Quickscan HIA initiatiefnemer
Tekst van het document
Quickscan Heritage Impact Assessment Steck
22 november 2021
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Inhoud
2
1
Initiatief voor ontwikkeling
2
Methode en aanpak
3
Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies
4
Nulsituatie
5
Quickscan beoordeling
6
Aanbevelingen: go/no go
1
Iniatief voor ontwikkeling Van multifunctionele retaillocatie naar functiemix. Steck als proeftuin voor groenmakers, als aanjager van stadse vergroening, midden in de Hollandse Waterlinies.
maarten.lenis@arnhem.nl
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Fort aan de Ruigenhoekse dijk
Ligging • Noordrand van Utrecht. • Aan de Gageldijk naast de NRU. • Tussen Overvecht en Park Ruigenhoek. • Omgeven door rijke historie van Middeleeuwse slagenlandschap en de Hollandse Waterlinie met haar historische forten.
Park Ruigenhoek
A27
Gag
eld
ijk e
nN
RU
Overvecht noordrand van Utrecht
4
Fort Blauwkapel
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
5
Ambitie
Schetsontwerp
• Productief park als bruisende groene omgeving en ontmoetingsplek, waar altijd wat te doen, te zien en te leren is. • Groene schakel tussen stad en land met recreatieve routes. • Een park in aansluiting op de structuur van het historische slagenlandschap. • Van multifunctionele retaillocatie naar functiemix van winkelen, ondernemen, ontmoeten, leren en reflecteren. • Nieuwe gebouwen met respect voor de historische “verboden kringen” van de linie.
• Nieuw multifunctioneel gebouw (tuincentrum van de toekomst). • Kleinere houten gebouwen met functies, zoals: » horecaconcept en groot buitenterras » hotel: modulair met basis van groene lofts » cultuur en sport • Herstellen van zichtlijnen. • Herstellen karakteristieke slotenpatroon en verkaveling. • Toevoegen beplanting. • Bij nieuwe NRU: eventueel herstel groene houten huis.
Restaurant 1000m2 Hotel 3 lagen 4500m2
Kwekerij 500m2
Sport 1000m2
Tuincentrum 15000m2
totaal ca. 19.000 m2 gebouwd oppervlak + ca. 13.500 m2 parkeerplaats totaal ca. 32.500 m2 verhard oppervlak Schetsontwerp Flux landscape architecture
2
Methode en aanpak De aanpak bestaat uit een Quickscan als vroegtijdige en globale toetsing van de effecten van de belangrijkste elementen van het schetsontwerp op de kernkwaliteiten van de Hollandse Waterlinie.
maarten.lenis@arnhem.nl
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Heritage Impact Assessment • Wat: effectenbeoordeling op integriteit en authenticiteit. • Doel: in beeld brengen op transparante en navolgbare wijze van de effecten op de uitzonderlijke universele waarden (OUV) van de Hollandse Waterlinies. • Resultaat: » gedegen en onderbouwde afweging in de besluitvorming; » aanbevelingen om nadelige gevolgen voor de Hollandse Waterlinies te vermijden, elimineren of minimaliseren; » opzoek naar meerwaarde voor de linie. 7
3 stappen: 1. analyse kernkwaliteiten 2. boordeling van het initiatief 3. aanbevelingen Beoordelingstabel:
Verklaring ‘effecten’ gebruikt in beoordeling.
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Quickscan • Wat: globale effectenbeoordeling op integriteit en authenticiteit. • Doel: door vroegtijdig in het planproces een Quickscan op de kernkwaliteiten van de Hollandse Waterlinie uit te voeren, kan getoetst worden op de belangrijkste elementen van het schetsontwerp. • Resultaat: eventuele negatieve effecten kunnen vroegtijdig gemitigeerd of verholpen worden in het verdere ontwerpproces.
8
3 stappen: 1. analyse kernkwaliteiten 2. boordeling van het initiatief 3. aanbevelingen
3
Hollandse Waterlinies De Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie vormen sinds juni 2021 samen de Hollandse Waterlinies. De Hollandse Waterlinies zijn vastgelegd in kernkwaliteiten die het werelderfgoed vormgeven.
maarten.lenis@arnhem.nl
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
De Hollandse Waterlinies • Een buitengewoon voorbeeld van een Europees verdedigingssysteem van de moderne tijd dat intact is gebleven. • Een ingenieus systeem van militaire verdediging door inundatie, dat gebruik maakt van eigenschappen en elementen van het aanwezige landschap. • Uniek in de Europese architectuurgeschiedenis. • Een illustratie van Nederlandse inventiviteit in land- en waterbeheersing.
