Programmabegroting 2024
Tekst van het document
Financiën Stedelijke omgeving x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
119.919
96.676
211.316
141.761
108.145
98.631
Lasten
126.937
98.851
213.460
142.355
104.759
103.016
Saldo Baten en Lasten
-7.018
-2.175
-2.145
-593
3.386
-4.385
Onttrekking reserves
57.384
25.716
17.441
15.582
11.451
10.721
Toevoeging reserves
25.712
15.583
14.423
13.161
8.446
5.846
Saldo onttrekkingen en
31.672
10.132
3.018
2.421
3.005
4.875
24.655
7.958
873
1.828
6.391
490
toevoegingen reserves Totaal
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
114.295
I
114.295
I
-2.047
I
1.799
S/I
-1.662
S
1.643
I
-5.009
I
2.121
I
Baten Grondexploitaties: Meerjarige raming van de baten (cashflow) uit de actualisatie van de grondexploitaties conform MPR 2023. Lasten Grondexploitaties: Meerjarige raming van de lasten (cashflow) uit de actualisatie van de grondexploitaties conform MPR 2023. Bedrijfsmiddelen: Verschil betreft vooral een nog te verdelen bedrag in 2023 voor indexatie loon- en prijscompensatie. In 2024 is de loon- en prijscompensatie wel volledig verdeeld. Gebiedsmanagement: Extra middelen Uitvoeringskracht conform programmabegroting 2023 en toegekende indexatie vanaf 2024 Stedenbouw en planologie: In de nieuwe programmastructuur vanaf 2024 worden de geraamde lasten van het onderdeel Gezond Gedrag in de Openbare Ruimte verantwoord in het programma Aantrekkelijke en Groene Leefomgeving. Investeringsimpuls RSU: Jaarlijkse fluctuatie (cashflow) op basis van de planning in het MPR 2023. Reserves Onttrekkingen Reserve Grondexploitaties: De onttrekking in 2024 is lager dan in 2023. In 2023 is een onttrekking geraamd in verband met de toegerekende rente over de robuuste posten Leidsche Rijn van 1,595 miljoen euro. Deze onttrekking wordt jaarlijks incidenteel geraamd op basis van de actuele stand van de robuuste posten aan het begin van het boekjaar. Daarnaast is in 2024 de onttrekking voor het investeringspakket uit de Voorjaarsnota 2021 1,090 miljoen euro lager dan in 2023.
Verder wordt in 2023 incidenteel 2,323 miljoen euro onttrokken als onderdeel van het vastgestelde financiële kader van het project Zuilense Vecht. Reserve Investeringsimpuls RSU: Met de geraamde onttrekkingen worden de lasten op het product Investeringsimpuls RSU gedekt. Deze lasten fluctueren jaarlijks; in 2024 zijn deze 4,598 miljoen euro hoger dan in 2023 (gebaseerd op de planning uit het Meerjaren Perspectief Ruimte 2023). Daarnaast is in 2024 op basis van een gewijzigde fasering de onttrekking voor het project Amazonekwartier 0,300 miljoen hoger dan in 2023 en de onttrekking voor het project Tuinen van Moreelse 0,100 miljoen euro lager dan in 2023. Tot slot is er in 2023 een incidentele onttrekking van 2,677 miljoen euro ter dekking van het investeringspakket Groei in Balans.
37
Reserve Betaalbaar wonen: In de Voorjaarsnota 2023 is in 2023 een incidentele
-3.300
I
-0.125
I
-1.962
I
-1.145
I
onttrekking geraamd voor investeringen in de openbare ruimte die nodig zijn om woningbouwprojecten op gang te houden. Reserve Europese Subsidies: In 2023 wordt de laatste bijdrage voor het Kansen voor West 2 programma betaald (0,125 miljoen euro). Algemene dekkingsreserve: In de resultaatbestemming 2022 zijn bedragen uit het resultaat 2022 overgeheveld naar 2023. Deze bedragen worden in 2023 incidenteel onttrokken aan de algemene dekkingsreserve. Toevoegingen Reserve Grondexploitaties: De storting in 2024 is lager dan in 2023. In 2023 is een storting geraamd in verband met de toegerekende rente over de robuuste posten Leidsche Rijn van 1,595 miljoen euro. Deze storting wordt jaarlijks incidenteel geraamd op basis van de actuele stand van de robuuste posten aan het begin van het boekjaar. De storting voor Lombokplein en doorvaarbare Leidse Rijn uit de Voorjaarsnota 2018 neemt 0,450 miljoen euro toe.
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
Binnen deze doelstelling is slechts een beperkt deel van de lasten beïnvloedbaar: Ruimtelijke ontwikkelingsprojecten die bijdragen aan het realiseren van de ruimtelijke ambities uit de RSU 2040: in het coalitieakkoord zijn deze projecten onderdeel van het investeringspakket Groei in Balans. Het betreft lopende projecten die beïnvloedbaar zijn, maar bij beëindiging zal wel sprake zijn van kapitaalvernietiging. Het aanjagen en faciliteren van gebiedsontwikkelingen/versnelling van woningbouw: concreet gaat het bijvoorbeeld om kosten voor het opstellen van ontwikkelstrategieën en (omgevings-)visies, om loonkosten en om (op de initiatiefnemer verhaalbare) plankosten voor anterieure overeenkomsten. Strategie en ruimte brede kosten: dit budget is o.a. bedoeld voor een (stevigere) stedelijke sturing (een van de speerpunten van het coalitieakkoord) en voor kosten die niet aan één opgave zijn toe ter rekenen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de (personele) kosten van het Development Network Utrecht: het professionele vastgoednetwerk van marktpartijen en gemeente, dat zich inzet voor een duurzame (waarde)ontwikkeling van de stad.
38
Voor het overige deel van de lasten binnen deze programmadoelstelling geldt dat het onderdelen van geopende grondexploitaties zijn met lasten en baten die netto voor een niet beïnvloedbare ruimte zorgen. Dit geldt ook voor werkzaamheden aan erfpacht, die gedekt worden uit baten.
Doelstelling 2: Bebouwde omgeving
De bebouwde omgeving is veilig, leefbaar en tast de gezondheid niet aan. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Algemene Handhavingsstrategie
2023
De strategie geeft op hoofdlijnen de uitgangspunten en
bebouwde omgeving en openbare
doelen weer voor toezicht en handhaving in de fysieke
ruimte
leefomgeving in de stad Utrecht.
Handhavingstrategie Bestaande Bouw
2017
Handhavingstrategie Huisvesting 2018
2018
De strategie bevat een risicoanalyse, een basis voor prioriteitstelling en de manier waarop we toezicht houden. De strategie bevat een risicoanalyse, een basis voor
gemeente Utrecht Handhavingsstrategie bedrijven en
prioriteitstelling en de manier waarop we toezicht houden. 2014
De strategie bevat een risicoanalyse, een basis voor
instellingen Uniforme Uitvoerings-en
prioriteitstelling en de manier waarop we toezicht houden. 2022
De strategie geeft op hoofdlijnen de uitgangspunten en
Handhavingsstrategie overgedragen
doelen weer voor toezicht en handhaving in de fysieke
milieutaken
leefomgeving in de regio Utrecht en stuurt hiermee de werkzaamheden van de twee Omgevingsdiensten aan (RUD en OdrU).
Overig thematisch beleid
Het thematische beleid bevat kaders voor de uitvoering bij VTH.
Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
Nulmeting
% slechte voorgevels in de kwaliteitsmonitor ten
Realisatie
Doelstelling
2022
2023
2024
2025
2026
0,10%
<0,30%
<0,30%
<0,30%
<0,30%
opzichte van de totale voorraad
Activiteiten Om onze doelstelling te bereiken, gaan wij het volgende doen: Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar De rol van de gemeente verandert binnen Werken onder de Wet kwaliteitsborging bouw. Een deel van het toezicht verschuift naar de markt en zal door kwaliteitsborgers worden uitgevoerd. Uitvoeren van nieuwe regels in de Wet goed Verhuurderschap gericht op toezicht en handhaving op onjuiste huurprijzen (gereed in Q1 2024). Activiteiten die we niet meer doen Niet van toepassing. Activiteiten die we blijven doen • We toetsen vergunningaanvragen aan het Omgevingsplan, het Besluit bouwwerken leefomgeving en overige wet- en regelgeving. We hanteren de principes van de Omgevingswet.
