Document · PDF

Gemeente Utrecht - Accountantsverslag 2020.pdf

Commissie Mens en Samenleving (2008-2021) 6 juli 2021, gemeente UtrechtBij agendapunt: Stukken van de accountant over Jaarrekening 202015.320 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2020 Gemeente Utrecht juni 2021

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9737 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE UTRECHT Datum

juni 2021 Ons kenmerk

CONCEPT

Behandeld door

drs. R.M.J. van Vugt RA 088 288 1108 N.R. Fritz RA 088 288 0915

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Utrecht. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Utrecht. Bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Utrecht hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt De jaarrekening 2020 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht. Bij deze jaarrekening hebben wij op XX 2021 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 9 september 2021 en met ons auditplan, dat is besproken in uw adviescommissie Controle & Financiën, op 17 september 2020. Wij bespreken onze bevindingen met de adviescommissie Controle & Financiën Wij hebben onze conceptbevindingen op 10 juni 2021 besproken tijdens de bijeenkomst met uw adviescommissie Controle & Financiën, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord.

De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.

drs. R.M.J. van Vugt RA

N.R. Fritz RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onderAccountantsverslag nummer 24362853.2020 Deloitte Accountants B.V. is a 2 | gemeente Utrecht Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding

Bevindingen van de controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

38 Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Bijlage A2 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Bijlage B2 – Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2020

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Getrouwheid en rechtmatigheid

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 18,2 miljoen, respectievelijk € 54,6 miljoen.

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd:

Interne beheersing

•

De onzekerheden in de grondexploitatie Leidsche Rijn zijn dit jaar door u weggenomen, met als gevolg dat wij bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid konden verstrekken. U hebt de stelposten en de onvoldoende onderbouwde posten (kosten) uit de grondexploitatie gehaald en hebt deze via het resultaat (circa € 144 miljoen) geparkeerd in de reserve grondexploitatie. Zo heeft u als gemeenteraad een goed zicht op wat er nog moet gebeuren. Om Leidsche Rijn op het gewenste niveau te kunnen afronden, adviseren wij u om zorgvuldig om te gaan met deze gereserveerde middelen en om de reserve in stand te houden in het kader van de besluitvorming door uw gemeenteraad ten behoeve van de werkzaamheden in de grondexploitatie Leidsche Rijn.

•

De paragraaf ‘Corona’ in de jaarstukken geeft op een transparante wijze de financiële impact weer van het coronavirus, inclusief de weerslag hiervan op de cijfers in de jaarrekening.

•

Wij zien dat u stappen zet in het verbeteren van het budgetrecht van de raad (begrotingsrechtmatigheid: exploitatiebudgetten). De positie van de raad is versterkt door het samenvoegen van begrotingswijzingen en besluiten.

•

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage zijn sterk verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen. Dit geldt ook voor de verantwoording en interne controle van het sociaal domein en van de (nieuwe) Tozoregeling bij het organisatieonderdeel W&I. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten.

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

•

Utrecht besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s ‘fraude’ en ‘integriteit’, en treedt daarover tijdig met ons in contact.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

•

De Europese aanbestedingsfouten zijn verder teruggebracht.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

Kernpunten verslag

Welke verbeteringen zien wij?

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten:

De financiële positie van uw gemeente

•

Het aanleveren van controle-informatie en onderbouwingen (met name in het fysieke domein). Wij constateren dat er een spanningsveld bestaat tussen ‘druk en ambitie’ en ‘capaciteit’. De processen om tot een kwalitatief goede verantwoording en onderbouwing te komen, moeten dan ook worden versterkt. Tevens adviseren wij u om de kaderstelling nader vorm te geven.

•

Wij signaleren, net als vorig jaar, een spanningsveld ten aanzien van uw capaciteit inzake bereikbaarheid, mobiliteit en grondexploitatie. U kunt nog stappen zetten wat betreft het beter met de realisatiekracht in balans brengen van uw ambities. Hierbij kan het noodzakelijk zijn om uw organisatie te versterken. Specifiek zien wij dit terug in de investeringsrealisatie (lager dan begroot), de netto schuldquote (lager dan begroot) en de omvang van de materiële vaste activa per 31 december 2020, waarbij u € 1,8 miljard begroot en € 1,6 miljard realiseert.

