Evaluatieonderzoek aanpak
Tekst van het document
10 Uit Van de top tot de straat, Drugscriminaliteitbeeld Utrecht 2025 van Bureau Broekhuizen, November 2025, pag 27. 11 Uit van de top tot de straat, Drugscriminaliteitsbeeld Utrecht 2025 van Bureau Broekhuizen, November 2025, pag. 8. MoCCA Veiligheidsmanagement 27 De maatregelen zijn vanuit zowel zorg als veiligheid in balans. De aanpak heeft tools nodig: een combinatie van grenzen stellen (handhaven en boetes) en perspectief bieden via de zorg. Het harddrugsverbod is hierbij een stuk gereedschap om overlast tegen te gaan. Het harddrugsverbod is geen doel op zich, maar een onderdeel van het geheel. Het blijkt één van de voornaamste gronden voor het uitschrijven van een verblijfsontzegging. Verdwijnt deze maatregel uit de APV dan is de verwachting dat dit een aanzuigende werking zal realiseren voor nieuwe gebruikers en harddrugsdealers. Ook ontstaan er mogelijk grotere groepen hetgeen voor hulpverleners een onveilige situatie oplevert: het wordt moeilijk om contact te leggen met de doelgroep. Gezien het grootstedelijke karakter van Utrecht zal deze vorm van overlast nooit helemaal verdwijnen, Het verdunnen of verspreiden van de overlast moet de inzet blijven. Ook blijft het beeld dat de groep deels kan worden beschouwd als kwetsbare, zieke mensen die zoveel mogelijk toegeleid moet worden naar zorg en ondersteuning.
Het Eropafteam levert hierbij een belangrijke positieve bijdrage. Het lukt om een deel van de doelgroep toe te leiden naar zorg en/of ondersteuning. Echter wordt hierbij opgemerkt dat de wachtlijsten voor zorg lang zijn en de zorg niet altijd voldoende aansluit bij wat de doelgroep nodig heeft. Meer en gevarieerder zorgaanbod wordt aanbevolen. Of de doelgroep die resteert in het gebied voor een groter deel de nodige binding heeft met Utrecht kan op basis van beschikbare cijfers niet worden vastgesteld. Het aantal geregistreerde personen in PGAx, het aantal personen die instromen in het PGAx systeem en het aantal personen die het Eropaf team heeft bereikt, laten zien dat we als stad in het geheel, vanuit zorg en veiligheid, voor een steeds grotere opgave staan. Een deelnemer aan een groepsinterview: “We zien een echte Utrechtse harde kern, maar nog steeds komen er veel mensen van buitenaf”. Die zijn er vaak maar tijdelijk. Eind vorig jaar zette zich een trend in van de toename van Europese arbeidsmigranten die zich steeds meer mengen op de overlastlocaties met harddrugsverslaafden. Dus daar zien we ook een toename. Het gezamenlijke pakket aan maatregelen (10) heeft effect, als er maatregelen verdwijnen uit dat pakket wordt de impact kleiner. De aanpak wordt dan zwakker.
En is de aanpak dan nog toekomstbestendig? Een deelnemer aan een groepsinterview gaf aan: “We staan dan 1-0 achter als de groep groter wordt”. De betrokken organisaties geven aan dat bij het verdwijnen van maatregelen de samenwerking verzwakt tussen de handhavende en zorgorganisaties. Een combinatie van handhavende en zorgmaatregelen zorgt voor de juiste balans en effectievere samenwerking. Ten aanzien van het zorgaanbod Het probleem van harddrugsgebruik wordt niet opgelost met dit pakket aan maatregelen: “Het zijn pleisters, die je blijft plakken” . Het is vooral belangrijk dat er zorg wordt geboden. Toepassen van dwang moet mogelijk zijn: “Zacht waar het kan, streng waar het moet” . “We moeten drempels voor gebruik buiten blijven verhogen en drempels voor gebruik binnen vergemakkelijken” . Er is een duidelijke wens over meer zorgaanbod te beschikken. Volgens de deelnemers aan de interviews vraagt duurzame verbetering in de eerste plaats om passende zorg; handhaving blijft nodig als ondersteunend instrument zolang zorg nog niet toereikend is om overlast te voorkomen. Het grootste knelpunt is het tekort aan zorg. “We zien MoCCA Veiligheidsmanagement 28 dat de omvang van de groep groter wordt, maar de capaciteit bij partijen blijft beperkt” . Er wordt gepleit voor meer gebruikersruimtes en woonconcepten die perspectief bieden op een betere toekomst voor de doelgroep.
