Jaarverslag 2025-26 Concernaudit
Tekst van het document
Jaarverslag Concernaudit 2025-26 April 2025 – Maart 2026 Manager Concernaudit 21 april 2025 Inhoudsopgave Managementsamenvatting Audits Audits Rechtmatigheidsverantwoording Rechtmatigheidsverantwoording 2 Status onderhanden opdrachten uit jaarplan 2025-26 Status onderhanden opdrachten uit jaarplan 2025-26 Evaluatie kwaliteit dienstverlening Follow-up proces Follow-up proces Adviesopdrachten Adviesopdrachten Samenwerkingsinitiatieven Samenwerkingsinitiatieven Bijlage: Reeds gerapporteerd Bijlage: Reeds gerapporteerd Management van de interne audit functie Fraudepakket Fraudepakket Managementsamenvatting (1/2) Context | Context | - vervolg Met dit jaarverslag informeren we de Concerndirectie en het College over de realisatie | • | De adviesopdracht ‘Opzetten van een robuuste regierol van de uitbestede marketing | - van het Concernaudit jaarplan 2025-26. | en communicatiediensten’ bij Marketing hebben we in afstemming met de Het jaarplan adresseerde risico’s rondom | Concerndirecteur Bedrijfsvoering uitgesteld. Door de langdurige afwezigheid van de voormalige | Directeur Marketing en hoge medewerker fluctuatie binnen het • | Informatiebeveiliging: cloudcontracten | en data privacy impact assessments; | managementteam zijn de prioriteiten veranderd.
We zullen het onderwerp voor het • | Workforce | management: inhuur / wet DBA en personeelsplanning; | jaarplan 2027 | -28 opnieuw overwegen. • | Risicomanagement en | • | De audit "Spelregels voor | gemeentebrede | uurtarieven" bij Financiën hebben we in • | Robuustheid van kritische processen binnen Werk en Inkomen en Volksgezondheid. | afstemming met de Directeur Financiën uitgesteld, omdat de actualisatie van het Per eind maart zijn nog drie advieopdrachten | uit het jaarplan 2025-26 onderhanden, die | relevante beleidsdocument nog onvoldoende gevorderd is. We zullen het onderwerp we in Q2 2026 afronden: voorspellend model voor groei van de organisatie, | voor het jaarplan 2027 | -28 opnieuw overwegen. stuurinformatie voor jeugdgezondheidszorg en dashboard voor raadpleging van kentekens. | Positieve observaties Ad-hoc opdrachten | die niet in het jaarplan opgenomen waren | SAP S/4 HANA implementatie • Naar aanleiding van recente casuïstiek, heeft adviesbureau Berenschot op verzoek van | Per 1 januari 2025 heeft de gemeente de | cloud | based | versie van het financiële systeem de Gemeentesecretaris | een onderzoek uitgevoerd naar (dreigende) arbeidsconflicten | SAP geïmplementeerd. De implementatie is in grote lijnen succesvol verlopen, zonder binnen de gemeente. Het uitvoeren van de aanbesteding, | het contractmanagement en | grote verstoringen van de dienstverlening.
Belangrijke aandachtspunten zijn de kwaliteit de kwaliteitsbewaking tijdens het onderzoek | was bij Concernaudit belegd. | van | managementrapportages en gebruikersrechten. Deze punten worden opgepakt • Op verzoek van de Directeur Concern Control | heeft de Manager Concernaudit leiding | door Financiën en IPM. gegeven aan een projectteam | om te adviseren over de inrichting van een robuuste en toekomstbestendige Control functie. Een Auditor heeft hierbij als Projectsecretaris | Rechtmatigheidsverantwoording gefungeerd. | Organisatieonderdelen zijn in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording verplicht om de bij hen bekende onrechtmatigheden te melden. Wat betreft de Opdrachten uit het jaarplan die we niet hebben uitgevoerd | rechtmatigheidsverantwoording voor "inkopen en aanbesteden" is de kwaliteit van de • De audit ‘Volledigheid van de erfpachtinkomsten’ bij Ruimte | hebben we niet uitgevoerd. | gemelde dossiers met bekende onrechtmatigheden in de tweede helft van 2025 sterk De door Ruimte uitgevoerde verbeteracties zijn dermate gevorderd dat de externe | verbeterd. Dit bevordert een efficiëntere uitvoering van de werkzaamheden van zowel accountant in september 2025 bevestigd heeft de bevindingen uit de management | Concernaudit als de externe accountant tijdens de jaarrekeningcontrole. Verder kunnen letters 2018 -2024 hierover te sluiten.
Een interne audit op dit onderwerp voegde | de organisatieonderdelen aanbestedingen alsnog | in gang zetten om onrechtmatigheden daarom geen verdere waarde toe. | in toekomst te voorkomen. | 3 Managementsamenvatting (2/2) Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties De organisatie heeft tijdig en adequaat ingespeeld op de aangekondigde handhaving door de Belastingdienst op de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties in 2025. De wet stelt eisen aan de inhuur van zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). De in september 2024 door de Concerndirectie vastgestelde aanpak is passend om de naleving van de wet bij deze inhuur te waarborgen. Wet politiegegevens (Wpg) Iedere vier jaar vindt de verplichte externe Wpg audit plaats bij organisatieonderdelen die boa’s in dienst hebben en het CIO office als stelselverantwoordelijke. Deze audit is in 2025 opnieuw uitgevoerd, met resultaten die een duidelijke verbetering laten zien ten opzichte van 2022. Positieve observaties - vervolg Bestaan en implementatie van actueel beleid Een terugkerend aandachtspunt is dat actueel beleid soms niet aanwezig is of niet adequaat vertaald wordt naar werkinstructies en robuuste beheersmaatregelen. Hierdoor is de organisatie vaak niet tijdig voorbereid op nieuwe wetgeving (zoals de NIS2). Verder beperkt dit een doelmatige en doeltreffende beleidsuitvoering en optimale dienstverlening.
Een oorzaak hiervan is een gebrek aan duidelijk belegd eigenaarschap en ineffectieve samenwerking tussen functionarissen in beleidsontwikkeling en in beleidsuitvoering. Voorbeelden: NIS2, Kostprijsdekkende huur, Wpg, DPIA, Declaraties Inzet van loggegevens De meeste applicaties registreren activiteiten van gebruikers (loggegevens). Deze loggegevens worden voor bedrijfskritische applicaties, zoals SAP S/4HANA en de BRP, echter niet periodiek gecontroleerd op opvallende en afwijkende patronen. Dit is een gemiste kans om ongewenste en potentiële frauduleuze activiteiten vroegtijdig te detecteren. Een oorzaak hiervan is dat data-gedreven werken en digitale bekwaamheid nog onvoldoende in de werkcultuur verankerd is. Recente fraudegevallen in de publieke sector onderstrepen de noodzaak van het periodiek en systematisch monitoren van loggegevens. Voorbeelden: Frauderisicoanalyse Aandachtspunten - vervolg Opvragen en beoordelen van derdenverklaringen (assurance rapporten) Het toenemend gebruik van cloudapplicaties zorgt ervoor dat IT beheersmaatregelen deels bij cloudleveranciers zijn belegd. Derdenverklaringen zijn onafhankelijke rapportages die inzicht geven in de inrichting en effectiviteit van beheersmaatregelen bij cloudleveranciers.
Een terugkerend aandachtspunt is dat de gemeente dergelijke verklaringen voor cloudapplicaties niet structureel opvraagt en beoordeelt, waardoor de veiligheid van gemeentelijke data niet is geborgd. Het duidelijk beleggen van eigenaar- schap omtrent derdenverklaringen zou daarom wenselijk zijn. Denk hierbij aan de systeemeigenaar, indien nodig ondersteund door de DISO. Voorbeelden: Cloudcontracten III, SAP S/4 HANA Risicomanagement Een rode draad uit diverse audits is het niet zorgvuldig uitvoeren, vastleggen en periodiek actualiseren van risicoanalyses bij (kritische) processen. Hierdoor zijn risico’s niet of onvoldoende in beeld en ontbreekt de basis voor robuuste en effectieve beheers- maatregelen. We concluderen dat het volwassenheidsniveau van risicomanagement in de organisatie (te) laag is en niet past bij de ambities en de omvang van de organisatie. Een oorzaak hiervan is dat verantwoordelijkheden omtrent risicomanagement niet duidelijk en op de juiste niveaus in de organisatie belegd zijn. Verder kan een GRC applicatie helpen bij het professionaliseren van de risicomanagement functie. Voorbeelden: NIS2, 213a subsidies, SB OT/IT, Weerstandsvermogen, DPIA, Inburgering. In het kader van het verder professionaliseren van de Concernaudit functie, hebben we in 2025 voor het eerst een externe kwaliteitstoets door de IIA Nederland laten uitvoeren.