10
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Kernkwaliteiten
NATIONAAL REDUIT VEILIG
VEILIG BINNEN ONVEILIG BUITEN
ONVEILIG
STRATEGISCH LANDSCHAP
» Hoofdverdedigingslijn » Komkeringen » Inundatiekommen » Accessen » Onbebouwde verboden kringen » Houten huizen
11
WATERSTAATKUNDIGE WERKEN
» Dijken en kaden » Waterwegen en inundatiekanalen » Inundatiesluizen » Ondersteunende waterwerken
MILITAIRE VERSTERKINGEN
» Vestingen » Forten, werken en batterijen » Groepsschuilplaatsen » Kazematten » Andere militaire objecten
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Militaire versterkingen • Niet aanwezig in het plangebied. • Het plangebied ligt in de nabijheid van Fort Blauwkapel en Fort op de Ruigenhoekse dijk. • Er staan diverse militaire werken rondom het plangebied, zoals kazematten.
Property Attentiezone Fort Gebouwen op fort Groen op fort Overige militaire werken Plangebied Fort Blauwkapel
12
Fort op de Ruigenhoekse dijk
Militaire werken: kazematten
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Waterstaatkundige werken attributen: • Het plangebied ligt in het inundatieveld van 1940. • Het plangebied ligt aan de inundatiekade Gageldijk.
Property Attentiezone Aangelegd water Dijken en kaden Sluis Inundatieveld Plangebied
Inundatiekanaal de Klopvaart
13
Dijk (poldergrens)
Inundatiepolder
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Strategisch landschap
Property Attentiezone Hoofdverdedigingslijn
attributen: • Het plangebied ligt in de verboden kringen 300m en 600m rondom Fort Blauwkapel. • Het plangebied ligt in de veenpolder Ruigenhoekse polder, noordelijk deel. • Het plangebied ligt in inundatiekom iv benoorden de lek. • Het plangebied ligt aan de hoofdverdedigingslijn WO II (1940)
Acces Komkering Houten huis Verboden kringen 300, 600 & 1000 meter Plangebied Hoofdverdedigingslijn
14
Acces
Open landschap (verboden kring)
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
15
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Houten woning • Geen monument, wel onderdeel van het militair erfgoed. • Indien plannen voor de NRU niet doorgaan, blijft het staan.
16
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
De Kringenwet (kwaliteitsgids Provincie Utrecht)
https://www.provincie-utrecht.nl/sites/default/files/2020-03/kwaliteitsgid_waterlinies_12-07-2011.pdf “In 1853 werd een nieuwe Kringenwet van kracht om de vrije schootsvelden rond de forten veilig te stellen. Rond ieder fort lagen drie concentrische ringen waarvoor strenge bouwvoorschriften golden. Binnen de eerste ring, op een maximale afstand tot driehonderd meter van de fortgrens, mocht alleen in hout worden gebouwd, zodat de obstakels in alarmsituaties snel konden worden gesloopt of desnoods platgebrand. In de middelste ring (tot zeshonderd meter) mochten alleen bepaalde delen (onderbouw, schoorsteen) in steen worden gebouwd. In de buitenste kring, tot duizend meter, mochten alle obstakels - gebouwen, bomen etc. - in tijd van oorlog zonder meer geruimd worden.”
17
4
Nulsituatie Veranderingen worden bekeken in vergelijking met de nulsituatie. Dit is de huidige situatie, waarbij terug wordt gekeken naar het moment van inschrijving op de voorlopige lijst als Werelderfgoed.
maarten.lenis@arnhem.nl
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Het landschap rondom het plangebied • Een open en weids, agrarisch landschap met een nat karakter. • Lange, smalle strokenverkaveling met grasland en daartussen sloten. • Plassen en petgaten met daaromheen meer beslotenheid door (broek)bossen. • Bewoning in lange rechte linten, vanwaaruit de opstrekkende ontginning van het veenlandschap is begonnen.
