Programma zon op dak en netinpassingen 2022-2026
Tekst van het document
Uit de analyse en werksessie per casus is gebleken dat het per situatie en type project verschilt welke oplossing toegepast kan worden. De belangrijkste les die uit de analyse en werksessies getrokken kan worden is dat het per project maatwerk is én blijft om te bepalen of een oplossing technisch haalbaar is, bijdraagt aan het voorkomen van terugleveren aan het net en financieel rendabel is. Belangrijke aandachtspunten en voorwaarden om te bepalen of een oplossingen haalbaar en kansrijk is zijn onder andere:
5 mei 2022
Oplossingen voor netinpassing van zonne- en windenergie bij netcongestie
• • • •
Inzicht in het verwachte opwekprofiel, eventueel in combinatie met een gebruiksprofiel van een grootverbruiker; Geografische nabijheid van opwekinstallaties en grootverbruikers; De mogelijkheid om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen; De financiële en contractuele afspraken tussen afnemers en leveranciers van elektriciteit.
7.4. Op weg naar succesvolle implementatie van de oplossingen Voor de gemeente Utrecht is een nieuwe rol weggelegd in het vraagstuk van netcongestie en het mogelijk maken van nieuwe projecten. Om de oplossingen succesvol te implementeren in de praktijk en initiatiefnemers en betrokkenen bij duurzame opwekprojecten te informeren over de mogelijkheden zijn onder andere de volgende acties geïdentificeerd: • Informeren van betrokken partijen over de mogelijke (combinaties van) oplossingen bij netcongestie. • Visie ontwikkelen op de gemeentelijke rol in het dossier transportschaarste en netinpassing van nieuwe projecten. • (Onafhankelijke) adviseurs inzetten om duurzame opwekprojecten en grootverbruikers van elektriciteit aan elkaar te koppelen en energievraag en aanbod te matchen. Bijvoorbeeld door middel van het realiseren van Energiehubs. • Lobbyen bij de provincie Utrecht, het Rijk en netbeheerder Stedin om mee te werken aan het realiseren van (nieuwe) oplossingen op het gebied van financiering, contracten en regelgeving. • Via pilotprojecten oplossingsrichtingen onderzoeken én in de praktijk toepassen. Maar ook door private en gemeentelijke vastgoedeigenaren te ondersteunen door middelen te werven en door haalbaarheidsstudies uit te voeren. • Het ontwikkelen van een programma voor het efficiënt en toekomstbestendig gebruiken van het elektriciteitsnet.
Zowel voor de teruglevering als afname van elektriciteit. Dit kan binnen een bestaand of nieuwe energieprogramma van de gemeente Utrecht. 7.5. Aanbevelingen voor vervolg Dit rapport verschaft inzicht in de mogelijkheden om nieuwe zonne-energie en windprojecten te realiseren ondanks de transportbeperking voor teruglevering. Ook beschrijft dit rapport de mogelijke rollen die de gemeente
38
Utrecht op zich kan nemen om haar ambities en doelstellingen te helpen realiseren. • Op basis van de analyse, werksessies en beschrijving van de mogelijkheden adviseren wij de gemeente Utrecht om: 1. Stimuleren van optimalisatie opwek en verbruik Nieuwe installaties dienen zo veel als mogelijk direct gekoppeld te worden aan direct eigen gebruik. Waar nodig en mogelijk wordt dit gecombineerd met het aftoppen van productiepieken door middel van (dynamische) curtailment. Op deze manier wordt het terugleveren van elektriciteit zoveel mogelijk voorkomen. Aandachtspunt hierbij is het slim programmeren van de realisatie van nieuwe projecten.
•
de mogelijke impact van de transportschaarste op diverse beleidsdomeinen en ontwikkelingen. Voor uitvoering van de eerder genoemde acties een nieuw programma ‘Netinpassing’ te ontwikkelen of dit te koppelen aan een reeds bestaand programma. Hier kan de gemeente eventueel in samenwerking met de RES-regio en de provincie Utrecht een gezamenlijke visie formuleren op het vraagstuk en een werkwijze formuleren die hierop aansluit. Een voorbeeld voor dit programma is het ‘Brabants Netplan’. Lobbyen bij de provincie Utrecht, het Rijk en Stedin om mee te werken aan oplossingen, zowel qua financiering als regelgeving.
