Propositie NGF Schaalsprong OV en verstedelijking MRU.pdf

20

VERTROUWELIJK de Utrechtse regio momenteel jaarlijks zo’n 1,45 miljard uitgegeven aan publieke & private R&D investeringen. Utrecht onderscheidt zich hierbij van andere regio’s door een sterke nadruk op publieke R&D (Economisch Beeld Utrecht+, 2020). De private R&D kracht van Utrecht is echter groeiend. Dit komt tot uiting op brandpunt Utrecht Science Park waar tot aan 2030 een verdubbeling verwacht wordt van het aantal (R&D en innovatie gerelateerde) banen bij bedrijven (Buck Consultants International, 2019). Onderzoek van o.a. Rathenau (2014) en Mazzucato (2019) wijst op een multiplier van 7,7 voor publieke R&D en 2,3 voor private R&D. Publieke R&D investeringen zijn vaak missie gedreven en worden uitgebreider benut doordat deze open toegankelijk zijn. Dit gaat bij uitstek op voor de Utrechtse regio waar de publieke kenniscomponent zeer sterk aanwezig is en R&D investeringen vooral ingezet worden om bij te dragen aan de brede welvaart. Hier ligt een kans voor zowel Utrecht als Nederland om de groeipotentie verder te verzilveren. Deze groei wordt zowel binnen de regio als in overige delen van Nederland gerealiseerd. Utrecht vormt namelijk een economische spilfunctie voor Nederland. De regio is netto exporteur van dienstenen kennis aan bedrijven en organisaties elders in Nederland (Economisch Beeld Utrecht+, 2020).

Deze kennisrelaties manifesteren zich in samenwerkingsverbanden zowel binnen de regio (o.a. ROM Regio Utrecht, Health Hub Utrecht) als daar buiten (o.a. RegMed XB, ARC-CBBC regiodeals met Zuid-Holland, FoodValley). Grote internationaal opererende bedrijven als Philips, Genmab, Danone Nutricia en Merus Biopharmaceuticals, maar ook chemiereuzen als AkzoNobel, Nouryon en Shell maken gebruik van en dragen bij aan de kennis die ontwikkeld wordt op het Utrecht Science Park. Zo werkt Genmab samen met het Hubrecht instituut aan een gerobotiseerde PCR test machine en verkennen de voorgenoemde chemiebedrijven binnen het nationale onderzoekscentrum ARC-CBBC op wat voor manier het broeikasgas CO2 te gebruiken is als hernieuwbare grondstof. Bijkomend voordeel voor deze bedrijven is de toegang tot de enorme talentenpool van meer dan 50.000 studenten op het USP. Om deze drijvers van innovatie te verzilveren zijn vanuit deze Utrechtse regio ook proposities ingediend op de thema’s innovatie en R&D en kennisontwikkeling. Deze proposities op gebied van o.a. regeneratieve geneeskunde en e-health kunnen bijdragen aan een hoger groeipad en bijdrage van Utrecht aan het BBP dan hiervoor berekend. Door bereikbaarheidsproblemen zijn grenzen aan de groei van dit sterke innovatiecluster echter in zicht, terwijl de interesse in USP versnelt (Buck Consultants International, 2019).

Partijen (kennisinstellingen, privaat, overheden) bereiden zich voor op een schaalsprong en op het nadrukkelijk ruimtelijk betrekken en programmeren van omliggende gebieden bij de clustervorming en versterking van waardeketens (o.a. meer mogelijkheden voor productie, gelieerde dienstverlening, medische congressen, private R&D en doorgroei voor scale ups). Het USP trekt werknemers vanuit het hele land, met name uit de Randstad en steden als Arnhem en Den Bosch. Deze zijn zeer gebaat bij een snellere verbinding via Lunetten Koningsweg. Op regionaal niveau wordt het USP beter verbonden met plaatsen zoals De Bilt (USP Bilthoven), Zeist, Amersfoort, Nieuwegein en een nieuw te ontwikkelen A12 zone, maar ook met Houten en Bunnik. De lightrail verbindingen leiden ertoe dat de beweging van meer private investeringen en regionalisering van USP versneld wordt. Dat stimuleert en versterkt de groei van private investeringen. Worden deze niet gerealiseerd, dan stagneert de groei bij 4000 extra science gerelateerde arbeidsplaatsen.

Box: Kennis en innovatie ecosysteem Utrecht De regio Utrecht scoort hoog als het gaat om concurrentiekracht, o.a. door de concentratie van kennisinstellingen en hoogopgeleide beroepsbevolking: we staan sinds 2010 in de top 3 van de Europese ranglijst van sterke regio's. Regionale onderzoeksorganisaties tekenen voor 15% van de Europese onderzoeksgelden die aan Nederlandse organisaties worden uitgekeerd. Inclusief economische partners Gooi & Vechtstreek en Foodvalley is de regio goed voor 12% van het BBP. Ze vormt zowel voor personen- als goederenvervoer de draaischijf van Nederland. In 2017 bedroegen de publieke en private investeringen in de regio Utrecht ca 1,45 miljard euro waarbij – naast investeringen in infrastructuur - het zowel om publieke partijen (zoals het RIVM) als private partijen ging (zoals Merus en Genmab). Het brandpunt van deze investeringen is het Utrecht Science Park. Utrecht heeft met UtrechtInc, dat in de top tien business incubators in de wereld staat

