Programma Water en Riolering Utrecht 2022-2026 (januari 2022).pdf
Tekst van het document
Deze haven is al lang niet meer in gebruik als haven en om die reden is de haven niet meegenomen toen tien jaar geleden de andere havens in Lageweide zijn gesaneerd. Nu de directe omgeving van de Werkspoorhaven ontwikkeld wordt, is het tijd de sanering alsnog uit te voeren en daarbij een belangrijke bijdrage te leveren aan de herontwikkeling van het gebied. We onderzoeken in hoeverre het voordelig is om zelf te beschikken over een nieuwe baggerverwerkingslocatie in plaats van de verwerking volledig aan de markt over te laten. Mogelijk liggen er kansen om het herstel van de instabiele westoever van de Nedereindseplas te combineren met verondieping van de plas voor natuurontwikkeling. De urgentie voor een dergelijke locatie zal sterk afhangen van het aanbod van verwerkingslocaties elders in de regio. De regelgeving met betrekking tot hergebruik van bagger heeft hier grote invloed op. Schone bagger is geschikt als ophoogmateriaal en daarom gewild. Maar meer vervuilde bagger is een afvalstof die alleen op specifieke locaties te verwerken is.
5.3
Verbeteren oppervlaktewaterkwaliteit
Wat hebben we gedaan en waar staan we nu Metingen Regelmatig wordt de waterkwaliteit in Utrecht gemeten. Sinds 2015 gebruiken we voor de kleinere wateren de ecoscan methode. Hiermee wordt eenmaal per drie jaar getoetst of het gewenste streefbeeld, minimaal zichtbaar, wordt bereikt. De ecoscan meting betreft kroos, doorzicht, waterplanten en zwerfvuil. Bij de grotere wateren, de zogenaamde waterlichamen, meet het waterschap ten behoeve van de Kaderrichtlijn Water eens in de vijf jaar op zo’n tien punten de waterkwaliteit in de wat grotere wateren. In 2019 hebben we de metingen samen met HDSR uitgebreid met een participatief burgermeetnet (schoon water experiment). Bewoners meten hierbij de kwaliteit van het water. Helaas laten de metingen van de ecoscan uit 2018 een lichte achteruitgang zien van de waterkwaliteit. Dit was deels het gevolg van de warme zomerperiode waarin gemeten werd en het onderhoudswerk wat soms vlak voor de meting plaatsvond. Maar de achteruitgang past ook in een breder beeld van de regio. Hier liggen deels oorzaken aan ten grondslag die we als gemeente niet direct kunnen beïnvloeden. Denk aan uitspoeling van meststoffen in water dat via de Kromme Rijn de stad inkomt. Ook factoren op lokaal niveau (b.v.
inrichting, bladval, ontlasting watervogels en honden, grote temperatuurschommelingen, langdurige opwarming, doorstroming en onderhoud) kunnen de waterkwaliteit beïnvloeden. Een slechtere waterkwaliteit uit zich door de aanwezigheid van kroos, zuurstofloosheid en soms ook vissterfte. De resultaten van de ecoscan 2021 waren bij het opstellen van dit programma nog niet beschikbaar.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
26
Omdat de ecoscan metingen maar eens per drie jaar plaats vinden, hanteren we als jaarlijkse indicator het aantal urgente oppervlaktewaterkwaliteitsmeldingen. Die zijn meldingen die per direct om een actie vragen vanuit gemeente of waterschap. Denk aan blauwalg, vissterfte, botulisme, stank en zeer overmatig kroos. Het aantal meldingen in de afgelopen jaren is weergegeven tabel 5.1. Ook hieruit blijkt het effect van de warme zomers in de jaren 2018, 2019 en 2020.
Aantal urgente oppervlaktewater meldingen
2016
2017
2018
2019
2020
Totaal
7
4
5
10
16
42
Tabel 5.1 Urgente oppervlaktewaterkwaliteitsmeldingen 2016-2020
Naast het ecologische meetnet hebben we binnen de gemeente sinds 2014 ook een zwemwatermeetnet. Hierbij meten we op de plekken waar veel gezwommen wordt de bacteriologische parameters waarop de zwemwaterkwaliteit getoetst wordt. Veelal voldoet de bacteriologische kwaliteit aan de normen voor officieel zwemwater. Alleen na hevige neerslag is dit niet het geval door de aanwezige gemengde riooloverstorten en de lozing van effluent van de zuiveringen van Bunnik en Zeist op de Kromme Rijn en die van de Bilt op de Biltsegrift. In juli 2021 is samen met HDSR en Rijkswaterstaat een oppervlaktewatertemperatuur meetnet gerealiseerd. Gedurende minimaal een jaar wordt op 70 plekken in Utrecht de watertemperatuur gemeten. Op deze manier krijgen we meer informatie over de gevoeligheid van het oppervlaktewater voor opwarming. Ook monitoren we op deze manier de effecten van installaties waarmee we thermische energie uit oppervlaktewater winnen. Naast deze metingen hebben we in de zomer van 2021 op diverse plekken de Krill getest, een varende meetrobot die de waterkwaliteit meet. Investeringen Hoewel niet altijd terug te zien in de metingen hebben we de afgelopen planperiode flink geïnvesteerd om de waterkwaliteit te verbeteren. De focus lag hierbij op locaties met urgente waterkwaliteitsproblemen, waar we werk met werk konden maken of waar sprake was van intensieve bewonersparticipatie.
