CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Onderzoek stagediscriminatie Verwey Jonker

Commissie Samenleving 26 november 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: De staat van het Utrechtse MBO11.550 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Met dit onderzoek hebben we in kaart gebracht in welke mate er sprake is van stagediscriminatie in het mbo. We hebben geen evaluatie verricht van het gevoerde beleid om stagediscriminatie tegen te gaan. Op basis van ander onderzoek naar de aanpak van stagediscriminatie (Kros et al., 2024; Petit et al., 2025) zetten we een aantal aanbevelingen op een rij om een gerichte aanpak van stagediscriminatie te continueren en te versterken. 1. Stimuleer objectief werven en selecteren door werkgevers voor stages. Objectief werven en selecteren voor stages bij Utrechtse werkgevers zou meer gestimuleerd kunnen worden vanuit de gemeente én mbo-instellingen. Objectief werven en selecteren houdt in dat een werkgever een student selecteert op basis van objectieve vaardigheden en competen- ties, en geen selectie maakt op basis van de subjectieve persoonlijke ‘klik’ of andere niet-rele- vante (persoons)kenmerken van een student. Werkgevers kunnen bijvoorbeeld een standaard- formulier ontwikkelen waarbij potentiële stagiairs gevraagd worden om hun leerbehoeften en competenties aan te geven die de werkgever belangrijk acht voor een stage (Andriessen et al., 2021). Mbo-instellingen zouden hierover af kunnen stemmen met de leerbedrijven waar zij reeds contact mee hebben.

15 Wel bleek er in 2021 sprake te zijn van discriminatie van moslimstudenten in de ICT-sector en van positieve discriminatie van moslimstudenten in de sector zorg en welzijn bij het verkrijgen van een positieve reactie. In dit onderzoek is geen uitsplitsing gemaakt naar sector, waardoor wij de situatie per sector niet kunnen vergelijken met vijf jaar geleden. In het kader van de landelijke werkagenda en het Stagepact mbo hebben mbo-instellingen reeds de verplichting om te experimenteren met objectief werven en selecteren. Hier zouden de Utrechtse mbo-instellingen verder mee aan de slag kunnen gaan. Een andere aanbeveling zou zijn om als gemeente Utrecht onder de bedrijven en organisaties die bij Utrecht Divers en Inclusief aange- sloten zijn objectieve werving en selectie te stimuleren en richtlijnen aan hen mee te geven om dit te bewerkstelligen. Ook zouden sessies rondom objectief werven en selecteren, goed werk- geverschap en effectief stagebeleid verzorgd kunnen worden binnen dit platform om werkgevers te inspireren. 2. Stimuleer de bewustwording en erkenning van stagediscriminatie én professio- nalisering onder onderwijsprofessionals en werkgevers. Anno 2025 zijn diverse initiatieven en trainingen ontwikkeld om te werken aan de bewustwor- ding rondom stagediscriminatie.

We adviseren dat zowel werkgevers als onderwijsprofessionals werken aan verdere bewustwording en professionalisering op dit onderwerp. Hierbij kan de SBB en de gemeente faciliteren dat gebruik gemaakt wordt van bestaande cursussen, trainingen en informatiepakketten. Ook mbo-instellingen kunnen hier actief gebruik van maken in het creëren van bewustzijn, erkenning en professionalisering onder onderwijsprofessionals. In eerdere onderzoeken komt daarnaast naar voren dat onderwijsprofessionals stagediscriminatie niet altijd herkennen en erkennen, waardoor handelingsverlegenheid ontstaat in de omgang met signalen van stagediscriminatie (Andriessen et al., 2021; Felten et al., 2021; De Winter-Koçak et al., 2023). Door bewustwording, erkenning en handelingsbekwaamheid te stimuleren, kunnen onderwijsprofessionals studenten beter ondersteunen en een vinger aan de pols houden bij stagebedrijven. Bewustwording alleen leidt echter niet tot concrete gedragsverandering: je kunt je bewust zijn van vooroordelen in je eigen denken en doen, maar je kan nog steeds (onbewust) discrimineren (Vink et al., 2020). Het is daarom beter om bewustwording te combineren met een breder antidiscriminatie- of diversiteit- en inclusiebeleid en objectief werven en selecteren bij werkgevers (zie aanbeveling 1 en 4; Hulsegge et al., 2020).