Hierbij wordt de naleving van standaarden van onze beroepsorganisatie en de effectiviteit en efficiëntie van de interne audit functie beoordeeld. We hebben de certificering in december 2025 succesvol afgerond en het certificaat tijdens een feestelijke bijenkomst in januari 2026 in ontvangst genomen. Naar aanleiding van de toetsing hebben we de strategie van Concernaudit en de auditcharter (beleidsdocument) geactualiseerd. Middels het jaarplan en half(jaarverslagen) rapporteren we over de realisatie van onze strategie. Sinds mei 2025 versterkt een Auditor uit de generatie Z ons team. Dit is een waardevolle toevoeging aan de diversiteit van het team. Ontwikkelingen binnen Concernaudit 4 Aandachtspunten – rode draden
Follow-up proces Sinds 2023 past | Concernaudit een robuust follow-up proces toe voor | alle afgeronde audits. Tijdens de follow-up bewaken we de voortgang van de door management voorgestelde | verbeteracties. Het management is verantwoordelijk om deze verbeteracties binnen de afgestemde periode te implementeren. | Concernaudit fungeert als | aanjager, procesbewaker en escaleert significante vertragingen richting de Concerndirectie. Onderstaande grafieken geven de opvolgingsstatus van bevindingen uit de auditjaren 2024-25 en 2025-26 weer. Het follow-up proces | bevat bevindingen met risicoclassificatie hoog en midden. Bevindingen met risicoclassificatie laag zijn hier geen onderdeel van. Follow up status jaarplan 2024-25 | Follow up status jaarplan 2025-26 Aantal onderhanden overdue | Aantal onderhanden overdue 1 | 9 | Aantal opgelost # Audits | (0 hoog risico) | 1% | # Audits | (1hoog risico) | 22 11 | 12 | 15% # Bevindingen | # Bevindingen | 37% 11 | Hoog | 7 Hoog 69 | 55 | Midden | 60 | 45 | Midden | 48% 99% 3 Laag | Aantal opgelost | 8 Laag 68 | Aantal onderhanden niet overdue Conclusies | 28 Uit het jaarplan 2025-26 zijn nog 9 bevindingen niet afgesloten bij Werk en Inkomen | (5 bevindingen: 1 hoog risico, 4 midden risico) en Ruimte (4 midden risico). De hoge bevinding bij Werk en Inkomen | betreft een verstrekte subsidie (€3,9 mln.
in 2025) zonder toereikende juridische grondslag. Dit betreft een gezamenlijke opgave tussen Werk en Inkomen en Maatschappelijke Ontwikkeling. Om de financiële onzekerheid voor de subsidiepartner en het daaruit mogelijk voortvloeiende negatieve effect op de dienstverlening te beperken, heeft de Directeur MO besloten de herziening van de subsidie met één jaar uit te stellen. De overige bevindingen met classificatie midden zijn vertraagd door systeembeperkingen omtrent het ontsluiten van stuurinformatie en capaciteitsuitdagingen voor het opstellen vanData Privacy Impact Assessments. Bij Ruimte | hebben personele wisselingen in combinatie met een besluit voor een bredere verbeterslag op contractmanagement vertraging in | de opvolging opgeleverd. Hierdoor blijven risico’s omtrent de beveiliging van diverse cloudapplicaties voor projectmanagement en grondexploitaties voorlopig bestaan. Uit het jaarplan 2024-25 is één bevinding met risicoclassificatie midden overdue | bij IPM. Dit betreft gedateerde informatie over een applicatie in de Configuration | Management Database (CMDB). Hierdoor blijven risico’s omtrent informatiebeveiliging voorlopig bestaan. IPM pakt deze bevinding uiterlijkin | Q2 2026 op.
5 Audits (1/3) | Doelstelling: Beoordelen in hoeverre het proces voor | Doelstelling: Beoordelen van de het verstrekken van subsidies een doelmatige en | implementatiestatus van het ‘Plan van aanpak doeltreffende inzet van subsidies borgt. | Strategie Cyberweerbaarheid / NIS2’. Artikel 213a Gemeentewet: Subsidies | Readiness assessment NIS2 | -richtlijn Organisatieonderdeel: Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) | Organisatieonderdeel: Informatie- | en Procesmanagement (IPM), gemeentebreed In 2024 heeft de gemeente Utrecht ongeveer €315 miljoen aan subsidies verstrekt aan | De Europese NIS2-richtlijn stelt strenge eisen aan de digitale weerbaarheid van bewoners en organisaties, wat optelt tot 15% van de totale begrote uitgaven (€2,1 miljard). | gemeenten en wordt in Nederland vertaald in de Cyberbeveiligingswet (Cbw) die per Q2 Subsidies zijn dan ook een belangrijk instrument van de gemeente voor het behalen van | 2026 wordt geëffectueerd. Toezicht en handhaving voor deze wet wordt bij de doelstellingen uit het Coalitieakkoord 2022 | -2026. | Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) belegd. De centrale thema’s en doelstellingen uit het Coalitieakkoord zijn vertaald naar het | Het college heeft naar aanleiding van het Rekenkamer onderzoek ‘Informatiebeveiliging’ leidende kader voor subsidieverstrekkingen: het Uitvoeringskader.
Dit bevordert een doel- | in de raadsbrief van 6 mei 2025 toegezegd de digitale weerbaarheid van de gemeente te matige | en doeltreffende inzet van subsidies en vormt, afgezien van kleine verbeterpunten, | versterken, onder meer door de implementatie van de | Cbw. Het CIO Office heeft hiervoor een solide basis voor een systematische uitvoering van het subsidieverstrekkingproces. | een plan van aanpak opgesteld en een projectteam benoemd. Het Subsidiebureau beschikt over dashboards met relevante stuurinformatie en gebruikt | Het plan ondersteunt een systematische implementatie van de | Cbw | en is tijdig met alle deze voor het plannen en bewaken van de dagelijkse werkzaamheden. Hiermee zet zij | Directeuren gedeeld. Echter, formeel opdrachtgeverschap en eindverantwoordelijkheid data adequaat in voor het tijdig identificeren en bijsturen van operationele knelpunten. | voor het uitvoeren van het plan zijn niet expliciet beschreven. Echter, andere stakeholders ontvangen de informatie uit de dashboards niet, waardoor | Bovendien ontbreken in het plan afspraken voor besluitvorming bij wijzigingen in scope en stuurinformatie over subsidieverstrekkingen onvoldoende benut blijft voor beleidsevaluatie. Het belangrijkste aandachtspunt is dat de verplichte risicoanalyse van de subsidie | - | tijdslijnen.
Hierdoor zijn substantiële scopewijzigingen doorgevoerd zonder adequate en aanvrager niet periodiek wordt herzien. Hierdoor ontbreekt actueel inzicht in kerninformatie | formele besluitvorming. Dit belemmert een tijdige implementatie van de | Cbw. van aanvragers, zoals KvK inschrijvingen en de financiële situatie. Dit is zorgelijk, omdat | Het MT CIO speelt niet adequaat in op veranderde omstandigheden in de | voortgangs- bij veranderingen in het risicoprofiel van de aanvrager geen aangescherpte controles | bewaking. Het merendeel van de acties uit het plan van aanpak zijn namelijk significant plaatsvinden. Hierdoor ontstaat een verhoogd risico op misbruik van publieke middelen, | vertraagd of stilgevallen, maar bijsturing vanuit het MT CIO heeft niet aantoonbaar wat het maatschappelijke vertrouwen in de gemeente aantast. | plaatsgevonden. Verder zorgt onbekendheid met het Uitvoeringskader bij beleidsmedewerkers voor het | Wij concluderen dat de gemeente nog onvoldoende is voorbereid op de komst van de inconsistent uitvoeren van financiële controles. Dit leidt mogelijk tot verlening van | Cbw. Met name maatregelen omtrent toegangsbeveiliging en leveranciersmanagement subsidies aan partijen met te weinig financiële draagkracht voor de beoogde activiteiten. | blijven ver achter, wat de kans op cyberincidenten vergroot.