Denk hierbij aan het Wilhelminapark, de Oudenrijnsingel in De Meern, de groene Kop in Tuindorp en het Niftarlakepark in Zuilen. Ook hebben we samen met de bewonersgroep Vergroening Singel geïnvesteerd in de aanleg van drijvende vegetatie-eilanden, onderwaterplanten en fauna-uittreedplaatsen (fup’s). Verder hebben we een aantal restpunten in het watersysteem van de wijk Leidsche Rijn gerealiseerd, zoals de aanleg van de duiker in de Meerndijk in De Meern. Beleid en onderzoek Op basis van de ecoscans uit 2015 en 2018 en andere inzichten hebben we samen met HDSR een grondige analyse laten doen van de ecologische potentie van alle watergangen. Dit heeft geleid tot de nieuwe ambitiekaart in de Visie Water en Riolering, waar voor alle watergangen in de gemeente is aangegeven welke doelstelling we nastreven. Verder zijn we gestart met de Visie Stadswater, waarin we voor de vaarwegen in de stad – mede op basis van de oppervlaktewaterkwaliteit en de aanwezige kennis over flora en fauna, aangeven voor welke gebruiksfuncties als zwemwater, viswater en natuurwater het water en de aangrenzende oevers geschikt zijn. De Visie Stadswater zal ook aangeven bij welke wateren wel en niet veilig gezwommen kan worden en op welke locaties we streven om nieuw officieel zwemwater te realiseren.
Wat gaan we de komende jaren doen Beleid en onderzoek We werken gebiedsgewijs met HDSR aan het bepalen van maatregelen om invulling te geven aan de aangescherpte ambities voor het oppervlaktewater in de stad, zoals we in de Visie Water en Riolering Utrecht hebben opgenomen. Hierbij maken we gebruik van de meest recente ecoscan metingen uit de zomer 2021 en de kansenkaart voor de ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
27
Waar nodig stellen we waterbalansen en stoffenbalansen per gebied op. We zijn al gestart met de planvorming voor de Binnenstad. Het streven is eind 2022 het maatregelenprogramma gereed te hebben. De waterkwaliteit blijven we de komende jaren via de ecoscan methode monitoren. We werken eraan om meer kennis en data op het gebied van waterkwaliteit met medeoverheden en publiek te kunnen delen via de website van de gemeente Utrecht en die van HDSR. Na iedere maatregel ten behoeve van de waterkwaliteit gaan we de waterkwaliteit en ecologie monitoren. Helaas is momenteel landelijk nog geen methode beschikbaar om een goede klimaatstresstest voor oppervlaktewaterkwaliteit uit te voeren. Samen met HDSR hebben we dit vraagstuk bij de landelijke platforms en kennisinstituten geagendeerd. We werken mee om een dergelijke stresstest verder te ontwikkelen. We werken verder aan de Visie Stadswater, waarbij we mede vanuit de ambities voor de oppervlaktewaterkwaliteit en de aanwezige kennis over flora en fauna, invulling geven aan het aanwijzen van gebruiksfuncties als zwemwater, viswater en natuurwater.
De regionale streefbeelden voor waterkwaliteit
Verbeteren Inrichting, beheer en onderhoud We werken aan verbetering van de waterkwaliteit door: • Het uitvoeren van de geformuleerde maatregelen o.b.v. de uitgevoerde ecoscans 2015, 2018 2021. • Het benutten van ruimtelijke ontwikkelingen om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit doen we door tijdige inbreng van het thema waterkwaliteit, waar mogelijk de waterstructuur aan te passen mede gericht op waterkwaliteit en voorstellen voor goed beheerbare wateren in te brengen. Zo zijn een aantal verbeteringen onderdeel van de compensatiemaatregelen voor de verbreding van de A27. • Het waar mogelijk combineren van de groenopgave en wateropgave binnen projecten en het nauwkeurig afstemmen daarvan. Voorbeelden hiervan zijn het opknappen van het Zuilensebos, de herinrichting van het park bij kasteel Nijevelt en de ontwikkeling van het Lunettenpark.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
28
•
•
• •
•
•
Bij de aanleg of de verbreding van waterlopen of bij de vervanging van oeverconstructies waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aan te leggen. Dit geldt niet alleen voor ons, maar ook voor HDSR als onderdeel van de recent afgesproken overdracht van oeverconstructies. We hanteren hierbij de kansenkaart natuurvriendelijke oevers. Daar waar een natuurvriendelijke oever niet haalbaar is, leggen we in elk geval fauna-uittreedplaatsen (fup’s) aan. Bij de aanleg of vervanging van een duiker ervoor te zorgen dat deze groot genoeg is, zodat het water beter doorstroomt en waar nodig of wenselijk, dieren kunnen passeren. Waar dit meerwaarde biedt en kan leggen we een brug aan. De komende jaren gaan we in elk geval aan de slag bij volkstuinencomplex Ons Genot in Overvecht en bij de Gaag in Veldhuizen. Het verminderen van de frequentie van het aantal en de omvang van riooloverstorten door het ontvlechten van het afvalwater- en hemelwatersysteem. Samen met de waterschappen en de provincie invasieve exoten aan te pakken die een negatief effect hebben op de waterkwaliteit. Zo werken we In Leidsche Rijn aan een bestrijdingsmethode tegen het Ongelijkbladig Vederkruid. Deze waterplant woekert dusdanig dat dit ten koste gaat van andere soorten en ook de aan- en afvoer van water bedreigt. De Provincie heeft recent de Smalle Theeplant verwijderd, eveneens in Leidsche Rijn.