Aanvullend komt in dit onderzoek naar voren dat mannelijke studenten met een Marokkaanse of Surinaamse achtergrond met name te maken kunnen krijgen met stagediscriminatie in het sollici- tatieproces. Het is daarom aan te raden om sensitiviteit te creëren ten opzichte van de ervaringen van specifieke groepen studenten in de bewustwording van onderwijsprofessionals en werkgevers. 20 3. Ondersteun mbo-studenten bij het ervaren van stagediscriminatie en de gevolgen hiervan. Naast bewustwording onder onderwijsprofessionals en werkgevers, is het noodzakelijk om, als mbo-instelling, studenten te blijven ondersteunen wanneer zij stagediscriminatie ervaren en bij de gevolgen hiervan. Discriminatie kan namelijk mentale en fysieke gevolgen hebben (Schmitt et al., 2014), en kan ervoor zorgen dat zij studievertraging oplopen (Andriessen et al., 2021). Uit eerder onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) komt naar voren dat de over- heid en mbo-instellingen dit op verschillende manieren kunnen doen. Zo kan stagediscriminatie als thema verankerd worden in de opleiding. Het is namelijk van belang om bewustwording onder mbo-studenten over wat stagediscriminatie is en hoe je het kunt erkennen te stimuleren (Kros et al., 2024). Zo kunnen zij sneller situaties van stagediscriminatie leren erkennen en hierbij ondersteuning van de mbo-instelling of een andere instantie vragen.

Ook is het wenselijk om, als mbo-instelling, studenten te blijven informeren over mogelijkheden om stagediscriminatie te melden en dat zij (in)formele steun kunnen zoeken (Kros et al., 2024). Naast de inrichting van een adequate meldstructuur - met zichtbare en laagdrempelige meldpunten - vraagt dit ook om een bijpassende cultuur, waarin bewustwording, het herkennen en erkennen van discriminatie en het ondersteunen van studenten die discriminatie ervaren, uitgedragen wordt. 4. Stimuleer SBB en mbo-instellingen om in hun contact met werkgevers actief te vragen naar antidiscriminatie- en/of diversiteit- en inclusiebeleid en wijs hen op de sociale norm van non-discriminatie. In het kader van de Arbowet zijn werkgevers in het algemeen verplicht om beleid vast te stellen om discriminatie op de werkvloer tegen te gaan in het kader van psychosociale arbeidsbelas - ting. Ook is het wenselijk dat werkgevers een werkwijze hanteren die discriminatie in werving en selectie voorkomt en dat grote werkgevers deze werkwijze vastleggen, al is dit geen wette- lijke verplichting.[16] Hierin kan ook expliciet aandacht besteed worden aan de werving en selectie van stagiaires en het voorkomen van stagediscriminatie, en dit zou gestimuleerd kunnen worden vanuit de gemeente.

Zowel mbo-instellingen als de SBB kunnen in hun contact met bedrijven en organisaties actief informeren of zij een antidiscriminatiebeleid en/of diversiteit- en inclusiebeleid hebben, wat even- eens van toepassing is op werving en selectie van stagiaires. Hierdoor wordt door de mbo-instel- lingen en SBB een expliciete verwachting gecommuniceerd dat werkgevers een antidiscrimina- tiebeleid hebben en daarmee dragen zij een sociale norm uit dat discriminatie onwenselijk is. De 16 Zie: https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35673_wet_toezicht_gelijke_kansen gemeente heeft hierin eveneens een voorbeeldrol, zoals zij omschrijft in de Aanpak Inclusieve Stagemarkt en de bredere Inclusieagenda, om de expliciete norm richting werkgevers uit te dragen dat stagiairs niet gediscrimineerd mogen worden op basis van herkomst, religie, gender of welke grond dan ook. De gemeente zou, net als de mbo-instellingen, deze voorbeeldrol op zich kunnen blijven nemen, ook na het aflopen van de aanpak Utrechtse Inclusieve Stagemarkt en in hun rol bij Utrecht Divers en Inclusief. Verder kan de expliciete norm van non-discriminatie voor werkgevers versterkt worden wanneer zij verantwoording moeten afleggen voor het werving en selectieproces en wat daarvan de uitkomst is in het kader van accountability. Dit kan zowel binnen de organisatie zelf als daarbuiten aan een onafhankelijke partij.

