Financieel prioriteren Hulp bij het Huishouden.pdf

Bijlage bij brief Ontwikkelingen hulp bij het huishouden d.d. 31 januari 2023 (kenmerk 10886250)

Huidige werkwijze met betrekking tot prioriteren op de wachtlijst Op dit moment wordt er al geprioriteerd op de wachtlijst. We onderscheiden 3 categorieën: 1. Spoed (maaltijdverzorging/kindverzorging/terminale aandoening) 2. Urgent (schrijnende situatie, vervuiling dreigt, laatste kans beleid; mensen die een vervuild huis hadden en uit huis gezet worden zodra ze weer gaan vervuilen. GGD is betrokken samen met buurtteam). 3. geen spoed/urgent dan op volgorde datum toekenning HbH. Deze prioritering houden we in stand. Beoogd effect financieel prioriteren: Afname van de wachtlijst (en wachttijd) door inwoners met een indicatie voor hulp bij het huishouden én voldoende financiële middelen te stimuleren om de noodzakelijke ondersteuning zelf in te kopen. De schaarste in capaciteit van hulp bij het huishouden eerst inzetten bij inwoners met een indicatie voor hulp bij het huishouden zonder voldoende financiële middelen om zelf de benodigde ondersteuning in te kopen. Interventie financieel prioriteren Verwachte impact op de wachtlijst We verwachten dat deze interventie nauwelijks impact zal hebben op het afnemen van de wachtlijst omdat de prikkel om de ondersteuning zelf te regelen slechts tijdelijk is (voor de duur dat men op de wachtlijst staat). Inwoners met een indicatie voor hulp bij huishouden en een inkomen boven de normering krijgen de laagste prioritering.

Daardoor gaan inwoners met een indicatie voor hulp bij het huishouden met een inkomen onder de vastgestelde norm altijd voor. Doordat de eigen bijdrage voor hulp bij het huishouden lager is dan de kosten voor het zelf organiseren van de hulp, zal dit in de meeste gevallen tijdelijk worden ingezet, waardoor het geen effect heeft op hoogte van de wachtlijst en de wachttijd. Ook wanneer de eigen bijdrage weer inkomensafhankelijk wordt, zal dit zo blijven. In deze bijlage wordt aan de hand van verschillende lijnen in beeld gebracht welke gevolgen het inzetten van deze interventie heeft. Inhoudelijk Kwetsbaarheid versus eigen kracht Deze interventie gaat uit van het principe dat de inwoner met een inkomen boven een vastgestelde norm in staat is om zelf ondersteuning in te kopen (financiële draagkracht). Belangrijke kanttekening hierbij is dat deze groep niet per definitie zelfredzaam is.1 Het risico ontstaat dat door het inzetten van deze interventies kwetsbare inwoners, met voldoende financiële middelen, niet de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben, omdat het vermogen of het benodigde netwerk om deze ondersteuning te regelen ontbreekt.

Anderzijds betekent het niet automatisch dat een inwoner met een lager inkomen meer of sneller ondersteuning nodig heeft (kwetsbaarheid zit op de ondersteuning die nodig is en niet per definitie in het ontbreken van financiële middelen om de ondersteuning zelf in te kopen). Arbeidsmarkt De schaarste op de arbeidsmarkt is een breed, landelijk probleem en deze beperkt zich niet tot het personeelsbestand van de Utrechtse gecontracteerde aanbieders voor hulp bij het huishouden. De vijver waaruit gevist wordt is beperkt en deze wordt niet groter door het inzetten van deze interventie. De inzet van deze interventie lost deze schaarste (en daarmee de wachtlijst) naar verwachting niet op. 1 Denk bijvoorbeeld aan ouderen zonder netwerk of inwoners met een cognitieve stoornis

. Daarbij wordt het voor de inwoner onduidelijker hoe lang deze zal moeten wachten op de ondersteuning via de gemeente (instroom met een hogere prio gaat altijd voor). Financieel (lange termijn) De houdbaarheid van de Wmo staat flink onder druk. We zien een toenemende vraag en een achterblijvend budget. Dit effect zal naar verwachting alleen maar groter worden. We zien een aanzuigende werking op de Wmo vanwege het abonnementstarief. Vanaf 2025 zal het abonnementstarief voor hulp bij het huishouden wijzigen in een passende eigen bijdrage. Deze aankomende wetswijziging is inmiddels in een vergevorderd stadium. Naar aanleiding van deze wetteksten verwachten we slechts een beperkt effect op de instroom van hulp bij huishouden.2 Daarbij is in de wettekst aangekondigd dat het rijk voornemens is om bij de invoering van de passende eigen bijdrage (per 2025) structureel 95 miljoen uit het gemeentefonds te nemen omdat er vanuit gegaan wordt dat de aanzuigende werking op hulp bij het huishouden beperkt wordt. Het tekort op de Wmo zal dus alleen maar toenemen. Op de lange termijn is het daarom noodzakelijk maatregelen te nemen om de kloof tussen uitgaven en budget te verkleinen. Het beperken van de instroom kan daarbij een belangrijke maatregel zijn.