Een andere exoot die voor veel overlast zorgt, is de Amerikaanse Rivierkreeft. Deze zoetwaterkreeft kan het ecologisch evenwicht in het water verstoren, doordat de kreeft alle waterplanten opeet en de grond omwoelt. Gevolg is een troebel water zonder begroeiing. Een effectieve aanpak van deze rivierkreeften is helaas nog niet voor handen. We volgen de laatste inzichten inzake de aanpak van deze soort door deelname aan het Platform Invasieve Exoten van de provincie Utrecht. Bij meldingen van vissterfte, botulisme en blauwalg, de dode vissen en vogels binnen 24 uur te verwijderen en waarschuwingsborden te plaatsen. Als gevolg van klimaatverandering zal het aantal meldingen van vissterfte, botulisme en blauwalg naar verwachting toenemen. We brengen de meldingen hiervan in beeld en betrekken dit bij de aanpak van klimaatproblemen. Bij baggeren te kijken of het mogelijk en/of gewenst is gelijktijdig de watergang te herprofileren.
Voorlichting en bewustwording • We hebben de intentie door te gaan met het burgermeetnet waterkwaliteit. Hiervoor gebruiken we de bestaande app en stimuleren we de toepassing ervan. • We stimuleren bewoners om te werken aan vermindering zwerfvuil, brood in het water en hondenpoep bij het water. Dit doen we door het plaatsen van voorlichtingsborden en via de activiteiten van Utrecht Schone Stad, waarbij onder andere bewoners met kano’s en al suppend zwerfvuil hebben verwijderd. Ook gaan studenten in kaart brengen wat de omvang is van het probleem van plastic zwerfvuil in het water in de binnenstad. Deze informatie wordt gebruikt om na te gaan of een plastic vangsysteem (zoals de bubble barrier) meerwaarde heeft ten opzichte van de huidige inspanningen van de Gemeente Utrecht.
5.4
Energie uit oppervlaktewater
Wat hebben we gedaan en waar staan we nu De afgelopen jaren is verkennend onderzoek gedaan in de stad naar de mogelijkheden thermische energie te winnen uit oppervlaktewater (TEO). De onderzoeken leren dat vooral de grotere wateren in de stad, zoals het Amsterdam-Rijnkanaal, het Merwedekanaal en de Kromme Rijn, veel potentie hebben. Op dit moment maakt het Holland Casino gebruik van een TEO-installatie in het Merwedekanaal. Wat gaan we de komende jaren doen We zetten het onderzoek naar Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) voort samen met HDSR en Rijkswaterstaat. Zeer kansrijke locaties zijn delen van de Merwedekanaalzone en het Beurskwartier. Daarnaast blijven we op een groot aantal locaties de oppervlaktewatertemperatuur meten om meer inzicht te krijgen in de mate en snelheid van opwarming van het oppervlaktewater.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
29
5.5
Financiën
De begroting voor het thema oppervlaktewater is opgenomen in tabel 5.2. Activiteit
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Dagelijks onderhoud oppervlaktewater (maaien en schonen)
0,4
0,4
0,4
0,4
0,5
0,5
Groot onderhoud (baggeren)
1,1
1,1
1,1
1,1
1,1
1,1
Vervangings- en verbeteringsinvesteringen oppervlaktewater
1,8
0,8
1,8
1,8
1,8
1,8
Totaal
3,3
2,3
3,3
3,3
3,4
3,4
Tabel 5.2 Kosten thema oppervlaktewater 2022-2026 (bedragen in miljoenen euro’s)
In 2022 ligt het accent op het opstellen van een nieuw maatregelenprogramma voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Vandaar dat de investeringen in 2022 eenmalig lager liggen. De kosten voor het opstellen van het maatregelenprogramma en de genoemde onderzoeken worden gedekt uit het budget voor beheer en onderzoek en zijn niet apart benoemd in tabel 5.2,
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
30
6 Middelen De uitvoering van het Programma Water en Riolering is sterk afhankelijk van de beschikbare middelen. De belangrijkste zijn ons personeel en de beschikbare financiële middelen. Dit hoofdstuk gaat hier nader op in.
Foto: Ondertekenen overeenkomst uitvoeringspilot klimaatadaptatie in 2019
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
31
6.1
Personeel
Waar staan we nu Tot 2018 lag de focus op het personeelsbeleid bij water en riolering om met beperkte personeelsinzet de basis op orde te houden. Begin 2018 heeft een extern onderzoek plaatsgevonden naar de personele aspecten voor riolering en stedelijk water. Dit onderzoek is uitgevoerd op basis van de Branchestandaard Gemeentelijke Watertaken van de landelijke Stichting RIONED (Sweco, 2018). Hierbij is de personele situatie voor de gemeentelijke watertaken in Utrecht onderzocht voor zowel de kwantiteit (hoeveelheid personeel) als de kwaliteit (kennis en competenties). Uit het onderzoek bleek dat op dat moment de bestaande formatie onvoldoende was voor de uitvoering van de wettelijke en noodzakelijke taken (basis op orde). De bezetting was dus ook onvoldoende om de vervangingsinspanning te kunnen opvoeren en de gewenste transities voor klimaatadaptatie, circulaire stad en energie vorm te geven. Verder bleek de formatie zeer kwetsbaar: als bepaalde medewerkers zouden vertrekken, dan verdween tegelijkertijd ook een groot deel van de kennis. Op basis van dit onderzoek is met spoed gestart met het uitbreiden van de personeelsformatie, zowel kwantitatief als kwalitatief. De laatste drie jaar zijn veel nieuwe mensen begonnen.
