2022 waarin wij uw raad informeren over de voortgang van Utrecht Leert en de uitvoering van moties die de aanpak van het personeelstekort in Utrecht ondersteunen. Op 13 december 2022 heeft het ministerie van OCW de uitkomsten van de peiling van 1 oktober 2022 gepubliceerd. Deze peiling is een kwantitatief onderzoek om de personeelstekorten in kaart te brengen. Utrecht en andere grote steden Het personeelstekort in het primair onderwijs in de steden Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Almere is afgelopen jaar verder toegenomen. In Rotterdam is voor het eerst sprake van een daling. In de stad Utrecht is het tekort aan leraren in het primair onderwijs gestegen van 7,3% in 2021 naar 10% in 2022. Het tekort in Utrecht is net als voorgaande jaren lager dan in dan de andere vier steden.
Van deze 10% is twee-derde een verborgen tekort, dat wil zeggen dat medewerkers extra werken of ander werk doen om te voorkomen dat lessen uitvallen. De omvang en duur van het personeelstekort is zorgelijk. Het trekt een wissel op scholen die elke dag korte termijn oplossingen moeten vinden om lessen doorgang te laten vinden. Op medewerkers die jarenlang te hard werken en niet toekomen aan hun eigen ontwikkeling. Dit is een risico voor de onderwijskansen van de kinderen. Utrecht en landelijk De peiling is voor de tweede maal landelijk uitgevoerd. Het tekort is in het westen van het land hoger, maar in het hele land is er sprake van een personeelstekort in het primair onderwijs. De tekorten in de regio rondom Utrecht zijn vergelijkbaar met die in de stad Utrecht. Landelijk is het tekort gestegen van
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
13 december 2022 10723190
8 % een jaar geleden naar 9,5% per 1 oktober 2022. In het speciaal (basis)onderwijs zijn de tekorten groter. Zowel in de grote steden als landelijk is het tekort in het speciaal basisonderwijs ruim 15%. De peiling laat zien dat het tekort voor een belangrijk deel wordt ingevuld door de inzet van zijinstromers, ambulante medewerkers en onbevoegden. De inzet van onbevoegden behoeft enige nuancering. De schoolbesturen in Utrecht geven aan dat het hier gaat om verhoogde inzet van onderwijsondersteunend personeel naast de leerkracht, en van bijna afgestudeerden die binnen afzienbare tijd hun onderwijsbevoegdheid zullen halen. Wijken Het personeelstekort is niet gelijk verdeeld over de wijken, en de verdeling kan van jaar tot jaar sterk verschillen. In onderstaande grafiek ziet u het percentage personeelstekort in het primair onderwijs op de peildatum 1 oktober in de jaren 2020, 2021 en 2022 in de verschillende wijken in Utrecht. Omdat sommige wijken maar weinig scholen tellen kan een verschuiving van enkele fte’s al tot zeer grote verschuivingen in percentages leiden (bijvoorbeeld Binnenstad). Er zijn wijken waar goede leraren hard nodig zijn en waar het tekort hardnekkig hoog is (Overvecht, Noordwest), maar er zijn ook wijken waar goede leraren hard nodig zijn en de tekorten significant lager zijn dan het gemiddelde, (Zuid, Zuidwest).