•

Wij adviseren u om uw administratie te vereenvoudigen; bijvoorbeeld de administratie van de materiële vaste activa. Hierbij staat de volgende vraag centraal: Welke boekingsgangen zijn complex en kunnen op basis van de huidige informatiebehoefte worden vereenvoudigd? Ook het nut en de noodzaak van interne verrekeningen kunnen hierbij worden betrokken.

•

Belangrijke afwijkingen tussen begroting en realisatie (resultaat en kengetallen). In 2020 zijn deze grotendeel te herleiden tot: • Ontwikkelingen na de 2e Berap (overdrachten Rijk zoals Buig-gelden van het Rijk, algemene uitkeringen en bouwleges) • Grondexploitatiewinsten (worden niet begroot) • COVID-19 (niet begroot) • Vertragingen in het fysieke domein (o.a. mobiliteit)

•

Uw budgetrecht ten aanzien van investeringen kan verder worden verbeterd. Kredietoverschrijdingen worden gemeld, maar leiden in de praktijk meestal niet tot een kredietaanpassing.

•

Van belang is een adequate wisselwerking tussen de centrale en de decentrale organisatie. Dit vraagt om een centrale kaderstelling richting de organisatieonderdelen, met vanuit de organisatieonderdelen een versterking van de informatievoorziening. Dit is bijvoorbeeld vorm te geven via: • Het verbeteren van de input voor een uniforme en consistente documentatie, o.a. ten aanzien van het verantwoorden en controleren van de debiteuren binnen alle organisatieonderdelen. • Het verbeteren van de projectbeheersing, om te komen tot een consistente werkwijze en tot dossiervorming per organisatieonderdeel. • Het vormgeven van het risicomanagement voor het kwantificeren en afdekken van risico’s.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Kernpunten verslag

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Belangrijke aandachtspunten

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle

•

De financiële positie ultimo 2020 is verbeterd ten opzichte van 2019.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit 2020 bedraagt € 60,5 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is lager dan de door de gemeente Utrecht onderkende en aanwezige risico’s van € 75,8 miljoen.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen begroting en realisatie, en kent een relatief hoog positief rekeningresultaat 2020, ad € 200,3 miljoen. Het normatieve resultaat, na het elimineren van de robuuste post ‘grondexploitatie Leidsche Rijn’, komt uit op € 56.8 miljoen.

•

Op basis van onze tussentijdse controlewerkzaamheden hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de adviescommissie Controle & Financiën van 7 januari 2021. In dit verslag vindt u onze bevindingen per jaareinde.

•

Wij hebben in 2020 een IT-audit uitgevoerd, waarover wij uw ambtelijke organisatie op 19 februari 2021 hebben gerapporteerd. Deze rapportage wordt in een volgend fysieke bijeenkomst besproken met de adviescommissie Controle & Financiën. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekening, de compliance en/of de operationele prestaties. Wij konden tijdens onze controle 2020 niet steunen op de IT-omgeving. Wij hebben daarom gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.

•

Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de audit. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder, tijdens onze controle over 2020, data-analyse ten aanzien van een ‘three way match’ voor inkopen. In het najaar wisselen wij met uw organisatie van gedachten over de vereisten in de automatiseringsomgeving en over de inrichting van SAP, met als doel de diverse mogelijkheden van data-analyse te kunnen benutten.