Hiermee zijn we hard aan het werk om enerzijds de basis op orde te krijgen en te houden en anderzijds gelijktijdig invulling te geven aan de gewenste transities. Voor het op orde krijgen van de basis zijn we afgelopen jaar begonnen met het preventieve onderhoud en het verhelpen van storingen bij de rioolgemalen uit te besteden aan de markt. Wat gaan we de komende jaren doen De komende jaren voorzien we een verdere stijging van de personeelsformatie, met name voor het voorbereiden en aansturen van alle rioolvervangingen en bijbehorende ambities met betrekking tot afkoppelen, ontharden en klimaatbestendig maken. De extra personeelskosten voor het initiëren en aansturen van de vervangingen zijn onderdeel van de post personeelskosten in de meerjarenbegroting. De personeelskosten voor het voorbereiden, het directie voeren en het houden van toezicht zijn niet direct zichtbaar in de begroting, ook omdat het per project kan verschillen of deze taken worden ingehuurd of worden uitgevoerd door eigen personeel. De kosten zijn onderdeel van de investeringen voor de rioolvervangingen.
6.2
Kostenontwikkeling 2022-2026
De verwachte kostenontwikkeling in de periode 2022-2026 is weergegeven in tabel 6.1 Activiteit
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Dagelijks onderhoud afvalwater
5,1
6,5
6,6
6,7
6,8
6,9
Dagelijks onderhoud oppervlaktewater
0,4
0,4
0,4
0,4
0,5
0,,5
Personeelskosten
5,3
6,1
6,7
7,0
7,0
7,0
Beleid beheer & onderzoek
0,9
1,0
1,0
1,0
1,0
1,1
Waterproof030
0,1
0,2
0,2
0,2
0,2
0,2
Subsidie groene daken
0,5
0,7
0,7
0,7
0,7
0,7
Subsidie watervriendelijk maatschappelijk vastgoed
0,0
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
Groot onderhoud (baggeren)
1,1
1,1
1,1
1,1
1,1
1,1
Vervangingsinvesteringen riolering
16,3
14,2
13,7
14,6
16,0
18,4
Vervangingsinvesteringen gemalen
1,5
1,5
1,5
1,5
1,5
1,5
Vervangingsinvesteringen oppervlaktewater
1,8
0,8
1,8
1,8
1,8
1,8
Bijdragenregeling interne projecten
0,8
1,0
1,0
1,0
1,0
1,0
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
32
Bijdrage terugbrengen Leidsche Rijn
0,0
1,0
1,0
1,0
1,0
0,0
Compensabele BTW
3,9
3,7
3,8
3,9
4,2
4,5
Bijdrage bedrijfsvoering gemeente
1,0
1,1
1,1
1,1
1,1
1,1
Bijdrage straatreiniging
4,0
4,2
4,2
4,3
4,4
4,4
Totaal
42,7
43,8
45,2
46,8
48,6
50,6
Tabel 6.1 Verwachte kostenontwikkeling in de periode 2022-2026
Een aantal ontwikkelingen vallen op: • De kosten voor het dagelijks onderhoud nemen van 2021 naar 2022 sterk toe. Zie voor de verklaring paragraaf 2.8. • De personeelskosten blijven de komende jaren stijgen om de extra vervangingsinvesteringen te kunnen initiëren en om invulling te kunnen geven aan maatschappelijke opgaven als energietransitie, klimaatadaptatie, groei van de stad, biodiversiteit en de circulaire stad. • De kosten voor de vervanging van de riolering liggen in 2022 en 2023 lager dan in 2021 doordat de werkzaamheden in de Zeeheldenbuurt in 2022 deels en in 2023 volledig afgerond zijn. De aanpak van wateroverlast in de Zeeheldenbuurt wordt gedekt uit het budget voor de vervangingsinvesteringen. Deze kosten komen bovenop de reguliere vervangingsinvesteringen. • De subsidieregelingen en de bijdrageregeling aan niet rioleringsprojecten zijn mede op verzoek van de accountant apart in de begroting zichtbaar gemaakt. • Toepassing van de bijdrageregeling aan niet rioleringsprojecten zorgt voor een bijdrage van 4 miljoen euro aan het terugbrengen van de Leidsche Rijn. Vanwege de omvang van deze bijdrage is deze apart in de begroting opgenomen.
6.3
Ontwikkeling rioolheffing
6.3.1. Ontwikkeling eigenaren en grootverbruik De rioolheffing is in Utrecht opgebouwd uit een heffing voor eigenaren en een heffing voor gebruikers. De eigenarenheffing betreft een vast bedrag per jaar per aangesloten perceel (in 2021 € 228,32). De gebruikersheffing betreft een bedrag per kubieke meter water en wordt aanvullend op de eigenarenheffing opgelegd aan grootverbruikers die jaarlijks meer dan 250 m3 afvalwater op de riolering lozen (in 2021 gemiddeld € 1,67 per m3). De huidige toedeling van de kosten tussen eigenaren- en grootverbruikersheffing is gebaseerd op de jaarlijkse verdeling in hoeveelheid afgevoerd afvalwater door eigenaren en grootverbruikers. Daarbij worden alleen de kostenposten waarbij de kosten daadwerkelijk afhankelijk zijn van de hoeveelheid afgevoerd afvalwater naar rato toegerekend aan de grootverbruikersheffing. Dit zijn de posten dagelijks onderhoud, vervangingsinvesteringen en de BTW. Kosten die geen relatie hebben met de hoeveelheid afvalwater, zoals de posten beleid, beheer en onderzoek, personeelskosten, bijdrage straatreiniging en bijdrage bedrijfsvoering gemeente worden volledig toegerekend aan de eigenarenheffing. De verdeelsleutel wordt jaarlijks aangepast op basis van het aantal inwoners, het gemiddelde jaarlijkse drinkwaterverbruik per inwoner en het verwachte grootverbruik.
