Conceptverslag Commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte d.d. 27 januari 2022.doc

5

10

Verslag openbare middagvergadering commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte Datum Locatie Verslag door Vaststelling verslag

27 januari 2022 Stadhuishal, stadhuis mw. J. van der Wiele (Notuleerservice Nederland)

Aanwezigen

15

De voorzitter, dhr. M. Saiah, de wethouders, de heer K. Diepeveen, mevrouw L. van Hooijdonk, de leden, mw. H. de Boer (GL), dhr. D. Bosch (PVV), mw. J. Zwinkels (CDA), dhr. M. de Pagter (VVD), dhr. J. Schreuder (D66), dhr. D. Harris (SP), dhr. E. v.d. Marel (VVD), dhr. R. v.d. Graaf (CU), mw. A. Sasbrink (PvdD), mw. J. van Ophem (Student&Starter), dhr. R. van der Zweth (PvdA), dhr. I. el Abassi (DENK), mw. C. van Dun (D66), dhr. R. Penders (CDA) en mw. M. Deldjou Fard (GL).

Afwezigen 20

Verslag vergadering commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte Verslag openbare middagvergadering commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte.............................1 Aanwezigen .....................................................................................................................................................1 Afwezigen ........................................................................................................................................................1

25

1. Opening en mededelingen ..........................................................................................................................2 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten .............................................................2 3. Vaststellen ingekomen agenderingen (Procedure)………………………………. .........................................2 4. Verslag 16 december 2021………………………………………... ................................................................2 5. Toezeggingen/moties……….. .....................................................................................................................2

30

6. Gezamenlijke behandeling van de Raadsvoorstellen Visie Klimaatadaptatie en de Visie Water en Riolering Utrecht en Programma Water en Riolering……………………………………………………………....3 7. Aanwijzen grond bijzondere (Islamitische) begraafplaats Tolsteeg, naar aanleiding van verzoeken van VUMO en IKU…………………………………………………………………………………………………………..7 8. Raadsvoorstel Transitie recreatieschappen…………………………………………………………………….13 Pagina 1 van 30

35

LIJST VAN TOEZEGGINGEN……………………………………………………………………………………….14 Wethouder Diepeveen…………………………………………………………………………………………….141.

........................................................................................Opening en mededelingen

40

45

De voorzitter opent de vergadering om 14.00 uur. Er wordt gewerkt volgens de coronaregels en daarom wordt 1,5 m afstand gehouden, niet door de zaal gelopen tijdens het bespreken van een agendapunt en bij het verlaten van de zaal worden de tafels leeg en schoon achtergelaten. Vandaag kan er digitaal vergaderd worden. Woordvoerders die dat willen, moeten dat aangeven. Hij vraagt of er commissieleden zijn die een mededeling willen doen. Dat is niet het geval. Ook vanuit het college zijn er geen mededelingen.

2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten

De voorzitter vraagt of en constateert dat iedereen ermee kan instemmen dat de avondvergadering start om 19.30 uur en dat agendapunten 10 en 11 in samenhang worden behandeld. De agenda is daarmee vastgesteld. Ook met de rest van de agenda kan iedereen instemmen. 50

3. Vaststellen ingekomen agenderingen (Procedure)

De voorzitter vraagt of iedereen akkoord is met de voorgestelde behandelduur van 60 minuten voor twee termijnen bij agendapunt 3.1. Mevrouw De Boer (GL) stemt daarmee in maar heeft de indruk dat dit sneller kan. De voorzitter ziet anderen ´nee´ schudden. Het blijft 60 minuten. 55

De voorzitter constateert dat er geen agenderingen zijn bij agendapunt 3.2. De voorzitter zegt dat de voorgestelde behandelduur bij punt 3.3.1 ook 60 minuten is voor twee termijnen, waarbij alleen de wijzigingen in het raadsvoorstel worden besproken; daarmee wordt ingestemd.

4. Vaststellen Verslag 16 december 2021

60

65

70

De voorzitter zegt dat er geen tekstuele opmerkingen zijn ontvangen en vraagt of iemand nog iets wil opmerken. Mevrouw De Boer (GL) vraagt of punt 3 nu helemaal is afgehandeld. De voorzitter antwoordt bevestigend. Mevrouw De Boer heeft dit dan verkeerd begrepen. Zij meldt een agendering voor een raadsinformatiebijeenkomst (rib) op 8 maart: Kansen voor vrouwen en meisjes. De voorzitter gaat even terug naar agendapunt 3.2 zodat mevrouw De Boer dit kan toelichten. Mevrouw De Boer (GL) verklaart dat de rib zal gaan over de kansen voor vrouwen en meisjes. Het betreft onder andere openbare ruimte. De brede agendering is mede namens CU, D66, PvdA, Student&Starter, PvdD en CDA, en zal mogelijk in elke commissie aan de orde komen. De voorbereiding is in gang. De heer Bosch (PVV) probeert te duiden wat het onderwerp met MGOR te maken heeft. Mevrouw De Boer (GL) kan zich een link voorstellen met de inrichting van de openbare ruimte. Mevrouw Zwinkels (CDA) zegt dat de gedachte was om dit in een andere commissie te bespreken. Zij zal dat nog uitzoeken en vindt het niet echt een onderwerp om hier aan de orde te stellen.

75

De voorzitter vraagt de griffie dit punt door te geleiden naar een andere commissie. Hij komt daar later op terug. Hij hervat de behandeling van agendapunt 4 en constateert dat er geen opmerkingen zijn bij het verslag van 16 december 2021. Het verslag wordt vastgesteld.

5. Toezeggingen/moties

De voorzitter vraagt of er opmerkingen zijn naar aanleiding van de lijst. 80

De heer De Pagter (VVD) rappelleert op toezegging (21/T352) (aanbevelingen uit raadstoets mobiliteit). Het college zou daar in het najaar op reageren. Hij zou die reactie graag op korte termijn ontvangen. Wethouder Diepeveen geeft aan dat hij daar bij een volgend agendapunt op terugkomt.

85

De voorzitter zegt dat dit wordt genoteerd. Hij schorst voor korte tijd zodat mensen de zaal kunnen verlaten. Pagina 2 van 30

6. Gezamenlijke behandeling van de Raadsvoorstellen Visie Klimaatadaptatie en de Visie Water en Riolering Utrecht en Programma Water en Riolering

90

95

100

105

110

115

120

125

130

135

140

145

De voorzitter heropent de vergadering. Dit debat is een voortzetting van de behandeling op 16 december 2021. Fracties kunnen hier vragen over stellen. Daarna volgt de tweede termijn. Er staat 45 minuten voor. De heer Schreuder (D66) memoreert dat D66 twijfels uitsprak of de visie op klimaatadaptatie voldeed. D66 mist een duidelijke, concrete stap voorwaarts ten opzichte van de ambitie in het Groenstructuurplan 20172030. D66 wil meer handvatten en duidelijkheid over wat volgens hen nog ontbreekt (zoals indicatoren voor en financiering van de vergroening), maar wil geen vertraging. Dit voorstel kan op twee manieren worden aangescherpt. Ten eerste door bij beslispunt 2 rapportage te vervangen door raadsvoorstel, zodat een debat over het concretiseren van de visie mogelijk is. Een tweede amendement dat hij overweegt is om de doelstellingen (waaronder de 40% groenbedekking per buurt) concreet vast te leggen. Hij vraagt het college deze punten op te nemen in het raadsvoorstel. Ook over de reactie richting het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht bestaat twijfel. Dit waterschap maakt een andere afweging. Het water dat hier niet wordt opgevangen wordt via het Amsterdam-Rijnkanaal afgevoerd. De vraag is of zo voldoende rekening wordt gehouden met de noorderburen.