2. Stimuleren en faciliteren van pilots Via pilotprojecten kunnen de oplossingsrichtingen verder worden onderzocht. Private en gemeentelijke vastgoedeigenaren kunnen hierin ondersteund worden, bijvoorbeeld met het faciliteren van haalbaarheidsstudies. Pilotprojecten kunnen onder andere zijn: • Combineren van opwek en verbruik door koppelen van opwek met elektrisch laden; • Combineren van opwek en verbruik door het koppelen van grootschalige opwekprojecten aan grootverbruikers met een hoge elektriciteitsvraag; • Het realiseren van solar carports nabij (gemeentelijk) vastgoed met een hoog elektriciteitsverbruiker, zoals zwembaden; • Verkennen van de mogelijkheid om Eenergiehubs te realiseren op bedrijventerreinen; • Realiseren van een batterij bij een (grote) opwekinstallatie. 3. Versterken van de rol van de gemeente Het ontwikkelen van een duidelijke visie en standpunt over de rol van de gemeente bij transportschaarste en netinpassing van duurzame energie. Het versterken van de rol van de gemeente kan door: • Kennis over het thema transportschaarste en de technische of organisatorische mogelijkheden om hiermee om te gaan te verspreiden in de eigen organisatie en collega’s bewust te maken van 5 mei 2022
Oplossingen voor netinpassing van zonne- en windenergie bij netcongestie
39
Referenties ACM, 2021: Ontwerp Codebesluit Congestiemanagement. Geraadpleegd via https://www.acm.nl/sites/default/files/documents/ontwerp-codebesluitcongestiemanagement.pdf CE Delft, 2015: Potential for Power-to-Heat in the Netherlands. Geraadpleegd via https://cedelft.eu/wpcontent/uploads/sites/2/2021/04/CE_Delft_3E04_Potential_for_P2H_in_Net herlands_DEF.pdf CE Delft, 2020: Waterstof voor de gebouwde omgeving. Geraadpleegd via https://cedelft.eu/wpcontent/uploads/sites/2/2021/03/CE_Delft_190307_Kennisdocument_Wate rstof_voor_de_gebouwde_omgeving_Def.pdf CE Delft, 2021: Omslagpunt grootschalige batterijopslag. Geraardpleegd via https://ce.nl/wpcontent/uploads/2022/01/CE_Delft_210361_Omslagpunt_grootschalige_bat terijopslag_Hoofdrapport_Def.pdf CE Delft, 2022: Het net slimmer benut!. Geraadpleegd via https://cedelft.eu/wpcontent/uploads/sites/2/2022/04/CE_Delft_210392_Het_net_slimmer_benu t_DEF2.pdf CEER, 2019: Outlook for a Dutch hydrogen market. Geraadpleegd via https://www.rug.nl/ceer/blog/ceer_policypaper_5_web.pdf Enexis Groep, 2020: Enexis netbeheer en Liander onderzoek potentie van dimmen zonneparken. Geraadpleegd via https://www.enexisgroep.nl/nieuws/enexis-netbeheer-en-lianderonderzoeken-potentie-van-dimmen-zonneparken/ Firan, Checklist Cable Pooling. Geraardpleegd via https://www.firan.nl/aanmelden-checklist-cable-pooling/ 5 mei 2022
Oplossingen voor netinpassing van zonne- en windenergie bij netcongestie