De verwachte ontwikkeling van het aantal aangesloten eigenaren en het verwachte grootverbruik is weergegeven in onderstaande tabel.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
33
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Aansluitingen
163.840
169.900
172.900
175.900
178.900
181.900
Lozing bewoners (m3)
15.750.000
16.030.000
16.300.000
16.580.000
16.860.000
17.130.000
Lozing grootverbruik (m )
3.200.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
3.000.000
Lozing totaal (m3)
18.950.000
19.030.000
19.300.000
19.580.000
19.860.000
20.130.000
3
Tabel 6.2 Verwachte ontwikkeling lozingen in de periode 2022-2026
Voor de groei van het aantal aansluitingen is uitgegaan van 3.000 extra aansluitingen per jaar op basis van de meest recente bouwprognoses. Het aantal aansluitingen in 2022 is bijgesteld op basis van de rapportage van de BGhU over 2020. Het werkelijke aantal aansluitingen bleek in 2020 en 2021 aanzienlijk hoger te liggen dan in de raming was aangehouden. Ook het grootverbruik is gecorrigeerd op basis van de rapportage van 2020. Hieruit blijkt dat de huidige omvang van het grootverbruik ongeveer 3,0 miljoen m³ per jaar bedraagt. In overleg met de BGhU is besloten om voor de begroting de komende jaren uit te gaan van 3,0 miljoen m³ per jaar. 6.3.2. Indicatie ontwikkeling eigenaren en gebruikersheffing Bij volledige kostendekking en bij toepassing van de huidige verdeelsleutel tussen klein- en grootverbruik ontwikkelen de eigenaren- en gebruikersheffing zich conform tabel 6.3. Deze ontwikkeling is lijn met de uitgangspunten in de Visie Water en Riolering. De genoemde bedragen zijn exclusief inflatie. 2021
2022
2023
2024
2025
2026
Eigenarentarief
€ 228,32
€ 228,32
€ 233,54
€ 237,98
€ 243,38
€ 248,86
Verschil tov vorig jaar (in %)
2,9%
0%
2,3%
1,9%
2,3%
2,3%
Grootverbruikstarief
€ 1,67
€ 1.67
€ 1,60
€ 1,64
€ 1,71
€ 1,77
Verschil tov vorig jaar (in %)
2,9%
0%
-4,0%
2,2%
4,1%
4,0%
Tabel 6.3 Indicatie ontwikkeling eigenaren- en grootverbruikerstarief in de periode 2022-2026
Uit de tabel blijkt hoe lastig het is om met de huidige systematiek de tarieven van het grootverbruikerstarief en eigenarentarief met dezelfde percentages te laten stijgen. Dit lukt in de praktijk alleen door elk jaar verschillen op te vangen via de egalisatiereserve. De komende jaren gaan wij dan ook samen met de BghU onderzoek doen naar een nieuw toerekeningssysteem wat robuuster en toekomstbestendiger is dan het huidige systeem, maar toch recht doet aan het beginsel de vervuiler betaalt. Zoals in paragraaf 2.5 aangegeven kijken we in dit onderzoek ook naar de beprijzing van lozingen van bemalingswater op de riolering. Daarnaast nemen we de mogelijkheden van de nieuwe modelverordening van de VNG voor de rioolheffing mee in dit onderzoek.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
34
Colofon Gemeente Utrecht
www.utrecht.nl/waterenriolering Oktober 2021
Bestuurlijk opdrachtgever Kees Diepeveen Ambtelijk opdrachtgever Julia Donker Concept en vormgeving Gemeente Utrecht en Utregse Ontwerpers Projectleiding Erwin Rebergen Projectteam Joram van der Schans, Team Water, Riolering & Gemalen Fotografen Gemeente Utrecht
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
35
Bijlagen Bijlage 1: Investeringsprogramma riolering 2022-2026 Bijlage 2: Beleid en onderzoeksprogramma Bijlage 3: Bijdrageregeling niet rioleringsprojecten Bijlage 4: Indicatoren Bijlage 5: Baggerprogramma
Foto: De aanleg van een persleiding in de Cambridgelaan
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
36
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
Gemalen
2026
2025
2024
2023
2022
2026
2025
2024
2023
2022
2021
Drukriolen
2026
2025
2024
2023
2022
Hoofdriolen
Vervangingsjaar van objecten
0
0,5
1
2 Kilometers
Esri Nederland, Community Maps Contributors
Gemeente Utrecht, team water, riolering en gemalen (BOR)
A0
1:17.000
September 2021
Investeringsagenda 2022 t/m 2026
± Bijlage 1 Inversteringsplanning riolering 2022 – 2026
Klik op de kaart om in de browser te openen
37
Gebied
Wijk
Aantal km te Waarvan t/m Start vervangen 2026 planvorming riolering in totaal
Start uitvoering
Kanaalstraat / Damstraat
West
1,7
1,7
2017
2022
Welgelegen
West
2,7
2,7
2020
2023
Overige projecten West
West
0,2
0,2
2021
2022
Omloop e.o. (incl. relining)
Noordwest
1,5
1,5
2021
2022
Taagdreef e.o.
Overvecht
2,4
2,4
2017
2023
Amazonekwartier
Overvecht
3,5
3,5
2020
2023
Theemsdreef e.o.
Overvecht
6,5
0,7
2023
2026
Rubicondreef e.o.