Het management van MO heeft reeds een plan van aanpak opgesteld voor het opvolgen | Het management van IPM herkent de bevindingen en heeft de opvolging hiervan in gang van de verbeterpunten. | gezet. 6 Audits (2/3) 7 SAP is het organisatie brede IT systeem dat de gemeente Utrecht al meer dan 15 jaar gebruikt voor de financiële administratie. Op 1 januari 2025 is de cloud-based versie SAP ‘S/4 HANA’ geïmplementeerd, onder leiding van een programmateam en externe samenwerkingspartner McCoy. McCoy blijft betrokken bij de beheersactiviteiten voor SAP. Programma afwikkeling De afwikkeling van het programma heeft adequaat plaatsgevonden. Zo is de gewenste inrichting voor de beheersorganisatie aantoonbaar vastgelegd in beheersdocumenten. Hierin zijn verantwoordelijkheden, overlegstructuren en samenwerkingsafspraken met McCoy opgenomen. De stuurgroep ‘SAP’ heeft haar formele decharge aan het programma verleend op 27 oktober 2025. Een aandachtspunt is dat de vastlegging van nog openstaande acties uit het programma versnipperd is. Bovendien zijn niet voor alle acties concrete deadlines vastgesteld, waardoor een basis voor adequate voortgangsbewaking door het MT Financiën ontbreekt. Daarnaast worden beheerskosten nog altijd op de kostenplaats van het programma geboekt.
Dit belemmert adequate budgetbewaking en effectieve financiële sturing op kosten voor McCoy en de beheersorganisatie als geheel. Beheersorganisatie De Contractmanagers en de Product Owner voeren het contractmanagement op het SAP dossier professioneel uit. De nodige contractstukken zijn aanwezig en bevatten relevante en meetbare KPI’s. Dit faciliteert effectieve monitoring op de dienstverlening van McCoy en borgt de werking van SAP S/4 HANA. Het belangrijkste aandachtspunt betreft de te smal geformuleerde rol van de Product Owner, waardoor zij meer taken uitvoert dan formeel bij de rol horen. Daarnaast leidt het gebrek aan een plaatsvervangende Product Owner tot ongewenste afhankelijkheid van één functionaris. Hoewel beheersdocumenten met rollen en verantwoordelijkheden aanwezig zijn, heeft de communicatie hiervan niet effectief plaatsgevonden. Een gevolg is dat proceseigenaren in organisatieonderdelen niet bekend zijn met de hierin opgenomen rollen en verantwoordelijkheden. Hierdoor voeren zij belangrijke beheersactiviteiten niet consistent uit. Denk hierbij aan het aanwijzen van kerngebruikers die als eerste aanspreekpunt voor de SAP gebruikers fungeren. Cloudrisico’s zijn onvoldoende geadresseerd in contractdocumenten met McCoy. Zo zijn afspraken over applicatie uitfasering en data overdracht enkel in concept aanwezig en is de verwerkersovereenkomst incompleet.
Hierdoor ontstaat het risico op onrechtmatige gegevensverwerkingen door McCoy. Tenslotte beoordelen contractverantwoordelijken derdenverklaringen voor informatiebeveiliging niet periodiek, waardoor het niet mogelijk is om de veiligheid van (de gegevens in) SAP te waarborgen. Het management van Financiën heeft inmiddels verbeteracties in gang gezet. SAP S/4 HANA Organisatieonderdeel: Financiën en Inkoop (F&I) Doelstelling: 1) Beoordelen van de mate waarin de afwikkeling van programma ‘SAP S/4 HANA’ adequaat is uitgevoerd 2) Beoordelen of de beheersorganisatie van ‘SAP S/4 HANA’ robuust is ingericht. Audits (3/3) 8 Een beëindigingsovereenkomst is een schriftelijke afspraak tussen werkgever en werknemer om het dienstverband met wederzijds goedvinden te beëindigen. Binnen de gemeente Utrecht is het aantal beëindigingsovereenkomsten in de afgelopen vier jaar meer dan verdubbeld, van 32 in 2022 naar 77 in 2025. De Concerndirectie heeft in april 2025 naar aanleiding hiervan de bestaande richtlijn op de volgende aspecten aangescherpt: collegiale toetsing door een mededirecteur, informatielijnen bij escalaties en integraal advies van de Arbeidsjurist en HR Business Partner. Wij hebben de naleving van deze aspecten beoordeeld en concluderen dat dit in grote lijnen adequaat plaatsvindt.
Uitgaande van de verwachte beëindigingsovereenkomsten in 2026 blijkt dat de aanscherpingen van de Concerndirectie niet hebben geleid tot een daling in aantallen. Het belangrijkste aandachtspunt is dat een centrale locatie waar de dossierhouder alle relevante documenten vastlegt, ontbreekt. Dit leidt tot versnipperde documentatie en een verhoogd risico op het niet kunnen terugvinden van documenten of toegang tot privacygevoelige gegevens voor onbevoegden. Het integraal advies van de HR Business Partner en de Arbeidsjurist vormt de basis voor het besluit over de beëindigingsovereenkomst door de Directeur. Doordat een uniform format ontbreekt, is dit advies echter nog onvoldoende herkenbaar geborgd in het proces. Hierdoor verliest het aan waarde als ondersteuning bij het besluit. Het management van Mens & Organisatie heeft verbeteracties in gang gezet. Beëindigingsovereenkomsten Organisatieonderdeel: Mens & Organisatie Doelstelling: Toetsen van de naleving van het document ‘Richtlijnen en proces beëindigingsovereenkomsten’ Integriteit is een kernprincipe binnen de gemeente Utrecht en vormt de basis voor professioneel, transparant en verantwoord handelen. Sinds 2018 is er een Coördinator Integriteit aangesteld. Inmiddels is het meldpunt Integriteit en Ongewenst Gedrag uitgebreid naar 7 medewerkers en gepositioneerd binnen M&O.
Om integriteitscasussen zorgvuldig te kunnen behandelen, heeft de Coördinator Integriteit het ‘Onderzoeksprotocol integriteitsschendingen en misstanden’ opgesteld. Het onderzoeksprotocol is in lijn met relevante wet- en regelgeving, denk hierbij aan Wet bescherming klokkenluiders, de gemeentelijke gedragscode en het Handboek Utrechts Personeel. Uit de door ons getoetste integriteitscasussen blijkt dat alle stappen uit het onderzoeksprotocol aantoonbaar zijn nageleefd. Een aandachtspunt is echter de positionering van het meldpunt binnen M&O. Volgens de VNG-handreiking zou de juiste positionering namelijk onder de Gemeentesecretaris moeten zijn. Deze tekortkoming wordt versterkt door het aantal (4) hiërarchische rapportagelijnen tussen de Coördinator Integriteit en de Gemeentesecretaris en het feit dat de teamleden van het adviespunt niet hiërarchisch onder de Coördinator Integriteit vallen. Dit verhoogt de schijn van onafhankelijkheid en ondermijnt de kritische rol van het adviespunt. Bij integriteitscasussen wordt soms gebruik gemaakt van externe vakexpertise. Wat opvalt is dat de Directeur van het betreffende organisatieonderdeel hierbij als opdrachtgever dient. Dit is ongebruikelijk en zeer onwenselijk, omdat hierdoor mogelijk belangenverstrengeling ontstaat. Het management van Mens & Organisatie en de Concerndirectie hebben verbeteracties in gang gezet.
Onderzoeksprotocol en integriteitsschendingen Organisatieonderdeel: Mens & Organisatie Doelstelling: Inrichting en naleving van het Onderzoeksprotocol integriteitsschendingen en misstanden Audit niet in jaarplan opgenomen Naar aanleiding van recente casuïstiek heeft adviesbureau Berenschot op verzoek van de gemeentesecretaris een onderzoek uitgevoerd naar (dreigende) arbeidsconflicten binnen de gemeente. Het uitvoeren van de aanbesteding, het contractmanagement en de kwaliteitsbewaking tijdens het onderzoek was bij Concernaudit belegd. De onderzoeksvragen luidde: • In hoeverre zijn de huidige signalerings- en interventieprocessen binnen de gemeente Utrecht effectief in het vroegtijdig voorkomen, herkennen en aanpakken van (dreigende) arbeidsconflicten? • In hoeverre vindt evaluatie op casuïstiek plaats en worden naar aanleiding hiervan aantoonbaar procesverbeteringen geïmplementeerd? Daarnaast is de onderzoekers gevraagd te adviseren over praktische, toepasbare en concrete verbeteringen omtrent zowel dreigende alsook daadwerkelijke arbeidsconflicten. De onderzoekers concluderen dat de ambtelijke organisatie over het algemeen een goed systeem heeft om arbeidsconflicten te voorkomen en aan te pakken, maar dat het systeem in de praktijk niet altijd goed werkt.