Personeelstekort per wijk
M
he
Ri
ee rn
jn
t
Vl
eu t
en -
de
sc
w es id
Bi
Le id
id
Zu
nn
en
Zu
st ad
st Oo
t or
do
os
t No
er ve ch
Ov
es dw
No
or
W
es t
t
20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0
2020
2021
2022
Bron: peiling personeelstekorten primair onderwijs
Effect Utrecht Leert Met Utrecht Leert hebben we een integrale samenwerking op het gebied van het toekomstbestendig opleiden en behouden van onderwijspersoneel in PO, VO, MBO samen met de opleidingen in UU, HBO en MBO. De samenwerking tussen het ministerie van OCW, schoolbesturen en gemeenten in het convenant PO maakt het mogelijk in het PO extra te investeren. We investeren al meerdere jaren specifiek in de begeleiding van startende leraren en zijinstromers in het primair onderwijs, en hebben daarbij de focus gelegd op de scholen waar dit het meest van toegevoegde waarde is. Dat betekent dat schoolbesturen al sinds de start van de aanpak voorrang geven aan scholen met een groot personeelstekort, scholen met een populatie waar goede leraren veel waarde toevoegen. Maar ook aan scholen die ruimte hebben voor het opleiden en begeleiden van nieuw onderwijstalent. Daarmee voegen zij waarde toe voor andere scholen. We erkennen dat de
2/4
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
13 december 2022 10723190
scholen met een uitdagende populatie extra moeten investeren om goede medewerkers te vinden en te behouden. En we zien dat die investering een positief effect heeft, maar nog niet genoeg. Goede schoolleiders zijn daarin belangrijk. Daarom leiden we ook aankomend managementtalent op. In 2021-2022 hebben 37 leerkrachten een opleiding middenmanagement met succes afgerond. In 2019 was er nog nauwelijks sprake van zij-instromers in het primair onderwijs. Intussen is het aannemen van zijinstromers voor steeds meer scholen gebruikelijk en zijn er in schooljaar 2021-2022 78 zijinstromers aangenomen. De uitval is met 9% relatief laag. De begeleiding van aankomend onderwijstalent in de scholen is goed georganiseerd; 78 scholen hebben een of meerdere getrainde medewerkers die opleiding en begeleiding in school verzorgen. Scholen die ervaring opdoen met het anders organiseren van onderwijs delen hun kennis en ervaring met andere scholen door middel van werkbezoeken, en filmpjes en artikelen op de website van Utrecht Leert. Met het project Onderwijsambassadeurs bieden we scholen de kans om een dag per week een professional uit een andere sector in de school te halen. Per jaar starten tenminste 12 onderwijsambassadeurs op een school in het primair onderwijs en dit aantal zal de komende jaren groeien.
Een zorgvuldige matching brengt nieuwe uitwisseling van kennis en ervaring in de school en ontlast de leerkracht. Speciaal onderwijs De schoolbesturen hebben aangegeven dat zij behoefte hebben aan meer focus op een aanpak van de personeelstekorten in het speciaal onderwijs. Ook uw raad heeft gevraagd om specifiek aandacht te hebben voor het personeelstekort in het speciaal onderwijs (22/T261). Hierover heeft in oktober een sessie plaatsgevonden met alle scholen voor speciaal onderwijs in Utrecht. De inzichten uit deze sessie vertalen we de komende maanden samen met de schoolbesturen en het ministerie van OCW naar meer aandacht voor het speciaal onderwijs in de uitvoering van de aanpak. Met de kennis en ervaring binnen Utrecht Leert kunnen we hierop versneld maatregelen inzetten. Over de concrete stappen die hieruit volgen in 2023 houden we u op de hoogte. Geef leraren voorrang op een woning (22/M31) Via motie 22/M31 heeft u het college opgedragen alles in het werk te stellen om er zo snel mogelijk voor te zorgen dat middenhuur en koopwoningen aan onmisbare maatschappelijke beroepen kunnen worden toegewezen, zoals leraren. Deze motie heeft vervolgens een plek gekregen in het coalitieakkoord waarin is aangeven dat in samenwerking met maatschappelijke partners een pilot voorrang beroepsgroepen wordt gestart.