Financiële positie

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Interne beheersing

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Kwaliteit verslaggeving

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Wij wijzen u op de impact van de mutatie in Leidsche Rijn, met een resultaateffect van € 143,6 miljoen. In uw jaarstukken wordt het genormaliseerde resultaat belicht in de samenvatting op pagina 14.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020

Leidsche Rijn

De financiële positie van uw gemeente

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

In 2020 heeft de gemeente Utrecht nagedacht over het verhelpen van deze onzekerheden via het versnellen van de besluitvorming. Aangezien op deze wijze de hiermee samenhangende calculaties verder verfijnd konden worden, zou het uitvoeren van een objectieve toets op de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten van de deelplan overstijgende ‘robuuste’ ramingen mogelijk worden. De conclusie was echter dat dit niet binnen een afzienbare tijd mogelijk was, en dat de deelplan overstijgende ‘robuuste’ ramingen in de komende jaren gefaseerd zouden moeten worden uitgewerkt, naar rato van de voortgang van het betreffende project.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Grondexploitatie

Om de onzekerheid in de controle weg te nemen, die bij het in stand houden van de huidige financiële verwerking van Leidsche Rijn nog diverse jaren zou blijven bestaan, en die ook van invloed is op het accountantsoordeel, heeft de gemeente Utrecht besloten om de deelplan overstijgende ‘robuuste’ ramingen die ten grondslag ligt aan de waardering van het project in de jaarrekening tijdelijk uit de raming van de grondexploitatie te halen. De totale raming die tijdelijk uit de grondexploitatie is gehaald, bedraagt circa € 241 miljoen. De verslaggevingstechnische correctie die als gevolg hiervan nodig is, bedraagt circa € 143,6 miljoen. Dit is berekend middels de ‘percentage of completion (POC-) methode’. Uw gemeente heeft via de bestedings- en dekkingsvoorstellen voorgesteld om dit bedrag toe te voegen aan de reserve grondexploitaties. Deze toevoeging is noodzakelijk omdat de ramingen ‘nog te realiseren kosten’, die ten grondslag liggen aan de robuuste ramingen, in de toekomst weer aan de grondexploitatie Leidsche Rijn zullen worden toegevoegd. De gebiedsontwikkeling zelf is immers niet gewijzigd; dit geldt alleen voor de calculaties van bepaalde planologische elementen. Deze kunnen pas na de besluitvorming hierover door de gemeenteraad op een - voor de accountantscontrole noodzakelijk - concreet ramingsniveau worden opgesteld.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Begrotingsrechtmatigheid

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid (hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’), zoals opgenomen in de jaarrekening. Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt, wegen voor een bedrag van € 2,8 miljoen mee in ons oordeel. Dit leidt niet tot een andere strekking van ons oordeel. Via onderzoeken en audits besteedt uw gemeente passende aandacht aan de onderwerpen ‘fraude’ en ‘integriteit’. Vorig boekjaar hebben wij u geadviseerd om de centrale informatievoorziening en de beheersing en monitoring van de processen en risico’s verder te verbeteren. U hebt in dit verband een plan van aanpak opgesteld voor de doorontwikkeling van het risicomanagement. Dit plan is opgesteld door Concern Control en FIJ Financiën; hierin wordt invulling gegeven aan het strategisch risicomanagement voor de langere termijn (Concern Control) en aan het opstarten van risicodialogen met de diverse organisatieonderdelen (FIJ Financiën). Daarnaast actualiseert u iedere vier jaar uw interne frauderisicoanalyse.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Frauderisicoanalyse

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Wij hebben dit jaar tijdens onze frauderisicoanalyse gebruikgemaakt van interne forensisch specialisten. Dit draagt bij aan een robuuste (fraude)risicoanalyse en ondersteunt ons in de advisering over uw interne frauderisicoanalyse, die een keer per vier jaar wordt geactualiseerd. In het komende boekjaar willen wij onze adviserende rol verder uitbreiden, door onze specialisten te betrekken bij de frauderisicosessies en bij het verder inbedden van het frauderisicomanagement in uw organisatie. Wij hebben tijdens het samenwerken met onze specialisten enkele observaties gedaan met betrekking tot uw interne frauderisicoanalyse, die in dit verslag zijn opgenomen.