Op de vraag van mevrouw Zwinkels (CDA) of D66 bedoelt dat het water dan binnenstedelijk opgevangen of vastgehouden moet worden, antwoordt de heer Schreuder dat dit inderdaad de consequentie is. Mevrouw Zwinkels is het daarmee eens. Over de rioolwaterzuivering Overvecht is de heer Schreuder nog niet helemaal gerustgesteld. Verplaatsing in 2050 is voor hen echt het uitgangspunt. Wat nu is opgeschreven (uitbreiding op de huidige locatie) voldoet niet. Ook op dat punt overweegt hij een motie of amendement. De heer Harris (SP) zegt dat de SP blij is met de aanpassingen na de vorige keer. Bijna al hun vragen zijn daarmee beantwoord, al vinden zij nog steeds dat deze aanpak niet ver en snel genoeg gaat. Wat betreft de rioolheffing wil de SP het college aanmoedigen te onderzoeken of die heffing gekoppeld kan worden aan de WOZ-waarde van de woning, zodat de rijkste Utrechters het meest betalen. Op de vraag van mevrouw Zwinkels (CDA) waarom de SP deze koppeling wenst aangezien de meeste woningeigenaren helemaal geen hoge vaste lasten kunnen dragen, antwoordt de heer Harris dat mensen die in een duur eigen huis wonen in principe een vermogen van een paar ton hebben en daarom meer mogelijkheden hebben om bij te dragen, terwijl huurders baat zouden hebben bij een verlaging van de vaste laten.

Mevrouw Zwinkels repliceert dat dat vermogen in het huis zit en alleen vrijgemaakt kan worden door het huis te verkopen. Zij vraagt of de SP de gevolgen overziet voor deze aardig grote groep mensen. De heer Harris meent dat deze mensen uit de opbrengst van hun huis tien, twintig jaar huur kunnen betalen. Mevrouw Zwinkels is het daar absoluut mee oneens. Op de vraag van de heer Van der Marel (VVD) of deze mensen een hogere rioolheffing dan mogen betalen met een paar bakstenen uit hun huis, antwoordt de heer Harris dat de SP een progressieve heffing voorstaat, waarbij 80% van de Utrechters een vermindering krijgt. Het gaat er met name om de bovenlaag, mensen met een pand van acht ton of een miljoen, zwaarder te belasten. Een passage in de raadsbrief over de subsidieregeling voor het klimaatbestendig maken van de woning luidt dat kwetsbare groepen mee kunnen liften op inspanningen van buurtgenoten door gezamenlijke aanvragen te doen. Meeliften is echter niet overal mogelijk omdat niet alle buurten gemengd zijn qua inkomen. Welke mogelijkheden ziet het college om in de subsidieregeling de kosten te verminderen voor mensen met een laag inkomen? De heer Van der Graaf (CU) bedankt voor de reactie op hun punten in de eerste termijn. De ChristenUnie blijft benieuwd naar de mogelijkheden voor een tuinenvisie.

Het college wil via platform Stadsnatuur 030 het vergroenen van privégrond stimuleren. Maar dat is een platform waar burgers zich melden die al fanatiek met groen bezig zijn. Hoe worden de mensen bereikt en verleid die bij het woord tuin vooral aan bestrating denken? Is het niet zinvol om daarover wat dieper na te denken, bijvoorbeeld met de tuincentra in de stad? Een groene tuin draagt ook bij aan biodiversiteit, meer waterberging en het tegengaan van hittestress. [Hij hoort overigens een enorme echo. De voorzitter zegt dat anderen die echo ook horen.] Mevrouw De Boer (GL) bedankt voor de uitgebreide, informatieve brief waaruit ook blijkt dat zij nog meer voorstellen en onderzoeken tegemoet kunnen zien, zoals de prestatie-indicatoren waarmee zij vanaf de voorjaarsnota 2023 beter kunnen monitoren of de doelstellingen worden behaald. GroenLinks sluit verplichtende maatregelen niet uit, ook voor particulieren in bestaande bouw, als zou blijken dat de doelstellingen niet behaald worden. Kan de wethouder toezeggen dat daarop geanticipeerd wordt? Ook kijkt zij uit naar het onderzoek Verblijfsplekken binnen 200 m, waar GroenLinks graag sociale componenten wil verbinden met de doelstellingen voor klimaatadaptatie, met daarbij een concrete actielijst en zicht op de kosten.

Ook kijkt GroenLinks uit naar het vervolgonderzoek Biodiversiteit en is blij met de aanpassingen in de Visienota Water en Riolering. Zij wijst op een project van ambtenaren van IenW in het kader van Pagina 3 van 30

Serendicity (een manier om samen met bewoners steden te vergroenen) en vraagt of de wethouder bereid is te verkennen of Utrecht kan meedoen aan een pilot. 150

155

160

Mevrouw Sasbrink (PvdD) bedankt voor de tussentijdse reactie van het college op de eerste termijn. Het viel de Partij voor de Dieren op dat er al niet genoeg geld is voor de huidige ambities. Kan de wethouder toezeggen dat hij bij het bespreken van de uitvoeringsstrategie zelf met voorstellen komt hoe dat budget verhoogd kan worden? In plaats van doelen te schrappen wegens het ontbreken van dekking om de vergroeningsdoelen te halen wil zij voorstellen die doelen te handhaven en ervoor te zorgen dat er wél budget komt, zodat de doelen in ieder geval deels behaald kunnen worden. Kan de wethouder toezeggen die tussendoelen alsnog op te nemen, misschien samen met de doelen die al in het duurzaamheidsverslag en het programma Water en Riolering staan? Net als de ChristenUnie mist zij nog het stimuleren en betrekken van inwoners. Ook mist zij een reactie op de inzet voor bestaande wijken. Zij vraagt of het verstandig is om een meld- of vergunningplicht voor uitbouwen in tuinen in te voeren, zoals ook in Amsterdam bestaat. Van de waterkwaliteitsnorm hadden zij, net als Student&Starter, gevraagd of dit niet natuurlijk of levendig kan worden en of dit niet sneller kan. Ook daar ontvangt zij graag nog een reactie op. Wethouder Diepeveen vraagt of mevrouw Sasbrink dit laatste punt wil herhalen.

165

170

175

180

185

190

195

200

205

Mevrouw Sasbrink (PvdD) zegt dat het streven bij de waterkwaliteitsnorm nu voor zes jaar zichtbaar is. Zij vroeg of dat niet wat sneller kan en een stapje beter, bijvoorbeeld levendig of natuurlijk. Mevrouw Van Ophem (Student&Starter) neemt waar voor mevrouw Sturkenboom, die haar heeft gevraagd om twee moties aan te kondigen. De eerste betreft het concreter maken van de klimaatadaptatiebox, met onder meer een regenton en geveltuin. De tweede is een motie over een waterspeeltuin. Student&Starter zal daarvoor een voorstel doen. De waterkwaliteitsnorm is zojuist al door mevrouw Sasbrink aangekaart. Haar laatste punt is de vraag hoe nieuwbouwwijken tijdelijk schaduwrijker gemaakt kunnen worden. In nieuwbouwwijken is vaak te weinig schaduw omdat de bomen daar nog jong zijn. Bestaat er een plan om dergelijke stenige plekken eerder te vergroenen? De heer Van der Zweth (PvdA) neemt waar voor collega Bosse, die de eerste termijn heeft gedaan. De rioolzuivering is een belangrijk punt voor hen. Hun schriftelijke vragen zijn nog steeds niet beantwoord. In de eerste termijn hadden zij ook gevraagd of er nog meer gemeentelijke overstorten zijn waar dat speelt. Ook dat ziet hij graag beantwoord door de wethouder. Hij is benieuwd naar de motie van D66.