Overvecht
4,5
0,7
2023
2026
Orinocodreef
Overvecht
0,6
0,6
2017
2022
Overige projecten Overvecht
Overvecht
0,8
0,8
2021
2022
Tuindorp-Oost
Noordoost
7,0
3,0
2021
2024
Overige projecten Noordoost
Noordoost
1,4
1,4
2020
2022
Rubenskwartier
Oost
2,7
1,8
2020
2024
Breitnerlaan e.o.
Oost
2,0
0,8
2022
2024
Maliebaan / Snellenlaan
Oost
1,7
1,7
2019
2023
Overige projecten oost
Oost
1,3
1,3
2020
2022
Projecten Binnenstad
Binnenstad
0,9
0,9
2023
2024
Oudegeinlaan e.o.
Zuid
1,3
1,3
2020
2022
Oud Hoograven incl. Diamantweg
Zuid
9,0
4,6
2021
2025
Rotsoord
Zuid
0,5
0,5
2020
2022
KanaleneilandNoord-Noord
Zuidwest
0,9
0,9
2017
2022
Kanaleneiland Noord-Midden
Zuidwest
2,6
2,6
2019
2023
Eisenhowerlaan e.o.
Zuidwest
2,5
0,9
2024
2026
Vasco da Gamalaan e.o.
Zuidwest
0,9
0,9
2021
2024
Europalaan Noord
Zuidwest
1,0
1,0
2019
2022
Overige projecten Zuidwest
Zuidwest
2,2
2,2
2023
2025
Meerndijk e.o.
Vleuten – De Meern
4,8
3,0
2017
2021
De Gaag fase 2
Vleuten – De Meern
0,9
0,9
2019
2021
Odenveltlaan
Vleuten – De Meern
1,2
1,2
2023
2025
69,2
45,7
Totaal
NB. Het aantal km te vervangen riolering in deze tabel ligt ongeveer 10% hoger dan het daadwerkelijk begrote en geprogrammeerde aantal km (45,7 versus 41,5 km). Deze overprogrammering is bedoeld om tegenvallers in de voorbereiding en uitvoering op te vangen.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
38
Bijlage 2: Beleid en onderzoek Afvalwater
Nummer
Activiteit
1
Inventarisatie toekomstig afvalwateraanbod
2
Risicogestuurd beheer: Doorontwikkeling Water Registratie en Intelligentie Systeem (WRIS) inclusief monitoring riooloverstorten
3
Onderzoek rioolvreemd water
4
Onderzoek naar de haalbaarheid van riothermie (energie uit rioolwater).
5
Beleid circulair en fossielarme energie doorontwikkelen.
6
Opstellen verlegregeling riolering
Hemelwater
Nummer
Activiteit
1
Onderzoek prioritaire gebieden hemelwateroverlast
2
Omgevingsplanregels uitwerken om bij invoering Omgevingswet afkoppelen regenpijp voorzijde gebouw af te kunnen dwingen.
3
Omgevingsplanregels uitwerken om bij invoering Omgevingswet vasthouden hemelwater op eigen perceel af te kunnen dwingen.
4
Nieuwe subsidieregeling voor watervriendelijk maatschappelijk vastgoed
5
Uitwerken ontwerprichtlijnen voor hemelwaterbestendige openbare ruimte
6
Uitbreiden bewustwordingscampagne Waterproof030 naar alle klimaatadaptatie thema’s
7
Doorontwikkelen modelinstrumentarium
8
Doorontwikkelen Water Registratie en Intelligentie Systeem (WRIS)
Grondwateroverlast
Nummer
Activiteit
1
Inventarisatie kwetsbare panden en kwetsbaar groen voor droogte
2
Vaststellen een minimaal toelaatbare grondwaterstand voor stedelijk gebied
3
Ontwikkeling grondwatermodel
4
Juridisch verankeren maximaal en minimaal toelaatbare grondwaterstand in de Omgevingswet
5
Uitbreiden en aanpassen grondwatermeetnet om effecten droogte, bemalingen en wko’s beter in beeld te krijgen
6
Onderzoek interactie en bepalen afwegingskader infiltratie-rioolvervanging wko’s binnen Visie Ondergrond
Oppervlaktewater
Nummer
Activiteit
1
Onderzoek naar haalbaarheid nieuwe, eigen verwerkingslocatie bagger
2
Klimaatgevoelige wateren in beeld brengen samen met waterschappen en ambities daarop bijstellen
3
Gebruiksfuncties gerelateerd aan waterkwaliteit vastleggen in de Visie Stadswater
4
Ontwikkelen maatregelenprogramma om ambities te realiseren samen met HDSR
5
Voortzetten ecoscan o.a. via burgermeetnet samen met HDSR
6
Aanpak exoten samen met Provincie en waterschappen
7
Onderzoek naar thermische energie uit oppervlaktewater samen met HDSR en Rijkswaterstaat
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
39
Bijlage 3: Bijdrageregeling niet-rioleringsprojecten Doel van de regeling De bijdrageregeling dient om bij ingrepen in de bestaande openbare ruimte – die niet voortkomen uit het deelprogramma stedelijk water en riolering– de meerkosten, - die niet in de exploitatiekosten zijn opgenomen- te dekken om te voldoen aan de hemelwateropgave. De hemelwateropgave betreft: 1. Het vergroten van de sponswerking van de stad door het vervangen van verharding voor groen/blauwe oplossingen. 2. Het vasthouden van 90% van de jaarneerslag door het regenwater los te koppelen van de bestaande riolering en doelmatig te verweken volgens de voorkeursvolgorde: hergebruik, vasthouden, infiltreren en afvoeren. 3. Het voorkomen van schade aan panden of de openbare ruimte of stremming van wegen bij extreme neerslag. 4. Het verminderen van de aanvoer van schoon regenwater naar de rioolwaterzuivering. Op sommige plekken in de gemeente Utrecht is het onwenselijk om meer regenwater te infiltreren. Hier kan sprake zijn van al bestaande overlast door te hoog grondwater of een verwachting dat grondwateroverlast kan optreden. Mocht hier sprake van zijn geeft de groep Water, Riolering & Gemalen dit aan. Er wordt gewerkt aan een kaart waarop dit voor iedereen zichtbaar is.