39
• • • • • • • • • •
Wij houden toezicht op de naleving van vergunningen bij de oprichting, wijziging en sloop van gebouwen. We controleren voor zover passend in onze rol, de uitvoering van bouwwerken volgens het Landelijk toezichtprotocol. Wij zetten ons in om bouwhinder te voorkomen en bouwoverlast te beperken. Wij houden toezicht op de naleving van milieu- en energie wet- en regelgeving bij bedrijven. We leggen hierbij de nadruk op het toezicht op risicovolle activiteiten. Ook behandelen we meldingen van overlast en hinder door bedrijven. Voor risicovollere bedrijven voert de RUD Utrecht het toezicht op milieuwetgeving uit. De RUD Utrecht houdt ook toezicht op bodemsaneringen, grondtoepassingen en bedrijfsmatige asbestsaneringen. Voor de bestaande bouw richt ons toezicht zich naast het gebruik en de veiligheid ook op de gezondheid (binnenmilieu), energiebesparing, duurzaamheid en uitstraling van gebouwen. Samen met de woningcorporaties onderzoeken we meldingen van onrechtmatige bewoning (illegale bewoning van de sociale woningvoorraad). Wij controleren overlastmeldingen en we handhaven bij illegale situaties zoals illegale kamerverhuur en strijdig gebruik. We registreren alle meldingen. Meldingen over gevaar voor de veiligheid en gezondheid pakken we altijd op. Het project 'Huisjesmelkers en ondermijnende criminaliteit' zetten we voort.
Via het Programma Beschermen Woningvoorraad ontwikkelen we een integrale aanpak om negatieve effecten en misstanden zoals slecht verhuurderschap, leegstand, toeristische verhuur en het opkopen van woningen tegen te gaan. We helpen VvE’s (Verenigingen van Eigenaren) met het opstellen van meerjarenonderhoudsplannen. Daarbij stimuleren we maatregelen voor energiebesparing, de aanschaf van zonnepanelen en voor veilige installaties (APK).
Financiën Bebouwde omgeving x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
16.890
18.772
20.123
20.123
20.123
20.123
Lasten
19.014
24.960
23.836
23.488
23.136
21.868
Saldo Baten en Lasten
-2.124
-6.189
-3.713
-3.365
-3.013
-1.745
Onttrekking reserves
711
536
0
0
0
0
Toevoeging reserves
0
0
0
0
0
0
711
536
0
0
0
0
-1.413
-5.653
-3.713
-3.365
-3.013
-1.745
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
Baten Ophoging van leges door stijgende kosten conform besluit voorjaarsnota 2023 Prijs- en looncompensatie
200
I
1.151
S
-1.328
I
-536
I
-200
I
940
S
Lasten Omgevingswet incidentele middelen voor de inrichting: Er zijn in 2023 incidentele middelen toegekend om de operationele inrichting te realiseren. Handhavingsdossier Wijk Binnenstad: Dit bedrag is overgeheveld uit 2022 om de verwachte dwangsommen voor dossier Oude Gracht opgelegd door de rechtsprekende instanties te kunnen dekken. Vermindering van handhaving: Om de kostenverhoging te kunnen dekken, wordt bij het handhavingsprogramma 2024 bepaald welke taken in mindere mate wordt uitgevoerd. De raad is hierover geïnformeerd bij de voorjaarsnota 2023. Prijs- en looncompensatie
40
Reserves Onttrekkingen Handhavingsdossier Wijk Binnenstad
-536
I
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
Voor deze doelstelling geldt dat de beïnvloedbare ruimte relatief klein is. Het gaat om taken ten aanzien van bouw- en woningtoezicht en vergunningverlening. In beginsel is een aanzienlijk deel gemeentelijk (beïnvloedbaar) beleid. Echter, lagere personeelsinzet zal bijvoorbeeld leiden tot dalende precario en hogere juridische kosten. Ook zal de overdracht van wettelijke taken (milieu, bodem en energie) op termijn de ruimte verder beperken.
Doelstelling 3: Huisvesting
Voldoende passende en betaalbare huisvesting voor alle bewoners en woningzoekenden. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040
2021
Strategische visie voor de stad voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving.
Woonvisie Utrecht beter in Balans
2019
Actieplan Middenhuur (incl. gewijzigde
2022
Overkoepelende visie op het woonbeleid in de gemeente Utrecht. Actieplan om prijs en kwaliteit langjarig te borgen bij de
voorwaarden)
bouw van nieuwe middenhuurwoningen.
Actieplan Betaalbare koop
2021
Actieplan Wooncoöperaties
2021
Actieplan om het woningaanbod in het betaalbare koopsegment in Utrecht te beschermen en te vergroten. Actieplan om meer ruimte te bieden aan bewonersinitiatieven en mensen die duurzaam betaalbaar willen wonen, door de coöperatieve woningsector een volwaardige positie te geven.
41
Plan van Aanpak huisvesting en
2019
Plan van aanpak om urgente kwetsbare doelgroepen
ondersteuning kwetsbare groepen
binnen korte termijn een passende woonruimte en passende ondersteuning aan te bieden.
Huisvestingsverordening
2023
Omdat nieuwbouw tijd vraagt en omdat de woningnood hoog is, is de urgentie om de bestaande voorraad te blijven reguleren hoog. Dit doet Utrecht met de huisvestingsverordening op basis van de Huisvestingswet 2014.
Actieplan Studentenhuisvesting
2023
Leegstandsverordening
2023
Een actieplan om het aanbod studentenhuisvesting, met de nadruk op onzelfstandige eenheden, te vergroten. Een verordening in om de langdurige leegstand van woonruimten te bestrijden.
Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
Nulmeting
Realisatie
Doelstelling
2022
2023
2024
2025
2026
Aantal vergunde nieuwbouwwoningen
n.v.t.
2.479
3.000
3.000
3.000
3.000
Aantal opleveringen (nieuwbouw en overige
n.v.t.
3.337
3.000
3.000
3.000
3.000
n.v.t.
35%
40%
40%
40%
40%
n.v.t.
77%
100%
100%
100%
100%
5%
4%
10%
10%
10%
10%
toevoegingen) Maximaal aandeel toewijzingen aan kwetsbare groepen Verhouding toewijzingen sociale huurwoningen aan kwetsbare groepen en de vraag naar sociale huurwoningen van kwetsbare groepen Verhouding aantal actieve woningzoekende en aantal toewijzingen (binnen de 70% groep)
Activiteiten Om onze doelstelling te bereiken, gaan wij het volgende doen: Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar • Vaststellen integrale Woonzorgvisie (beleidsnota en onderliggend uitvoeringsprogramma, gereed in 2024). • Updaten Actieplan Middenhuur naar aanleiding van landelijk beleidskader middenhuur (beleidsnota, gereed in 2024). Aanpassen Huisvestingsverordening (‘groeimodel’) gereed in 2024). • Opstellen Volkshuisvestelijk programma (beleidsnota, gereed in 2025). We zetten een realisatieteam in om het tekort aan woonruimte voor woningzoekenden in Utrecht te verminderen. Onder andere voor mensen in een kwetsbare positie. Uitgangspunt is het bouwen van zo veel mogelijk permanente of tijdelijke sociale huurwoningen. Activiteiten die we niet meer doen Niet van toepassing. Activiteiten die we blijven doen Algemeen: beleidssignalering, inspelen op actuele ontwikkelingen en monitoring van het wonen in Utrecht. Realiseren van meer sociale woonplekken (kwetsbare en bijzondere groepen en reguliere woningzoekenden). Uitvoeren Actieplan Utrechtse Wooncoöperaties. Uitvoeren Actieplan Betaalbare koopwoningen. Uitvoeren Opkoopbescherming. Uitvoeren Actieplan Studentenhuisvesting. Uitvoeren Leegstandsverordening.
42
Uitvoeren Wet Goed Verhuurderschap. Uitvoeren regelgeving zelfbewoningsplicht en het antispeculatiebeding voor nieuwbouwwoningen. Opleveren en doorontwikkelen tijdelijk wonen projecten. Adviseren in gebieden om te komen tot meer gemengde wijken. Huisvesten bijzondere en kwetsbare doelgroepen. Uitvoeren van beleid uit de Huisvestingsverordening en aanpassen waar nodig. Uitvoeren van de prestatieafspraken. Financiën Huisvesting x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting 2027
2022
2023
2024
2025
2026
Baten
292
458
178
156
156
156
Lasten
4.644
9.460
5.936
5.925
4.476
3.584
Saldo Baten en Lasten
-4.352
-9.001
-5.758
-5.769
-4.320
-3.428
Onttrekking reserves
639
300
0
0
0
0
Toevoeging reserves
0
0
0
0
0
0
639
300
0
0
0
0
-3.713
-8.701
-5.758
-5.769
-4.320
-3.428
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
-250
I
Afloop van coalitiemiddelen Fonds Betaalbare Koop en Pilot voorrang beroepsgroepen.