Verbeterpunten om het stelsel verder te versterken zijn onder andere: • Het verruimen van de taakomschrijving van de vertrouwenspersonen • Het beter benutten van de geschillenregeling • Het tijdiger betrekken van coaches en mediators • Het bieden van meer houvast voor leidinggevenden in de omgang met (dreigende) arbeidsconflicten De Concerndirectie heeft naar aanleiding van het onderzoek een reeks aan corrigerende maatregelen vastgesteld die in de periode maart – juli 2026 geïmplementeerd worden. (Dreigende) arbeidsconflicten Organisatieonderdeel: Gemeentebreed 9 Doelstelling: Kritisch kijken naar het gehele stelsel van signalerings- en interventieprocessen voor het voorkomen, herkennen en aanpakken van (dreigende) arbeidsconflicten. Verbijzonderde Interne Controles (VICs) De gemeente onderbouwt de rechtmatigheidsverantwoording met behulp van Verbijzonderde Interne Controles uitgevoerd door Business Controllers van de verschillende organisatieonderdelen. Hiermee wordt jaarlijks gecontroleerd hoe effectief interne controlemethodes (procedures, regels en processen) hebben gewerkt om rechtmatigheidsfouten te voorkomen en/of te identificeren. De rechtmatigheidsverantwoording bestaat uit drie fases; Rol Concernaudit Concernaudit werkt hand in hand met de Business Controllers om de rechtmatigheidsverantwoording continu te verbeteren.
Dit doen we door: • Het uitvoeren van kwaliteitstoetsen op de VIC werkzaamheden van de organisatieonderdelen; • Het verzorgen van spreekuren voor het delen van vakkennis; • Het (door)ontwikkelen van templates om middels standaardisatie de proces-efficiëntie te verbeteren. Uitgevoerde werkzaamheden en conclusies Na iedere fase van de rechtmatigheidsverantwoording heeft Concernaudit een kwaliteitsbeoordeling uitgevoerd op de door de organisatieonderdelen aangeleverde werkzaamheden. Op gebied van de rechtmatigheidsverantwoording is in 2025 wederom vooruitgang geboekt. Dit betreft alle organisatieonderdelen en was een gezamenlijke inspanning van de Business Controllers, Concernaudit en het kernteam RMV – bestaande uit leden van Concern Control, Concernaudit en Financiën. Wij zijn van mening dat de uitgevoerde werkzaamheden een geschikte basis vormen voor de controle van de externe accountant. Memo fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik In Q1 2025 heeft Concernaudit een standaard memo ontwikkeld om de risico’s en beheersmaatregelen met betrekking tot fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik vast te leggen. Voor de processen waar dit type risico’s van toepassing is, hebben de Business Controllers het memo actief gebruikt om de risico’s te identificeren en de effectiviteit van de beheersmaatregelen te evalueren.
Hiermee is een belangrijke stap gezet in het verder professionaliseren van de frauderisicoanalyse. 10 Door de wet ‘Versterking decentrale rekenkamers’ moet iedere gemeente vanaf begin 2023 zelf de rechtmatigheidsverantwoording opstellen en onderbouwen. Tot 2023was deze taak belegd bij de externe accountant. In 2025 legt de gemeente voor de derde keer verantwoording af over de rechtmatigheid van haar handelen. Met de rechtmatigheidsverantwoording geeft het college aan of er in het boekjaar financiële onrechtmatigheden hebben plaatsgevonden. Planningsfase (VIC plan) Interim fase (VIC procesbeschrijving en lijncontrole) Finale fase (VIC gegevensgerichte werkzaamheden) Wettelijk verplichte jaarlijkse audit Rechtmatigheidsverantwoording gemeentebreed Wettelijk verplichte jaarlijkse audit Rechtmatigheidsverantwoording VIC’s Concernaudit voert zelf Verbijzonderde Interne Controle (VIC) werkzaamheden uit voor twee gemeentebrede | processen met grote financiële omvang. De externe accountant maakt hier gebruik van tijdens de jaarrekeningcontrole. Inkopen en aanbesteden | Financiële omvang | Subsidieverstrekking | Financiële omvang Organisatieonderdeel: Overstijgend | 2025: | Organisatieonderdeel: | 2025: EUR 1.036 miljoen | Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) | EUR 462 miljoen In 2025 heeft de gemeente met onrechtmatigheden van € 23,0 mln.
de in de programmabegroting | Concernaudit heeft de VIC werkzaamheden op subsidies over 2025 genoemde doelstelling "naleving van aanbestedingsregels van maximaal 1% van de uitgaven voor | uitgevoerd en hierbij het subsidieverstrekkingproces getoetst op inkoop" (€ 10,4 mln.) duidelijk overschreden. | conformiteit aan wet- | en regelgeving en verordeningen. De totaal door Concernaudit geconstateerde onrechtmatigheden zijn onder te verdelen in € 14,2 | Wij hebben zoals in eerder jaren geen financiële | onrechtmatigheden mln. Diensten en Leveringen en Werken en € 8,8 mln. Inhuur. | geconstateerd. Organisatieonderdelen zijn in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording verplicht om de bij | Net als in eerdere jaren hebben wij een klein aantal formele hen bekende onrechtmatigheden te melden. Wij hebben deze meldingen in 2025 voor het eerst in | onrechtmatigheden geconstateerd. Dit betreft voor 2025 slechts drie onze controle meegenomen. Dit resulteerede in € 13,5 mln. onrechtmatige bestedingen voor | verleningsbeschikkingen die niet vóór het verstrijken van de beslistermijn Diensten en Leveringen, waarvan € 9,4 | mln. bij Stadsbedrijven. Nieuwe aanbestedingen zijn | uit de Algemene Subsidie Verordening (ASV) zijn afgegeven. inmiddels gestart om deze onrechtmatigheden in 2026 (deels) te beëindigen.
Meer betrokkenheid | Dit type onrechtmatigheid heeft geen directe consequenties voor de van de inkoopfunctie, als proceseigenaar, bij het uitvoeren van | procesverbeteringen is wenselijk. | rechtmatigheidsverantwoording, maar tast mogelijk het vertrouwen in Bij Inhuur betreft het merendeel van de onrechtmatigheden inhuurcontracten waarin een maximaal | een betrouwbare overheid aan. aantal te declareren uren voor de gehele opdracht is vermeld, die bij de verlenging niet is verhoogd. | Sinds de start van de VIC werkzaamheden in 2023 zien we een De oorzaak is dat organisatieonderdelen op advies van Mens & Organisatie (M&O) consequent | aanzienlijke daling (67%) in het aantal geconstateerde formele standaard inhuurovereenkomsten en verlengingsbrieven, die niet op elkaar aansloten, hebben | onrechtmatigheden. Deze positieve ontwikkeling is in belangrijke mate toegepast. | gerealiseerd doordat het Subsidiebureau steeds vaker het instrument Formats van de inhuurcontracten zijn inmiddels door M&O aangepast om bovengenoemde | van verdagen tijdig inzet. onrechtmatigheden bij nieuw aanbestede inhuur te voorkomen. | Andere bevindingen uit eerdere rapportages zijn inmiddels ook De bevindingen en benodigde verbeteracties zijn afgestemd met het management van: | opgevolgd.