Wat betreft de doelen en het ontbreken van financiële middelen: een deel van de ambities is niet meetbaar omdat er geen concrete doelen aan verbonden zijn. En slechts een klein deel van de kosten is gedekt. De vraag aan de wethouder is wat je dan vaststelt als dit nog ontbreekt. Mevrouw Zwinkels (CDA) is blij met de toelichting op de subsidieregeling voor maatschappelijk vastgoed, omdat zo een groot publiek wordt bereikt en de bewustwording van klimaatadaptatie en klimaatverandering vergroot. Zij had in de eerste termijn voorstellen gedaan voor een structuur en om te starten met wijken die nog niet zo groen zijn. Wordt die structuur overgenomen? Wordt het initiatievenfonds voortgezet en is dat toereikend of zijn er ook andere kanalen nodig voor inwoners? Kan de wethouder toezeggen haar voorstel voor een seizoensfonds verder uit te werken? Haar punt over het water heeft zij al gemaakt. Zij vraagt tot slot of de regionale adaptatiestrategie inconsistenties of nieuwe zaken oplevert die de gemeente ook in haar lokale visie moet verwerken. De heer Van der Marel (VVD) bedankt voor de brief. De vragen die zij hadden, zijn gesteld. Ten aanzien van de waterzuiveringsinstallatie wil hij graag meekijken met de motie of het amendement van D66, afhankelijk van het antwoord van de wethouder. Wethouder Diepeveen zegt dat het college met een uitvoerige brief op 19 januari jl.

de eerste termijn heeft afgerond. Er ligt een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde om te komen tot een klimaatadaptatie in de stad. De Omgevingswet eist dat visie en beleid enerzijds en uitvoering anderzijds systemisch uit elkaar worden getrokken. Tot nu toe zat dat in één plan Gemeentelijke Watertaken. Dit is dus nog niet alles. Het is een noodzakelijke stap en straks komt het vervolg. Toch staan in dit plan en de verschillende bijlagen van het programma al verschillende doelen, zoals de waterindicatoren in het programma Water en Riolering. Ook in het duurzaamheidsverslag zit een aantal duurzame groenindicatoren (denk aan de verhouding groen, water en verharding qua aantal vierkante meter per huishouden en het aantal vierkante meter groene daken). Die indicatoren worden verder uitgebouwd en ingevuld, zowel systemisch als financieel. De doelen voor de langere termijn worden nu vastgelegd terwijl tegelijkertijd de constatering is Pagina 4 van 30

210

215

220

225

230

235

240

245

250

255

260

265

dat de middelen tekortschieten. Uit de rioleringsgelden kan niet alles worden gedaan. Een groene strategie is nodig, ook ter uitvoering van de ambities in de RSU. Toegezegd is dat de raad in het eerste kwartaal een brief krijgt waarin die strategie voor de groene schaalsprong verder wordt uitgewerkt. De brief over de financiering daarvan is daarbij heel belangrijk omdat die onder meer bespreekt hoe het financiële gat overbrugd kan gaan worden, ook uit groengelden. Dat zal straks ook bij het formeren van een nieuw college een belangrijk onderdeel zijn. Mevrouw Sasbrink (PvdD) vraagt of die lange termijn groendoelen dan niet in deze visie moeten staan. Wethouder Diepeveen antwoordt dat die doelen er wel in staan. De dingen die de heer Schreuder noemde, zoals de 40% groen in het horizontale vlak, waarbij ook de daken meetellen, de 30% schaduw in de straten en een groene, schaduwrijke plek van tenminste 200 m2 op 200 m vanaf elke woning, zijn allemaal doelen die in deze visie staan. Beslispunt 1a in de raadsbrief visie Klimaatadaptatie refereert daar ook aan. Alleen staan tussen droom en daad (tussen visie en het vaststellen van de doelstellingen) omgevingsplanregels. In de omgevingsplanregels wordt concreet voor alle nieuwbouw vastgelegd welke maatregelen genomen moeten worden, bijvoorbeeld het waterbergend vermogen van een perceel.

Die omgevingsplanregels worden in het vierde kwartaal van 2022 aan de raad voorgelegd ter besluitvorming. De heer Schreuder (D66) zegt dat bij 1c wordt opgenomen wat de principes zijn, maar dat de doelen, welke hele concrete doelen zouden zijn, niet in het raadsvoorstel staan en zelfs een beetje verstopt zijn in het hele voorstel. Kunnen die niet gewoon in het raadsvoorstel worden opgenomen? Wethouder Diepeveen antwoordt dat dit mogelijk is. Tegelijkertijd moeten de komende tijd deze doelen, die we op beleidsniveau vaststellen, in die omgevingsplanregels worden vastgelegd (want dat wordt straks een verplichting). Hoe? Bij elke ruimtelijke ontwikkeling moet straks een klimaatadaptatieparagraaf in het plan worden opgenomen. Wat er in die klimaatadaptatieparagraaf moet komen te staan, wordt het komende jaar uitgewerkt en wordt in het vierde kwartaal van 2022 aan de raad voorgelegd. De heer Schreuder (D66) gaat op dit punt waarschijnlijk een amendement schrijven. Zijn andere punt is dat het raadsvoorstel aangeeft dat het college hierover moet rapporteren, terwijl de wethouder zojuist zegt dat er een raadsvoorstel komt. Volgens hem kan daarom punt 2 van het voorstel ook worden aangepast en concreter gemaakt in die zin dat erop wordt teruggekomen in een raadsvoorstel. Wethouder Diepeveen antwoordt dat hij zich dat goed kan voorstellen.

Hij zegt toe te zullen bekijken of de formulering op dit punt kan worden vervangen. De heer Schreuder maakte melding van een interessant gesprek over de verschillende aanpakken van waterberging. Bij de omgevingsplanregels wil het college straks een nader gesprek met AGV en HDSR over de precieze invulling van de waterbergingseisen op particulier terrein. Dat biedt ook de mogelijkheid om nog eens een technische bijeenkomst daarover te houden. Want het is knap ingewikkeld hoe die beide doelstellingen (opvangen van piekbuien en sponswerking van de bodem) zich tot elkaar verhouden en welke gebiedsontwikkelingen een grotere waterberging noodzakelijk maken. Het college zet daarbij in op de openbare ruimte, vanwege de massa en een betere borging dan op particulier terrein. Tegelijkertijd is die openbare ruimte in sommige gebiedsontwikkelingen (zoals het beurskwartier) soms relatief beperkt in oppervlakte en moeten daar mogelijk toch hogere eisen voor waterberging op particulier terrein komen. HDSR wil ook komen tot hogere eisen voor de eventuele ontwikkeling van Rijnenburg en de A12-zone. Die discussie is dus nog lang niet ten einde. Wat betreft het rekening houden met de noorderburen loopt er momenteel een landelijke studie naar de voorwaarden voor een toekomstbestendig Amsterdam-Rijnkanaal en Noordzeekanaal.

Ook de uitkomsten daarvan zijn van belang voor de omgevingsplanregels voor dat waterbergend vermogen. Het college komt hierop terug. Achteraf gezien had de gemeente eerder moeten beginnen met gesprekken over verplaatsing van de waterzuivering, want deze wordt steeds meer ingehaald door de verstedelijking. Met HDSR wordt daarom gesproken over wat te doen over 30 jaar. Bij de nieuwe opzet van de rioolheffing kan een koppeling aan de ozb een gedachte zijn. Het college gaat voor een toekomstbestendige en meer gedifferentieerde rioolheffing. In de discussie speelt ook welke kostencomponenten in de rioolheffing worden ondergebracht en de verhouding tussen de rioolheffing en de algemene middelen. Het college komt met een notitie om daarover gestructureerd te kunnen spreken. Ook zal worden bekeken hoe andere steden dit doen. Mevrouw Zwinkels (CDA) zegt dat zij opvallend vond dat het college er in het najaar voor koos om voor de rioolheffing, ondanks de oplopende kosten, een pas op de plaats te maken. Gaat de wethouder dit aspect ook meenemen in zijn evaluatie? Pagina 5 van 30

270

275

Wethouder Diepeveen antwoordt dat het voor de hand ligt om die zaken in verband te zien, omdat de gemeentelijke lasten een onderlinge relatie hebben. In de notitie over de toekomstige rioolheffing zal die relatie dus aanwezig zijn. Inkomensafhankelijkheid lijkt hem niet de weg, wel het bieden van extra ondersteuning aan mensen die dat goed kunnen gebruiken. Mensen die houden van tegels in hun tuin worden benaderd met Waterproof 030 en het waterschap. Maar de verschillende regelingen (ook van provincie en Rijk) moeten overzichtelijk en toegankelijk worden gemaakt voor iedereen. In de communicatiestrategie (derde kwartaal) gaat het college daarop in. De heer Van der Graaf (CU) had ook gevraagd om de tuincentra erbij te betrekken, omdat mensen daar tegels gaan halen.