Open, weids, agrararisch landschap met nat karakter
Plassen en besloten (broek)bos
Noorderpark Ruigenhoek
Ontwikkelingen Golfbaan Ruigenhoek
• Aanleg Noorderpark Ruigenhoek. • Ontwikkelingen rondom Golfbaan Ruigenhoek. 19
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Het plangebied • Groot ‘verhard’ oppervlak (incl. asfalt, totaal ca. 35.000 m2). • Afgesloten van de omgeving. • Ontoegankelijk. • Het Linielandschap is niet beleefbaar. • Een groot deel van het huidige tuincentrum ligt in de eerste verboden kring van Fort Blauwkapel.
20
Groot verhard oppervlak voor het tuincentrum
Zicht op de zijkant van het tuincentrum.
Plangebied deels afgesloten van de omgeving
Plangebied ontoegangkelijk vanaf park Ruigenhoek
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Tijdlijn
21
1850
1873
1914
1948
1970
1981
1988
1999
2010
nu
• Sinds 2011 staat de linie op de voorlopige lijst als werelderfgoed
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Intentie herontwikkeling Gageldijk 3 • Convenant uit 1997 t.a.v. overdracht grond voor de aanleg van het Noorderpark: 30.000 m2 bebouwing en 5000 m2 buitenverkoop. • Bestemmingsplan (roze): ca. 35.000m2 voor detailhandel - tuincentrum. • Veel mogelijk, maar bestemmingsplanwijziging nodig voor andere functies.
bestemming wonen
bestemming detailhandel tuincentrum
1999 22
2010
Bestemmingsplan
5
Quickscan beoordeling Met de Quickscan wordt de kansrijkheid van de plannen in relatie tot de kernkwaliteiten van de Linie onderzocht. Met de uitkomsten kan bepaald worden of de vervolgstap voor de uitvoering van een complete HIA gewenst is.
maarten.lenis@arnhem.nl
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Strategisch landschap Integriteit • Bebouwing in de verboden kringen. • Bebouwing in de oorspronkelijk open Ruigenhoekse polder en inundatiekom.
Hotel
3 lagen 4500m2
Restaur ant
1000m2
Kwekeri 500m2 j
Tuin
centr
um
Property Attentiezone Hoofdverdedigingslijn Acces Komkering Houten huis Verboden kringen 300, 600 & 1000 meter Plangebied
24
1500
0m2
Sport 1000m2
Authenticiteit • Het landschap wordt versterkt met: » zichtlijnen voor open beleving; » toegankelijk maken van landschap; » versterken van het groene karakter. • De beleving van de verboden kringen wordt versterkt met: » nieuwe bebouwing met materialisering passend bij het liniekarakter: hout, glas..; » opener karakter. • Dilemma: volgens bestemmingsplan is een groter tuincentum al vergund, maar UNESCO kijkt naar feitelijke situatie bij inschrijving.
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Inzoom: bebouwing • Huidig totaal bebouwd opperlvak: ca. 11.000 m2. • Nieuw totaal bebouwd opperlvak: ca. 19.000 m2. • Huidig bebouwd in 1e kring: ca. 7.120 m2. • Nieuw bebouwd in 1e kring: ca. 3.080 m2.
halvering van bebouwd oppervlak in 1e kring
• Huidig bebouwd in 2e kring: ca. 3.880 m2. • Nieuw bebouwd in 2e kring: ca. 15.920 m2.
nieuwe bebouwing
huidig bebouwd oppervlak nieuwe parkeerplaats vergund volgens bestemmingsplan
25
• Huidige bebouwing heeft een slechte kwaliteit. • Nieuwe bebouwing zorgt voor een kwaliteitsslag.
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Waterstaatkundige werken Integriteit
• Bebouwing in het natte inundatieveld. • Herstellen van een deel van het oorspronkelijke slotenpatroon met nieuwe sloten. Authenticiteit
Hotel
3 lagen 4500m2
Restaur ant
1000m2
Kwekeri 500m2 j
Tuin
centr
um
Property Attentiezone Aangelegd water Dijken en kaden Sluis Inundatieveld Plangebied
26
1500
0m2
Sport 1000m2
• Versterken van de beleving van het natte karakter van het inundatieveld.
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Militaire versterkingen • Er is geen invloed van het schetsontwerp op militaire versterkingen.