-3.065
I
Afloop van incidentele middelen voor realisatieteam sociale huisvesting, Taskforce versneld
-700
I
Baten Afloop van incidentele Rijksgelden voor de huisvesting van kwetsbare doelgroepen en discriminatie op de woningmarkt Lasten
toevoegen woonruimte, specifieke uitkeringen (SPUK) kwetsbare doelgroepen en discriminatie op de woningmarkt.
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
43
De beïnvloedbare lasten zijn incidentele budgetten toegekend uit het coalitieakkoord bijvoorbeeld budget voor Taskforce Versneld Toevoegen Woonruimte en budget voor studentenhuisvesting. Personeelscapaciteit is noodzakelijk om versneld tijdelijke woonruimte te realiseren, beleidsontwikkeling voor mogelijke regelgeving en om de huidige tekorten in de woningmarkt voor kwetsbare doelgroepen aan te pakken.
Risico's Risico
Maatregel
Ongunstige marktomstandigheden zoals stijgende rente,
Optimaliseren in projecten en/of het bijstellen van de
stijgende bouwkosten, schaarste bouwmaterialen en
ambities:
beschikbaarheid personeel (zowel markt als gemeente) •
Project specifieke maatregelen die de haalbaarheid van een
zetten het bouwtempo onder druk. Als gevolg hiervan
project mogelijk vergoten:
neemt de woningbouwproductie af.
o
Het knippen en faseren van projecten;
o
maatregelen die de kosten verlagen;
o
maatregelen die de potentiële opbrengsten verhogen, zoals aanpassing van het woningbouwprogramma.
o
Subsidies vanuit zowel gemeente als rijksoverheid. Zoals de onlangs gelanceerde Start Bouw Impuls door het Rijk (SBI)
•
Onderzoek voor gepaste locaties tijdelijke woningbouw.
•
Lobby voor externe bijdragen.
•
Aanpassen van het Utrechts Plan Proces (UPP) gericht op verkorten voorbereidingstijd van bouwplannen (bekijken van de eenduidigheid, efficiëntie en kwaliteit van besluitvorming en werkprocessen).
•
Samen met marktpartijen (zoals partners DNU, Stadsakkoord) zoeken naar oplossingen.
De complexe marktomstandigheden en gebrek aan
•
ontwikkellocaties zorgen ervoor dat de toevoeging van
realisatie flexwoningen, beter benutten bestaande voorraad,
tijdelijke en permanente sociale huurwoningen afneemt en de doorstroming op de woningmarkt stagneert. In
Blijvende inzet op voortgang permanente productie, regionale samenwerking en inzet eigen vastgoed
•
toenemende mate dreigen hierdoor Utrechters (reguliere
Continu monitoring van de ontwikkeling woonvraag door kwetsbare doelgroep in relatie tot aanbod sociale
en kwetsbare doelgroepen) die afhankelijk zijn van
huurwoningen
sociale huurwoningen tussen wal en schip te vallen.
•
Netcongestie: nieuwe grootverbruik aansluitingen zijn
•
Lobby voor ondersteuning vanuit Rijk om productie (tijdelijke) sociale huur te ondersteunen Uitbreiding elektriciteitsinfra, met name het hoofdnet.
niet tot moeilijk verkrijgbaar, centrale
Realisatie 2029.
woonvoorzieningen uitgezonderd. Nieuwe kleinverbruik •
Betere netbenutting, bijvoorbeeld via alternatieve
aansluitingen zijn vanaf 2025 onzeker.
(dal)contracten i.c.m. batterijen. •
Stimuleren van lokale oplossingen, bijvoorbeeld e-hubs en off-grid bouwen.
•
Lobby richting Rijk om dit zo spoedig mogelijk hoger op te agenda te zetten.
Beperkingen met betrekking tot stikstofdepositie leiden •
Samen met de provincie Utrecht onderzoeken of de
tot vertraging of afstel van ruimtelijke projecten.
rechterlijke uitspraak effect tav stikstof heeft op de bouwproductie in de komende jaren en wat eventuele mogelijkheden zijn om te versnellen •
Opstellen van een overzicht van alle projecten die mogelijk hinder en/of vertraging ondervinden.
Bijdragen vanuit derden (waaronder Rijk en andere
•
De bekostiging van verstedelijking staat centraal in onze
overheden) zijn onvoldoende om de opgaven en
aanpak voor lobby en public affairs. Mobiliteit is de grootste
ambities uit de RSU 2040 te kunnen realiseren.
kostenpost in de RSU-ambities, met de ov-schaalsprong als belangrijkste component. De ov-schaalsprong krijgt hierin dan ook bijzondere aandacht. Mobiliteitsmaatregelen zijn nodig om onze woningbouwambities te realiseren.
44
• Marktonzekerheden door strijdig beleid verschillende bestuurslagen, stapeling van wet en regelgeving en
In overleg treden met het Rijk en de G5 over wet en regelgeving.
•
invoering van de Omgevingswet
Zelf anticiperen: faseren en prioriteren van implementatie nieuwe wet- en regelgeving over langere termijn.
•
De invoering van de Omgevingswet kan veel druk opleveren om binnen de maximale wettelijke termijn van 8 weken een vergunning af te geven. Op dit moment worden al voorbereidingen getroffen. Er wordt bijvoorbeeld al gewerkt als zijnde de Omgevingswet in werking is getreden; zowel procesmatig als inhoudelijk. Kinderziektes binnen de nieuwe processen zijn niet uit te sluiten
Investeringen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de investeringen per programma. Per doelstelling is daaronder een aparte tabel met toelichting opgenomen. Een nadere specificatie van de geautoriseerde en de voor 2024 nog te autoriseren investeringen is opgenomen in de desbetreffende investeringsstaten (geheime bijlage bij de programmabegroting). Zie de paragraaf investeringen voor een toelichting op de verschillende categorieën en uitgangspunten en een totaaloverzicht van alle investeringen. Investeringen Programma Ontwikkelen en wonen voor iedereen x €1.000 Geautoriseerd
2024
2025
2026
2027
0
0
0
0
t/m 2023 13.143
Vervangingsinvesteringen Routine-investeringen
64
0
0
0
Uitbreidingsinvesteringen A
29.310
0
0
0
0
Uitbreidingsinvesteringen B
0
0
0
0
0
42.453
64
0
0
0
Geautoriseerd
Autorisatie
2025
2026
2027
t/m 2023
2024
13.143
0
0
0
0
64
0
0
0
Totaal investeringen
Doelstelling Stedelijke omgeving x €1.000
Vervangingsinvesteringen Routine-investeringen Uitbreidingsinvesteringen A
29.310
0
0
0
0
Uitbreidingsinvesteringen B
0
0
0
0
0
42.453
64
0
0
0
Totaal Stedelijke Omgeving
Toelichting Voor de investeringen in deze doelstelling heeft al eerder besluitvorming plaatsgevonden.
Verbonden partijen x €1.000 Omschrijving
Doel
Bijdrage gemeente Utrecht
Vleuten de Meern zelfstandig BV
Uitvoeren van grondexploitatie
Voor detailinformatie de paragraaf Verbonden Partijen.
45
0
Subsidies x € 1.000
Doelstelling
Omschrijving
Waarvan
Meerjarig verleend
Begroting
Begroting
'vaste'
2023
2024
verlening met
t.l.v
jaarsubsidies
2024
Herontwikkeling van de fysieke leefomgeving draagt bij aan gezonde groei met kwaliteit en in balans Lesgeven in een grootstedelijke context
Lesgeven in een grootstedelijke context
400
400
0
0
Ruimtelijke plannen
Bijdrage aan lokaal platform/ initiatieven voor onderzoek, debat, en
79
79
79
0
479
479
79
0
72
72
72
0
300
300
0
0
Totaal doelstelling 3
372
372
72
0
Totaal
851
851
151
0
infovoorziening over architectuur, stedenbouw en landschap Totaal doelstelling 1 Voldoende passende en betaalbare huisvesting voor alle bewoners en woningzoekende Doelgroepen
Stedelijke huurders participatie en vertegenwoordiging, informatiepunt studentenhuisvesting
Toevoegen Woonruimte
Fonds Toevoegen Woonruimte voor uitbreiding woonvoorraad bestaande bouw
Zie voor het totaaloverzicht alle subsidies per programma de bijlage subsidies.