Holland Solar, 2020: Convenant Zon Betaalbaar op het Net. Geraadpleegd via https://hollandsolar.nl/u/files/convenant-zon-op-netopgemaakte-versie-1.pdf Holland Solar, 2021: Modelovereenkomst Cable Pooling. Geraadpleegd via https://hollandsolar.nl/nieuws/i900/modelovereenkomstcable-pooling InvestNL, 2022: Cable Pooling Overeenkomst met opslag. Geraadpleegd via https://www.invest-nl.nl/businessdevelopment/publicaties/cable-pooling-overeenkomst-met-opslag PBL, 2021: Conceptadvies SDE++ 2022 waterstofproductie via elektrolyse. Geraadpleegd via https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-conceptadviessde-plus-plus-2022-waterstofproductie-via-elektrolyse-4392.pdf PBL, 2022: Fotovoltaïsche zonne-energie op een kleinere aansluiting. Geraardpleegd via https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2022-zon-pv-op-eenkleinere-netaansluiting-4909.pdf Provincie Noord-Brabant, 2021: Transportschaarste op het elektriciteitsnet, op weg naar een nieuwe aanpak. Geraadpleegd via https://www.brabant.nl/-/media/a44ac0f0bffe41f78c55f3ed0b3cfc4b.pdf Raadsbrief 9942773, 20 april 2022: Start vernieuwing hoogspanningsstation Oudenrijn. Geraadpleegd via https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/737bc1be6f11-43c9-be7f-e6839b4c7b7a?documentId=e7957266-5425-4cba-bfcffc8a58e4649c RVO, 2021: De zonnige kant van parkeren.
Geraadpleegd via https://www.rvo.nl/sites/default/files/2021/08/De-zonnige-kantvan%20parkeren-definitieve-rapportage.pdf
40
Solar Magazine, 2022: ACM over investeringsplannen netbeheerders: problemen vol stroomnet gaan verder toenemen. Geraadpleegd via https://solarmagazine.nl/nieuws-zonneenergie/i26809/acm-over-investeringsplannen-netbeheerders-problemenvol-stroomnet-gaan-verder-toenemen
https://www.liander.nl/nieuws/2021/12/09/voorbereiden-de-praktijk-metnieuwe-netcodeelektriciteit#:~:text=Naar%20verwachting%20zal%20begin%202022,basis %20van%20die%20nieuw%20netcode.
Solar Magazine, 2022: Alliander en GroenLeven nemen waterstoffabriek bij zonnepark Oosterwolde in gebruik. Geraardpleegd via https://solarmagazine.nl/nieuws-zonneenergie/i26800/alliander-en-groenleven-nemen-waterstoffabriek-bijzonnepark-oosterwolde-in-gebruik Solar Magazine, 2022: Eerste bedrijven Schiphol Trade Park aangesloten op virtueel stroomnet. Geraardpleegd via https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i26975/eerste-bedrijvenschiphol-trade-park-aangesloten-op-virtueel-stroomnet Solar Magazine, 2022: Enexis over nieuwe spelregels congestiemanagement: ‘In veel rode gebieden komt nieuwe netcapaciteit beschikbaar’. Geraadpleegd via https://solarmagazine.nl/nieuws-zonne-energie/i26788/enexis-overnieuwe-spelregels-congestiemanagement-in-veel-rode-gebieden-komtnieuwe-netcapaciteit-beschikbaar Stedin, 2022: Zet je flexibel elektriciteitsvermogen in voor Schouwen-Duiveland, Tholen en Spijkenisse. Geraadpleegd via https://www.stedin.net/over-stedin/pers-en-media/persberichten/stedinstart-flexchallenge Tennet, 2021: TenneT verwacht structureel congestie, zoals bedoeld in artikel 9.5 van de Netcode elektriciteit, in het 150kV-net van Utrecht gedurende de periode 2021-2029.
Geraadpleegd via: https://www.tennet.eu/nl/tinyurl-storage/nieuws/tennet-verwachtstructureel-congestie-zoals-bedoeld-in-artikel-95-van-de-netcodeelektriciteit-in-2/ Liander, 2021: Voorbereiden in de praktijk met nieuwe Netcode elektriciteit. Geraadpleegd via 5 mei 2022
Oplossingen voor netinpassing van zonne- en windenergie bij netcongestie
41
aanwezig is op dit thema. In afstemming met de gemeente Utrecht zijn acht oplossingsrichtingen gekozen om nader uit te werken in deze rapportage.