Hierbij gaat het om werkzaamheden die ervoor zorgen dat het hemelwater meer volgens de voorkeursvolgorde verwerkt wordt, zoals bijvoorbeeld: • Het vervangen van verharding door groen zodat er meer regenwater kan infiltreren • Het aanleggen van een hemelwatervoorziening voor het hergebruik van hemelwater • Het vervangen van ondoorlatende verharding door verharding die water doorlaat. • Het aanbrengen van infiltratievoorzieningen, zowel op maaiveldniveau als daaronder. • Het graven van extra oppervlaktewater. • Het aanleggen van hemelwatervoorzieningen om hemelwater te lozen op oppervlaktewater. • Het aanleggen van gevel en stoeptuinen. 90% van de jaarlijkse neerslag wordt vastgehouden bij het creëren van een infiltratievoorziening met een inhoud van 15mm over het verharde oppervlak. Voor het realiseren van een alternatieve waterberging dient via een maatwerkberekening aangetoond te worden dat minimaal 90% van de jaarlijkse neerslag wordt vastgehouden. Werkwijze In de regeling wordt onderscheid gemaakt tussen aanvragen onder € 50.000,- en daarboven. Bij eisen aan de aanvraag is aangegeven welke eisen gelden in de eenvoudige procedure. Voor de grotere aanvragen is er een uitgebreidere procedure waarbij meer afstemming plaatsvindt tussen het project en de groep Water, Riolering & Gemalen. In de FO/Initiatiefase van het project wordt de aanvraag besproken.
Na deze bespreking wordt een voorlopige toezegging gedaan voor de bijdrage. Uiteindelijk ligt een DO- of besteksraming, waarbij de hemelwaterkosten apart inzichtelijk worden gemaakt, ten grondslag voor de definitieve aanvraag. In dat geval worden de volledige hemelwaterkosten vergoed met een maximum van €40 per m2 en €250.000,- per project per jaar. Voor een hogere bijdrage is een besluit van de verantwoordelijk wethouder nodig. Voor wie De regeling is bedoeld voor projecten en initiatieven in de openbare ruimte binnen de gemeente Utrecht, die in opdracht van de gemeente Utrecht worden uitgevoerd. Alleen medewerkers van de gemeente Utrecht kunnen een aanvraag indienen. Er wordt alleen binnen de gemeentelijke organisatie geld overgeboekt. Openbare ruimte is ruimte die minimaal tussen zonsopgang en ondergang vrij toegankelijk is en die in eigendom en/of beheer is van de gemeente Utrecht. De regeling is niet bedoeld voor ruimtelijke ontwikkelingen met een eigen grondexploitatie. Daarnaast is de regeling ook niet bedoeld voor projecten die voortkomen uit het deelprogramma stedelijk water en riolering.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
40
Vergoeding Uitgangspunt voor de regeling is dat de meerkosten voor het realiseren van de hemelwateropgave worden vergoed, waarbij de voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater wordt gehanteerd. De bijdrage gaat uit van een vaste maximale vergoeding van: 1. 2. 3. 4. 5.
€ 40 per m2 voor het ontharden en vergroenen van de openbare ruimte € 40 per m² voor het afkoppelen van verharding en het bovengronds transporteren en verwerken van het regenwater als ontharding en vergroening niet mogelijk is. € 30 per m² voor het afkoppelen van verharding en het ondergronds verwerken van het regenwater als ontharding, vergroening en bovengrondse verwerking niet mogelijk is. € 40 per m2 voor het afkoppelen van verharding en het verwerken van het regenwater in nieuw oppervlaktewater als ontharding en infiltratie niet mogelijk zijn. € 20 per m² voor het afkoppelen van verharding en het rechtstreeks verwerken van het regenwater in bestaand oppervlaktewater.
Te vergoeden kosten Aan de volgende kosten wordt een bijdrage verleend: • Kosten aannemer, op basis van gedetailleerde besteksraming, inschrijfstaat of nacalculatie. Hieronder vallen, onder andere, kosten voor materialen en de realisatie. • Directievoering en toezicht, bij voorkeur op basis van procentuele bijdrage hemelwateropgave in totale kosten. • Voorbereidingskosten, bij voorkeur op basis van de besteksraming volgens de standaard vatkosten. Eisen aan de aanvraag De aanvraag bevat in elk geval (< € 50.000 & > € 50.000): • Een plantekening van de huidige en toekomstige situatie (huidige situatie mag ook een foto zijn) • Het aantal vierkante meters her in te richten, af te koppelen en/of te ontharden oppervlak en het totale (aangesloten) verhard oppervlak. • Een korte beschrijving van de werkzaamheden. • Een onderbouwing dat de 90% regeling behaald wordt voor het afgekoppeld oppervlak. • Het verwachte jaar van uitvoering. Bij de uitgebreide procedure (> € 50.000) moet toegevoegd worden: • De beleids- of gebiedsadviseur water en riolering waarmee afstemming heeft plaatsgevonden in de ontwerpfase van het project. • Een DO en besteksraming van het werk, waarbij de kosten van de hemelwateropgave apart inzichtelijk zijn gemaakt. De aanvraag dient ingediend te worden via e-mailadres waterproof030@utrecht.nl of bij water en riolering en klimaat vanuit BOR.