De hoogte van de boetes en de schulden die daardoor ontstaan voor de harddrugsgebruikers is een aandachtspunt. De boetes waarvan het effect pas helder wordt als de gebruiker verder in een zorgtraject zit en perspectief heeft, kan (samen met eventuele andere schulden) een negatieve impact hebben op verder herstel. 8. Aanbevelingen voor versterken van de aanpak Uit de gesprekken kwamen de volgende ideeën voor het versterken van de aanpak: - Meer en meer gevarieerd zorgaanbod gericht op het perspectief bieden voor de doelgroep. - Een tweede gebruikersruimte zoals de Stek, om te kunnen voldoen aan de toenemende vraag en verdelen van overlast in de stad. - Meer (beschermde) woonvormen voor deze doelgroep. - Onderzoek mogelijkheden schuldhulpverlening breder in te zetten dan nu het geval is (ook voor de doelgroep die niet in de strafketen zit) vanwege ontstane schulden door de hoge boetes. - Evaluatie: Ook is het een uitgesproken advies om geen geld en tijd te investeren in steeds evalueren van de maatregelen, beter om deze tijd en geld te investeren in de zorg voor de doelgroep of extra uren voor het ErOpAfTeam. Aanvullend door bewoners en ondernemers: - Onderzoek de mogelijkheden voor meer inzet op een dealeraanpak, zoals meer mogelijkheden voor fouilleren en bij het fouilleren afpakken van gevonden harddrugs.
- Meer instrumenten voor grenzen stellen, zoals invoeren van een samenscholingsverbod in de omgeving van de Sijpesteijntunnel. - Onderzoek de mogelijkheid De Stek te verhuizen naar buiten de (binnen)stad. - Aanpassen inrichting parken in het gebied, zodat harddruggebruik moeilijk wordt. - Ook worden nog kansen gezien in het aanpassen van de openbare ruimte rondom De Stek, zodat harddrugsgebruik moeilijker wordt. MoCCA Veiligheidsmanagement 29 Bijlagen Bijlage 1: Vragenlijsten VRAGENLIJST (betrokken organisaties bij de aanpak overlast harddrugsgebruikers): Bijlage bij de uitnodiging. Wij vragen u bijgevoegde korte vragenlijst in te vullen. Het invullen van de vragenlijst helpt het onderzoeksteam een completer beeld van de huidige situatie en het zicht krijgen op de impact van de maatregelen tegen de overlast van harddrugsgebruikers. U kunt deze vragenlijst ingevuld inleveren bij het onderzoeksteam. Algemene gegevens Uw naam: ______________________________ Uw organisatie: ___________________________ Hoe oordeelt u over het pakket van maatregelen die sinds 2023 wordt ingezet? Hieronder staat de lijst met maatregelen die ingezet zijn tegen de overlast van de doelgroep. Wilt u aangeven of ze naar uw mening effect hadden op het bestrijden van de overlast van de doelgroep? Zet een kruisje. Maatregel heeft geen effect Maatregel heeft beetje effect Maatregel heeft veel effect 1.
