Presentatie Technische sessie beleidsnota Luchtkwaliteit – 17 december 2024

Technische Sessie beleidsnota Luchtkwaliteit 17 december 2024

17 december 2024 Team luchtkwaliteit

Utrecht.nl/

Luchtkwaliteit s

t ko h c u l

nde inter) o z e Ong ljard (Po i 18 m

land r e d t Ne

Slech t grote e luchtkw r a ernst e kans op liteit gee ft ig i Coro e ziekte nfectie e n door na (R IV M)

Lucht in Nederland schoner: 'Maar het is nog lang niet genoeg' ight l n gree in the l a fin rds s a e v d i n cil g ten sta n u Co engh EU) r e t d s n to d va a a R EU (

Inhoud • Gezondheidseffecten luchtverontreiniging • Luchtkwaliteit in Utrecht, vergeleken met de EU grenswaarden en WHO advieswaarden • Effectiviteit van maatregelen • Draagvlak voor maatregelen • Toelichting maatregelenpakket

Wat is luchtverontreiniging? De aanwezigheid van stoffen in de lucht die – op zichzelf of samen met andere stoffen – schadelijk zijn voor de gezondheid. De belangrijkste stoffen waar wij ons op richten:

• PM2,5 en PM10 (fijnstof) • NO2 (stikstofdioxide) CO2 is niet schadelijk voor de gezondheid, maar luchtmaatregelen dragen wel bij aan vermindering van de CO2 uitstoot en de klimaatopgave

Utrecht t.o.v. Nederland (2021)

Bron: Air quality statistics - European Environment Agency (europa.eu) en Atlas Leefomgeving, 2021

Effect op gezondheid

Effect op gezondheid  Blootstelling aan luchtverontreiniging leidt altijd tot gezondheidsschade, ook zonder ervaren overlast.

 Overlast zelf kan ook leiden tot gezondheidsschade.

 Vermindering kwaliteit van leven Infographic Gezondheidseffecten van Luchtvervuiling (september 2023) Bron: Schone Lucht Akkoord

EU grenswaarden en WHO advieswaarden Stof

EU-grenswaarden < 2030

EU-grenswaarden > 2030

WHO-advieswaarden

NO2

40 µg/m3

20 µg/m3

10 µg/m3

PM10

40 µg/m3

20 µg/m3

15 µg/m3

PM2,5

25 µg/m3

10 µg/m3

5 µg/m3

EU grenswaarden

WHO advieswaarden

• Wettelijk verplicht en onlangs aangescherpt

• Gezondheidswaarden

• Haalbaar met aanvullende maatregelen

• Ambitie • Alleen haalbaar met strenge lokale maatregelen én landelijke maatregelen

Hoe schoon is de lucht in Utrecht? • Op diverse plekken in de stad (vooral langs drukke wegen) verwachten we in 2030 niet te voldoen aan de wettelijk verplichte EU grenswaarden voor NO2 als we geen extra maatregelen nemen. • De concentraties van stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5) liggen ver boven de WHOadvieswaarden uit 2021.

Waar komt de luchtvervuiling vandaan? • Gemiddeld komt in Utrecht 20% van de luchtvervuiling uit de stad zelf. • De overige 80% komt van buiten Utrecht.

Bron: detailanalyse RIVM, 2019

De grootste vervuilers

De grootste vervuilers Lokale maatregelen

Lobby Op alle bronnen

Lobby aanpak Diverse samenwerkingsverbanden (Schone Lucht Akkoord / G4 / VNG / Eurocities). Bronnen van luchtverontreiniging binnen de gemeente.

Bronnen van buiten die bijdragen aan luchtverontreiniging in Utrecht.

Noodzaak van aanvullende maatregelen • De huidige maatregelen zijn niet voldoende om te voldoen aan de wettelijk verplichte, nieuwe EU grenswaarden • Alleen onder de WHO-advieswaarden is er geen sprake meer van meetbare gezondheidseffecten • Elke verbetering van de luchtkwaliteit is gezondheidswinst • Hoe sneller verbeteren, hoe meer gezondheidswinst.  Maatregelenpakket opgenomen in beleidsnota 2024

Totstandkoming maatregelenpakket

Effectonderzoek

Participatietraject

Scenario’s opgesteld

Uitgangspunten We werken toe naar een uitstootvrije stad.