Vanuit financieel oogpunt is het daarom wenselijk dat zoveel mogelijk inwoners de ondersteuning zelf kunnen regelen zodat zij geen beroep hoeven te doen op ondersteuning vanuit de gemeente. We verwachten met de inzet van financieel prioriteren een beperkt effect op de instroom van rechthebbenden. Financieel prioriteren heeft waarschijnlijk geen beperkend effect op de instroom omdat het recht op hulp bij het huishouden blijft ontstaan. De prikkel om zelf ondersteuning te regelen waar dit financieel haalbaar is ontbreekt. We verwachten hiervan slechts een tijdelijk effect (voor de overbrugging van de wachttijd tot de daadwerkelijke in zorg name). Wel zou het kunnen zijn dat inwoners ervoor kiezen om geen aanvraag te doen als zij weten dat zij onderaan de wachtlijst komen. Dit werkt alleen wanneer er een lange wachttijd is. Risico’s en effecten praktijk Wanneer besloten wordt om financieel te prioriteren op de wachtlijst dan moet rekening gehouden worden met de volgende risico’s: Juridisch Deze interventie vraagt onrechtmatig handelen De Wmo staat het voeren van inkomenspolitiek niet toe. Doelbinding om inkomensgegevens op te vragen ontbreekt. Inkomensgegevens opvragen dan wel erover beschikken dan wel delen is daarmee in het kader van de AVG onrechtmatig. Er ontstaat een risico op schadeclaims op basis van onrechtmatige besluitvorming.

Rechtszekerheid en vertrouwensbeginsel komen in gedrang Inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat de overheid haar eigen regels naleeft. Inwoners ontvangen met deze interventie wel een positieve beschikking, maar in de praktijk kan het voorkomen dat de ondersteuning nooit geleverd wordt omdat inwoners met een lager inkomen altijd voor gaan. Inwoners kunnen hiertegen niet in bezwaar omdat de prioritering geen onderdeel is van de beschikking. Toegangsproces Het toegangsproces wordt complexer Er zal een extra proces in het toegangsproces opgetuigd moeten worden om een inkomenstoets te doen. Omdat er geen wettelijke grondslag is om inkomenssystemen te raadplegen zal deze informatie moeten worden opgevraagd bij de inwoner. Daarmee wordt de beslistermijn op een aanvraag voor alle aanvragers langer. Inwoners die moeite hebben het proces te begrijpen en te doorlopen zullen een groter risico lopen de zorg die ze nodig hebben niet te ontvangen

2. Vanaf een inkomen van 185% ten opzichte van het sociaal minimum wordt de eigen bijdrage in kleine stapjes

(€6,70 per maand per € 1000,- aan bijdrageplichtig inkomen per jaar) verhoogd van € 19,- per maand tot maximaal € 255,- per maand.

2

Het aanvragen wordt ingewikkelder voor mensen. Dat is met name voor mensen die moeite hebben het te begrijpen problematisch. Zij zullen vaker stukken niet of te laat aanleveren en daarmee lager op de wachtlijst komen dan iemand die het wel begrijpt. In het kader van de leidende principes van eenvoud en leefwereld centraal is dit niet wenselijk. Financiële effecten De uitvoeringskosten nemen structureel toe Er is extra capaciteit in de uitvoering noodzakelijk om het inkomen te beoordelen. Daarmee nemen de uitvoeringskosten structureel toe3. Er zou naast een financiële toets ook een cognitieve toets4 plaats moeten vinden om vast te stellen of iemand daadwerkelijk in staat is zelf hulp te regelen. Dit zou nog een extra stap in het proces betekenen. Er zijn incidentele kosten om dit proces in te richten Te denken valt aan trainen medewerkers, aanpassen van systemen ed. Prognoses met betrekking tot de huidige wachtlijst Op 12 januari was een bestuurlijk overleg met de aanbieders HbH, tijdens dit bestuurlijk overleg zijn de prognoses m.b.t. de wachtlijst doorgenomen, evenals interventies die nog ingezet kunnen worden. De prognoses die aanbieders afgeven voor het komende half jaar laten een afname van de wachtlijst/wachttijd zien. In deze prognose is betrokken dat de transitie nu volledig is afgerond. Alle cliënten en hulpen zitten op de juiste plek.