Denk hierbij aan het actualiseren van het Uitvoeringskader • Mens & Organisatie (proceseigenaar inhuur personeel); | Subsidieverstrekkingen en het uitbreiden van standaardrapportages om • Inkoop (proceseigenaar centraal inkoopbeleid); | de aansluiting tussen het financiële en het subsidiesysteem te borgen. • De organisatieonderdelen met onrechtmatigheden. | Het management van het Subsidiebureau onderschrijft de bevinding en neemt maatregelen om de positieve trend voort te zetten. 11 12 Het onderwerp fraude heeft de afgelopen jaren door aanscherping van de beroepsnormen een steeds prominentere plek op de agenda van de externe accountant gekregen. Gemeenten worden verwacht te voldoen aan een fraudepakket bestaande uit drie onderdelen; Het uitvoeren van een periodieke frauderisicoanalyse; Het jaarlijks verzorgen van workshops om bewustwording rondom fraude in kwetsbare processen te verhogen; Het jaarlijks toetsen van beheersmaatregelen in fraudegevoelige processen. Sinds 2023 is het uitvoeren van het fraudepakket bij Concernaudit belegd. Fraudepakket We hebben in 2025 een actualisatie van de gemeentebrede frauderisicoanalyse uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn uitgewerkt op pagina 13.
Organisatieonderdeel: Gemeentebreed Frauderisicoanalyse Fraudepreventie – toetsen van beheersmaatregelen Organisatieonderdeel: VGU – proces kostprijsdekkende huur We hebben de beheersmaatregelen in het fraudegevoelige proces ‘kostprijsdekkende huur’ getoetst bij VGU. De resultaten hiervan zijn uitgewerkt op pagina 13. Fraudeworkshop Organisatieonderdeel: gemeentebreed Jaarlijks verzorgen we workshops met medewerkers om fraudebewustzijn te verhogen. Dit jaar hebben we, in het kader van de actualisatie van de frauderisicoanalyse, 15 sessies bij zeven verschillende organisatieonderdelen uitgevoerd. Samen hebben we frauderisico’s ingeschat en beheersmaatregelen geïnventariseerd. Door actief in gesprek te gaan over frauderisico’s verhogen we het fraudebewustzijn bij deelnemers. 13 Concernaudit heeft in 2025 een gemeentebrede frauderisicoanalyse uitgevoerd die voortbouwt op de analyse uit 2023, met als doel de grootste frauderisico’s van de gemeente Utrecht te identificeren. Een helder zicht op potentiële kwetsbaarheden is essentieel om proactief adequate beheersmaatregelen te implementeren om fraude te voorkomen. We hebben in samenwerking met sleutelfunctionarissen frauderisico’s geïdentificeerd en de belangrijkste frauderisico’s opgesteld.
Deze hebben betrekking op: financiële verslaglegging, innen en handhaven, informatie en kritische bedrijfsapplicaties, inhuur, inkoop en aanbesteding. De ruime meerderheid van de frauderisico’s zijn op hetzelfde niveau ingeschat als in 2023. Hieruit concluderen wij dat het frauderisicoprofiel van de gemeente overwegend stabiel is. Gezien het relatief lage aantal meldingen van mogelijke fraude (2), en het feit dat de externe accountant in recente jaarrekeningcontroles voor fraude geen verhoogd risico constateert, is er geen aanleiding om te veronderstellen dat het frauderisicoprofiel onverantwoord hoog is. Een positieve ontwikkeling is de implementatie van aanvullende beheers- maatregelen die de mogelijkheden om frauduleus te handelen beperken. Denk aan verbeterde systeemcontroles, verscherpte screening bij functies met een verhoogd risicoprofiel, en meer aandacht voor soft controls. Aandachtspunten blijven het niet optimaal benutten van loggegevens uit systemen om potentiële frauduleuze activiteiten vroegtijdig de identificeren. Daarnaast geldt de verscherpte screening enkel voor interne medewerkers. Hierdoor blijven externe medewerkers buiten beeld. Mens & Organisatie en de Concerndirectie hebben verbeteracties in gang gezet.
Fraude Frauderisicoanalyse 2025 Organisatieonderdeel: Gemeentebreed Doelstelling: Identificeren van de belangrijkste frauderisico’s met bijbehorende beheersmaatregelen Gemeente Utrecht bezit meer dan duizend gebouwen en percelen die helpen om de maatschappelijke ambities en doelstellingen van de stad te bereiken. Belangrijk hierbij is dat het vastgoed voor maatschappelijke partijen, die een bijdrage aan de beleidsdoelen van de gemeente leveren, betaalbaar blijft. Zij betalen daarom een kostprijsdekkende huur, tenzij de markthuur lager is. Dit is vastgelegd in de ‘Beleidsnota Vastgoed 2025-2030’. Verhuur van vastgoed is een kwetsbaar proces met risico op onwettige acties voor persoonlijk of zakelijk gewin. Denk aan onderhandse verhuur, het niet volgen van procedures of onterecht toekennen van gunstige voorwaarden. De Assetmanagers en de Vastgoedeconoom zijn belangrijke spelers in het proces van het berekenen van kostprijsdekkende huur. De in de procesbeschrijving opgenomen functiescheiding vormt een belangrijke basis voor het objectief uitvoeren van de huurberekening. Daarnaast faciliteert het gebruik van een gestandaardiseerd routingformulier het betrekken van de juiste functionarissen bij het beoordelen van een huurcontract. Belangrijk aandachtspunt is dat de nieuwe beleidsnota nog niet is vertaald naar één concrete procesbeschrijving met bijbehorende beheersmaatregelen.
De huidige beheersmaatregelen zijn niet adequaat om een juiste huurprijsberekening te waarborgen. Zo zijn de controletaken van verschillende functionarissen erg summier beschreven en ontbreken vereisten over de gewenste vastlegging hiervan. Daarnaast ondermijnt het niet systeemtechnisch afdwingen van het vier-ogen principe de effectiviteit van deze beheersmaatregel. Verder valt op dat het type huurcontract niet consistent is opgenomen in het contractmanagementsysteem. Dit belemmert het inzicht in de toepassing van de beleidsnota en effectieve sturing hierop. Het management van VGU herkent de verbeterpunten en pakt deze op. Fraudepreventie - Kostprijsdekkende huur Organisatieonderdeel: Vastgoedorganisatie Utrecht (VGU) Doelstelling: Vaststellen of de kwaliteit en naleving van de beheersmaatregelen in het proces voor het bepalen van kostprijsdekkende huur adequaat is.
Adviesopdrachten (1/4) 14 Dashboard Management Rapportage ‘Bezwaar en Beroep’ Naar aanleiding van het dossier Binnenstad en het en het daaropvolgende Berenschot rapport, heeft Concernaudit in 2023 op verzoek van JZ een dashboard ontwikkeld om de management- rapportages omtrent het proces ‘Bezwaar en Beroep’ te verbeteren. Het dashboard is sinds december 2023 operationeel en visualiseert volledig geautomatiseerd relevante stuurinformatie voor de maandrapportages van het proces ‘Bezwaar en Beroep’. In Q1 2025 hebben wij ondersteuning geboden bij het omzetten van het dashboard van Cognos naar de standaard dashboarding tool van de gemeente Tableau. Dashboard Management Rapportage 'Schade en Verzekeren' Het genereren van informatie voor managementrapportages voor ‘Schade en Verzekeren’ vindt momenteel handmatig plaats en is afhankelijk van één functionaris. Dit is inefficiënt en vormt een ongewenste situatie in het kader van businesscontinuïteit. Daarom bestond vanuit het management van JZ de wens voor een geautomatiseerd dashboard om gerichter te sturen op knelpunten en workloadmanagement. Tijdens de verkenningsfase met JZ in 2024 hebben wij echter geconstateerd dat een koppeling tussen de benodigde productiesystemen ontbreekt. De ontwikkeling van deze koppeling is bij IPM belegd.
Omdat de koppeling in Q1 2026 nog steeds niet gerealiseerd is, geven we geen verdere opvolging meer aan deze opdracht. Wel hebben we JZ in 2025 ondersteund bij diverse data gerelateerde vraagstukken. Juridische Zaken Juridische Zaken Adviesopdrachten (2/4) 15 Automatisering werkzaamheden op VIC Inkopen en Aanbesteden Concernaudit is continu op zoek naar automatiseringsmogelijkheden voor handmatige auditwerkzaamheden. Een bijzonder arbeidsintensieve activiteit is het ieder kwartaal uitvoeren van de VIC 'Inkopen en Aanbesteden’ (zie pagina 11). De voornaamste redenen hiervan zijn het aantal gecontroleerde bestedingen en de noodzakelijke dossiervorming. Sinds 2024 werken we in pilots aan de automatisering van de werkzaamheden om onze auditcapaciteit gerichter en efficiënter in te zetten. In 2025 hebben we ingezet op de automatisering van onze dossiervorming, wat tevens een belangrijk onderdeel is van de jaarrekeningcontrole door de externe accountant. Om onze conclusies adequaat te onderbouwen wordt middels een script een standaard controletemplate gevuld met antwoorden op vooraf gedefinieerde toetspunten en financiële informatie uit SAP. Concernaudit Visuele weergave van stappen in de automatisering De totale tijdsbesparing door het automatiseren van werkzaamheden in 2025-26 is 967 manuren, als volgt verdeeld over de stappen 4.