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2020 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Uw adviescommissie Controle en Financiën heeft ons de volgende aandachtspunten meegegeven: • Kwaliteit en voorspellende waarde van de begroting – opgenomen in dit accountantsverslag (hoofdstuk: Speerpunten ‘De financiële positie van uw gemeente’) adviescommissie • Trendanalyse van uw financiële positie – opgenomen in dit accountantsverslag (hoofdstuk: ‘De financiële Controle & positie van uw gemeente’) Financiën • Budgetrecht van uw gemeenteraad – opgenomen in de managementletter: Bevindingen interim-controle #1.

Interne beheersing

Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Overige aangelegenheden

Voorzieningen

Overige aangelegenheden

Wij hebben een bedrag van circa € 900.000 meegewogen in ons oordeel als gevolg van:

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Wij constateren een afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2020 komt een fout naar voren van circa € 250.000, ten opzichte van € 3,9 miljoen in 2019. Naast het implementeren van het transitieplan inkoop van 2018 zijn door u integraal controlewerkzaamheden uitgevoerd op de doorwerkende fouten van voorgaand boekjaar en op aflopende contractdata uit de controle van voorgaand jaar. Verder zijn door u een spendanalyse en detailcontroles verricht. Op basis van deze combinatie van maatregelen zien wij een verdere afname van het aantal fouten. Wij hebben zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie als Concernaudit.

Overig

•

Een onderhoudsegalisatievoorziening waarbij u niet over een geactualiseerd onderhoudsplan beschikt als onderbouwing van de voorziening.

•

Door derden beklemde middelen, waarbij de betreffende middelen op basis van nieuwe afspraken niet meer classificeren als ‘door derden beklemd’.

Sociaal domein Als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole hebben wij gekeken naar het sociaal domein. Wij zijn, net als vorig jaar, positief over de oplevering van de controle-informatie en over de samenwerking met de afdelingen Maatschappelijke Ontwikkeling en Werk en Inkomen.

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding

Het coronavirus heeft invloed op de jaarstukken, op uw interne controle en op de accountantscontrole. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over de aandachtspunten ten aanzien van: de leningen u/g, de gewaarborgde geldleningen, de subsidievestrekkingen en -vaststellingen, en de toereikendheid van de voorziening dubieuze debiteuren.

Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Corona

Ten aanzien van de gewaarborgde geldleningen heeft u op basis van ons advies een omvangrijke integrale uitvraag en beoordeling uitgevoerd. Op basis hiervan concludeert u dat voor uw leningverplichtingen niet of nauwelijks problemen te verwachten zijn. Wij onderkennen op basis van onze controlewerkzaamheden hierop geen bijzonderheden en geen additionele risico’s. Wij merken op dat uw gemeente voldoende (extra) interne-beheersmaatregelen heeft getroffen om de (mogelijke) financiële effecten van het coronavirus voor het sociaal domein in beeld te brengen en te beheersen. De getroffen maatregelen hebben ertoe geleid dat de organisatie de extra kosten en vraagstukken tot een minimum heeft kunnen beperken.

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding Controleproces

Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Controleproces Vorig jaar rapporteerden wij u over ons controleproces, de P&C-functie, en de mogelijkheden om het proces van verantwoorden en interne controle te verbeteren. Wij hebben naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole 2019 met elkaar een evaluatie uitgevoerd, waarna er verbetervoorstellen gedaan voor de verantwoording en de controle. Wij constateren dat er op onderdelen verbeteringen zijn gerealiseerd, bijvoorbeeld ten aanzien van de SiSaverantwoording en de interne controle. Op andere onderdelen is het nog niet gelukt om verbeteringen te realiseren. Bij aanvang van onze controle hebben wij in overleg met uw ambtelijke organisatie vastgesteld dat het opsteldossier onvolledig was en dat de kwaliteit van de aangeleverde informatie niet op alle onderwerpen voldoende was om met onze controlewerkzaamheden te kunnen starten.