46
Klimaatvriendelijke stad Programmaoverzicht We leveren samen met de stad onze maximale bijdrage om klimaatverandering te beperken. Portefeuillehouder(s): Lot van Hooijdonk
Financiën programma x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
1.074
7.469
0
0
0
0
Lasten
7.309
16.781
11.845
11.620
11.770
9.700
Saldo Baten en Lasten
-6.235
-9.312
-11.845
-11.620
-11.770
-9.700
Onttrekking reserves
465
1.247
675
100
100
100
Toevoeging reserves
0
2.781
0
0
0
0
465
-1.534
675
100
100
100
-5.770
-10.846
-11.170
-11.520
-11.670
-9.600
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
De baten in dit programma zijn nihil. De lasten in dit programma zijn 11,845 miljoen euro. Deze lasten bestaan hoofdzakelijk uit activiteiten op het gebied van: • Gebouwen verduurzamen (3,97 miljoen euro). • Buurtenaanpak Aardgasvrij (2,97 miljoen euro). • Bronnen verduurzamen (1,67 miljoen euro). • Aanpassen Infrastructuur (1,32 miljoen euro). • Publiek eigendom (0,8 miljoen euro). In dit programma wordt in 2024 0,675 miljoen euro onttrokken en wordt er geen bedrag toegevoegd aan de reserves. Zie voor een verdere toelichting het onderdeel Reserves in hoofdstuk Financiën. Baten en lasten meerjarig in beeld De grafieken hieronder tonen de ontwikkeling van de baten en lasten van het programma over een periode van meerdere jaren, exclusief reserves. Zowel in absolute bedragen, als in percentages van de totale baten en lasten van de begroting.
47
Het financieel meerjarenbeeld van dit programma geeft nog geen inzicht in de middelen die vanuit het Rijk worden ontvangen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Ook zijn er komende jaren specifieke uitkeringen voor onder andere Energiearmoede en het Nationaal Isolatieprogramma beschikbaar. Doordat deze middelen recent zijn toegekend zijn deze bedragen nog niet meegenomen in deze Programmabegroting. De getoonde afname van hat lasten en batenbudget vanaf 2024 geeft hierdoor een vertekend beeld. Over de bijstelling van de meerjarenbegroting wordt gerapporteerd in de Tweede Bestuursrapportage 2023.
48
Doelstellingen Doelstelling 1: Energieverbruik
Energieverbruik gebouwde omgeving in 2050 met 35% afgenomen ten opzichte van 2020, alle mogelijkheden voor duurzame energieproductie zijn benut en energieinfrastructuur is aangepast op duurzame bronnen. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Transitievisie Warmte deel I en deel II
2021
Deel I van de transitievisie warmte beschrijft de strategie en visie. Deel II beschrijft wanneer en in welke buurten we aan de slag gaan met de voorbereidingen om aardgasvrij te worden.
Programma Besparen
2022
In het programma is een strategie, visie en doelstelling op energie besparen in de gebouwde omgeving van Utrecht uitgewerkt voor woningen en zakelijk- en maatschappelijk vastgoed.
Programma zon op dak en
2022
In het programma is een strategie, visie en
netoplossingen
doelstelling voor zon op dak uitgewerkt en een aanpak voor netcongestie oplossingen die gelieerd zijn aan de zonnepanelen op daken.
Regionaal Uitvoeringsprogramma 1.0
2021
In de RES 1.0 staat opgenomen hoe de regio 1,8
(RES U16)
Terawattuur (TWh) aan wind- en zonne-energie in 2030 wil opwekken en welke warmtebronnen mogelijk beschikbaar zijn. Utrecht zet zich in om een bijdrage van 0,523 TWh te leveren aan dit regionale bod.
Voortgangsrapportage Energie van de
2023
Deze jaarrapportage informeert breed over de
stad
ontwikkelingen, voortgang, feitelijke resultaten en projectenportfolio van de energietransitie in de stad.
Voor deze doelstelling is nieuw beleid in de maak (de Klimaatvisie). Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
Nulmeting
Realisatie 2022
Doelstelling 2023
2024
2025
2026
Aantal GWh opwek
2021
29% 142 GWK 153 GWh 164 GWh 178 GWh
% duurzame warmte
2020
56%
% gebouwen zonder aardgasaansluiting
2020
32%
34%
35%
37%
38%
Verandering energieverbruik gebouwde omgeving tov
2020
Verwacht
-3,5%
-4,7%
-5,8%
-7,0%
2020.
februari 2024
49
56%
60%
60%
65%
Activiteiten Om onze doelstelling te bereiken, gaan wij het volgende doen: Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar • Uitvoeren programma Elektriciteit (eind 2023/begin 2024) en Netcongestie (gereed in 2030). • Opstellen en/of actualiseren bronnenstrategie voor de Warmtetransitie (gereed in Q4 2024). Afronden besluitvorming Overvecht-Noord en start van traject richting uitvoering (gereed in Q1 2024). • Routekaart voor aanpak aardgasvrij binnenstad opstellen en bestuurlijk vaststellen (gereed in Q4 2024). Uitvoering Plan van aanpak Verduurzaming en Aardgasvrij maken van bedrijventerreinen (gereed in 2050). • Starten met een stadsbrede aanpak voor het traject naar elektrisch koken (gereed in Q2 2024). • Opstarten traject herijking Transitievisie Warmte (Warmte programma) (gereed Q1 2024). • Toewerken naar besluitvorming over uitvoeringsbedrijf voor buurtaanpak aardgasvrij (gereed in Q4 2024). Start uitvoering aanpak particuliere verhuurders (woningen en bedrijven) (gereed in Q1 2024). • Plan van aanpak opschaling pilots netoplossingen zon op dak (gereed in Q2 2024). Integrale gebiedsprocessen opstarten om duurzame energie binnen de vastgestelde zoekgebieden te ontwikkelen (proactief) (gereed in Q3 2024). Initiatiefnemers van duurzame energieprojecten binnen de vastgestelde zoekgebieden faciliteren (reactief) (gereed in Q3 2024).
Vergunningverlening zonnevelden die in 2023 in voorbereiding zijn (Ockhuizen, Nedereindse Plas) (gereed in Q3 2024). Activiteiten die we niet meer doen Kantoren label C verplichting is nu onderdeel van reguliere handhavingstraject en daarmee geen apart traject meer. Activiteiten die we blijven doen • Ruimtelijke inpassing energie-infrastructuur boven en onder de grond. • Werken aan de verduurzaming van het bestaande warmtenet door het toevoegen van duurzame bronnen en opslag en het verbeteren van de efficiëntie door te zoeken naar mogelijkheden om de retourtemperatuur te verlagen/betere uitkoeling te realiseren en de aanvoertemperatuur te verlagen. • Werken aan de kaders voor het realiseren van publiek eigendom in warmtenetten. • Werken aan de kaders voor uitbreiding van of nieuwe warmtenetten. • Bodemenergiebeleid ontwikkelen. Onderzoek en advisering bij de ontwikkeling van aquathermie bij gebiedsontwikkeling Verder ontwikkelen buurtaanpak voor alle twaalf clusters in blok 1, binnenstad en bedrijventerreinen. • We geven uitvoering aan Programma energie besparen gebouwde omgeving. Dit richt zich bijvoorbeeld op de doelgroepen zoals koopwoningen (waaronder VvE’s en monumenten), huurwoningen, studentenwoningen en bedrijven en maatschappelijke instellingen.
In dit programma zijn de thema’s het tegengaan van energiearmoede bij bewoners en ondernemers en het tegengaan van energieverspilling in het MKB opgenomen. We geven uitvoering aan Programma zon op dak en netoplossingen. • We voeren de activiteiten uit het uitvoeringsprogramma RES1.0 uit en werken aan een herijking van RES voor besluitvorming medio 2025. • We zoeken naar aansluiting van energieaanbod op energievraag, ook voor grootschalige opwekprojecten. We onderzoeken de mogelijkheden voor een ontwikkelbedrijf. (Voorbereiden) besluitvorming deelname Stedin, verwacht besluit Q4 2024. In alle clusters van blok 1 is gestart met de buurtaanpak aardgasvrij en onderzoek naar de warmte-alternatieven.