280

285

290

295

300

305

Wethouder Diepeveen antwoordt dat de communicatiestrategie de rol van tuincentra zal meenemen. Voor verplichtende maatregelen voor bestaande bouw is het college ideeën aan het uitwerken, bijvoorbeeld het ontkoppelen van een nieuwe hemelwaterafvoer aan de voorzijde. Het opnemen van bankjes of speelruimte op die 200 m behoort tot de mogelijkheden. Het gaat erom verschillende functies op een slimme, ecologische manier te combineren in een stukje groen. Het college wil bekijken of meegedaan kan worden aan de pilot Serendicity. De betreffende ambtenaren van IenM vinden Utrecht daarvoor heel geschikt. Eind van dit jaar komt het college met tussendoelen in relatie tot de financiële strategie, zodat die doelen bij de voorjaarsnota 2023 opgenomen en uitgewerkt kunnen zijn. (Doelstellingen als de 40% groenbedekking per buurt zijn voor de wat langere termijn. Tussendoelen moeten zich in een redelijke mate verhouden tot de beschikbare budgetten in de komende jaren.) Op de vraag over een meld- of vergunningplicht à la Amsterdam komt hij binnen een week schriftelijk terug. De waterkwaliteitsnorm wordt momenteel uitgewerkt. Het streven is om eerder een hoger niveau te bereiken. Hij neemt dit mee als aanmoediging en zal met HDSR bekijken wat mogelijk is. De door Student&Starter aangekondigde moties ziet de wethouder tegemoet.

De doelstelling om 30% schaduw te hebben in wandelstraten is een aanmoediging om in nieuwbouwwijken direct stevige bomen te planten. In de schriftelijke beantwoording van de vragen van de PvdA over de rioolwaterzuivering zal het college ingaan op de lange duur. Relevant is nu dat er op verschillende plekken in het huidige gemeentelijke rioolsysteem riooloverstorten zijn, waar het riool bij hevige buien mag overlopen. Bezinkputten voorkomen dat dit water direct naar het oppervlaktewater gaat. In het nieuwe systeem zullen die riooloverstorten direct bij de bron worden aangepakt. Wat betreft bewonersinitiatieven verwijst hij naar de communicatiestrategie om alle regelingen en mogelijkheden gestructureerder aan te bieden. Het seizoensfonds past het college al avant la lettre toe, door overheveling van budgetten. Het is de moeite waard om de komende tijd te bezien of dat als een potje ingezet kan worden of dat er binnen de bestaande begrotingsregels voldoende geschakeld kan worden. Bij de regionale adaptatiestrategie zijn er geen inconsistenties. Het is een construct zodat gemeenten zich door regionale samenwerking kunnen kwalificeren voor bepaalde rijkssubsidies en om regionaal te kunnen doen wat regionaal nodig is (de veiligheid van de Lekdijk bijvoorbeeld). De voorzitter vraagt of de commissie nog vragen heeft gemist.

310

Mevrouw Zwinkels (CDA) had nog gevraagd naar de structuur. De punten die zij had genoemd, wil ze graag terugzien in de uitwerking van de visie. De heer Schreuder (D66) zegt dat de wethouder een vervangende tekst heeft toegezegd, maar volgens hem is de tijd wat krap als het al volgende week op de agenda komt. De voorzitter vindt dit geen gemiste vraag.

315

320

325

Wethouder Diepeveen antwoordt dat een strikte vervanging eenvoudig is en snel geregeld kan worden, aangezien de heer Schreuder er al een voorzetje voor had gegeven. Ook het antwoord op de vraag van mevrouw Sasbrink kan binnen een week worden gegeven. Van mevrouw Zwinkels hoort hij nog graag om welke punten dat ging. Mevrouw Zwinkels (CDA) noemt een paar punten (van de vier of vijf): voorrang geven aan bestaande wijken waar nu nog weinig groen is en kwetsbare groepen als kinderen en ouderen bij hittestress bijvoorbeeld. Zij kan de punten in een motie vatten, ter bespreking tijdens de raadsbehandeling. Wethouder Diepeveen stemt in met de laatste suggestie.

Pagina 6 van 30

330

De voorzitter vraagt of de commissie behoefte heeft aan een tweede termijn. Hij constateert dat dit niet het geval is en rondt dit agendapunt af. Er zijn een amendement en moties aangekondigd, dus hij neemt aan dat dit onderwerp als B-punt wordt doorgeleid naar de raad. Hij vraagt hoeveel tijd men daarvoor denkt nodig te hebben. Het onderwerp wordt voor 30 minuten doorgeleid. Er zijn geen formele toezeggingen gedaan. De voorzitter schorst voor een paar minuten zodat van woordvoerders kan worden gewisseld.

335

7. Aanwijzen grond bijzondere (Islamitische) begraafplaats Tolsteeg, naar aanleiding van verzoeken van VUMO en IKU

De voorzitter heropent de vergadering. Binnen de Islamitische gemeenschap is er al langere tijd behoefte aan een Islamitische begraafplaats. Het voorliggende raadsvoorstel strekt ertoe daarvoor grond aan te wijzen op begraafplaats Tolsteeg. In de vorige commissievergadering is afgesproken dit voorstel met enige spoed te behandelen, met een indicatieve behandeltijd van 30 minuten. 340

345

350

355

360

365

370

375

380

De heer Van der Zweth (PvdA) zegt dat de urgentie voor een Islamitische begraafplaats in deze tijd pijnlijk duidelijk wordt omdat overledenen door de lockdown niet meteen naar (bijvoorbeeld) Marokko kunnen worden gevlogen en families weken moeten wachten voor zij fatsoenlijk afscheid kunnen nemen. Mooi om te zien dat de Islamitische gemeenschap in de stad nu de handen ineenslaat. De PvdA is hier jaren geleden al over begonnen. Hij vraagt de wethouder waarom de samenwerking tussen VUMO en BIBIN toch niet is gelukt. De combinatie van hun beider achtergrond, draagvlak in de stad en professionele expertise had een goede basis kunnen vormen. De keuze voor VUMO kan de PvdA volgen. Maar waarom wordt de keuze tussen partijen bij de raad neergelegd? Dit proces loopt al lang en een beroepsprocedure dreigt. Hoeveel vertraging zou dit kunnen opleveren en wat is gedaan om dit zo veel mogelijk te voorkomen? Kan het beslispunt daarom positief worden geformuleerd? Kan de wethouder ook bevestigen dat er ruimte komt op de begraafplaats voor moslims uit alle landen en voor moslims uit de regio? De heer Van der Marel (VVD) kan zich deels aansluiten bij de PvdA. Het besluitvormingsproces ten aanzien van BIBIN is hem niet helemaal duidelijk en de keus voor VUMO is volgens hem niet inhoudelijk onderbouwd.

Had de keuze voor deze begraafplaats niet in een aanbesteding gekund, want dat had het voor de raad makkelijker gemaakt. De raad heeft nu een beperkte keuze. Op de vraag van de heer Van der Zweth (PvdA) wat de heer Van der Marel vindt van de positie die de raad nu krijgt, zegt de heer Van der Marel dat de raad het college wel voorwaarden kan meegeven voor de aanwijzing. Maar het voorstel bevat nu niet de informatie en inhoudelijke criteria die nodig zijn om een goed raadsbesluit te nemen. De VVD ziet de komst van deze begraafplaats primair als een grondtransactie, waarbij waarborgen nodig zijn dat de schaarse grond verantwoord gebruikt zal worden. Voor beslispunt 1 mist hij het inzicht in de inhoudelijke en financiële capaciteit van VUMO om de grond te exploiteren. De uitgifteprijs is afhankelijk van een voor hem onbekende concept-taxatie en onbekend exploitatiemodel. De categorie onbebouwd kan hier niet van toepassing zijn. De categorie bijzondere doeleinden bebouwd blijft over. Een gemeentelijk grondprijsbeleid en grondprijzenbrief zijn aanwezig, dus een initiatiefnemer weet met welke prijs hij moet rekenen. Het zijn geen onredelijke voorwaarden om aan een kerkgenootschap te stellen.

Waarom denkt de wethouder dat dit anders moet of kan zijn? Op de vraag van de heer El Abassi (DENK) waarom geen sprake zou kunnen zijn van de categorie bijzonder onbebouwd, antwoordt de heer Van der Marel dat hij die vraag schriftelijk aan de wethouder had gesteld en dat hij het antwoord daarop zwart-op-wit heeft (hij citeert: ¨Daarom kan de categorie maatschappelijk onbebouwd niet van toepassing zijn op begraafplaatsen mede gelet op het risico van staatssteun en eventuele precedentwerking¨). Bij navraag bleek hem dat begraafplaatsen minimaal kostendekkend zijn te exploiteren. Dat bracht hem tot deze conclusie. Tolsteeg behoort tot het groenstructuurplan en voor de bescherming daarvan gelden belangrijke voorwaarden. De capaciteit en daarmee samenhangende exploitatie baren hem zorgen. Deze begraafplaats is op redelijk korte termijn vol. In dat verband maakt het natuurlijk uit wie daar mogen liggen. De houder van de grond mag dat zelf bepalen. Het begraven van moslims uit de regio kan niet worden tegengehouden. Op Barbara is de wens voor een crematorium voortgekomen uit de wens om deze bijzondere begraafplaats in de toekomst te kunnen blijven exploiteren. De gemeente vroeg vorig jaar 12.381 euro voor een begraafplaats voor onbepaalde tijd, BIBIN vraagt er 2715 euro voor. Ook als de begraafplaats vol is, gaat het onderhoud door.