De dynamische omgeving waarin gemeenten opereren en de daarmee wijzigende controleomgeving hebben impact op uw en onze controle. Dit vraagt om duidelijke kaders en om het vastleggen van onderbouwingen en interne controles. Tijdens onze controle hebben wij uitgebreid stilgestaan bij de mogelijkheden van een centrale kaderstelling op de interne beheersing binnen de bedrijfsprocessen. In onze managementletter identificeren wij mogelijkheden voor het verbeteren van de centrale kaderstelling en de interne informatievoorziening. Uw organisatie heeft dit ook onderkend; wij helpen elkaar in de komende periode om te komen tot een gedegen verantwoordings- en controleproces.

De oorzaken hiervan waren onder meer: een ontbrekende (centrale) kwaliteitscontrole op het opsteldossier, interne drukte, en het stellen van andere prioriteiten. Daarnaast is het zo dat uw organisatie dit jaar verantwoording aflegt over 19 extra SiSaregelingen ten opzichte van vorig jaar, waaronder de nieuwe Tozo-regeling.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring

Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Utrecht hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Utrecht uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij het getrouwe beeld en de rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze nietgecorrigeerde controleverschillen opgenomen in bijlage A1a.

Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de rechtmatigheid

Wij hebben bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring verstrekt.

De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2020, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2020, dat op 9 maart 2021 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen voor een bedrag van € 2,8 miljoen meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring

Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij specialisten ingezet.

Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:

Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geconstateerd in de SiSabijlage, noch in de naleving van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en de publicatieverplichtingen van de WNT.

•

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Utrecht

•

Het normenkader 2020, dat op 9 maart 2021 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad, aangevuld met het raadsbesluit van 9 februari 2017 ‘Aanpassing nota inkoop 2015-2020: Waar(de) voor ons geld’.

Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage.

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring

Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels

De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2020.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2020, onder de ‘Waarderingsgrondslagen’.

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening

Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben specialisten betrokken bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent worden gebruikt.

De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.

De jaarstukken 2020 van uw gemeente bestaan uit: •

Het jaarverslag 2020 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).

•

De jaarrekening 2020 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSabijlage).

De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.

•

Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.

•

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bevindingen van de controle 2020

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2019 toegenomen In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 160 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 40 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 200 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1 miljoen)

2020

Correctie beginbalans

2019

2018

2017

Eigen vermogen per 1 januari

662

633

645

657

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 40

-/- 53

-/- 43

-/- 55

200

160

-/- 17

-/- 12

822

662

628

645

Gerealiseerd resultaat Totaal (‘saldo van baten en lasten’) Eigen vermogen per 31 december

In het overzicht hierboven hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 41% van het balanstotaal (2019: 36% van het balanstotaal). Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: Exploitatieresultaat (in € 1 miljoen)

Totale baten Totale lasten

1.783 -/-

Gerealiseerde saldo van Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bij: onttrekkingen aan Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

160

baten en lasten Af: stortingen in reserves

reserves Saldo mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

1.623

-/-

196 236 40 200

De exploitatie over 2020 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 160 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 42 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2020 sluit met een positief resultaat van ruim € 200 miljoen. In dit saldo is een bedrag opgenomen van € 143,6 miljoen, dat betrekking heeft op een stelselwijziging betreffende de verantwoording van de grondexploitatie Leidsche Rijn. Het genormaliseerde resultaat bedraagt in 2020 € 56,8 miljoen. Dit betreft het resultaat zonder de correctie op Leidsche Rijn. In de programmaverantwoording wordt per programma op hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de verschillen toegelicht en heeft de belangrijkste financiële impact hiervan in kaart gebracht. Verderop in deze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.