Waar vrijblijvende maatregelen onvoldoende opleveren, kiezen we voor meer sturende maatregelen. We richten ons op (lokale) bronnen waar de meeste winst op het gebied van luchtkwaliteit en gezondheid te behalen is: wegverkeer, houtstook, mobiele werktuigen

Iedereen draagt bij: bewoners, ondernemers, gemeente.

Effectonderzoek: wegverkeer • Vermindert voornamelijk stikstofdioxide • Het invoeren van een (grote) ZE-zone voor personenvervoer is het meest effectief. • Vergroten en aanscherpen van de milieu-/ZE-zone is ook effectief. • Maatregelen versterken elkaar: bij invoering van zowel uitbreiding als aanscherping, is het effect groter. • ZE-zone brom- en snorfietsen voorkomt ook directe gezondheidsschade.

Effectonderzoek: houtstook • Maatregelen hebben het meest effect op de fijnstof uitstoot (PM10 en PM2,5), minder op NO2. • Ook direct lokaal effect voor omwonenden • Een stookverbod (binnen) is veruit het meest effectief. • Campagne geen groot effect, maar helpt wel voor gedragsverandering. • Geen rookkanalen in nieuwbouw voorkomt verdere toename houtstook.

Effectonderzoek: mobiele werktuigen • Naleving fijnstofemissies bij bouw is veruit het meest effectief. • SEB-eis* opnemen bij niet-gemeentelijke projecten is effectief voor zowel NOx als fijnstof. * SEB: landelijk convenant Schoon en Emissieloos Bouwen

Draagvlak algemeen 77,3% van 1000 ondervraagde bewoners vindt dat de gemeente maatregelen moet nemen om inwoners te beschermen tegen ongezonde lucht

Inwoners hebben tijd nodig om te wennen aan maatregelen: stapsgewijs invoeren

Er moeten goede alternatieven zijn

Draagvlak wegverkeermaatregelen Uitstootvrij als toekomstbeeld.

Er moeten goede alternatieven komen (deelvervoer, OV, financiële compensatie).

Rechtvaardigheid is belangrijk: iedereen moet het zich kunnen veroorloven.

Een ZE zone voor personenauto’s gaat mensen nog te ver.

Auto wordt als noodzakelijk gezien door grote groep inwoners.

Een ZE zone voor brom- en snorfietsen heeft meer draagvlak omdat deze ook voor vermindering van geluidsoverlast zorgt.

Draagvlak houtstookmaatregelen Kennis over ‘grootte van de bron’ en de schadelijkheid ontbreekt.

Sterke voor- en tegenstanders. 44,4% geeft aan overlast te ervaren.

Urgentie voor maatregelen wordt niet door iedereen gevoeld.

Mensen willen rekening houden met elkaar. De bereidheid om minder te stoken is groter wanneer kennis over houtstook toeneemt.

HOUTSTOOKVERBOD (1000 reacties)

Geen mening 13% Tegen 46% Voor 41%

Nuance: veel mensen geven aan eerst alternatieven te willen onderzoeken (zoals een verbod bij windstil weer of op bepaalde tijden) of vinden het nu te vroeg voor een totaalverbod (maar willen het later wel).

Scenario’s Doel

Wegverkeer

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Behalen EU-grenswaarden

Behalen EU-grenswaarden en stapsgewijs richting WHOadvieswaarden 2021

Zo snel mogelijk streven naar WHOadvieswaarden 2021

Maatregelen

Maatregelen

Maatregelen

•

•

•

• •

Uitbreiding grenzen milieu- en ZEzone in 2027 ZE zone brom- en snorfietsen vanaf 2027 ZE zone personenauto’s in 2030 Autoluwe binnenstad invoeren

•

Uitbreiding grenzen milieuzone in 2027 ZE zone brom- en snorfietsen vanaf 2028 Aanscherpen milieuzone personenauto’s naar emissieklasse 6 voor alle brandstoffen (wanneer mogelijk) Uitbreiding grenzen ZE zone in 2030

• •

Uitbreiding grenzen milieu- en ZEzone in 2027-2030 ZE zone brom- en snorfietsen vanaf 2028 Aanscherpen milieuzone personenauto’s naar emissieklasse 6 voor alle brandstoffen (wanneer mogelijk)

• •

•

Houtstook

X

• • •

Geen rookkanalen in nieuwbouw Inzet gedragsverandering Binnen stookverbod vanaf 2030