Wanneer personen zich voor hun keuzes moeten kunnen verantwoorden, zullen zij hun eigen gedrag meer monitoren en sociale normen strikter handhaven (Rutland et al., 2005). Mbo-instellingen zouden met de leerbedrijven waar zij nauw contact mee hebben in het kader van stages kunnen experimenteren wat hierin mogelijk is. Slotwoord Al bij al toont dit onderzoek aan dat een blijvende inzet nodig is om stagediscriminatie in Utrecht effectief tegen te gaan. In bovenstaande aanbevelingen, en reeds ingezette interventies en maat- regelen, is het van belang dat er, bij zowel de gemeente en mbo-instellingen als de leerbe - drijven zelf, expliciet aandacht is voor de stagecontext als belangrijke schakel tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Felten, H., Van Rooijen, M., Reches, L. & Broekrolofs, R. (2021). Vijf strategieën om stage discri- Literatuur | minatie tegen te gaan. Utrecht: Kennisplatform Inclusief Samenleven. Hoogenbosch, A., Yassine, D., Dusault, Y., Lünnemann, M., & de Winter-Koçak, S. (2024). Andriessen, I., Hoegen Dijkhof, J., Torre, A. V. D., Berg, E. V. D., Pulles, I., Iedema, J., & Voogd- | Mbo-stagediscriminatie in Rotterdam. Praktijktests-onderzoek naar objectief vastgestelde discri- Hamelink, M. D. (2020). Ervaren discriminatie in Nederland II. Den Haag: Sociaal Cultureel | minatie in het mbo in Rotterdam. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Planbureau.

| Hulsegge, G., Emmert, S. & Verhoef H. (2020). Delphi-studie Stand der Wetenschap Andriessen, I., van Rooijen, M., Day, M., Van den Berg, A., Mienis, E., & Verweij, N. (2021). | Arbeidsmarktdiscriminatie. Onderzoek naar de belangrijkste werkzame interventies om arbeids- Ongelijke kansen op de stagemarkt. Onderzoek naar objectief vastgestelde en ervaren stagedis- | marktdiscriminatie te verminderen en de diversiteit te vergroten tijdens werving en selectie. criminatie in het mbo in Utrecht. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. | Leiden: TNO. Bisschop, P., van Kesteren, J., van der Ven, K., Prevoo, T., ter Weel, B., Muja, A., de Visser, M., | Inspectie van het Onderwijs (2024). Beleid van mbo-instellingen rond stagediscriminatie. Crul, M., Essanhaji, Z., Baarda, R. (2021). Naar een betere startpositie op de arbeidsmarkt. | Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Onderzoek naar de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt voor mbo’ers met een migratieachter- grond. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek. | Klooster, E., De Winter-Koçak, S. & Day, M. (2016). Mbo en de stagemarkt, wat is de rol van discriminatie. Een verkenning onder onderwijsprofessionals | en studenten. Utrecht: Kennisplatform Bles, P. & Meng, C. (2018). MBO Stages en de migratieachtergrond van studenten. Maastricht: | Inclusief Samenleven. Researchcentrum voor Onderwijs & Advies.

Kros, K., Van de Gevel, M., De Winter-Koçak, S., Broekroelofs, R., Harnacke, C., & Felten, H. Bovenkerk, F. (1992). A Manual for International Comparative Research on Discrimination on the | (2024). Studenten beschermen tegen de gevolgen van stagediscriminatie. Literatuuronderzoek Grounds of ‘Race’ and ‘Ethnic origin’. Geneva: International Labour Organization. | en kwalitatief onderzoek. Utrecht: Kennisplatform Inclusief Samenleven. Centraal Bureau voor de Statistiek (2025). Stagediscriminatie onder mbo-studenten. https:// | Martiniello, B. A. M., Ghekiere, A., & Verhaeghe, P.-P. (2022). Discriminatie op de huurwoning- www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/stagediscriminatie-onder-mbo-studenten | markt van Brugge. Vrije Universiteit Brussel, Vakgroep Sociologie. College voor de Rechten van de Mens (2026). Wat is discriminatie? [Webpagina]. https:// | Petit, R., Conijn, J., Carrión Braakman, I., Felten, H., De Winter-Koçak, S., (2025). Stagediscriminatie www.mensenrechten.nl/mensenrechten-voor-jou/discriminatie-en-gelijke-behandeling/ | onder de radar. Onderzoek naar het tegengaan van stagediscriminatie bij mbo-opleidingen en wat-is-discriminatie | leerbedrijven. Amstelveen: Kohnstamm Instituut / Movisie / Verwey-Jonker Instituut. De Winter-Koçak, S., Yassine, D., Van de Gevel, M., Verstappen, M., & Does, S. (2023).