Daarom heeft hij twijfels over een gezonde exploitatie. Hij wil toegezegd zien dat de voorwaarden in het uitwerkingsplan onderdeel zijn van de leveringsvoorwaarden en dat in de leveringsakte een eerste recht van terugkoop wordt overeengekomen. Hij hoopt hiermee ook de vraag van de PvdA beantwoord te hebben. De voorzitter ziet geknik.

Pagina 7 van 30

385

390

395

400

405

De heer Van der Graaf (CU) heeft al in 2020 aangedrongen op dit voorstel. Jammer dat het zo lang heeft geduurd, maar goed dat het er nu ligt. Ook moslims moeten hun dierbaren dicht bij huis kunnen begraven. De CU kan het voorstel inhoudelijk goed volgen maar heeft een vraag over het afwijzen van IKU en BIBIN. Volgens BIBIN zou het besluit niet rechtvaardig zijn. BIBIN verwacht ook dat de vakken op Tolsteeg snel vol zullen raken. Is het niet verstandig uit te kijken naar nieuwe ruimte, de Hamlaan wellicht? Mevrouw Van Dun (D66) geeft aan dat D66 het belangrijk vindt dat Utrechtse moslims in Utrecht begraven kunnen worden. Een dergelijke begraafplaats is een goede aanvulling op de al bestaande begraafplaatsen en Tolsteeg is daar heel geschikt voor. Het proces is ingewikkeld geweest maar het samenwerken van acht Utrechtse moslimorganisaties en moskeeën om deze begraafplaats te stichten biedt D66 enig vertrouwen. Maar er zijn nog wat onzekerheden. Na goedkeuring door de raad gaat de wethouder nog met VUMO in gesprek over de financiële haalbaarheid. Zij sluit zich aan bij de vragen van de VVD hierover. Ook vraagt zij wat er met het onderhoud gebeurt als de samenwerking niet duurzaam blijkt. Zij wil een toezegging dat de raad voor de verkoop inzicht krijgt in de voorwaarden waaronder de grond aan VUMO wordt uitgegeven.

De heer Penders (CDA) verklaart dat het CDA voor een Islamitische begraafplaats op Tolsteeg is. Wat opviel was dat een deel van de grond is aangemerkt voor uitgifte voor een eigen toegang en zo nodig kleinschalig parkeren. Hoe zien wethouder en VUMO de nieuwe vervoersstromen en parkeerdruk die dat met zich meebrengt? Wordt dat meegenomen in de voorwaarden bij de gronduitgifte? Aansluitend bij de vragen van de heer Van der Marel vraagt hij om een cijfermatige duiding van de toekomst van deze begraafplaats en of niet nu al naar een volgende begraafplaats moet worden uitgekeken. [Vanwege een krakende microfoon wordt van plaats gewisseld.]

410

415

420

425

430

435

440

Mevrouw Deldjou Fard (GL) zegt dat een lang gekoesterde wens van de Utrechtse moslimgemeenschap hier vorm krijgt. Moslims willen vlak bij hun dierbaren begraven worden. Deze behoefte groeit vooral bij de jongere generatie die hier geboren en getogen is. GroenLinks heeft hier met DENK en PvdA hard aan gewerkt. Er zijn goede vragen gesteld en zij is benieuwd naar de antwoorden. De aandachtspunten van GroenLinks zijn: toegankelijkheid voor moslims van diverse stromingen, betaalbaarheid en toezicht en meedenken van de gemeente zodat de plannen straks stevig genoeg zijn. GroenLinks wil dat de raad ook hierna geïnformeerd blijft worden en dat de wethouder de behoefte aan meer begraafplaatsen in Utrecht blijft monitoren. Op de vraag van de heer Van der Zweth (PvdA) hoe GroenLinks ertegen aankijkt dat een beslissing van de raad wordt gevraagd over de samenwerkingspartijen en wat GroenLinks van die keuze vindt, antwoordt mevrouw Deldjou Fard dat zij benieuwd is wat de redenen van de wethouder zijn. Voor hen is het belangrijk dat dit initiatief uit de stad omarmd wordt en van de grond komt. Mevrouw Van Ophem (Student&Starter) geeft aan de behoefte aan een Islamitische begraafplaats te ondersteunen en blij te zijn met het voorstel. Zij sluit zich aan bij de bijdrage van de heer Van der Zweth.

De heer Harris (SP) zegt dat de SP vindt dat iedere Utrechter in zijn eigen gemeente moet kunnen worden begraven en zelf invulling moet kunnen geven aan de manier waarop dat gebeurt. Tolsteeg is een geschikte plek omdat een groot deel van de grond al lange tijd niet meer in gebruik is. Goed dat de buurt geïnformeerd wordt. Een vraag is of er negatieve effecten voor de buurt te verwachten zijn en welke dat zouden zijn. De heer El Abassi (DENK) verklaart dat horror is waar veel moslims aan moeten denken als zij denken aan de Islamitische begraafplaats in Utrecht. Horror is wat overledenen en nabestaanden van Utrechtse moslims nog steeds meemaken. Utrechtse moslims kunnen nog steeds niet worden begraven in hun eigen stad en evenmin in hun land van herkomst omdat repatriëren nu niet mogelijk is. Moslims geloven dat de ziel lijdt als het lichaam niet snel begraven wordt. Dit brengt veel dilemma´s mee voor de nabestaanden, zoals of zij de overledenen in een koelcel moeten laten plaatsen en wachten totdat repatriëring weer mogelijk is, of moeten zoeken naar een alternatieve, illegale route naar het land van herkomst. Alles behalve een waardig afscheid. Met de komst van een Islamitische begraafplaats op Tolsteeg zou er voor Utrechtse moslims een einde komen aan deze horrorfilm. Twee jaar geleden had de wethouder toegezegd om met de initiatiefnemers te gaan praten.

Er zijn inmiddels twee rampjaren verstreken. Kan de wethouder aangeven op welke termijn de eerste begrafenissen op Tolsteeg kunnen plaatsvinden en wat er tot die tijd gebeurt? Is de wethouder bereid eeuwige grafrust mogelijk te maken op de gemeentelijke begraafplaatsen naar het voorbeeld van Rotterdam (zoals hij twee jaar geleden had gevraagd in een motie)? De heer Van der Marel (VVD) wijst op de mogelijkheid om voor onbepaalde tijd te begraven op een gemeentelijke begraafplaats, en zolang nabestaanden het graf willen onderhouden en de gemeentelijke leges betalen, Pagina 8 van 30

445

450

455

460

465

470

475

480

485

490

495

500

zou dat nagenoeg eeuwig kunnen zijn. De heer El Abassi memoreert dat hier een heel debat over is gevoerd. Een graf voor onbepaalde tijd moet steeds verlengd worden en valt daarmee niet onder eeuwige grafrust. Op de vervolgvraag van de heer Van der Marel of de bereidheid bestaat om het bijbehorende prijskaartje te betalen, antwoordt de heer El Abassi dat het om een politieke keuze gaat. Een aantal particuliere begraafplaatsen heeft alles binnen een à twee maanden weten te realiseren. Met een motie wil hij hier vaart achter zetten. De heer Van der Marel stelt dat het gaat om het overdragen van 11.000 m2 schaarse grond. De raad is ervoor verantwoordelijk dat dat op een juiste manier gebeurt en dat de gemeente de zekerheid heeft dat de begraafplaats tot in lengte van jaren netjes wordt onderhouden. De heer El Abassi zegt dat hij uitgaat van vertrouwen en niet van wantrouwen. De moskeeën zijn overigens van plan de grond te kopen. Het lijkt hem daarom vanzelfsprekend dat zij daar netjes mee om zullen gaan. De heer Van der Marel zegt dat is gebleken dat ook anderen beren op de weg zien. Daarop zegt de heer El Abassi dat er in Utrecht zes kerkelijke begraafplaatsen zijn, waar nooit een punt van is gemaakt.