Controle uitvoeren Controleren van automatisch verzamelde gegevens aan specifieke toetspunten 3. Data geschikt maken voor gebruik Gegevens voorbereiden voor gebruik in controle, zoals het eenduidig opnemen van datumvelden (31.03.2025 vs. 31-03-2025). 2. Scraping Automatisch verzamelen van gegevens uit gedownloade documenten, zoals namen van crediteuren, tarieven en looptijden. 1. Batchdownload In één handeling alle onderliggende documenten uit het financiële systeem ophalen, zoals contracten en verlengingsbrieven. 265 uur 702 uur
Adviesopdrachten (3/4) 16 Dashboard Memorialen De gemeente Utrecht verwerkt jaarlijks een groot aantal memorialen. In 2025 betrof dit 8.262 memorialen ter waarde van ongeveer € 5 miljard. Vanwege het handmatige karakter en de mogelijkheid om het resultaat te beïnvloeden voor persoonlijk gewin, hebben memorialen een verhoogd risico op fraude. De externe accountant heeft in diverse managementletters aandacht gevraagd voor de gebrekkige onderbouwing van memoriaalboekingen en tekortkomingen in de interne beheersing. In samenwerking met Financiën hebben wij in Q2 2024 een dashboard ontwikkeld om met een datagedreven aanpak het memorialenproces: • Inzichtelijker te maken; • Knelpunten te identificeren; • Interne beheersmaatregelen gericht aan te scherpen; • Oorzaken van memoriaalboekingen in beeld te brengen en hierdoor het aantal boekingen terug te brengen. Financiën heeft reeds controles op functiescheiding, het vierogen-principe en autorisaties aangescherpt op basis van het dashboard. In 2025 hebben wij het dashboard aangepast op het nieuwe financiële systeem SAP S/4 HANA, bestaande controles aangescherpt en nieuwe controles toegevoegd. Denk hierbij aan controles op transacties met een herhalend karakter die beter via een regulier proces kunnen worden geboekt. In april 2026 hebben we het dashboard overgedragen aan Financiën.
Zij beschikken hiermee over waardevolle inzichten om grip op het aantal memoriaalboekingen te versterken. Financiën Dashboard Purchase 2 Pay (P2P) – bestellen t/m factuurafhandeling In het boekjaar 2025 heeft de gemeente Utrecht ongeveer 135.000 crediteurenfacturen geboekt, voor een totaalbedrag van € 1,3 miljard. Op verzoek van Financiën stelt Concernaudit periodiek dashboards beschikbaar waarin de naleving van een aantal beheersmaatregelen in het P2P proces inzichtelijk wordt gemaakt. De focus ligt hierbij op de autorisaties van betrokken personen, functiescheiding en handmatig ingrijpen in geautomatiseerde processtappen. Uit de analyse blijkt dat beheersmaatregelen over het algemeen adequaat worden nageleefd. Financiën kan met inzichten uit het dashboard tekortkomingen in het P2P proces tijdig identificeren en bijsturen. Per Q2 2026 zal Financiën zelfstandig invulling geven aan de automatisering van de controles in het P2P proces en nemen zij het eigenaarschap voor het onderhouden van het dashboard van Concernaudit over. Adviesopdrachten (4/4) 17 Dashboard btw Sinds 2023 heeft de gemeente Utrecht een Horizontaal Toezicht-convenant met de Belastingdienst. Hiervoor is de gemeente verplicht om periodiek de kwaliteit van haar fiscale processen en bijbehorende beheersmaatregelen te toetsen.
We zijn in 2023 – in samenwerking met het fiscale team van Financiën – een btw pilot gestart om controles rondom het doorbelasten van kosten aan derden te versterken en de uitkomsten in een dashboard te visualiseren. Hiermee maken we de overstap van steekproefsgewijze controles naar geautomatiseerde controles, waarbij de hele populatie aan relevante btw transacties wordt meegenomen. Btw vak expertise wordt op deze manier gerichter en efficiënter ingezet. In 2025 hebben wij het dashboard aangepast op het nieuwe financiële systeem SAP S/4 HANA en aanvullende btw gerelateerde controles toegevoegd. Voorbeelden zijn: • verwerking van assurantiebelasting, • boeken van subsidies, • factuurvereisten voor btw aftrek en • de verwerking van buitenlandse facturen. In april 2026 hebben we het dashboard overgedragen aan Financiën. Zij beschikken hiermee over waardevolle inzichten voor het actualiseren en aanscherpen van btw controles. Financiën Voorspellend model vrijwillige uitstroom De krapte op de arbeidsmarkt stelt de gemeente Utrecht voor uitdagingen. Openstaande vacatures zijn hierdoor lastiger in te vullen en voor werknemers is het aantrekkelijk om kansen buiten de gemeente te verkennen. Daarom hebben wij in 2024 in samenwerking met M&O een model ontwikkeld om toekomstige vrijwillige uitstroom van medewerkers te voorspellen.
De uitkomsten van het model hebben we gevisualiseerd in een dashboard. Nu het dashboard een jaar in gebruik is, hebben we de toegevoegde waarde hiervan met M&O geëvalueerd en verdere ontwikkel- mogelijkheden besproken. In 2026 beoordelen we in hoeverre de door het model gemaakte voorspellingen realistisch waren. M&O Adviesopdracht niet in jaarplan opgenomen 18 Hervorming Control functie In de afgelopen jaren is de gemeente sterk gegroeid in zowel medewerkers als in begrotingsomvang. Hierbij heeft de systematische doorontwikkeling en verbetering van ondersteunende diensten – waaronder Control – minder prioriteit gekregen, met als gevolg inefficiënties in de aansturing en uitvoering. Daarom heeft de Directeur Concern Control een projectteam samengesteld om te adviseren over een mogelijke inrichting van een toekomstbestendige Control functie die aantoonbaar bijdraagt aan risicobeheersing, naleving van regelgeving en procesverbetering. Vanuit Concernaudit waren de Manager Concernaudit als Projectmanager en een Auditor als Projectsecretaris hierbij betrokken. Het projectteam heeft haar advies – Centralisatie van de Control functie met streefdatum 1 januari 2027 – in een rapport uitgebracht aan de Directeur Concern Control.
Het advies is gebaseerd op: • Een analyse van de huidige Control functie onder andere op basis van gesprekken met Business Controllers en (Concern) Directeuren • Verwachtingen van de (Concern) Directeuren aan een toekomstige Control functie • Benchmarking met de gemeenten Amsterdam en Den Haag • Een evaluatie (voor- en nadelen) van 3 mogelijke inrichtingsvoorstellen van de Control functie op basis van beoordelingscriteria • Validatie van de analyse met de externe accountant en een Senior Adviseur van Berenschot De Directeur Concern Control neemt het advies van het projectteam over een heeft op 4 maart 2026 opdracht van de Concerndirectie gekregen om een inrichtingsvoorstel en een bijbehorend implementatieplan op te stellen. Control functie 19 Samenwerkingsinitiatieven Naast het uitvoeren van het jaarplan zijn leden van Concernaudit ook vertegenwoordigd in een aantal expertpanels en werkgroepen. Hierin werken we samen met collega's uit verschillende domeinen aan complexe organisatorische vraagstukken en procesverbeteringen. Hieronder hebben wij enkele nieuwe en bestaande samenwerkingsinitiatieven uitgelicht.