Hoe | Prevoo, T., de Groot, J., van de Gevel, M., Yassine, D., Kersten, G., Soeterik, I., & de Winter-Koçak, mbo-studenten stagediscriminatie willen melden. Gehoord en geloofd worden, met concrete | S. (2023). Het proces van stagematching in het MBO. Het perspectief van studenten en leerbe- gevolgen voor het leerbedrijf. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. | drijven. Amsterdam/Utrecht: SEO Economisch Onderzoek en Verwey-Jonker Instituut. Di Stasio, V., Lancee, B., Veit, S., & Yemane, R. (2021). Muslim by default or religious discrimination? | Rutland, A., Cameron, L., Milne, A., & McGeorge, P. (2005). Social norms and self presentation: Results | from | a cross-national | field | experiment | on hiring | discrimination. Journal of Ethnic and Children’s implicit and explicit intergroup attitudes. Child development, 76(2), 451-466. Migration Studies, 47(6), 1305–1326. https://doi.org/10.1080/1369183X.2019.1622826 21 22 Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (2025). Landelijke rapportage meldingen stagediscriminatie mbo-studenten 2024. September 2025. Schmitt, M. T., Branscombe, N. R., Postmes, T., & Garcia, A. (2014). The consequences of perceived discrimina- tion for psychological well-being: a meta-analytic review. Psychological bulletin, 140(4), 921-948. Van Rooijen, M. & De Winter-Koçak, S. (2018). Gelijke kansen op gelijke stages.

Utrecht: Kennisplatform Inclusief Samenleven Verhaeghe, P. P., & Van der Bracht, K. (2017). Praktijktesten: Van onderzoeksmethode naar beleidsinstrument tegen discriminatie? Sociologos, 38(1): 182-200. Vink, M., Jansen, W., Van der Toorn, J., Ellemers, N., Monteiro Graça Casquinho, B. & Kuyumcu, B. (2020). Over de (on)zin van anti-bias trainingsprogramma’s. 6 Wetenschappelijke Inzichten en Praktische Aanbevelingen . Hilversum: Instituut GAK. Yassine, D., Yenga, M., Badou, M., Felten, H., & Does, S. (2023). Ongelijkheid in welzijn. Een mixed-methode onderzoek naar de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren met en zonder migratieachtergrond. Utrecht: Verwey-Jonker instituut. 23 Bijlage 1. Overzicht namen fictieve studenten Tabel 3. Overzicht van de namen van fictieve studenten voor praktijktests, op alfabetische volgorde.

Fictieve studenten met een migratieachtergrond Fictieve studenten zonder migratieachtergrond Voornaam Achternaam Voornaam Achternaam Vrouwen Ayşe Amrani Anne Bakker Dilara Arslan Emma Blom Dounia Autar Eva Bulthuis Ceyda Chaoui Hannah Dekkers Elif Chavez Ilse De Lange Imane El Majdoub Jasmijn Gerritsen Jazlyn Maduro Lara Hoekstra Leila Özdemir Lieke Peters Priya Ramcharan Lisa Schouten Shanice Saidi Noor Snijder Shivani Yildiz Sanne Visser Youssra Yilmaz Sofie Willems Mannen Emir Aydin Bas Bakker Enes Badal Edwin De Groot Halil Benmoussa Felix De Jong Ilias Ceylan Jesse De Vries Jairo Choukri Jeroen Hendriks Jamal Idrissi Koen Jansen Karim Loukili Lars Koster Mert Martina Levi Koster Nassim Özcan Luuk Kuipers Nigel Pinas Pepijn Scholten Rohan Pourier Stijn Verhoeven Tyrell Uzun Teun Willemsen 24 Bijlage 2. Ethische overwegingen praktijktests Praktijktests zijn bij uitstek geschikt om te meten of er sprake is van discriminatie. Bij het gebruik van deze methode is het echter wel goed om bewust te zijn van een aantal ethische overwe - gingen. We gaan eerst in op ethische overwegingen die spelen ten aanzien van de methode en vervolgens op andere punten die we in acht nemen om dit type onderzoek op een zo zorgvuldig mogelijke manier uit te voeren voor de betrokkenen. Bij praktijktests is het doel het meten van selectieprocessen zoals deze in de praktijk plaatsvinden.