Saldo van baten en lasten € 200

€ 150 € 100 € 50 €0 -€ 50 2017

2019

2020

Mutaties in reserves €0 -€ 20 -€ 40 -€ 60 -€ 80 -€ 100 2017

2018

2019

2020

Gerealiseerd resultaat € 250

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

€ 200

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

€ 100

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

2018

€ 150

€ 50

€0 2017

2018

2019

2020

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Kengetallen voor gemeente Utrecht (begroot en werkelijk over de periode 2016 tot en met 2020) Solvabiliteit 50,0%

12,0%

40,0%

10,0% 6,0%

20,0%

4,0%

10,0% Overige aangelegenheden

Saldo van baten en lasten (in € 1 miljoen)

€ 45,0

8,0%

30,0% Interne beheersing

Grondexploitatiequote

€ 25,0

2,0%

0,0%

0,0% 2016 2017 2018 2019 2020

Overige aangelegenheden

Begroot

2016 2017 2018 2019 2020

Werkelijk

Begroot

Werkelijk

€ 5,0 2016 2017 2018 2019 2020

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Netto schuldquote 100,0%

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

80,0%

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

40,0%

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

60,0% 20,0% 0,0% 2016 2017 2018 2019 2020 Begroot

Werkelijk

Structurele exploitatieruimte 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% -1,0% -2,0% -3,0% -4,0%

-€ 15,0

-€ 35,0

2016 2017 2018 2019 2020

-€ 55,0

-€ 75,0 Begroot

Werkelijk

Begroot

Begr na wijz

Werkelijk

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Voorspellende waarde van uw begroting

2019: Saldo van baten en lasten – begroting vs. realisatie (x € 1.000)

2020: Saldo van baten en lasten– begroting vs. realisatie (x € 1.000)

€ 225

De jaarrekening 2020 sluit met een positief resultaat van ruim € 200 miljoen. In dit € 125 saldo is een bedrag opgenomen van € 143,6 miljoen, dat betrekking heeft op de verantwoording van de grondexploitatie € 25 Leidsche Rijn. Het genormaliseerde resultaat bedraagt derhalve € 56,8 miljoen.

€ 125 € 25

-€ 75

-€ 75 Begroting

Realisatie

De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een 2019: Baten – begroting vst. realisatie kaderstellend document, waarmee door de (x € 1.000) – excl. mutaties reserves gemeenteraad aan het college kaders worden meegegeven waarbinnen het beleid € 1.850 kan worden gerealiseerd. € 1.750

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

U heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan € 1.650 is echter niet altijd in balans met de € 1.550 beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd € 1.450 op uw ambities dan op wat er werkelijk Begroting Realisatie gerealiseerd kan worden. Uw organisatie is zich van deze problematiek bewust. In dit 2019: Lasten – begroting vs. realisatie licht adviseren wij u dit nader te (x € 1.000) – excl. mutaties reserves onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om voor zowel de investeringen als € 1.650 de exploitatiebegroting de voorspellende € 1.600 waarde van uw begroting en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te € 1.550 brengen. € 1.500 € 1.450

Begroting

Realisatie

2020: Baten – begroting vs. realisatie (x € 1.000) – excl. mutaties reserves € 1.850 € 1.750

€ 1.650 € 1.550 € 1.450 Begroting

Realisatie

2020: Lasten – begroting vs. realisatie (x € 1.000) – excl. mutaties reserves € 1.650

€ 1.600 € 1.550 € 1.500 € 1.450

€ 1.400

€ 1.400 Begroting

Realisatie

Begroting

Realisatie

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Kredietoverschrijdingen

Beschikbare weerstandscapaciteit

Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen nader worden vastgelegd in verordening 212.

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 60,5 miljoen € 80 (2019: € 67,7 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2020; de ratio weerstandsvermogen is met 0,25 afgenomen.