50
Financiën Energieverbruik x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting 2027
2022
2023
2024
2025
2026
Baten
1.074
7.469
0
0
0
0
Lasten
7.309
16.781
11.845
11.620
11.770
9.700
Saldo Baten en Lasten
-6.235
-9.312
-11.845
-11.620
-11.770
-9.700
Onttrekking reserves
465
1.247
675
100
100
100
Toevoeging reserves
0
2.781
0
0
0
0
465
-1.534
675
100
100
100
-5.770
-10.846
-11.170
-11.520
-11.670
-9.600
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
-5.038
I
-984
I
-899
I
Extra inzet gebiedsgerichte aanpak warmtetransitie
1.000
S
Extra inzet uitvoeringskosten energietransitie (zon op dak en klimaatvisie)
1.000
S
750
I
-6.022
I
Middelen Voucherregeling isolatiemaatregelen vanuit provincie zijn in 2023 besteed
-899
I
Middelen uitvoeringskosten Klimaatakkoord uit de Meicirculaire 2022 zijn in 2022 en 2023
-525
I
-572
I
-2.781
I
Baten Rijksmiddelen Energiearmoede zijn nog niet opgenomen in de begroting 2024 Rijksmiddelen Nationaal Isolatieprogramma (NIP) zijn nog niet opgenomen in de begroting 2024 Middelen Voucherregeling isolatiemaatregelen vanuit provincie zijn in 2023 besteed en lopen niet door in 2024 Lasten
Extra inzet op slimme netoplossingen, samenwerkingen en innovatie voor de aanpak van de netcongestieproblematiek Inzet rijksmiddelen Energiearmoede en Nationaal Isolatieprogramma (NIP) zijn nog niet opgenomen in de begroting voor 2024
besteed. Reserves Onttrekkingen Inzet uitvoering Klimaatakkoord en risicoafdekking duurzaamheidsleningen in 2023 Toevoegingen Middelen uit coronamaatregelenpakket voor aardgasvrij Overvecht-Noord in 2023 toegevoegd aan reserve Aardgasvrije wijken, waarmee deze beschikbaar blijven voor Overvecht-Noord en risicoafdekking Duurzaamheidsleningen in 2023
Rijksmiddelen Energietransitie Het financiële meerjarenbeeld van baten en lasten op het onderdeel Energietransitie geeft nog geen inzicht in de middelen die vanuit het rijk worden ontvangen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord (CDOKE-regeling). Doordat deze middelen recent zijn toegekend als Specifieke Uitkering (SPUK) zijn deze bedragen nog niet opgenomen in deze begroting. Het gaat om een bedrag van circa 12 miljoen euro dat in de periode 2023 tot en met 2027 zal worden besteed. Over de inzet van deze middelen wordt jaarlijks in de raadsbrief jaarplan Energietransitie gerapporteerd.
51
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
Binnen deze doelstelling is een groot deel van de lasten beïnvloedbaar. Dit komt omdat de opgave Energietransitie geen wettelijke taak is. Het Rijk werkt echter aan wetgeving (WGIW, WvW) waarmee de gemeente kan sturen op doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Daardoor wordt de opgave Energietransitie in de toekomst een wettelijke taak. De budgetten liggen voor het grootste deel niet vast in bestuurlijke of juridische verplichtingen, maar de (proces)inzet is wel een voorwaarde om de doelen uit het Klimaatakkoord te halen. Het Rijk stelt hiervoor ook middelen ter beschikking aan gemeenten. Naast deze structurele middelen is in het coalitieakkoord incidenteel geld beschikbaar gesteld voor duurzame opwekking (zon), klimaatberaad en versnelling wijkaanpak. Deze incidentele middelen zijn beïnvloedbaar.
Risico's Risico
Maatregel
Netcongestie (teruglevering)
In RESU16 verband wordt samen met Stedin naar een
Doordat er steeds meer energie opgewekt is, is een
programmering van opwekprojecten gekeken in relatie met
netcongestieproblematiek in de regio Utrecht ontstaan.
de investeringen die worden gedaan in het oplossen van de
Hierdoor kunnen we (grote) opwek- projecten (zon op dak,
knelpunten in het elektriciteitsnetwerk. De gemeente zelf
zonneveld en wind) mogelijk niet tijdig aansluiten op het net
kijkt of we met maatregelen zoals slimme opslag of het
met als gevolg dat we minder duurzame elektriciteit kunnen
stimuleren van oplossingen ‘achter de meter’ de belasting
opwekken.
op het net kunnen verminderen.
Netcongestie (afname)
Er wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor
Het stroomnetwerk zit aan maximale capaciteit waardoor
netcongestie met concrete maatregelen voor korte en lange
nieuwe aansluitingen beperkt mogelijk zijn. Dit heeft grote
termijn. Zoals afspraken met bedrijven met grote
consequenties voor de ontwikkeling van de stad.
elektriciteitsaansluitingen over de realisatie van flexibiliteit of het realiseren van een groot HS/MS station ten noorden van Utrecht.
Maatschappelijke ontwikkelingen
We zorgen voor continuïteit in het aanbod van de Gemeente
In 2022 en begin 2023 zorgde de stijging van de
Utrecht om bewoners en ondernemers te helpen energie te
energieprijzen bij bewoners en bedrijven voor veel urgentie
besparen en schalen op wanneer de vraag aantrekt.
om te verduurzamen. Nu de prijzen weer dalen, zien we dat
Daarnaast blijven we met communicatiecampagnes de urgentie van energie besparen bij de Utrechtse bewoners en
52
ook terug in het gedaalde aantal maatregelen om energie te
ondernemers voor het voetlicht brengen en gidsen hen bij
besparen.
het zetten van stappen. Extra landelijke middelen zijn in 2023 en 2024 beschikbaar om bewoners te stimuleren aan de slag te gaan met energie besparen.
Vertraging of ongunstige aanpassingen in de wetgeving
Actieve bijdrage aan de wetteksten voor warmtewet en
(onder andere warmtewet, wet gemeentelijke instrumenten
andere wetgeving via G4 en VNG.
en energiewet). Door onzekerheid over voldoende subsidie en de nodige
Er is een extra subsidie aangevraagd bij de rijksoverheid.
afspraken met Eneco vertraagt de besluitvorming over
Afhankelijk van de subsidie kan het project aardgasvrij
Overvecht-Noord. Beide zijn nodig om een goed aanbod te
Overvecht Noord wel of niet volledig worden gerealiseerd.
kunnen doen aan bewoners. Er is een schaarste voor personeel op de arbeidsmarkt
Voor het werven van eigen personeel zijn we bezig met het
voor de energietransitie. Dit kan consequenties hebben voor
uitbreiden van de wervingscampagne.
doorlooptijden van projecten.
Investeringen Niet van toepassing voor dit programma.
Verbonden partijen x €1.000 Omschrijving
Doel
WKO Merwede B.V.
Het exploiteren van de Energie-installatie voor het leveren van warmte en koude ten behoeve van Project Merwede.
Zie voor detailinformatie de paragraaf Verbonden Partijen.
53
Bijdrage gemeente Utrecht 28
Subsidies x € 1.000
Doelstelling
Begroting Begroting
Omschrijving
2023
Waarvan
Meerjarig
'vaste'
verleend
2024 verlening met
t.l.v
jaarsubsidies
2024
Energieverbruik gebouwde omgeving 2050 Samen Verduurzamen
Het stimuleren van een collectieve
0
75
0
0
Duurzame monumentenadviezen
25
0
0
0
Energieloket Zakelijk
Verduurzaming zakelijk en
100
100
0
0
Maatschappelijk Vastgoed
maatschappelijk vastgoed in Utrecht
Energieadvies en
Energieadvies en Trajectbegeleiding
102
102
0
0
Trajectbegeleiding
voor grondgebonden woningen.
Maatschappelijk Vastgoed
Mogelijk maken duurzame
165
165
0
0
1.900
1.900
0
0
3.500
3.500
0
0
Totaal doelstelling 1
5.792
5.842
0
0
Totaal
5.792
5.842
0
0
aanpak voor energiemaatregelen bij particuliere bestaande woningen. Duurzame monumentenadviezen
investeringen in panden van maatschappelijke instellingen Aanpak versneld energetisch
Woningcorporaties worden
verbeteren sociale
gesubsidieerd voor het nemen van
huurwoningen
energiebesparende maatregelen, ter vermindering van de energielasten van huurders
Duurzaamheidsleningen
Regeling voor duurzaamheidsleningen voor grondgebonden woningen
Zie voor het totaaloverzicht alle subsidies per programma de bijlage subsidies.
54
Duurzame bereikbaarheid Programmaoverzicht We geven voorrang aan gezonde en schone manieren van verplaatsen en creëren zo meer leefruimte. Portefeuillehouders: Lot van Hooijdonk en Eva Oosters.