De heer Van der Marel repliceert dat die begraafplaatsen soms al heel oud zijn en op een correcte wijze worden geëxploiteerd, onder meer omdat daar graven geruimd worden en er gecremeerd kan worden. Die blijvende bron van inkomsten is er niet in dit voorstel. Daar heeft in ieder geval de VVD zorgen over. Volgens de heer El Abassi bestaat ook op de Joodse begraafplaats eeuwige grafrust en is ook daar eeuwig onderhoud nodig. Berekeningen geven aan dat jaarlijks 230 Utrechtse moslims overlijden en dat de Islamitische begraafplaats snel vol zal zitten. Hij vraagt waarom de gemeente spreekt van schaarste, mede gezien de Hamlaan. VUMO en IKU ziet hij als twee aanvragers en niet als concurrenten. Volgens DENK moeten beide aanvragen worden gehonoreerd. Pas bij twee Islamitische begraafplaatsen kan men spreken van gezonde concurrentie. Hoe denkt de wethouder over de Hamlaan als tweede locatie? Daarvoor overweegt DENK een motie. De startnotitie spreekt van de grondprijs voor bijzondere doeleinden onbebouwd maar nu wordt de prijs voor bijzondere doeleinden bebouwd toegepast. Kan de wethouder uitleggen waarom nu hiervoor gekozen is en wat de verschillen zijn? Welke grondprijs is gehanteerd bij de zes bijzondere begraafplaatsen? Verschilt die van de grondprijs voor de Islamitische begraafplaats en welke prijzen hanteren andere gemeenten? Ook op dit punt overweegt DENK een motie.

Wethouder Diepeveen bedankt voor de inbreng. Hij deelt de mening dat het college dit eerder had willen realiseren. Hij heeft er zijn best voor gedaan, ook om VUMO en BIBIN bij elkaar te brengen, er zijn intensieve gesprekken gevoerd. Die samenwerking had een goede basis kunnen vormen, zoals PvdA ook zegt, maar beide partijen moeten willen samenwerken en dat lijkt tot nog toe niet het geval. Hij hoopt dat het alsnog gebeurt. Een beroepsprocedure kan veel tijd en frustratie kosten en vertraging opleveren voor dit project. Daarom bevat dit raadsbesluit een toekennend en een afwijzend besluit. Dat biedt de mogelijkheid alleen beroep in te stellen tegen het onderdeel dat men wil aanvechten. De wethouder heeft ook een klemmend beroep gedaan op BIBIN om hun beroep niet tegen het totaal te richten. Artikel 40, eerste lid Wet op de lijkbezorging bepaalt dat een aanwijzing van de grond door de gemeenteraad gebeurt. De heer Van der Zweth (PvdA) zegt dat dit beslispunt 2 betreft en dat hij dit begrijpt. Zijn vraag betreft beslispunt 1 en 3 en het aan- of afwijzen van partijen. Wethouder Diepeveen legt uit dat het aanwijzen van de grond gekoppeld is aan een initiatiefnemende partij. Hier zijn twee partijen die een verzoek hebben ingediend. Beide verzoeken heeft de gemeente beoordeeld, reden waarom het zo lang heeft geduurd.

Het college heeft tweemaal advies gevraagd (een juridisch advies en een nader juridisch advies over het voorgenomen besluit), dat is toegepast op deze situatie. Dus zowel grond als initiatiefnemende partij moet met naam en toenaam worden genoemd. Ruimte voor alle moslims wordt door verschillende partijen bepleit, maar daar gaat VUMO over. De gemeente vindt dit wenselijk en ook VUMO heeft mondeling tegenover de gemeente verklaard zich te willen openstellen voor alle moslims en voor moslims uit de regio. Verschillende leden hebben zorgen geuit over de bedrijfsvoering. Na het raadsbesluit zal de gemeente eerst een gesprek hebben met VUMO over de voorwaarden van de gronduitgifte. De planvorming van VUMO is daarnaast onderhevig aan een omgevingsvergunning (vanwege een aantal ruimtelijke wijzigingen). Aan het eind is een instemmingsbesluit van het college vereist voor ingebruikname van de grond. Dat gebeurt wanneer VUMO een goed plan heeft en een goede organisatie heeft opgezet en aan alle wettelijke voorschriften voldoet. Dat wordt de komende tijd in gesprekken met VUMO beoordeeld. Ontbindingsgronden en een terugkooprecht maken deel uit van de levering. Over de herkomst van de financiën en de mogelijkheid van externe beïnvloeding zal een Bibob-toetsing plaatsvinden. Ook worden met VUMO inrichtings- en beheerafspraken gemaakt, met een boeteclausule bij niet naleven van de afspraken.

Het exploiteren van een begraafplaats is een verantwoordelijke zaak, daarom wordt er bij VUMO op aangedrongen de juiste expertise in te huren op alle betrokken terreinen. Eerder is al besproken dat het aanwijzen van grond voor een bijzondere begraafplaats aan een kerkgenootschap niet mogelijk is via een aanbesteding. De Wet op de lijkbezorging staat niet toe dat een kerkgenootschap hiervoor in concurrentie moet treden met niet-kerkgenootschappen. Nu beide partijen claimen een kerkgenootschap te zijn, vraagt dat om een zelfstandige beoordeling. De heer Van der Marel (VVD) merkt op dat de noodzaak Pagina 9 van 30

505

510

515

520

525

530

535

540

545

550

555

om het op deze manier te moeten doen betekent dat de raad uit beeld raakt. Hoe kan de raad bij dit proces betrokken blijven? Wethouder Diepeveen zegt dat de totstandkoming van deze begraafplaats de komende tijd veel tijd van de buurt en de raad vraagt. De verwachting is niet dat er na dit raadsbesluit meer raadsbesluiten moeten komen, wel dat de komende tijd nog veel zaken ingevuld moeten worden. De grondprijs gaat conform het grondprijsbeleid. Eerder dacht de gemeente dat de categorie onbebouwd een goede grondslag zou zijn (startnotitie december 2020), inmiddels is de gedachte dat de categorie bebouwd een betere maatstaf oplevert. Dat is nog niet het laatste woord. De Wet op de lijkbezorging eist een verkrijging op redelijke gronden (wat betreft voorwaarden en grondprijs). De gemeente zal de komende tijd met VUMO het exploitatiemodel nader bekijken en hoe de grondprijs zich hier redelijk toe kan verhouden. Uitgangspunt is dat in ieder geval de gemeentelijke kosten gedekt worden, tenzij dat tot een onredelijke uitkomst zou leiden. De raad wordt de komende tijd nauwkeurig op de hoogte gehouden van de voortgang en de vervolgstappen, ook wat betreft de grondprijs. De heer Van der Marel (VVD) brengt in dat de prijs voor bebouwde grond nu € 220,31 bedraagt excl. btw.

Voor 11.000 m2 is dat dus een enorm bedrag, maar wel de prijs die in de raad is vastgesteld en dus per definitie redelijk. Welke concessiemogelijkheden ziet de wethouder dan en hoe groot zou die afwijking kunnen zijn? De heer El Abassi (DENK) zegt dat de heer Van der Marel doet alsof hier al sprake is van bebouwde grond op basis van het schriftelijke antwoord dat hij kreeg. Of sprake is van bebouwd of onbebouwd ligt wat genuanceerder. Bij rondbellen hoorde hij bedragen van 40 tot 60 euro en dan heb je het eerder over onbebouwd. Dat is een groot verschil. Waar komt dit hoge bedrag vandaan en hoe gaat dat bij andere kerkgenootschappen? Wethouder Diepeveen zegt dat hij nog niet was toegekomen aan die vraag. Utrecht telt zes bijzondere begraafplaatsen die al lang geleden tot stand zijn gekomen en allemaal op particuliere grond. Het gaat nu om gemeentelijke grond en dat is wezenlijk anders. De categorie bijzondere doeleinden onbebouwd is gereserveerd voor bijvoorbeeld de scouting: een puur maatschappelijke activiteit zonder verdienmodel. Begraven heeft zowel een maatschappelijke als een economische component. De gemeente is gehouden aan haar eigen grondprijzenbeleid, maar volgens de Wet op de lijkbezorging is de gemeente bij de uitgifte van grond aan een kerkgenootschap voor een kerkelijke begraafplaats gehouden een redelijke prijs te hanteren.