Vooruitlopend op voorstellen over beroepsvoorrang die in samenhang met de actualisatie van de Huisvestingsverordening worden voorbereid hebben we al een duidelijke stap gezet om een pilot aan te wijzen en deze komende periode uit te werken. Onderstaande pilot richt zich op middenhuur en is daarmee aanvullend op de mogelijkheden die we binnen de sociale huur al hebben. Op 25 mei jl. informeerden wij u over de ter visie legging van het Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex (Fase 2 en 3). Inmiddels is dit plan vastgesteld en hebben we ook meerdere vervolggesprekken met het Rijksvastgoedbedrijf (eigenaar van de grond) achter de rug. Voor het woonprogramma (ca. 100 woningen) willen we uitgaan van 100% middenhuur en kijken we samen met het Rijksvastgoedbedrijf naar de mogelijkheden om hier een plek te bieden voor een wooncoöperatie voor maatschappelijke beroepen, zoals het onderwijs. Het college heeft deze locatie daarom als pilotlocatie aangewezen. Door deze aanwijzing kunnen we aan de hand van een concreet project verder onderzoeken welke keuzen er gemaakt moeten worden voor de actualisatie van de Huisvestingsverordening. Parallel hieraan (en in samenhang) zal het Rijksvastgoedbedrijf de
3/4
Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk
13 december 2022 10723190
komende periode de aanbesteding verder voor gaan bereiden. In het derde kwartaal van volgend jaar neemt zij een definitief besluit over de invulling en kunnen we u nader informeren. Omgaan met personeelstekorten Utrecht is een groeiende stad. We verwachten dan ook een toename in het aantal leerlingen en een toename in de vraag naar onderwijspersoneel. Het duurt jaren om onderwijstalent op te leiden. Dat betekent dat we de lange termijn niet uit het oog mogen verliezen. Maar ook dat we ons zorgen maken over de belastbaarheid van het huidige onderwijspersoneel. De werkdruk van onderwijspersoneel is onverminderd hoog. Het personeelstekort betreft niet bovendien alleen het onderwijs; ook in verwante sectoren zoals zorg en kinderopvang zijn grote personeelstekorten. Met elkaar concurreren om het schaarse personeel lost het tekort niet op. De schoolbesturen en gemeenten van de G4 en Almere zijn met het ministerie van OCW in gesprek over omgaan met personeelstekorten. De ministers Wiersma en Dijkgraaf hebben in oktober aangegeven te willen spreken met de Tweede kamer over de dilemma’s die het aanhoudende personeelstekort in het onderwijs oproept.
Dilemma’s zoals: Hoeveel inzet van anders bevoegden in de klas vinden we acceptabel? Hoe zwaar moeten de toelatingseisen van lerarenopleidingen zijn? Welke ruimte is er om onderwijs anders te organiseren? De wethouders van de G4 gaan daarover ook rechtstreeks met de ministers in gesprek op 25 januari 2023. Tot slot Het personeelstekort in het onderwijs baart ons zorgen en het aanpakken hiervan heeft voor ons prioriteit. De aanpak van Utrecht Leert werpt zijn vruchten af en we blijven inzetten door samen opleiden en begeleiden van nieuw onderwijspersoneel, met aandacht voor ervaren personeel in het onderwijs, door een aantrekkelijke werkomgeving te bieden met een professioneel werkklimaat en ruimte voor ontwikkeling, door waar ruimte is het onderwijs anders te organiseren. We versnellen de inzet van maatregelen om het personeelstekort in het speciaal onderwijs terug te dringen. We ontwikkelen de mogelijkheid om tegen gereduceerd tarief een beperkt aantal parkeervergunningen voor scholen beschikbaar te stellen. Daarnaast gaan we met uw raad en de onderwijsbesturen op verschillende momenten samen in gesprek, bijvoorbeeld in het toewerken naar een nieuwe UOA werkagenda. Dit zijn momenten waarop we voor de korte en middellange termijn bekijken of we aanvullende oplossingen kunnen ontwerpen die nog geen onderdeel uitmaken van onze aanpak.
De impact van deze aanpak is een zaak van lange adem. De gemeente voert samen met de schoolbesturen en de andere steden de lobby bij het Rijk voor een structurele, integrale lange-termijn aanpak. Geïnspireerd door de vraag: welk onderwijs willen wij voor onze kinderen in de toekomst? U bent van harte welkom om te zien wat er gebeurt op Utrecht Leert en om aan te sluiten bij een van de activiteiten in de agenda. We hopen u voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. de secretaris,
de burgemeester,
4/4