Omdat bekend is dat mensen vaak hun gedrag veranderen wanneer zij geobserveerd worden, zeker met betrekking tot een zo normatief beladen concept als discriminatie, is het belangrijk dat de mensen in de onderzochte praktijk niet op de hoogte zijn dat zij onderwerp van onder zoek zijn. In wetenschappelijk onderzoek is het echter de norm dat degenen die onderwerp zijn van onderzoek geïnformeerd worden over het onderzoek, zodat zij zich vrijwillig bereid kunnen verklaren eraan deel te nemen (informed consent). Onder een aantal voorwaarden hoeft echter in wetenschappelijk onderzoek niet aan deze norm voldaan te worden en kan men ervan uitgaan dat het onderzoek rechtmatig is. Ten eerste als de bekendmaking dat het onderzoek plaatsvindt de validiteit daarvan kan aantasten. Aan deze voor waarde wordt voldaan omdat het aannemelijk is dat bedrijven die weten dat hun selectie wordt bekeken op mogelijke discriminatie hier extra alert op zullen zijn en mogelijk hun gedrag zullen aanpassen. Ten tweede moet de methode bij uitstek geschikt zijn om de onderzoeksvragen te beantwoorden. Praktijktests zijn de meest uitge- lezen methode voor het meten van feitelijke discriminatie. Andere methoden laten te veel ruimte voor mogelijk andere oorzaken van eventueel gevonden verschillen tussen studenten.

Een derde voorwaarde is dat de onderzoeker de betrokkenen geen uitspraken ontlokt en hen niet aanzet tot handelingen die zij zonder de aanwezigheid van de onderzoeker zouden nalaten. Bij praktijk- tests gaat het om het observeren van bestaande praktijken bij het zoeken van een stage. Er is dus geen sprake van het uitlokken van discriminatoire handelingen, maar van het constateren (via observaties) daarvan (Bovenkerk 1992). Aangezien we ons terdege bewust zijn van de ethische overwegingen die bij praktijktests een rol spelen, zullen in dit onderzoek de volgende punten in acht genomen worden. De resultaten van de praktijktests worden op geaggregeerd niveau gepubliceerd. Op geen enkele manier zijn resultaten herleidbaar tot individuele (stage)bedrijven. De verkregen gegevens worden vertrou- welijk behandeld en zijn uitsluitend beschikbaar voor dit onderzoek. De kosten en hinder voor de (stage)bedrijven werden zoveel mogelijk beperkt. Bij een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek werd dit zo snel mogelijk afgezegd, met de mededeling dat de student al een andere stage heeft gevonden of dat hij door privéomstandigheden zijn sollicitatie intrekt. COLOFON Auteurs: M. van de Gevel, MSc Drs. B. Tierolf S. Schuitemaker, MSc D.M.M.A. Yassine, MSc Dr. M.T.A. Coenders Met medewerking van: Y. Dusault, MSc M. Yenga, MSc A. Bongers, MSc R. van Rhemen, MSc I.

Ütkün, MSc Omslag Copilot Opmaak S. Wilkes Uitgave Verwey-Jonker Instituut Giessenplein 59-C 3522 KE Utrecht T (030) 230 07 99 E secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl De publicatie kan gedownload worden via onze website: http://www.verwey-jonker.nl © Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, april 2026 ISBN: 978-94-6409-426-8 Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on the condition that the source is mentioned.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c4fff4a8-8df1-43e1-81ff-ba64d825233e?agendaItemId=d134d807-d08f-4a49-ba5e-092a9c6a77db