21

VERTROUWELIJK (UBI global, 2019), een sterke basis voor de verdere ontwikkeling van het start-up ecosysteem. Gezondheid, vanuit het perspectief van enerzijds preventie en anderzijds geneeskunde vormt de kern van dit innovatie-ecosysteem dat zich uitstrekt over de as Utrecht-Amersfoort-Wageningen. Liefst 22% van alle studenten op gebied van bio-, medische, voedings- en agrarische technologie, geneeskunde en zorg wordt opgeleid aan de UU en WUR. De regio huisvest, naast het kenniscluster op het USP, een bovengemiddeld omvangrijk cluster van ingenieursbureaus met wereldwijde impact op de kwaliteit, gezondheid en veiligheid van de leefomgeving. Rondom bedrijven als Sweco, Royal HaskoningDHV en Arcadis opereert een groeiend cluster van gespecialiseerde IT-bedrijven dat software levert voor geavanceerde gebiedsmodellering. Publiek-private samenwerkingsverbanden brengen geo- en gezondsheidsdata bij elkaar, zoals de publieke datahub voor gezond stedelijk leven. Het Utrecht Science Park (USP), het grootste sciencepark van Nederland, heeft de afgelopen jaren een grote groei doorgemaakt in bedrijven, banen en studenten. Zo is de groei van de private werkgelegenheid gerelateerd aan USP fors versneld de laatste jaren (groei van 25% tussen 2014 en 2018) en is de potentie daarvan tot 2030 zeker een verdubbeling (Buck, 2019).

Van de ruim 27.000 werknemers is meer dan 90% verbonden aan de kennis-en zorginstellingen. Dit maakt het gebied ook internationaal een unieke kennisconcentratie en dit leidt tot een aanzienlijke magneetwerking voor R&D bedrijven en andere instellingen, zoals het geheel nieuwe ziekenhuis Prinses Maxima voor Kinderoncologie dat nu al tot de top van de wereld behoort. Anderzijds zijn de meer dan 50.000 studenten op het USP een pool van talent die een grote meerwaarde is bij de vestiging van bedrijven.

2. Overige effecten De economische groei die de lightrail verbindingen genereren als gevolg van nabijheid, reistijdwinst, agglomeratievoordelen en innovatiekracht zoals hierboven omschreven, levert een aantal maatschappelijke en duurzame effecten op. Deze propositie levert een bijdrage aan de klimaatdoelstellingen. Vermindering van CO2 uitstoot door een sterke toename van minder vervuilende verplaatsingen (lopen, fiets, OV), en door een duurzame vorm van verstedelijking (lager energiegebruik, kortere verplaatsingen). Een ander effect is de verbetering van leefbaarheid en gezondheid in de vorm van het versterken van groen, meer ruimte voor ontmoeting, een groter aandeel van gezonde vormen van reizen (lopen en fiets), en beperking van luchtvervuiling en geluidsoverlast. Een goede toegankelijkheid op de woningmarkt - en daarmee op de arbeidsmarkt - voor brede bevolkingsgroepen is hierbij een cruciale randvoorwaarde. Deze kan worden gerealiseerd doordat lightrail Utrecht-Zuid de bouw van een groot aantal woningen mogelijk maakt, met minimaal 50% betaalbare huur/koop. Verder neemt de gezondheidswinst toe door meer beweging, een gezonde verstedelijking met veel ruimte voor groen en snelle toegang voor voetgangers en fietsers tot het landelijk gebied.

22

VERTROUWELIJK

V.

Bijlagen Aan de huidige propositie ligt een groot aantal studies ten grondslag. De meest recente en relevante studies zijn aan deze propositie toegevoegd. 1. Maatschappelijke businesscase Wiel met Spaken - Gemeente Utrecht en G4 - Eindrapportage versie 15 juli 2020 (bijgevoegd) 2. OV-toekomstbeeld midden NL bestuursnotitie Definitief (digitale verspreiding)

https://www.utrecht10.nl/media/filer_public/fb/ca/fbcaa0e5-b7d9-43bd-aca8261696d98b25/20190617_ov-toekomstbeeld_midden_nl_hoofdrapport.pdf 3. Samenvatting Quick Scan HOV Zuidlob https://programma-uned.nl/relevante+documenten/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1820682 4. Achtergrondrapportage HOV Zuidlob https://programma-uned.nl/relevante+documenten/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1820679 5. Utrecht Nabij: ontwikkelperspectief verstedelijking en bereikbaarheid Metropoolregio Utrecht 2040, met een doorkijk naar 2050. https://www.programma-uned.nl/relevante+documenten/default.aspx 6. Mobiliteitsplan 2040 Utrecht (versie inspraak)

Bijlage 1 Mobiliteitsplan 2040.pdf (ibabs.eu) 7. Portfolio ondertekende USP partners (bijgevoegd) Achtergrondrapportages over kostenramingen zijn bij provincie en gemeente Utrecht op te vragen.

.

23