Daartussenin ligt het kader voor de gemeente. De heer El Abassi (DENK) zegt dat hij graag de stukken ontvangt waaruit blijkt dat die zes kerkelijke begraafplaatsen op particuliere grond liggen. De tarieven van andere gemeenten lijken te wijzen op onbebouwd, net als de startnotitie eerder. Het tarief bebouwd moet daarom kritisch worden bekeken. Hij hoort graag voor volgende week van de wethouder waarom het bij andere gemeenten anders gaat. Wethouder Diepeveen merkt op dat het laatste woord hier nog niet over is gezegd. De prijs uit de startnotitie kan niet meer het ultieme uitgangspunt zijn. Er wordt de komende tijd verder onderzocht waar bij aangesloten kan worden. Ook wordt gekeken naar andere gemeenten. Het college zal transparant zijn over het verloop en de uitkomsten daarvan. De heer El Abassi (DENK) heeft gelezen dat het college tot andere inzichten is gekomen, maar niet waarom. Wethouder Diepeveen verklaart - nu mondeling - dat het college, bij nadere toetsing van het uitgangspunt van bijzondere doeleinden onbebouwd tot de conclusie is gekomen dat die categorie toch niet passend is. Het college zal de raad de komende tijd blijven informeren en bekijken of de informatie over die zes begraafplaatsen gegeven kan worden. Het college wil met het raadsbesluit een stap voorwaarts zetten.

Hij heeft steeds in deze commissie gezegd dat het college wil toewerken naar een redelijke grondprijs, die de begraafplaats haalbaar maakt. Dat is een stevige toezegging. Natuurlijk zal het college zich bij de raad daarover verantwoorden. Maar men moet geen informatie willen blijven stapelen. Sommige dingen zijn nog niet zo ver. De heer Van der Marel (VVD) meldt een punt van orde: de door de VVD gestelde vragen heeft hij, met de antwoorden daarop, naar de heer El Abassi gemaild. Daar zit al een deel van het antwoord in dat deze verwacht. De voorzitter heeft begrepen dat de wethouder de informatie die de heer Van der Marel heeft ontvangen, zal delen met de raad. Wethouder Diepeveen bevestigt dit.

560

Wethouder Diepeveen bevestigt dat de voorwaarden worden uitgewerkt in de leveringsakte, net als het groenstructuurplan bij de verdere inrichting van Tolsteeg, waarbij de blijvende (maar nu bijzondere) begraafplaats het uitgangspunt is. Door veel raadsleden is gevraagd of Tolsteeg snel vol zal zijn en hoe dat gemonitord wordt. Het college heeft aangegeven dat de begraaftraditie verandert, dat er op gemeentelijke begraafplaatsen steeds minder begraven wordt en dat het daarom verstandig lijkt deze koers te varen: Pagina 10 van 30

565

570

575

580

zorgvuldig gebruik van schaarse grond, en gebruikmaken van begraafplaatsgrond die ´boventallig´ is geworden, in een wijk waar de aanwezigheid van een begraafplaats gewoon is geworden. De komende tijd zal er op Tolsteeg meer grond vrijvallen omdat graven het einde van hun levensduur naderen. De verwachting is dat de Islamitische begraafplaats de komende decennia bij goed functioneren, een goede bedrijfsvoering en voldoen aan maatschappelijke behoefte, juist op Tolsteeg zal kunnen groeien. Ooit was er het plan om op de Hamlaan een algemene, gemeentelijke begraafplaats te stichten, maar dat boek is in 2014 gesloten. Het lijkt het college niet verstandig om daar de komende tijd een nieuwe begraafplaats te starten, ook al staat er nog steeds de bestemming begraafplaats op. Er bestaan tal van andere ideeën voor. Aan BIBIN is in 2021 meegedeeld dat die grond niet te koop is. Het college zal goed monitoren hoe het gaat met Tolsteeg en tijdig schakelen, mocht deze (wel) volraken en de raad informeren, ook over uitbreidingsmogelijkheden op Tolsteeg zelf. Het college vindt dit een verantwoorde strategie. De heer Van der Marel (VVD) vraagt of de gemeente dan niet een andere bestemming moet geven aan de Hamlaan, en of een andere Islamitische organisatie in aanmerking zou komen voor eventuele gronduitgifte op Tolsteeg in de toekomst.

Wethouder Diepeveen antwoordt dat als een initiatiefnemer een verzoek doet, de gemeente daar altijd op moet reageren. Hij meent dat herbestemming niet in deze context aan de orde gesteld moet worden. Het college staat voor het verantwoord omgaan met begraafplaatsgrond, en begraafplaatsgrond herbestemmen is daarin zeer verstandig. De voorzitter wijst op de tijd. De vergadering is nu al een uur bezig. Hij geeft de heer Van der Marel de gelegenheid voor een vervolg-interruptie.

585

590

595

600

605

610

De heer Van der Marel (VVD) herinnert eraan dat in de startnotitie ook werd gesproken van andere kerkgenootschappen die wellicht in aanmerking willen komen voor een begraafplaats. Nu blijven mensen toch naar de Hamlaan wijzen. Vandaar zijn vraag naar de mogelijkheid van een structurele herbestemming. De heer El Abassi (DENK) meent dat de heer Van de Marel nu juist redenen noemt om de bestemming begraafplaats op de Hamlaan te behouden. Want er was een tendens dat begraven afnam, maar nu is er juist veel vraag naar. Dan zou herbestemmen niet slim zijn, in tegendeel. Wethouder Diepeveen herhaalt dat hij de discussie over de Hamlaan nu niet wil voeren. Die discussie kan prima met collega Verschuure worden gevoerd. De heer El Abassi (DENK) zegt dat, gezien de aantallen overlijdens (volgens de startnotitie 230 moslims per jaar) Tolsteeg snel te klein zal zijn. Hij vraagt of er wordt nagedacht over de Hamlaan als tweede mogelijkheid. Wethouder Diepeveen antwoordt dat het college daar niet aan toe is gekomen. Wegens de (al jaren bekende) leegstand op Tolsteeg en qua zorgvuldige ruimtelijke ordening is het nu verstandig om daarop in te zetten, met een nieuwe exploitant. De komende tijd is monitoring in de praktijk belangrijk om deze maatschappelijke ontwikkeling te volgen, in plaats van daar allerlei veronderstellingen op los te laten.

Hij heeft al gezegd dat op Tolsteeg, net als op andere gemeentelijke begraafplaatsen, grond zal vrijkomen. Er is grote overcapaciteit. Hij stelt voor om nu deze stap te zetten en met monitoring in de toekomst te bekijken wat dan nodig is. De heer El Abassi zegt dat met 230 overlijdens per jaar Tolsteeg binnen vier jaar vol zal zijn. Dan zitten ze weer met hetzelfde probleem en moet hij weer zijn verhaal vertellen over zijn kinderen. Wethouder Diepeveen zegt dat de heer El Abassi zijn uitspraak citeerde (¨De stad waar je kinderen geboren worden en waar je je ouders begraaft, daar ben je thuis.¨) Daarom is er in deze commissie en in de raad ook brede steun voor dit voorstel. Hij hoopt dat de heer El Abassi ook blij kan zijn met deze stap naar het daadwerkelijk realiseren van een Islamitische begraafplaats. Hij doet een beroep op hem om ook op deze manier om te gaan met dit maatschappelijke debat. Want de snelheid waarmee dit zal gebeuren zal mede afhangen van hoe beide partijen zich hierin zullen gedragen, eensgezind zijn en zich hierin verantwoordelijk gedragen. De voorzitter stelt voor dat de wethouder zijn beantwoording vervolgt en daarna de tweede termijn start.