Hotel
3 lagen 4500m2
Restaur ant
1000m2
Kwekeri 500m2 j
Tuin
centr
um
Property Attentiezone Fort Gebouwen op fort Groen op fort Overige militaire werken Plangebied
27
1500
0m2
Sport 1000m2
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Conclusie Integriteit
• Het bebouwd oppervlak neemt significant af in de 1e verboden kring. Dit bebouwingsoppervlak verschuift naar de tweede kring en er wordt extra bebouwing toegevoegd. • Het oorspronkelijke inundatie landschap wordt deels herstelt door het terugbrengen van het verkavelings- en slotenpatroon. Authenticiteit
• De nieuwe bebouwing wordt passend bij het liniekarakter vormgegeven; robuust, ingetogen en met gebruik van materialen als hout en glas. • De beleving van het Linielandschap wordt versterkt door: » doorzichten en zichtlijnen voor open beleving; » herstel van het verkavelings- en slotenpatroon; » versterking van het groene karakter; » toegankelijk door de toevoeging van recreatieve routes. 28
6
Aanbevelingen go/no go In het proces van Quickscan naar de volledige Heritage Impact Assessment is afgesproken een go/ no go moment in te bebouwen. Hier horen aanbevelingen bij om het ontwerp verder te brengen. Bij een ‘go’ kan het ontwerp verder uitgewerkt worden. Dit plan moet vervolgens opnieuw maarten.lenis@arnhem.nl beoordeeld worden in een volledige HIA.
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Aanbevelingen go/ no go (1) Op basis van deze QuickScan kunnen we zeggen dat de beoogde ontwikkeling een grote kans biedt voor het verbeteren en versterken van de kernkwaliteiten van het Linielandschap. Onze inschatting is dat de Werelderfgoedwaarde niet significant aangetast wordt. Wij adviseren, op basis van de uitkomsten van de Quickscan, een vervolg te geven aan dit plan, met in achtneming van de hieronder staande punten over het ontwerp en vervolgproces. Voor de verdere uitwerking van het ontwerp met betrekking tot de Hollandse Waterlinies, adviseren wij:
• Ontzie de eerste kring zo veel mogelijk van bebouwing. Maak bebouwing zo transparant mogelijk en zorg voor open en lichte constructies van gebouwen. Pas dit specifiek toe bij belangrijke doorzichten. Zorg dat de vormgeving van de nieuwe objecten een eigen karakter hebben, wat niet concurreert met ‘zware’ militaire objecten. • Sluit bij de inrichting aan op het materiaalgebruik van de linie: robuust, met hout en ingetogen. • Blijf met hoofdbebouwing op voldoende afstand van de hoofdverdedigingslijn, zoals al in het huidige ontwerp verwerkt. Sluit met overige gebouwen aan bij de maat en schaal van het landschap en zorg ervoor dat de korrelgrootte van bebouwing ondergeschikt blijft aan het landschap. 30
Land-id | Quickscan HIA Steck | 22 november 2021 |
Aanbevelingen go/ no go (2) • Zet meer in op zichtlijnen en doorzichten naar het achterliggende landschap. Stem de positie van de nieuwe gebouwen af op de doorzichten en zet op strategische plekken beplanting in om het groene karakter te versterken, zichtlijnen te begeleiden en diepte te creëren. • Benadruk met waterpartijen de lengterichting van de verkaveling. Maak waterpartijen die hier haaks op liggen ondergeschikt in vormgeving. • Zet in op het landschappelijke, groene karakter van het gebied, ook ter plaatse van de entree en parkeerplaats, om de relatie tussen de hoofdverdigingslijn en innundatielandschap te versterken. • Zet in op het vertellen van het verhaal van het Linielandschap, bijvoorbeeld met informatiepunten en recreatieve routes.
31
Voor het vervolgproces van het ontwerp met betrekking tot de Hollandse Waterlinies, adviseren wij: • Heb aandacht voor cumulatie in het vervolgproces in overleg met betrokken overheden. Kijk naar andere lopende projecten in de directe omgeving en anticipeer hierop in de verdere planvorming. • Beoordeel de impact van het definitieve ontwerp op de kernkwaliteiten van het Hollandse Waterlinielandschap in een volledige Heritage Impact Assessment. De exacte beoordeling hangt af van de verdere uitwerking van het ontwerp.
Colofon Deze Quickscan is uitgevoerd in opdracht van Overvecht Vastgoed, in samenwerking met Flux landscape architecture. Deze presentatie is voor intern gebruik. Aan de presentatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Land-id Kantoorgebouw De Enk Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem
22 november 2021
www.land-id.nl