€ 70

De inventarisatie van risico’s, die in de Benodigde weerstandscapaciteit paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ is opgenomen, geeft een € 60 indicatie van de financiële omvang van de 2017 2018 2019 2020 belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kansinschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen Ratio weerstandsvermogen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en wordt 1,50 vermeld welke risico’s zijn verdwenen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een 1,00 inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. 0,50

In de afspraken tussen de gemeenteraad en het college is vastgelegd dat kredietoverschrijdingen gedurende het jaar gemeld dienen te worden aan de raad. Dit gebeurt ook daadwerkelijk. Echter, bij dergelijke meldingen wordt niet direct een verhoging van het krediet aangevraagd bij en goedgekeurd door de raad. Wij begrijpen dat deze werkwijze (wel melden, maar niet muteren in het krediet) reeds langere tijd wordt toegepast, maar niet formeel is bekrachtigd in een verordening of een raadsbesluit. Wij adviseren u om ófwel de gehanteerde werkwijze alsnog formeel te bekrachtigen middels een raadsbesluit, ófwel op het moment van een melding direct een Uw gemeente heeft op basis van deze risicoverhoging van het krediet te laten autoriseren inventarisatie berekend wat de benodigde door de raad. weerstandscapaciteit is. Het weerstandsvermogen is afgenomen

Weerstandscapaciteit (in € 1 miljoen)

2017

2018

2019

2020

Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 75,8 miljoen (2019: € 64,5 miljoen). Ten opzichte van 2019 is sprake van een stijging van de gekwantificeerde risico’s met € 11,3 miljoen. Uw weerstandscapaciteit van € 60,5 miljoen is niet toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 75,8 miljoen. Dit wordt inhoudelijk toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ in het jaarverslag.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingselementen in de jaarrekening van de gemeente Utrecht betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties). Deze balanspost is op grond van haar omvang ad € 69,9 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingselementen die een rol spelen bij het ramen van de nog te realiseren baten ad € 546 miljoen en lasten ad € 482 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen tezamen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het resultaat van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien verwacht wordt dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum dient de gemeente per individuele grondexploitatie te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zullen worden. In 2020 gaat het om elf individuele grondexploitaties. De gemeente Utrecht schat per 31 december 2020 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie € 113 miljoen bedraagt (2019: 125 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 78,3 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten? De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. •

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (in miljoen euro) €160,00 €140,00 €120,00 €100,00

€80,00 €60,00 €40,00 €20,00 €2017

2018

2019

2020

Ontwikkeling boekwaarde Figuur 1. De boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie van de gemeente Utrecht is in 2020 fors toegenomen. Dit wordt veroorzaakt doordat de deelplan

Plankosten: door de toenemende vraag overstijgende elementen binnen Leidsche Rijn – de ‘robuuste’ ramingen, die per naar woningen en dus naar bouwcapaciteit balansdatum planologisch nog onvoldoende is sprake van een toenemende stijging van helder uitgewerkt zijn, tijdelijk uit de de bouwkosten. Is afgewogen welke grondexploitatie gehaald zijn. Hierdoor is in prijzen kunnen worden gehandhaafd en 2020 een incidentele uitname verantwoord, welke prijzen bovenwaarts moeten worden waardoor de boekwaarde van de totale balanspositie fors is toegenomen. bijgesteld als gevolg van de grotere vraag 22 en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

Overige aangelegenheden

Bijlagen

•

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2020 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Tussentijdse winstneming In 2020 heeft de commissie BBV de notitie Grondbeleid gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat voor winstneming de ‘percentage of completion (POC-) methode’ moet worden toegepast. Hierbij geldt dat, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, er winst moet worden genomen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat het resultaat betrouwbaar kan worden geschat. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2020 € 16,78 miljoen aan Of de veronderstellingen aansluiten op de tussentijdse winst genomen op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de grondexploitaties (2019: € 25,2 miljoen). raad. Daarnaast is in 2020 een uitname van de robuuste posten ter hoogte van € 143,6 Of de veronderstellingen consistent zijn miljoen verantwoord op Leidsche Rijn. Dit met de ervaringscijfers van de gemeente wordt veroorzaakt doordat de deelplan (met andere woorden: is historische overstijgende elementen binnen Leidsche Rijn informatie representatief voor toekomstige – de ‘robuuste’ ramingen, die per situaties?). balansdatum planologisch nog onvoldoende helder uitgewerkt zijn, tijdelijk uit de grondexploitatie gehaald zijn. Wij gaan hier onder “Belangrijkste bevindingen waardering grondexploitaties” nader op in.