615

620

Wethouder Diepeveen heeft in de gesprekken met de initiatiefnemers ervaren dat naast de eeuwige grafrust ook het hebben van eigen regie als essentieel wordt beschouwd. De heer Harris vroeg naar mogelijke effecten op de buurt en de heer Penders sprak van verkeersstromen en parkeerplekken. Zijn beeld is dat de effecten beperkt zullen zijn. Er zijn immers parkeerplekken en de buurt is gewend aan een aantal begrafenissen in de week. Bij Islamitische begrafenissen zal dat wat frequenter zijn maar de gemeente gaat in gesprek met omwonenden om zorgen weg te nemen en vragen te beantwoorden. De heer El Abassi (DENK) zegt dat zojuist bijna het beeld werd gewekt dat het proces eerder vertraagd dan versneld zou worden. De wethouder weet dat ook hij achter de schermen dit debat heeft voorbereid. Zijn voorstel om een tweede begraafplaats dichterbij te brengen is juist bedoeld om te voorkomen dat er straks een jarenlange juridische strijd is, dus om de boel te versnellen en een procedure te voorkomen. Pagina 11 van 30

625

630

Wethouder Diepeveen begrijpt dit goed. In het raadsvoorstel en achterliggende juridische notitie is uitvoerig gemotiveerd waarom het college voorstelt te besluiten om het verzoek van VUMO te honoreren en van BIBIN/IKU niet. Dat laatste is op basis van de materiële, inhoudelijke toets dat niet wordt voldaan aan het criterium van kerkgenootschap. Beide aanvragen zijn op hun eigen inhoudelijke merites beoordeeld. Ten aanzien van de betaalbaarheid (vraag van GroenLinks) geldt dat de exploiterende partij daarvoor moet zorgen. Zijn indruk is dat VUMO zeer gemotiveerd is om daarvoor te zorgen. De voorzitter vraagt of er vragen zijn gemist.

635

Mevrouw Van Dun (D66) zegt dat zij een antwoord heeft gemist. De wethouder werd toen onderbroken. Mevrouw Deldjoe Fard (GL) wil checken of het een formele toezegging is dat de wethouder de ontwikkelingen (aantal plekken) de komende tijd gaat monitoren.

640

645

650

655

660

De heer El Abassi (DENK) herinnert aan de vraag die hij had gesteld over het bieden van eeuwige grafrust op gemeentelijke begraafplaatsen. Wethouder Diepeveen antwoordt aan mevrouw Van Dun dat de voorwaarden bij de uitgifte van de grond naar de raad gaan. Het antwoord over de monitoring kan worden beschouwd als een serieuze toezegging. Op de vraag van de voorzitter of daar ook een termijn aan gekoppeld kan worden, antwoordt wethouder Diepeveen dat het college de komende tijd regelmatig voortgangsbrieven of -rapportages naar de raad zal sturen over de voortgang van de totstandkoming van de Islamitische begraafplaats op Tolsteeg. In de eerste voortgangsrapportage (voorzien in april) zal het college een aanpak schetsen van die monitoring. Over eeuwige grafrust op gemeentelijke begraafplaatsen is hier vaker gediscussieerd. De categorie eeuwige grafrust bestaat daar niet, wel grafrust voor onbepaalde tijd, maar dat is net even anders. Dat is hoe het werkt op gemeentelijke begraafplaatsen. De heer El Abassi memoreert dat het een motie was die hij destijds met de heer Van der Zweth heeft ingediend. Zijn vraag aan de wethouder was waarom in Utrecht niet zou kunnen wat in Rotterdam wel (met een noodverordening) is gedaan. Er is over gesproken dat een gedenkteken na 100 jaar weg moet. Maar dat is de zorg niet, als de lichamelijke overblijfselen maar voor eeuwig kunnen rusten.

Wethouder Diepeveen geeft aan dat hij daarop later moet terugkomen. Op de vraag van de voorzitter of dit meegenomen kan worden in de voortgangsrapportage of brief die naar de raad komt, antwoordt wethouder Diepeveen dat hem dit een punt lijkt voor de raadsbehandeling. De voorzitter constateert dat hiermee de eerste termijn is afgerond. Hij vraagt of er behoefte is aan een tweede termijn. De heer Van der Zweth (PvdA) steunt het voorstel. Gezien het huidige klimaat van bedreigingen en soms ook bekladdingen vraagt hij hoe de stad hiermee om kan gaan nu er een Islamitische begraafplaats komt.

665

670

675

680

De heer Van der Marel (VVD) merkt op dat hij inhoudelijk niet zo veel verschil ziet in het raadsvoorstel waarom wel voor de ene en niet voor de andere partij is gekozen. Kan dit nog onderwerp worden van een geschil en heeft de wethouder nog wat meer doorslaggevende argumenten om voor VUMO te kiezen? Wethouder Diepeveen begrijpt de zorg van de heer Van der Zweth. Het zal er de komende tijd op aankomen stad en wijk goed mee te nemen bij het realiseren van deze begraafplaats. Ook wordt bekeken of er op voorhand iets kan worden afgesproken, zonder het te groot te maken, om voorbereid te zijn. Die agendering zal het college doen. De bekladdingen op de Joodse Begraafplaats waren gelukkig niet antisemitisch, wel hinderlijk. De heer Van der Zweth (PvdA) zegt dat hij ook aarzelde om het aan de orde te stellen. Maar het risico bestaat wel degelijk en de gemeente moet daarom nadenken over het scheppen van een veilige omgeving. Kan de wethouder te zijner tijd de raad informeren welke taak de gemeente daarin kan opnemen en wat de exploitant daarin kan doen? Wethouder Diepeveen zal een vorm zoeken om die informatie te delen, misschien in een vertrouwelijk deel als ook de grondprijs aan de orde komt. Schriftelijk benoemen heeft als risico dat je dingen over jezelf gaat afroepen. Het heeft de aandacht van het college. De juridische advisering is in twee stappen verlopen.

Volgens VBK is dit juridisch solide. Raadsvoorstel en achterliggende juridische notitie zijn samen voldoende om voorbereid en toegerust te zijn voor een beroepsprocedure, al komt die er hopelijk niet.

Pagina 12 van 30

685

De griffier leest de gedane toezegging voor. De voorzitter informeert naar de verwachte noodzakelijke behandelduur voor besluitvorming in de raad. De heer El Abassi (DENK) denkt drie moties te hebben. De voorzitter constateert dat dit punt als B-punt voor 30 minuten naar de raad wordt doorgestuurd. De voorzitter schorst voor een paar minuten zodat van woordvoerders kan worden gewisseld.

8. Raadsvoorstel Transitie recreatieschappen

690

De voorzitter heropent de vergadering. Aan de orde zijn voorstellen om te komen tot een nieuwe samenwerking voor de recreatieschappen. Wethouder Van Hooijdonk zegt dat is gevraagd wanneer het college terugkomt op de raadstoets rondom bereikbaarheid. Het onderwerp is alsnog opgepakt en zij verwacht in februari met die brief te komen.

695

700

705

710

715

720

725

Mevrouw Van Sasbrink (PvdD) merkt op dat het Recreatieschap Stichtse Groenlanden is opgericht ter bescherming van de natuur en behartiging van de belangen bij openluchtrecreatie. Die taakomschrijving is nooit gewijzigd. In het raadsvoorstel staat dat de natuur ondergeschikt zou zijn aan (of onderdeel van) recreatie. Dat snapt de PvdD niet. Kan de wethouder garanderen dat hiervoor bij de transitie aandacht blijft? Daarnaast spreekt het raadsvoorstel veel over evenementen, ook in relatie tot biodiversiteit en toegankelijkheid. Zij kan zich niet herinneren dat evenementen een doel waren van de recreatieschappen. Waar komt dat vandaan? Hoe gaan die drie aspecten zich in de toekomstige samenwerking tot elkaar verhouden? Er zijn zorgen dat een tekort aan middelen voor onderhoud noopt tot het faciliteren van steeds meer commerciële activiteiten. Kan de wethouder ervoor zorgen dat natuur en recreatie (en eventueel evenementen) in de toekomstige samenwerking in evenwicht blijven en dat dit in de intentieovereenkomst komt te staan? Mevrouw De Boer (GL) kan zich aansluiten bij de PvdD voor wat betreft het belang van natuur en van evenwicht. Volgens haar valt er aan het voorstel niet veel te veranderen. GroenLinks is blij dat de uitvoering naar Staatsbosbeheer lijkt te gaan en kan het raadsvoorstel steunen. Zij vraagt toelichting over de aard van de evenementen.