In de transitiefase is nieuwe capaciteit ingezet om zorgcontinuïteit te bieden aan cliënten in de transitie. Nu de transitie is afgerond kan (nieuwe) capaciteit volledig benut worden voor inzet op de wachtlijst. Overige ontwikkelingen/interventies met een verwacht effect op de wachtlijst Tijdens het bestuurlijk overleg van 12 januari tussen de aanbieders en mij is met de aanbieders verkend welke kansrijke interventies we zien die nog kunnen worden ingezet. Van een aantal interventies die we inzetten verwachten we een positieve ontwikkeling op de wachtlijst: 1. Nieuwe toegang5: aanbieders hebben meer invloed op de inzet van het aantal uur ondersteuning. Aanbieders ervaren in de praktijk dat er ruimte zit in de huidige indicaties. Door hen meer invloed te geven op de inzet van het aantal uur hulp bij het huishouden kunnen zij vanaf aanvang van de ondersteuning beter sturen op ‘doen wat nodig is en niet doen wat niet nodig is’. De nieuwe toegang is gestart op 1 januari 2023, de effecten hiervan op de wachtlijst zijn nog niet zichtbaar, maar deze verwachten we wel. 2. Afschalen van huidige indicaties waar mogelijk Alle cliënten HbH hebben voor 1 januari 2023 een beschikking voor hulp bij het huishouden in uren toegekend gekregen, zij ontlenen hier rechten aan.

Aanbieders ervaren dat deze indicaties vaak te ruim zijn (omdat uren zijn afgegeven voor taken die in de praktijk door cliënt zelf of door anderen gedaan (kunnen) worden). In het verdelen van schaarste is het noodzakelijk dat we ook deze ruimte vrijmaken zodat deze ingezet kan worden op de wachtlijst. Wanneer aanbieders ruimte krijgen om te doen wat nodig is (en niet meer te doen wat niet nodig is) hebben zij meer invloed om deze ruimte vrij te maken en in te zetten op de wachtlijst. Hier zit een potentieel dat op dit moment nog niet ten volle benut wordt. Ervaringen elders Er zijn verschillende gemeenten die op dit moment het inkomen meewegen bij hulp bij het huishouden. Deze gemeenten wegen allen inkomen mee op de toegang tot hulp bij het huishouden. Zij voeren ook een tussentijdse herindicatie uit bij bestaande cliënten. Dit doen wij op dit moment niet. Herindicatie bij bestaande cliënten vindt plaats op basis van signalen van de aanbieders en niet generiek. De gemeenten doen een inkomenstoets. Wanneer iemand meer verdient dan de door de gemeente vastgestelde norm (veelal 185% van het sociaal minimum) komt men niet in aanmerking voor hulp bij het huishouden vanuit de Wmo. Dit is onrechtmatig. En ook echt iets anders dan het 3 We hebben een grove inschatting gemaakt van de structurele kosten (een en ander hangt samen met te maken keuzes over de

procesinrichting). Deze inschatting komt uit op ruim € 3 ton per jaar. Hierin zijn niet meegenomen eventuele extra kosten bij het buurtteam en de aanbieders, proceskosten in geval van bezwaar. 4 Vergelijkbaar met vaststellen of iemand PGB vaardig is. Deze kosten zijn nog niet doorberekend in de € 3 ton die structureel nodig is om het inkomen te beoordelen. 5 Het nieuwe toegangsproces is geen interventie op de wachtlijst, maar een doorontwikkeling binnen de hulp bij het huishouden. Maar dit heeft naar verwachting een positief effect op de wachtlijst en wachttijd.

3

meewegen van inkomen bij de prioritering op de wachtlijst. Om echt effect te hebben op de wachtlijst zal afwijzen op inkomen gepaard moeten gaan met een generieke herindicatie. Conclusie a. Financieel prioriteren heeft geen impact op de hoogte van de wachtlijst, dan wel de gemiddelde wachttijd omdat de instroom op de wachtlijst gelijk blijft. b. Deze interventie heeft wel impact op wie als eerste de benodigde ondersteuning ontvangt. De wachttijd kan daardoor korter worden voor de ene groep (cliënten met een lager inkomen) en daarmee automatisch langer voor de andere groep (cliënten met een hoger inkomen en cliënten die niet aantonen dat ze een lager inkomen hebben). c. Inzage in inkomensgegevens van inwoners op de wachtlijst ontbreekt, daardoor is op voorhand niet in te schatten welk effect deze interventie heeft op de wachttijd. d. Deze interventie heeft een grote impact op toegangsproces, inwoners en medewerkers en kost daardoor tijd om in te regelen e. Deze interventie kent risico’s op verschillende vlakken (kwetsbaarheid inwoner, juridisch, proces, financieel) Financieel prioriteren is een interventie is die ingezet kan worden, maar deze heeft wel een grote impact op inwoners, processen en medewerkers. Het is daardoor niet op korte termijn geregeld. We verwachten slechts een beperkt (tijdelijk) effect op de wachtlijst.

Bovendien kleeft er een flink aantal risico’s aan deze interventie en is het een kostbare interventie om in te zetten. Als we de prognoses die de aanbieders hebben afgegeven op de wachtlijst betrekken dan is het op dit moment niet wenselijk om deze interventie in te zetten. Op dit moment leggen we de focus op kansrijke interventies die we gaan inzetten en recent al hebben ingezet. Mocht over een half jaar blijken dat de effecten van de ingezette interventies onvoldoende zijn, dan kan overwogen worden deze interventie alsnog in te zetten.

4