Kernteam rechtmatigheidsverantwoording Expert panel inhuur Lid regiegroep Versterken Financiële Functie Vakgroep data science Interne samenwerkingsinitiatieven Artificial Intelligence (AI) tafel Werkgroep AI Act Lid feedbackgroep Versterken Financiële Functie Externe samenwerkingsinitiatieven Chief Audit Executives Forum Risicoplatform overheden Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden BADO 213a Onderzoeken netwerk gemeenten IT auditor netwerk 20 Status onderhanden adviesopdrachten uit jaarplan 2025-26 Vooronderzoek Opdrachtbevestiging afgestemd Veldwerk afgerond Bevindingen afgestemd Conceptrapport aangeboden In afwachting van managementreactiePer 31 maart 2026 M&O: Voorspellend model groei van de organisatie VG: Stuurinformatie jeugdgezondheidszorg* VTH: Dashboard raadplegingen kentekens Deze pagina geeft de onderhanden adviesopdrachten uit het jaarplan 2025-26 weer. Wij verwachten deze opdrachten af te ronden in Q2 2026. *In het jaarplan 2025-26 was een audit bij Volksgezondheid opgenomen om de voortgang van de organisatieontwikkeling te beoordelen. Omdat de realisatie hiervan nog onvoldoende gevorderd is, is in afstemming met de Directeur Volksgezondheid besloten om in plaats van de audit een adviesproject omtrent het verbeteren van stuurinformatie binnen de afdeling Jeugdgezondheidszorg uit te voeren.
Evaluatie kwaliteit dienstverlening Sinds september 2022 stuurt Concernaudit na het delen van het definitieve auditrapport, een evaluatiesurvey uit. Met de survey verzamelen we feedback uit de organisatie om de kwaliteit van onze dienstverlening continu te verbeteren. De survey bestaat uit stellingen over vier thema’s, namelijk: Team, | Uitvoering, Rapport en Meerwaarde audit. Stellingen worden beoordeeld op een schaal van 1 “Helemaal niet mee eens” t/m 5 “Helemaal mee eens”. Hieronder zijn onze ambities en inzichten tot zover uiteengezet. Thema’s | Resultaten per thema Team: competenties van en | Uitvoering: werkwijze, communicatie met het | doelstelling en duur van de audit. auditteam. | Team | Uitvoering | Rapport | Meerwaarde audit Resultaat | 4,1 | 4,1 | 4,0 | 3,8 Rapport: leesbaarheid, inhoud | Meerwaarde audit: waarde van | 4,0 | 4,0 | 3,9 | 3,7 en accuraatheid van het | de audit bij het verbeteren van | Was:* opgeleverde auditrapport. | interne beheersing.
| Ambitie | 4 | *Scores uit jaarverslag 2024-25 Surveygegevens | Top scores | Tops & Tips | Tip scores # Audits | # Auditees | aangeschreven | Respons | Heldere communicatie over | Business acumen voortgang van de audit | Kennis van het audit object 114 Adequate management van de audit | Delen van “best practices” en waardevolle 48 | # Auditees | ingevuld | 59% | aanbevelingen 85 | Heldere en inzichtelijke formulering van | Herkenbaarheid risicoclassificaties bevindingen Dit overzicht bevat audits vanaf september 2022. | Managementsamenvatting geeft goed beeld | Bijdrage verbetering processen en van belangrijkste resultaten | beheersmaatregelen 21 Management van de interne auditfunctie (1/3) Onafhankelijkheid | Belangenverstrengeling De Manager Concernaudit heeft vastgesteld dat de benodigde onafhankelijkheid | Potentiële belangenverstrengeling wordt periodiek getoetst door de Manager van Concernaudit is gewaarborgd: | Concernaudit. Tussen 1 april 2025 en 31 maart 2026 heeft belangenverstrengeling zich niet voorgedaan. • De Manager Concernaudit rapporteert aan een dusdanig hoog niveau in de organisatie, waardoor Concernaudit in staat is om haar | Belangenverstrengeling vindt plaats op het moment dat een auditor, die een verantwoordelijkheden onafhankelijk te vervullen.
| vertrouwenspositie bekleedt in haar functie, een ander professioneel of persoonlijk • De Manager Concernaudit heeft een directe communicatielijn met de | belang heeft. Tegengestelde belangen kunnen het onpartijdig uitoefenen van de Gemeentesecretaris, de Wethouder en de Adviescommissie Control & | auditfunctie bemoeilijken. Door belangenverstrengeling kan een ongepast beeld Financiën. | ontstaan welke het vertrouwen in de interne auditor | en haar audit activiteiten kan schaden. • In de periode 1 april 2025 | t/m 31 maart 2026 heeft geen inbreuk op de onafhankelijkheid van Concernaudit plaatsgevonden. | Concernaudit Charter Concernaudit heeft haar Auditcharter in Q4 2025 geactualiseerd, naar aanleiding Permanente educatie | van de vernieuwde beroepsstandaarden voor interne auditors (GIAS), de geactualiseerde Concernaudit strategie en aanbevelingen uit de externe Auditors met certificaten en beroepslidmaatschappen die bijbehorende | kwaliteitstoetsing. Het | Auditcharter is door de Concerndirectie en het College onderhoudseisen in het kader van ‘Permanente Educatie’ stellen, hebben in | vastgesteld in Q4 2025. 2025-26 | de benodigde trainingen en cursussen gevolgd om hieraan te voldoen. Middelen en budget • Concernaudit beschikte over voldoende middelen (capaciteit en budget) om het interne audit plan 2025-26 | uit te voeren.
• Concernaudit | heeft het interne audit plan 2025-26 | binnen het vastgestelde budget afgerond. 22 Management van de interne auditfunctie (2/2) Key | Performance Indicators (KPI’s) Jaarplanrealisatie | Procesverbeteringen: doorlooptijd | Loopt achter: Maximaal 3 audits of advies opdrachten die per 31 maart 2026 | Gerealiseerd | 80% van de concept auditrapporten en concept advies-memo’s uiterlijk 13 | 60% onderhanden zijn en in Q2 2026 worden afgerond. | werkdagen | dagen na de closing | meeting versturen. | Halfjaarverslag: 57% Budget | Gerealiseerd Het jaarplan 2025/26 binnen het budget uitvoeren. | Follow-up Het follow-up proces voor alle audits (vanaf het jaarplan 2024-25) binnen Professionele ontwikkeling | 3 tot 6 maanden na het uitbrengen van het definitieve audit rapport De speerpunten voor 2025-26 waren de ontwikkeling van leiderschaps- | afronden. | Loopt achter: competenties, soft control audit technieken en benodigde vakexpertise | Gerealiseerd | Hoewel wij verbeteringen zien in het follow | -up proces, constateren wij | 0% voor de jaarlijkse verplichte Wet politiegegevens audit. | ook dat de termijn van 3-6 maanden niet realistisch is voor de gemeente Utrecht. Daarom hanteren wij vanaf nu een termijn van 6-9 maanden. Kwaliteit dienstverlening Score 4 of hoger (afgerond) in 80% van alle audits.
Auditees ontvangen een enquête waarin zij onze dienstverlening | Gerealiseerd beoordelen van 1 t/m 5 op stellingen met betrekking tot Team, Uitvoering, Rapport en Meerwaarde audit. 23 Management van de interne auditfunctie (3/3) Kwaliteitsbewaking en verbeterprogramma Het Institute of Internal Auditors (IIA), de beroepsorganisatie voor interne auditors, definieert standaarden die interne auditfuncties wereldwijd bij het uitvoeren van hun werkzaamheden toepassen. Deze standaarden (GIAS) zijn per 1 januari 2025 door het IIA geactualiseerd op basis van maatschappelijke ontwikkelingen. Interne audit afdelingen die lid zijn bij de IIA dienen iedere vijf jaar een externe kwaliteitstoetsing laten uitvoeren om zowel de naleving van de standaarden als de effectiviteit en efficiëntie van de interne audit functie te beoordelen. Concernaudit heeft in december 2025 haar eerste externe kwaliteitstoetsing door de IIA Nederland succesvol afgerond en is hiermee de eerste gemeente in Nederland die aantoonbaar aan de nieuwe standaarden voldoet. Het voornaamste verbeterpunt heeft betrekking op GIAS domein 4 "Managen van de interne auditfunctie“, principe 6 "Plan strategisch" en is in dit jaarplan reeds geadresseerd door het opnemen van niet geprioriteerde onderwerpen en hun risico's (zie bijlage 1).
24 In 2026/27 voeren we een self-assessment uit om de kwaliteit van onze dienstverlening te borgen en zetten we een samenwerking op met de interne audit functie van de gemeente Den Haag, waarbij we peer reviews bij elkaar zullen uitvoeren. We rapporteren de resultaten omtrent kwaliteitsbewaking middels (half)jaarverslag aan de concerndirectie en het college.