Financiën programma x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
59.223
67.782
77.290
80.051
84.645
88.620
Lasten
61.101
73.749
79.334
74.273
80.124
76.226
Saldo Baten en Lasten
-1.878
-5.966
-2.044
5.778
4.521
12.393
Onttrekking reserves
10.726
21.444
13.285
4.219
13.575
4.068
Toevoeging reserves
20.661
20.183
15.041
10.306
12.889
13.200
-9.934
1.260
-1.756
-6.087
686
-9.132
-11.813
-4.706
-3.800
-309
5.207
3.261
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
De baten in dit programma zijn 77,3 miljoen euro. Deze baten bestaan hoofdzakelijk uit: • Provinciale subsidies voor investeringsprojecten Duurzame vervoersmiddelen (2,5 miljoen euro). • Inkomsten fietsparkeren (1,4 miljoen euro). • Inkomsten autoparkeren (73,1 miljoen euro). De lasten in dit programma zijn 79,3 miljoen euro. Deze lasten bestaan hoofdzakelijk uit: • Personele lasten en uitvoeringskosten van wettelijke en reguliere (beleids)taken (9,4 miljoen euro). • Verwachte uitgaven voor 2024 voor het realiseren van meerjarige investeringsprojecten OV, Auto, Fiets en Verkeersveiligheid (24,6 miljoen euro). • Lasten autoparkeren (27,7 miljoen euro). • Lasten fietsparkeren (11,1 miljoen euro). • Lasten voor de deelopgave Anders Reizen (4,6 miljoen euro). In dit programma wordt in 2024 13,285 miljoen euro onttrokken en 15,041 miljoen euro toegevoegd aan de reserves. Zie voor een verdere toelichting het onderdeel Reserves in hoofdstuk Financiën. Baten en lasten meerjarig in beeld De grafieken hieronder tonen de ontwikkeling van de baten en lasten van het programma over een periode van meerdere jaren, exclusief reserves. Zowel in absolute bedragen, als in percentages van de totale baten en lasten van de begroting.
55
56
Doelstellingen Doelstelling 1: Duurzame vervoersmiddelen
Toename van het aandeel duurzame, gezonde en ruimte efficiënte vervoersmiddelen. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Mobiliteitsplan 2040
2021
Voor een gezonde groei van de stad is het nodig om de mobiliteit anders te organiseren. De stad moet aantrekkelijk en bereikbaar zijn voor iedereen.
Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
% verplaatsingen binnen, van en naar de gemeente
Nulmeting
Realisatie
Doelstelling
2022
2023
2024
2025
2026
13% (2018)
20%
20%
21%
21%
21%
29% (2018)
29%
29%
29%
29
29
20% (2018)
14%
14%
15%
15%
16%
36% (2018)
35%
35%
34%
34%
33%
Utrecht dat lopend wordt gedaan. % verplaatsingen binnen, van en naar de gemeente Utrecht dat fietsend wordt gedaan. % verplaatsingen binnen, van en naar de gemeente Utrecht dat met het ov wordt gedaan. % verplaatsingen binnen, van en naar de gemeente Utrecht dat met de auto wordt gedaan.
Activiteiten Om onze doelstelling te bereiken, gaan wij het volgende doen: Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar • Voor de klimaatvisie van de gemeente werken we de mobiliteitsambities, doelstellingen en maatregelen uit (gereed in 2024). • Actualisatie en uitwerking van beleid en strategie OV, vanuit de volgende aanpak (gereed in 2024): • Principes OV-Alliantie. • Ontsluitingsconcept Merwedekanaalzone. • Faseringsconcept wiel-met-spaken. • Gebiedsuitwerking U-link en U-liner. Activiteiten die we niet meer doen • De planvorming voor een update aan de fietsbewegwijzering is gereed, alleen is er momenteel onvoldoende budget beschikbaar om dit uit te voeren, door gestegen kosten. We blijven zoeken naar dekkingsmogelijkheden. • Nieuwe verkeerslichten worden niet meer standaard een volledig intelligent verkeerslicht (iVRI), maar voeren we uit als iVRI ready, vanwege een scheve kosten-baten verhouding op dit moment.
57
Activiteiten die we blijven doen • Intensiveren van de wettelijke en reguliere taken zoals mobiliteitsadvisering in de wijk, monitoring/onderzoek -onder andere monitor mobiliteitsplan- en de minder hinder aanpak. • Verbeteren uitbreiding van het fietsnetwerk en wegwerken tekort aan fietsenstallingen (met name op Utrecht CS en in en om de binnenstad) en fietsenrekken. • Gebiedsgewijs uitwerken van het Mobiliteitsplan; afronding omgevingsvisie Overvecht, start Oost, Vleuten – De Meern en Leidsche Rijn, waarbij we rekening houden met de ontwikkeling van Rijnenburg. • Voorbereiden van de mobiliteitsprojecten voor de versnelling van de woningbouw noordwest en zuidwest in de komende drie tot vijf jaar, die zijn opgenomen in de versnellingsafspraken met het Rijk. • In samenhang met de MIRT-Verkenning en –Onderzoek werken we het OV-concept ''Wiel met spaken' verder uit, in lijn met de ruimtelijke strategie Utrecht 2040 (RSU). Ook werken we aan een financieringsstrategie voor de toekomstige implementatie ervan. De dekking voor het krediet voor de eerste fase van het Wiel met Spaken (OV-schaalsprong) regelen we vooraf. De Voorjaarsnota 2024 is daarvoor het geëigende moment. • We gaan verder met de uitwerking en uitvoering van fietsprojecten, onder andere: • fietsverbindingen bij Boorstraat en Demkabrug; • regionale, stedelijke -en doorfietsverbindingen en voetgangersnetwerk.
• We werken aan de volgende uitvoeringsprojecten voor verbetering van het openbaar vervoer: • verbeteren van de toegankelijkheid van de bushaltes; • doorstromingsmaatregelen OV; • aanpassingen als gevolg van Vervoerplan 2024; • uitvoering van de no regret-maatregelen voor het openbaar vervoer. • Herinrichting Westelijke Stadsboulevard; afronding van het laatste deel in 2024. • In 2024 starten we naar verwachting met de uitvoering van de herinrichting van de Amsterdamsestraatweg, Socrateslaan, Europalaan-Noord en Knip Catharijnesingel. • Oplevering Kanaalstraat begin 2024, daarna start herinrichting van de Damstraat. • Uitvoeringsprogramma bouwlogistiek waarbij we het aantal logistieke bewegingen van en naar bouwplaatsen verminderen. • Aanleg eerste stadshaltes (overslaglocaties water-weg in centrum) om meer goederenvervoer over water te faciliteren. • Datagedreven pilots als dynamische venstertijden en multifunctionele laad/los zones. Financiën Duurzame vervoersmiddelen x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting 2027
2022
2023
2024
2025
2026
Baten
3.195
4.128
2.796
385
339
339
Lasten
19.537
33.870
32.524
25.742
23.066
22.339
Saldo Baten en Lasten
-16.342
-29.742
-29.728
-25.357
-22.727
-22.000
Onttrekking reserves
7.324
17.654
9.509
1.400
6.846
2.339
Toevoeging reserves
20.176
18.932
15.041
8.845
12.769
13.270
Saldo onttrekkingen en
-12.852
-1.279
-5.533
-7.445
-5.923
-10.931
-29.194
-31.021
-35.260
-32.802
-28.650
-32.931
toevoegingen reserves Totaal
58
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
-1.371
I
150
S
Vervallen incidentele budgetten voor de uitvoering van het mobiliteitsplan en deelmobiliteit.
-355
I
Mutatie van het verwachte kasritme (uitgaven) van de meerjarige projecten OV.
674
I
-5.447
I
Loon- en prijscompensatie
1.246
I
Bijstelling Meerjarenprogramma Bereikbaarheid (ten behoeve van het oplossen van
-600
Baten De lagere raming van de baten (met name subsidies) is gebaseerd op de kasritmes (cashflow) voor de projecten Fiets (MPB). Lasten In het coalitieakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor de beleidsprioriteit Anders Reizen/Goederenvervoer.
Mutatie van het verwachte kasritme (cashflow) van de meerjarige projecten Fiets op basis van de uitvoeringsplanning.
knelpunten in het brede financieel beeld) Bijstelling middelen vanuit het coalitieakkoord (Groei in Balans): fietsenstalling
645
I
2.264
I
-8.145
I
-3.891
I
binnenstad Bijstelling van het verwachte kasritme (uitgaven) van de projecten Auto op grond van de jaarlijkse actualisatie van het MPB. Reserves Onttrekkingen Verschillen in jaarlijkse verrekeningen met de reserve Bereikbaarheid en de vaste activa reserve op basis van actuele kasritmes. Toevoegingen Verschillen in jaarlijkse verrekeningen met de reserve Bereikbaarheid op basis van actuele kasritmes.