Extra toezicht door politie in de omgeving 2. Extra toezicht door boa’s in de omgeving 3. Cameratoezicht 4. Het uitschrijven van een boete na andere overlast (hangen/wildplassen/alcoholgebruik) 5. Het opleggen van een verblijfsontzegging 6. Het uitschrijven van een boete na drugsgebruik 7. Inzet van hulpverleners vanuit de zorg (via het ‘Eropaf team’) 8. Meer soepele toegangseisen bij gebruikersruimte De Stek 9. Aanbieden activiteiten bij gebruikersruimte De Stek 10. Afspraken met hostels (met meerdere personen op één kamer drugs mogen gebruiken) 11. Anders (licht toe): MoCCA Veiligheidsmanagement 30 2. Wat is naar uw mening belangrijk voor de aanpak van overlast en criminaliteit door harddrugsgebruikers? 3. Heeft u nog suggesties voor de aanpak die de overlast en criminaliteit van de doelgroep kunnen tegengaan? VRAGENLIJST (voor omwonenden en ondernemers): Bijlage bij de uitnodiging. Aansluitend het interview vragen wij u bijgevoegde korte vragenlijst in te vullen. Het invullen van de vragenlijst helpt het onderzoeksteam een completer beeld van de huidige situatie en het zicht krijgen op de impact van de maatregelen tegen de overlast van harddrugsgebruikers. U kunt deze vragenlijst ter plekke inleveren bij het onderzoeksteam.
Algemene gegevens Wat is uw geslacht? O Vrouw O Man O Dat wil ik niet zeggen O Anders, namelijk: __________ Wat is uw leeftijd? O 15 - 25 O 26 - 35 O 36 - 45 O 46 - 55 O 56 - 65 O 66 - 75 O 76 - 85 O 86 - 95 O 96 of ouder U bent? Meerdere antwoorden mogelijk O Ondernemer O Omwonende O Anders, namelijk: __________ Vragen: 1. Kunt met een cijfer tussen 1 t/m 10 aangeven wat uw veiligheidsgevoel op dit moment in het Lucasbolwerk? Hierbij is 1 een zeer onveilig gevoel en 10 een zeer veilig gevoel. Cijfer: _____ MoCCA Veiligheidsmanagement 31 2. Is de situatie in het Lucasbolwerk door de inzet van alle maatregelen volgens u verbeterd, gelijk gebleven of verslechterd sinds de zomer van 2024? Antwoord: 3. Hoe oordeelt u over het pakket van maatregelen dat sinds 2023 wordt ingezet? Hieronder staat de lijst met maatregelen die ingezet zijn tegen de overlast van de doelgroep. Wilt u aangeven of ze naar uw mening effect hadden op het bestrijden van de overlast van de doelgroep? Zet een kruisje. Maatregel heeft geen effect Maatregel heeft beetje effect Maatregel heeft veel effect 1. Extra toezicht door politie in de omgeving 2. Extra toezicht door boa’s in de omgeving 3. Cameratoezicht 4. Het uitschrijven van een boete na andere overlast (hangen/wildplassen/alcoholgebruik) 5. Het opleggen van een verblijfsontzegging 6. Het uitschrijven van een boete na drugsgebruik 7.
Inzet van hulpverleners vanuit de zorg (via het ‘Eropaf team’) 8. Meer soepele toegangseisen bij gebruikersruimte De Stek 9. Aanbieden activiteiten bij gebruikersruimte De Stek 10. Afspraken met hostels (met meerdere personen op één kamer drugs mogen gebruiken) 11. Anders (licht toe): 4. Hieronder staat opnieuw de lijst met maatregelen die ingezet zijn tegen de overlast van de doelgroep. Wilt u aangeven welk effect deze maatregelen hebben op uw gevoel van veiligheid? Zet een kruisje. Maatregel heeft geen effect op mijn gevoel van veiligheid Maatregel heeft beetje effect op mijn gevoel van veiligheid Maatregel heeft veel effect op mijn gevoel van veiligheid 1. Extra toezicht door politie in de omgeving MoCCA Veiligheidsmanagement 32 2. Extra toezicht door boa’s in de omgeving 3. Cameratoezicht 4. Het uitschrijven van een boete na andere overlast (hangen/wildplassen/alcoholgebruik) 5. Het opleggen van een verblijfsontzegging 6. Het uitschrijven van een boete na drugsgebruik 7. Inzet van hulpverleners vanuit de zorg (via het ‘Eropaf team’) 8. Meer soepele toegangseisen bij gebruikersruimte De Stek 9. Aanbieden activiteiten bij gebruikersruimte De Stek 10. Afspraken met hostels (met meerdere personen op één kamer drugs mogen gebruiken) 11. Anders (licht toe): 5. Heeft u nog suggesties voor nieuwe maatregelen die de overlast en criminaliteit van de doelgroep kunnen tegen gaan?