25 Bijlage: reeds gerapporteerd in halfjaarverslag Samenvatting van de afgeronde audit- en adviesopdrachten Doelstelling: Beoordelen van de efficiëntie en | Doelstelling: Toetsen van het voldoen aan de Wet DBA Audits (1/4) | effectiviteit van de inrichting, werkwijze en behaalde | en de status van implementatie en naleving van de resultaten van buurtagenda’s | Utrechtse inhuuraanpak op rechtstreeks ingehuurde zzp’ers in het kader van de Wet DBA Artikel 213a Gemeentewet: Buurtagenda’s | Inhuur – Naleving Wet DBA Organisatieonderdeel: Wijken | Organisatieonderdeel: Mens & Organisatie (M&O) en Financiën en Inkoop (FI) ‘Ongelijk investeren voor gelijke kansen’ is een speerpunt in het Coalitieakkoord 2022- | De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) stelt sinds 2016 eisen aan de 2026. De gemeente Utrecht zet sinds eind 2022 in zes buurten met sociale en/of | inhuur van ‘zelfstandigen zonder personeel’ (zzp’ers). Door de aangekondigde ruimtelijke uitdagingen buurtagenda’s in om de groeiende ongelijkheid tegen te gaan en | handhaving door de Belastingdienst per 2025 op wet DBA, heeft de Concerndirectie in zet hiervoor ruim 1 miljoen euro per jaar in. | september 2024 een aanpak vastgesteld om de naleving van de wet voor rechtstreeks De buurtagenda's zijn een buurt-specifieke samenwerking tussen de gemeente en | ingehuurde zzp’ers te waarborgen.
bewoners, ondernemers en organisaties om leefomstandigheden en kansen van de | De gemeente geeft hiermee adequaat invulling aan de wet DBA. De positieve effecten bewoners te verbeteren. | van de aanpak blijken mede uit een daling van het aantal rechtstreeks ingehuurde zzp’ers Uit een enquête en gesprekken met medewerkers, sociale partners en bewoners blijkt dat | van 205 in Q4 2024 naar 187 in Q1. zij de buurtagenda’s als waardevol ervaren en aantoonbaar vooruitgang zien in hun | Een aandachtspunt is dat de aanpak intern versnipperd is over verschillende documenten. buurten. Dit is onpraktisch en niet gebruiksvriendelijk. Verder ontbreken duidelijke handvatten en Leden van het programmateam Buurtagenda’s borgen de blik naar buiten door actief deel | voorbeelden, waardoor de beoogde werkwijze niet altijd duidelijk is voor inhurende te nemen aan initiatieven voor kennisdeling zoals regionale en landelijke kennisnetwerken | managers. rondom buurt – | en wijkgericht werken. | De aanpak is enkel toegespitst op rechtstreeks ingehuurde zzp’ers. Inhuur van zzp’ers via Een aandachtspunt is de samenwerking van het programmateam met betrokken | bureaus of bv’s en zzp’ers bij een resultaatsverplichting (inkoop) zijn hierin niet organisatieonderdelen. Met Stadsbedrijven is deze het verst gevorderd, met | opgenomen, ondanks de risico’s die bij de inzet van deze types zzp’ers bestaan.
Maatschappelijke Ontwikkeling en Werk & Inkomen wordt de samenwerking momenteel | Een tekortkoming in het proces is dat Business Control niet betrokken was bij het vormgegeven. Hierdoor blijven kansen voor kruisbestuiving en kennisdeling binnen de | opzetten en uitvoeren van controles op de aanpak. De door M&O uitgevoerde controles organisatie onbenut. bleken niet tijdig en effectief. Door gebrek aan concrete doelstellingen en KPI’s, is het niet mogelijk om de effectiviteit van de buurtagenda’s systematisch te meten. Verder ontbreekt een gestructureerde | Een ander aandachtspunt is dat de rapportage met stuurinformatie omtrent inhuur die evaluatiemethode, waardoor resultaten tussen buurten lastig te vergelijken zijn. Dit | gebruikt wordt door de Concerndirectie en de raad erg foutgevoelig is door verschillende belemmert het lerend vermogen binnen de organisatie en het tijdig signaleren van | databronnen en handmatige acties. knelpunten. Het programmateam heeft een plan van aanpak opgesteld voor het opvolgen van de | Het management van M&O en Inkoop heeft verbeteracties toegezegd. verbeterpunten. 26 Audits (2/4) De Wet politiegegevens (Wpg) stelt criteria voor de verwerking van politiegegevens.
Politiegegevens zijn persoonsgegevens die in het kader van de politietaak worden verwerkt door buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) binnen Leerlingzaken (MO), Toezicht & Handhaving Openbare Ruimte (VTH) en Bijzonder onderzoek (W&I). In deze audit hebben wij de aanwezige beheersmaatregelen om de rechten van de betrokkene (RvB) te behartigen getoetst. Denk hierbij aan verzoeken van burgers voor inzage, rectificatie of vernietiging van politiegegevens. Dit onderwerp was reeds een aandachtspunt tijdens een externe Wpg audit in 2022. MO is het verst gevorderd met het implementeren van de verbeteracties. Verder heeft het CIO Office, in haar rol als Wpg stelselhouder, diverse RvB beleidsstukken opgesteld, wat een uniforme en systematische procesuitvoering bevordert. Wij hebben een aantal aandachtspunten geïdentificeerd bij het CIO Office. Zo zijn uitgangspunten uit beleid niet effectief vertaald naar werkinstructies voor het afhandelen van Wpg verzoeken. Dit verhoogt het risico op het niet uniform en binnen wettelijke termijnen afhandelen van deze verzoeken. Daarnaast ontbreekt een formeel en systematisch proces voor rectificatie- en vernietigingsverzoeken van politiegegevens, terwijl de Wpg in 2019 in werking is getreden. Dit is zorgelijk, omdat hierdoor mogelijkheden voor (identiteits)fraude ontstaan.
Omdat het registratiesysteem voor verzoeken niet over de juiste functionaliteiten beschikt en rapportagelijnen nog niet effectief zijn ingericht, heeft het CIO Office geen adequate sturingsinformatie om grip te houden op de afhandeling van Wpg verzoeken. Het management van de betrokken organisatieonderdelen is inmiddels begonnen met het implementeren van verbeteracties. Operational technology (OT) stuurt systemen en processen in de fysieke leefomgeving aan, zoals bruggen en verkeersregelinstallaties. In 2022 heeft de Directeur Stadsbedrijven een consultancybureau ingehuurd om de digitale weerbaarheid van enkele OT systemen te beoordelen en een roadmap op te stellen. Functionarissen van Stadsbedrijven zijn, mede vanuit de roadmap, betrokken bij diverse initiatieven voor kennisuitwisseling met de VNG en vakexperts inzake OT cybersecurity. Dit is een waardevolle inspiratiebron voor het inrichten van OT gerelateerde processen. De projectleider heeft in Q1 2024 een plan van aanpak uitgewerkt om de roadmap te implementeren. Omdat dit plan niet de structuur van de roadmap volgt, is echter het lastig om acties uit beide documenten te koppelen. Tevens ontbreekt in het plan van aanpak een risico afweging die de prioritering van gekozen acties onderbouwt. Dit is inefficiënt en belemmert adequate bewaking van de implementatie.
Een ander aandachtspunt is dat de voortgangsrapportages een te positief beeld schetsen van de werkelijke implementatie status. Zo zijn de meeste acties uit de roadmap niet (volledig) opgevolgd of vertraagd, maar dit blijkt niet uit de rapportages. Een herziening van acties en tijdslijnen heeft nog niet aantoonbaar plaatsgevonden. Diverse basisprincipes voor OT cybersecurity risicomanagement zijn nog niet ingericht. Denk hierbij aan gewenste weerbaarheidsniveaus en risico-eigenaren. Stadsbedrijven kan hierdoor niet adequaat beoordelen of zij haar OT risico’s beheerst in een tijd van snelle technologische ontwikkelingen en gerichte cyberaanvallen op overheden. Gezien het huidige geopolitieke speelveld vormen OT assets namelijk een steeds aantrekkelijker doelwit voor aanvallen van kwaadwillenden. Het management van Stadsbedrijven heeft reeds acties uitgezet voor het opvolgen van de verbeterpunten.