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
Binnen deze doelstelling is slechts een beperkt deel van de lasten beïnvloedbaar. Bijvoorbeeld lopende projecten, met name bij 'Fiets', zijn beïnvloedbaar. Beëindiging van deze lopende projecten zal leiden tot kapitaalvernietiging. Daarnaast worden er projecten bekostigd met behulp van 59
cofinanciering, bijvoorbeeld 'OV' en 'Programmamanagement'. Beëindiging of verlagingen hebben direct gevolgen voor de cofinanciering. Er is ook een aantal projecten, bijvoorbeeld 'auto', waarbij verplichtingen volledig zijn vastgelegd (Westelijke Stadsboulevard en NRU). Verlaging van budgetten op de gebieden fiets, goederenvervoer en programmamanagement (personele inzet), heeft impact op de logistieke knelpunten in onze groeiende stad.
Doelstelling 2: Mobiliteitsgedrag
Mobiliteitsgedrag dat bijdraagt aan een gezonde en leefbare stad. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Parkeervisie (inclusief modules)
2021
Ons parkeerbeleid staat in de nieuwe parkeervisie. Speerpunten zijn bereikbaarheid, kwaliteit openbare ruimte, duurzame mobiliteit en rechtvaardige verdeling van de schaarse parkeerruimte.
Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
Nulmeting
Realisatie
Doelstelling
2022
2023
2024
2025
2026
32% (2017)
33%
26%
25%
25%
24%
PM
25%
31%
38%
44%
50%
73% (2014)
78%
79%
79%
80%
80%
70% (2014)
87% (2021)
88%
88%
89%
89%
Aandeel huishoudens zonder auto.
32% (2021) Niet gemeten
33%
33%
34%
34%
% huishoudens dat gebruik maakt van deelmobiliteit.
17% (2021) niet gemeten
20%
25%
32%
40%
Aantal fietsen dat buiten een fietsparkeervoorziening
7.100 (2018)
8.338
7.100
6.700
6.300
6.100
1.600 (2018)
1.159
1.600
1.200
800
400
PM
55
PM
PM
PM
PM
Gemiddeld aandeel gebiedsvreemd verkeer op de invalsroutes Parkeerareaal op straat waar sprake is van betaald parkeren (% van het totale aantal parkeerplaatsen op straat) % (zeer) tevreden inwoners over de stallingen in de binnenstad % (zeer) tevreden inwoners over de stallingen bij Utrecht Centraal Station
staat in binnenstad Aantal fietsen dat buiten een fietsparkeervoorziening staat in stationsgebied Aantal parkeerplekken omgevormd naar ruimte voor groen, fiets en verblijf
Activiteiten Om onze doelstelling te bereiken, gaan wij het volgende doen: Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar • Uitwerking van beleid en producten voor het stimuleren van parkeren in de parkeergarages voor bewoners in plaats van in de openbare ruimte (gereed in 2024).
60
• •
Onderzoek naar mogelijkheden om te handhaven op de aangewezen parkeerplekken met bijzondere bestemming (laadplekken, minder validen plekken) in de openbare parkeergarages (gereed in 2024). Introductie van parkeerproduct voor scholen, en een tegemoetkoming in parkeerkosten voor bewoners met een laag inkomen (gereed in 2024).
Activiteiten die we niet meer doen Niet van toepassing. Activiteiten die we blijven doen Ontwikkelen van producten voor het parkeren in parkeerhubs voor zowel bewoners als bezoekers. • We voeren ons mobiliteitsmanagement uit via het regionale samenwerkingsverband Goedopweg, looptijd 2019 t/m 2024 en maken een vervolgplan voor Goedopweg vanaf 2025. • Voorbereiding en/of uitvoering van verschillende Dynamisch VerkeersManagement (DVM) projecten. • Continuering van de regionale samenwerking voor multimodaal verkeersmanagement. • Nieuwe, of te vervangen, verkeerslichten voeren we uit als iVRI-ready. • We blijven uitvoering geven aan de kortetermijnmaatregelen uit het Plan van Aanpak Deelmobiliteit (2022-2024). • 3 Smart Mobility pilots op het gebied van slim laden & lossen, intelligente toegang en spreiden van fietsdrukte. • We onderzoeken hoe we het project digitalisering mobiliteitsdata (data top 15) dat in 2023 afloopt kunnen doorzetten in 2024. • Invoering van het versneld betaald parkeren stadsbreed. • Uitrol van de integrale aanpak voor het opheffen van parkeerplekken ten gunste van lopen en verblijven, fietsenrekken, deelmobiliteit en spelen. Hierbij sluiten we aan bij projecten en aanvragen van bewoners. • Oprichting loket voor aanvragen voor vergroening, fietsenrekken en verblijf in de openbare ruimte, op parkeerplaatsen en daarbuiten.
• Uitrol van het beleid en het product Parkeren op Afstand (POA) voor nieuwe bewoners in nieuwe wijken. • Uitrol van de resultaten van het onderzoek voor het aanpassen van de ligging van de huidige algemene gehandicaptenparkeerplaatsen, met focus op de Binnenstad. • Uitwerking plannen nieuwe gebouwde fietsenstallingen Jaarbeurspleingebouw, Dubbele Knoopstalling, Vaartsche Rijn en Hoog Catharijne (P1 en P4). • Uitwerking plannen uitbreiding fietsenparkeerplekken bij stations Overvecht, Zuilen, Lunetten, Leidsche Rijn Centrum en Vleuten. • Uitwerken aanpak voor meer en betere fietsparkeerplekken in de binnenstad en in vooroorlogse wijken, en voor op te heffen autoparkeerplekken. Financiën Mobiliteitsgedrag x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
55.160
63.654
74.494
79.666
84.306
88.280
Lasten
36.531
37.346
43.479
46.651
53.833
50.468
Saldo Baten en Lasten
18.629
26.308
31.016
33.014
30.473
37.812
Onttrekking reserves
2.265
3.426
3.744
2.792
6.702
1.702
Toevoeging reserves
0
714
0
0
0
0
2.265
2.712
3.744
2.792
6.702
1.702
20.894
29.020
34.759
35.806
37.174
39.514
Saldo onttrekkingen en toevoegingen reserves Totaal
61
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
7.415
S
-699
I
2.967
S
704
S
1.237
S
-799
I
585
I
-714
I
Baten De baten straatparkeren nemen toe door de tariefsverhoging en het invoeren van betaald parkeren in de hele stad. De projecten Slimme Kruisingen en DIT4tram zijn in 2023 afgerond, hierdoor nemen de baten af. Lasten Door het invoeren van betaald parkeren in de hele stad nemen de lasten straatparkeren toe. De tegemoetkoming van lage inkomens voor de toegenomen parkeerkosten als gevolg van o.a. het invoeren van betaald parkeren in de hele stad leidt tot hogere lasten (Voorjaarsnota 2023). In het coalitieakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor de beleidsprioriteit Anders Reizen/Goederenvervoer. Verschuiving in de kasritme van diverse projecten (onder andere Slimme Kruisingen en DIT4tram) na actualisatie van het MPB. Reserves Onttrekkingen Verschillen in jaarlijkse verrekeningen met de reserve Bereikbaarheid op basis van de verwachte uitvoeringsplanning van projecten. Toevoegingen Betreft incidentele stortingen in de parkeerreserve (MPR 2023).
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
Binnen deze doelstelling is een groot deel van de lasten beïnvloedbaar, maar staat wel in relatie tot de parkeerinkomsten. Parkeren op straat is de grootste (beïnvloedbare) post en heeft betrekking op de kosten voor handhaving. Verlagen van het budget heeft als gevolg lagere betaalbereidheid en lagere opbrengsten.
62
Parkeren Offstreet betreffen exploitatie- en eigenaarslasten van gebouwen. Hiervan is een deel aanbesteed met contracten. Personele lasten hebben betrekking op beheer, contractmanagement en assetmanagement. De kosten worden volledig gedekt door de parkeeropbrengsten. Voor fietsparkeren geldt dat de hoge mate van beïnvloedbaarheid samenhangt met het aantal fietsenstallingen die in eigendom zijn van de gemeente of worden gehuurd. Alleen besparen op beheer leidt tot een beperkte beïnvloedbaarheid van de kosten. Duurzame mobiliteit is (grotendeels beïnvloedbaar) budget voor het stimuleren van deelmobiliteit, gedragscampagnes bij minder hinder projecten, uitvoering van wettelijke taken (o.a. digitalisering overheden – ontsluiten mobiliteitsdata) en voorbereiding op wetgeving om duurzaam reisgedrag af te dwingen en doorontwikkeling van onze verkeersmanagementsystemen. Deze maatregelen zijn nodig om de groeiende stad bereikbaar en ontsloten te houden (een wettelijke verplichting bij de ontwikkeling van de stad).