•

Binnen stookverbod vanaf 2026

Mobiele werktuigen

X

• •

Handhaven op stofemissies Onderzoek naar SEB eisen in nietgemeentelijke projecten

• •

Handhaven op stofemissies SEB eisen in niet-gemeentelijke projecten

Voorstel: scenario 2 Effectief maatregelenpakket, rekening houden met de impact op inwoners/ ondernemers: • Behalen EU grenswaarden (verplicht) én stap richting WHO advieswaarden (= gezondheidsdoel). • Gericht op alle bronnen: iedereen draagt bij. • Zowel vermindering fijnstof als stikstofdioxide uitstoot. • Vermindering overlast • Stapsgewijze invoering/uitbreiding van maatregelen biedt inwoners en ondernemers tijd om te wennen aan maatregelen. • Past binnen beschikbaar budget.

Maatregelen wegverkeer - lopend Lopend:

• Milieuzone vrachtauto’s, sinds 2007. • Milieuzone voor personen- en bestelauto’s (weren t/m emissieklasse 2), sinds 2015. • Milieuzone voor personen- en bestelauto’s (weren t/m emissieklasse 3), sinds 2021. • Milieuzone autobussen (weren t/m emissieklasse 5), sinds 2022. • Het aanbieden van 'slimme' bandenpompen. Raadsbesluit 2020:

• Milieuzone personenauto’s (weren t/m emissieklasse 4), vanaf 2025. • ZE zone bestel- en vrachtauto’s, vanaf 2025. • Uitbreiding grenzen milieuzone (uitgesteld)

Maatregelen wegverkeer - aanvullend • Stapsgewijs naar uitstootvrij • Pakket is kosteneffectief • Voldoet aan landelijke harmonisatieregels

Maatregelen zijn nodig om EU grenswaarden te halen

Maatregelen wegverkeer - zachte overgang Redelijke termijn

• Gemeenten bepalen zelf de grenzen van de zone: in Utrecht is de zone relatief klein • Uitbreiding milieuzone later dan opgenomen in Uitvoeringsprogramma van 2020

Ondersteunende maatregelen

• Sloopsubsidieregeling bij uitbreiding van de milieuzone • Onderzoek naar extra ondersteunende maatregelen om transitie mogelijk te maken, zoals overgangsregelingen en ontheffingen

Maatregelen houtstook - lopend Subsidieregeling verwijdering open haard/kachel

2021

2022

Voorlichtingscampagne

2025

Houtstookverbod buiten

Maatregelen houtstook - aanvullend

 Samen met het vuurwerkverbod en de aanpak voor rookvrije plekken, verminderen deze maatregelen de fijnstof uitstoot door inwoners aanzienlijk.

Maatregelen mobiele werktuigen • Lopend: o Programma Schoon en Emissieloos Bouwen (convenant 2024 - 2030). § Inkoopeisen voor meer uitstootvrije (en stillere) werktuigen in gemeentelijke projecten. § Meer laadpunten voor bouwmachines.

o Bouwlogistiek (vanuit Mobiliteit): minder transportritten in de stad door bundeling of verplaatsen naar vrachtboten. • Aanvullend: o Aandacht voor naleven eisen fijnstofemissies door bouwstof (verstuiving, slopen, frezen). o Onderzoeken: SEB-eisen stellen aan niet-gemeentelijke projecten.

Globale kosten maatregelenpakket (t/m 2031) Maatregel

Periode

Kosten (€)

Milieu- en nul-emissiezones

2025 - 2031

4 miljoen

Sloopsubsidie auto's

2026

7,5 ton

Brommerzone

2026 - 2031

3,5 ton

Sloop/aanschafsubsidie brommers

2025 - 2026

2 ton

Houtstookverbod

2029 - 2031

3 ton

Subsidie verwijderen kachels/schoorstenen (restant)

2025

1 ton

Communicatiecampagnes (incl. houtstook), 'slimme' bandenpompen

2025 - 2031

7 ton

Weren mobiele (bouw)werktuigen

2025 - 2031

7 ton

Stofemissies bouwplaatsen

2025 - 2029

1,7 ton

Meetnet

2025 - 2031

3,5 ton

Nb. Bedragen zijn inclusief voorbereidingskosten, vaak in het jaar vóór de invoering.