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project ( * € 1.000)

€ 450,0

Nog te realiseren opbrengsten

€ 400,0 € 350,0 € 300,0

€ 250,0 € 200,0 € 150,0 € 100,0 € 50,0 €Leidsche Rijn Stationsgebied Binnestedelijk

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Leidsche Rijn, Stationsgebied en Als onderdeel van de controle van de Defensieterrein de belangrijkste projecten waardering van de bouwgronden in binnen uw gemeente zijn, waarbij wij de exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter grondexploitatie Leidsche Rijn voor onze bepaling van het risicoprofiel van de controle op deelcomplexniveau hebben individuele grondexploitaties en de hierdoor geanalyseerd en – waar wij dat noodzakelijk bestaande kans op een materiële fout in de achten op grond van onze professionele waardering ervan. Hierbij betrekken wij de oordeelsvorming – geselecteerd voor nadere huidige boekwaarde, het geprognosticeerde controle. resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al Van deze (deel)projecten hebben wij de contracten/overeenkomsten aan ten aannemelijkheid van de nog te realiseren grondslag of niet). kosten en opbrengsten beoordeeld en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de Naast de hiervoor genoemde elementen verantwoorde (tussentijdse)winstneming spelen bij de risicoclassificatie van de gecontroleerd. Gezien de verhoogde individuele projecten ook de aard van het complexiteit van bepaalde onderdelen binnen project, de programmering en de doorlooptijd de grondexploitatie Leidsche Rijn, hebben wij een belangrijke rol.

Binnenstedelijke eveneens specialisten ingeschakeld bij het herstructurering zorgt immers voor een beoordelen van de toepassing van de juiste grotere complexiteit, doordat de bestaande methodiek, de aannames, de berekeningen ruimte herontwikkeld wordt en dit type en de consistente toepassing van de projecten hierdoor (financieel gezien) betrokken modellen en/of de van toepassing gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw zijnde financiële verslaggeving. uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een Wij hebben op grond van de door ons hoger risicoprofiel, doordat de schatting van verrichte werkzaamheden inzake de kosten en opbrengsten van de projecten waardering van de grondexploitaties subjectiever wordt naarmate de doorlooptijd vastgesteld dat uw gemeente: toeneemt. • Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten. Belangrijkste bevindingen waardering grondexploitaties

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2020 zijn verwerkt, zijn door ons beoordeeld en als aannemelijk aangemerkt.

Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2020 de per die datum vastgestelde projectkaders betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van de toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2020 zijn verwerkt, zijn door ons beoordeeld en als aannemelijk aangemerkt.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Utrecht

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Deelplan overstijgende ‘robuuste’ ramingen Leidsche Rijn

Tijdens de controle van de jaarrekening 2019 hebben wij ons geen oordeel kunnen vormen over de getrouwheid van de waardering van de grondexploitatie Leidsche Rijn. De oorzaak hiervan was gelegen in de keuzes van de gemeente Utrecht wat betreft het in exploitatie nemen van de totale gebiedsontwikkeling, die nog een doorlooptijd heeft van 20 jaar. Als gevolg van deze nog lange doorlooptijd zijn diverse projectdelen nog onvoldoende stedenbouwkundig uitgewerkt. Hierdoor kunnen de nog te realiseren kosten en opbrengsten van het gebied alleen gebaseerd worden op globale aannames en taakstellende budgetten voor de te realiseren ambities binnen het plan. In een aantal gevallen is de uiteindelijke hoogte van het benodigde budget afhankelijk van raadsbesluiten. Dit zorgt ervoor dat er, op dit moment, geen sprake kan zijn van het beschikken over de beste schatting, zoals bedoeld in de Controle- en Overige Standaard 540 (Schattingsposten) van de nog te realiseren kosten en opbrengsten, die op een objectieve wijze getoetst kan worden.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Utrecht&id=8c48170d-6c23-4ee4-99f7-81ed1d538f07