Doelstelling 3: Verkeersveiligheid
Daling van het aantal verkeersslachtoffers en verbetering gevoel verkeersveiligheid. Beleidskader Deze doelstelling komt voort uit onderstaande beleidsdocumenten: Beleidsdocument
Vastgesteld
Toelichting
Mobiliteitsplan 2040
2021
Voor een gezonde groei van de stad is het nodig om de mobiliteit anders te organiseren. De stad moet aantrekkelijk en bereikbaar zijn voor iedereen.
Effectindicatoren We gebruiken de volgende indicatoren om te meten waar we staan. Meer informatie vindt u in de webversie van de begroting. Indicator
Nulmeting
Realisatie 2022
Driejarig gemiddelde van verkeersslachtoffers
643
Doelstelling 2023
2024
2025
2026
336 max. 450 max. 372 max. 360 max. 360
(2014-2016) % bewoners dat tevreden is over de
63%
verkeersveiligheid in de eigen buurt
(2021)
-
63%
64%
65%
65%
Activiteiten Nieuwe activiteiten in het begrotingsjaar • Start uitvoering definitieve maatregelen op de Donaudreef en Loevenhoutsedijk gereed in 2024). • Start uitvoering definitieve maatregelen verbeteren oversteekbaarheid Biltse Rading en Vleutenseweg (gereed in 2024). Activiteiten die we niet meer doen Niet van toepassing. Activiteiten die we blijven doen • Betrokkenheid bij landelijke ontwikkelingen zoals het kader voor Lichte Elektrische Voertuigen (LEV) en de ontwikkeling van de 'gebiedsontsluitingsweg 30'.
63
• • • • • • • •
Versnelling van de 30km/uur aanpak om zoveel mogelijk straten om te vormen naar 30km/uur. Aanvragen van vaste flitspalen en mobiele flitspalen en plaatsing camera's om te handhaven op de helmdracht van snor- en bromfietsers. Intensivering van de preventieve of risicogestuurde aanpak, o.a. verder inventariseren van meest risicovolle oversteken op 50 -en 70 km/uur wegen en inzet van camerasystemen. Voortzetting pilot speed pedelec. Voorbereiding maatregelen verbeteren fietsveiligheid Niels Bohrweg. Voorbereiding van de integrale projecten Welgelegen en Den Hommel, Amazonekwartier, Taagdreef en Rotsoord conform de ‘in één keer goed’ aanpak. Uitvoering educatieve projecten en voortzetting van de realisatie van schoolzones en schoolstraten. Voortzetting van projecten om verkeersonveilige locaties op te lossen.
Financiën Verkeersveiligheid x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting 2027
2022
2023
2024
2025
2026
Baten
868
0
0
0
0
0
Lasten
5.034
2.533
3.332
1.880
3.225
3.419
Saldo Baten en Lasten
-4.165
-2.533
-3.332
-1.880
-3.225
-3.419
Onttrekking reserves
1.138
365
33
28
27
27
Toevoeging reserves
485
537
0
1.461
120
-70
Saldo onttrekkingen en
653
-172
33
-1.433
-93
98
-3.513
-2.705
-3.299
-3.313
-3.317
-3.322
toevoegingen reserves Totaal
In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023 toegelicht. x €1.000 Toelichting verschillen
Bedrag
I/S
474
I
-537
I
Lasten Mutatie van het verwachte kasritme (cashflow) van de meerjarige projecten Verkeersveiligheid op basis van de uitvoeringsplanning. Reserves Toevoegingen Verschillen in jaarlijkse verrekeningen met de reserve Bereikbaarheid en de vaste activa reserve op basis van actuele kasritmes.
Beïnvloedbaarheid De grafiek hieronder laat zien welk percentage van de lasten van deze doelstelling beïnvloedbaar is.
64
Binnen deze doelstelling is een groot deel van de lasten beïnvloedbaar. Voor verkeersveiligheid geldt dat verschillende projecten reeds zijn gestart of worden aanbesteed (Kanaalstraat, Amsterdamse Straatweg). Voor het actieplan en impuls 30km straten geldt een bestuurlijke afspraak tot 2040. Lopende projecten en afspraken beperken de beïnvloedbaarheid, maar sluiten dit niet uit. Het beëindigen van projecten heeft acceptatie van reeds gemaakte kosten zonder afronding van een project tot gevolg.
Risico's Risico
Maatregel
Benodigde samenwerking en cofinanciering voor de noodzakelijke Inzet op lobby richting regio en rijk en activeren van maatregelen komen niet rond. Hierdoor kan de
partners. Dit op basis van een stevige analyse van de
mobiliteitstransitie niet volgens het gewenste tempo worden
impact van vertraging op andere beleidsterreinen zoals
gerealiseerd.
wonen, leefbaarheid, klimaat en milieu.
Benodigde innovatie als alternatief voor auto gaat niet snel
Convenant met deelautoaanbieders,
genoeg of is niet voldoende voor groeistad (Dynamisch
stimuleringsregelingen voor deelmobiliteit, , parkeerbeleid
verkeersmanagement/ DVM, MaaS, parkeerhubs, etc.)
(hogere tarieven, lage parkeernormen, weghalen autoparkeerplaatsen). Meer onderzoek initiëren, bijvoorbeeld lightrail
Niet iedereen kan de plekken bereiken die ze zouden willen
In het Uitvoeringsprogramma Vervoersongelijkheid staat
bereiken, bijvoorbeeld doordat zij moeilijk kunnen rondkomen,
beschreven dat we vervoersongelijkheid verkleinen door
door een fysieke of cognitieve beperking, een taalachterstand of
drempels in het vervoer voor inwoners weg te nemen. Door
slechte verbindingen. Hierdoor zijn mensen onvoldoende in staat
actief met het thema aan de slag te gaan, leren we meer
om deel te nemen aan de maatschappij. Er is sprake van
over deze vorm van ongelijkheid, en leren we ook wat de
vervoersongelijkheid
meest effectieve aanpak is. We monitoren actief en updaten de projectenlijst periodiek op basis van opgedane ervaring en aangescherpte inzichten.
65
Investeringen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de investeringen per programma. Per doelstelling is daaronder een aparte tabel met toelichting opgenomen. Een nadere specificatie van de geautoriseerde en de voor 2024 nog te autoriseren investeringen is opgenomen in de desbetreffende investeringsstaten (geheime bijlage bij de programmabegroting). Zie de paragraaf investeringen voor een toelichting op de verschillende categorieën en uitgangspunten en een totaaloverzicht van alle investeringen. Investeringen Programma Duurzame Bereikbaarheid x €1.000 Geautoriseerd
2024
2025
2026
2027
0
0
0
0
t/m 2023 0
Vervangingsinvesteringen
0
0
0
0
0
Uitbreidingsinvesteringen A
289.415
4.425
4.825
0
0
Uitbreidingsinvesteringen B (*)
184.901
0
0
0
0
Totaal investeringen
474.316
4.425
4.825
0
0
Routine-investeringen
(*) Uitbreidingsinvesteringen B worden nu niet geautoriseerd.
Toelichting Met de Voorjaarsnota 2023 is het Meerjarenperspectief ruimte (MPR 2023) vastgesteld. Hierin wordt de financiële stand van zaken rondom het programma toegelicht en de meerjarenbegroting opgesteld. De bijbehorende kredieten voor projecten waarvan de voorbereiding in 2023 of eerder is gestart zijn tegelijkertijd bij de Eerste Bestuursrapportage 2023 vrij gevraagd. Deze kredieten zijn in bovenstaande tabel met uitbreidingsinvesteringen in de kolom met autorisaties t/m 2023 opgenomen. Voor de projecten die nog niet in 2023 van start zijn gegaan geldt dat de budgetten worden vrij gevraagd in de programmabegroting van het jaar waarin het project start. Op basis van de planning van het MPB 2023 vragen we voor 2024 kredieten vrij voor onderstaande projecten. Doelstelling Duurzaam vervoer x €1.000 Geautoriseerd