Betaling De bijdrage wordt overgeboekt in het jaar van aanbesteding en/of realisatie. Een bijdrage in de voorbereidingskosten kan worden overgeboekt in het jaar dat de voorbereidingskosten worden gemaakt. Beoordeling De beoordeling van de aanvragen kleiner dan € 50.000,- worden beoordeeld door de gebiedsadviseur water en riolering (1e beoordeling) en de verantwoordelijke beleidsadviseurs van de groep Water, Riolering en Gemalen. Aanvragen groter dan € 50.000,- worden behandeld in het managementoverleg van de groep Water, Riolering en Gemalen. Aanvragen groter dan € 250.000,- worden voorgelegd aan de verantwoordelijk wethouder. Aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst. Bij overschrijding van het beschikbare jaarbudget wordt afhankelijk van het jaar van uitvoering, de aanvraag doorgezet naar het daaropvolgende jaar.
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
41
Bijlage 4: Indicatoren De doelstellingen en indicatoren in de Programmabegroting worden als volgt gewijzigd: Programma Openbare Ruimte en groen Was: Subdoelstelling 1.2 Het afval- en hemelwater wordt veilig en milieuvriendelijk ingezameld en de oppervlaktewaterkwaliteit voldoet aan de doelstellingen Wordt: Subdoelstelling 1.2 Een gezond, robuust en toekomstbestendig water- en rioleringssysteem voor iedereen Effectindicator 1.2.1 Was: Effectindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
64 (2012)
4
<50
<50
<50
<50
<50
E1.2.1
Het aantal keer per jaar dat waterover- last optreedt door het onvoldoende funtioneren van het gemeentelijk hemelwateren/of ontwateringssysteem
Oorsprong
Plan Gemeentelijke Watertaken 2016-2019 blz. 21 en 28
Wordt: Effectindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
0 (2020)
0
0
0
0
0
0
E1.2.1
Het aantal gereigistreerde meldingen van volledig gestremde wegen of hemelwater in panden vanuit de openbare ruimte bij extreme neerslag (buien t/m 80 mm per uur)
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Effectindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
7 (2012)
4
<5
<5
<5
<5
<5
E1.2.2
Het aantal geregistreerde meldingen van grondwateroverlast door te hoge of te lage grondwaterstanden in de openbare ruimte.
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
42
Effectindicator 1.2.2 Was: Effectindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
2 (2012)
16
<5
<5
<5
<5
<5
E1.2.2
Het aantal keer per jaar dat dusdanige oppervlaktewaterkwaliteitsproblemen optreden dat directe maatregelen zijn vereist. Het gaat hier om vissterfte, stank, botulisme, blauwalg en overmatig kroos
Oorsprong
Plan Gemeentelijke Watertaken 2016-2019
Wordt: Effectindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
2 (2012)
16
<5
<5
<5
<5
<5
E1.2.3
Het aantal keer per jaar dat dusdanige oppervlaktewaterkwaliteitsproblemen optreden dat directe maatregelen zijn vereist. Het gaat hier om vissterfte, stank, botulisme, blauwalg en overmatig kroos
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
43
Prestatieindicator 1.2.1 Was: Prestatieindicator
P1.2.1
Het aantal uitgevoerde maatregelen om het afvalwater-, hemelwater- en ontwateringssysteem op orde te houden
Oorsprong
Voorjaarsnota 2018
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
-
12
nader te bepalen
nvt
nvt
nvt
nvt
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
-
2,1
6,2
7,1
8,2
9,3
10,7
Wordt: Prestatieindicator
P1.2.1
Het aantal km vervangen openbare riolering
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Prestatieindicator 1.2.2 Was Prestatieindicator
P1.2.2
Het jaarlijks aantal afgekoppeld of vergroend ha verhard oppervlak
Oorsprong
Voorjaarsnota 2018
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
-
11,4
Nader te bepalen
nvt
nvt
nvt
nvt
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
-
11,4
11,2
12,1
13,2
14,3
15,7
Wordt: Prestatieindicator
P1.2.2
Het afgekoppeld en daarbij zo mogelijk vergroend ha verhard oppervlak
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
44
Prestatieindicator 1.2.3 Was: Prestatieindicator
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
9
Nader te bepalen
nvt
nvt
nvt
nvt
Nulmeting
Realisatie 2020
Doelstelling 2022
Doelstelling 2023
Doelstelling 2024
Doelstelling 2025
Doelstelling 2026
-
-
>90%
>90%
>90%
>90%
>90%
P1.2.3
Het aantal uitgevoerde maatregelen uit het Plan gemeentelijke Watertaken Utrecht om de oppervlakte waterkwaliteti te verbeteren
Oorsprong
Voorjaarsnota 2018
Wordt: Prestatieindicator
Het percentage daadwerkelijk uitgevoerde maatregelen t.o.v. de geproP1.2.3
grammeerde maatregelen om de waterhuishouding en de waterkwaliteit te verbeteren
Oorsprong
Programma Water en Riolering 2022-2026
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
45
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
Nog in te plannen
2028
2027
2026
2025
2024
2023
2022
2021
2020
PLANJAAR
0
0,5
1
2 Kilometers
Esri Nederland, Community Maps Contributors
Gemeente Utrecht, team water, riolering en gemalen (BOR)
A0
1:17.000
September 2021
Meerjaren Bagger planning
Bijlage 5 Meerjaren baggerprogramma
Klik op de kaart om in de browser te openen
46
Programma water en riolering Utrecht 2022-2026
47