Bijlage 1. Verantwoording onderzoeksopzet Algemene literatuur en rapporten In het rapport zijn verwijzingen aangebracht naar externe referenties. Deze geven informatie over specifieke onderdelen, beweringen of nieuwsupdates. Daarnaast is gebruik gemaakt van de volgende rapporten voor de basiskennis en inhoud van dit rapport: • RHDHV, 2021: Verbeteren Netinpassing zonne-energieprojecten • Provincie Drenthe, 2021: Tien mogelijke oplossingen bij netcongestie • Netbeheer Nederland, 2020: Factsheets Opschaalbare Oplossingen voor Transportschaarste Beantwoorden van de onderzoeksvragen De hoofdvraag van dit onderzoek was: Welke mogelijkheden zijn kansrijk om op korte termijn duurzame energie opwek op grote bedrijfsdaken, nieuwbouw en grootschalige opwek uit wind en zon te realiseren ondanks de (te verwachten) netcongestie? Om deze hoofdvraag te beantwoorden, zijn de onderzoeksvragen beantwoord in de vorige hoofdstukken: 1.
2. 3. 4.
volgende
vier
Welke oplossingsrichtingen kunnen op de korte termijn helpen om duurzame opwek op grote bedrijfsdaken, nieuwbouw en grootschalige opwek uit zon te realiseren ondanks de (te verwachten) teruglevercongestie? Hoe we komen tot een succesvolle implementatie van deze oplossingsrichtingen? Welke rol de gemeente kan vervullen bij het faciliteren en stimuleren van deze oplossingsrichtingen? Wat deze oplossingsrichtingen kunnen betekenen voor een aantal concrete casussen in Utrecht?
Voor het beantwoorden van deelvraag 1 is gebruik gemaakt van de beschikbare literatuur en rapporten (zie algemene literatuur en rapporten). Daarnaast is gebruik gemaakt van expert kennis die bij collega’s van RHDHV
5 mei 2022
Oplossingen voor netinpassing van zonne- en windenergie bij netcongestie
Voor het beantwoorden van de derde deelvraag is een werksessie georganiseerd met ambtenaren van de gemeente Utrecht. In deze werksessie zijn diverse (beleids)instrumenten en acties verkend. Dit betreft nadrukkelijk een verkenning van mógelijke instrumenten en acties, er zijn geen keuzes gemaakt voor (prioritering) van acties. Dit is een afweging die gemaakt moet worden door de gemeente Utrecht. Voor het beantwoorden van de vierde deelvraag zijn vier aparte werksessies georganiseerd, waarin aan de hand van een casus is verkend in hoeverre de verschillende oplossingen een bijdrage kunnen leveren. RHDHV heeft de werksessies voorbereid en gefaciliteerd. Het beantwoorden van de tweede deelvraag is een afgeleide van de antwoorden op deelvraag 1, 3 en 4. Werksessies met ambtenaren gemeente Utrecht en stakeholders Een belangrijk deel van de informatie die is opgehaald en in dit rapport gepresenteerd wordt is verkregen via interactieve werksessies. De werksessies zijn digitaal georganiseerd op: • 15 februari 2022: zonne-energie bij nieuwbouw • 23 februari 2022: zon op bedrijfsdaken • 24 februari 2022: solar carports • 9 maart 2022: grootschalige zon- en windprojecten • 14 maart 2022: rol van de gemeente De genodigden en aanwezigen bij de werksessies zijn bij de auteurs van dit rapport bekend.
De informatie die is gedeeld tijdens de werksessies door de betrokken partijen is geanonimiseerd en vertrouwelijk behandeld. Tot stand komen eindrapport Het rapport is in nauwe samenwerking met de gemeente Utrecht tot stand gekomen. De gemeente Utrecht heeft een 10%, 80% en 95% versie van het rapport ontvangen en van feedback voorzien.
42