ConceptVerslag commissie Mens en Samenleving, 2021-01-07.pdf

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE MENS & SAMENLEVING D.D. 7 JANUARI 2021 Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

20

30

14 januari 2021 Stadhuis, Grote trouwzaal Geertjan Benus (Notutekst) februari 2021

Aanwezigen: Ochtend De voorzitter, de heer G. te Hoonte, en de burgemeester mevrouw S.A.M. Dijksma, en voorts de leden: de heer P. van Corler (GroenLinks), mevrouw H. de Boer (GroenLinks), de heer M. Koning (D66), mevrouw H. Dekker-Abdulaziz (D66), mevrouw R. Streefland (ChristenUnie), mevrouw J. Admiraal (ChristenUnie), mevrouw Q. Rajkowski (VVD), de heer D. Gilissen (VVD), de heer R. van der Zweth (PvdA), mevrouw M. van Mil (Student & Starter), mevrouw J. van Ophem (Student & Starter), de heer B. van Steeg (CDA), de heer M. Sungur (DENK), de heer H. van Deún (PVV), de heer D. Bosch (PVV), en van de griffie de heer M. Kiewik (commissiegriffier) en mevrouw I. Arets (commissiesecretaris). Middag De voorzitter, mevrouw C. van Dun, en de wethouder A. Klein, en voorts de leden mevrouw J. Kleinrensink (GroenLinks), de heer M. Saiah (D66), mevrouw R. Streefland (ChristenUnie), mevrouw H. Assen (PvdA), mevrouw T. Meerding (VVD), de heer B. Kos (CDA), mevrouw Van Mil (Student & Starter), mevrouw L. de Vries (Partij voor de Dieren), de heer I. Simsek (DENK), de heer C. Bos (Stadsbelang Utrecht), de heer M. Sungur (DENK), de heer H. van Deún (PVV). Aanwezig zijn ook van de griffie de commissiegriffiers de dames W. Kok en E. Hamelink. Avond De voorzitter, de heer M. de Pagter, de wethouder de heer M. van Ooijen en verder de leden: mevrouw J. Kleinrensink (GroenLinks), de heer H.

Bakker (D66), de heer J. Wijmenga (ChristenUnie), mevrouw T. Meerding (VVD), de heer L. Bosse (PvdA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw T. Sturkenboom (Student & Starter), en van de griffie mevrouw J. Udo (commissiegriffier). Verslag openbare vergadering commissie Mens & Samenleving d.d. 7 januari 2021

40

1. Opening en mededelingen............................................................................................................................... - 2 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten .................................................................. - 2 3. Verslagen .................................................................................................................................................... - 2 4.1 Toezeggingen/moties/brievenlijst .................................................................................................................. - 2 4.2 Lange termijn agenda .................................................................................................................................... - 2 5. Raadsvoorstel Zienswijze concept kadernota Veiligheidsregio Utrecht (VRU) 2022 .................................. - 2 6. Voortgang en kosten Tweede Kamerverkiezingen ...................................................................................... - 8 7. Verordening Huisvesting Scholen .......................................................................................................... - 20 8. Sport ...........................................................................................................................................................

-458.1 Raadsbrief Onderzoek Behoefte Sportcapaciteit.................................................................................... -45Pagina 1 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

8.2 8.3

Raadsbrief samenwerking studentensport en gemeente........................................................................ -45Raadsbrief locatiekeuze Sporthal in Noordoost...................................................................................... -45-

Toezeggingenlijst

- 60 -

Ochtendvergadering 7 januari 2021 50

1. Opening en mededelingen De voorzitter, de heer Te Hoonte, opent de digitale vergadering om 10.00 uur met iedereen welkom te heten en met een speciaal welkom aan burgemeester Dijksma voor wie deze vergadering haar eerste vergadering is in het Utrechtse. Besproken worden onderwerpen uit de portefeuille van de burgemeester. In de loop van de vergadering deelt hij mee dat Stadsbelang zich voor deze ochtendvergadering heeft afgemeld. Mededelingen Geen.

60 Middagvergadering 7 januari 2021

De voorzitter, mevrouw Van Dun, heropent de digitale vergadering om 14.00 uur. Zij heet iedereen van harte welkom. Mededelingen Geen. Avondvergadering 7 januari 2021 70

Heropening De voorzitter, de heer De Pagter, heropent de digitale vergadering omstreeks 20:00 uur. Hij heet iedereen van harte welkom. Hij heeft een afmelding ontvangen van Stadsbelang Utrecht. Andere afmeldingen zijn hem niet bekend. Mededelingen Geen.

80

2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten De voorzitter stelt de agenda voor de gehele vergadering vast. Besproken zullen worden de punten 5, 6, 7 en 8. Hiermee is de agenda voor de hele dag conform vastgesteld. 3. Verslagen Het verslag van 10 december 2020 wordt conform vastgesteld. 4.1 Toezeggingen/moties/brievenlijst Geen opmerkingen. 4.2 Lange termijn agenda Geen opmerkingen.

90

5. Raadsvoorstel Zienswijze concept kadernota Veiligheidsregio Utrecht (VRU) 2022 De voorzitter licht de agendering van dit raadsvoorstel toe. Het college stelt de raad voor met dit voorstel in te stemmen met de conceptreactiebrief op de kadernota aan Pagina 2 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

het Algemeen Bestuur van de VRU. In de brief betuigt het college instemming met de conceptkadernota, de stijging van de gemeentelijke bijdrage, en verzoekt het college een deel van de positieve staat van de rekening 2020 te reserveren voor een zogenaamd reservefonds Openbaar Meldsysteem. Dit raadsvoorstel zal in twee termijnen worden besproken. Hij geeft de commissie het woord. 100

110

120

130

140

De commissie De heer Van Deún (PVV) spreekt zijn dank uit voor de inzet van alle medewerkers van de VRU voor hun inzet in deze heftige tijd van corona. Zij zorgen dagelijks voor de veiligheid van de bewoners van Utrecht. Als het gaat om de zienswijze op de begroting van de VRU, zet hij uiteen dat zijn partij over het algemeen tegenstander is van het vormen van reserves. Dan geeft de raad zijn budgetrecht uit handen. Het weerstandsvermogen van 1.4 zou voldoende moeten zijn. In dit geval loopt de VRU 1,1 miljoen aan al ingeboekte inkomsten mis. Hij leest in de stukken niet dat wanneer de taak overgaat, de werkzaamheden bij de VRU verdwijnen en dat er dan minder kosten zijn. Hij vraagt of de burgemeester daarover iets kan zeggen. Zijn fractie vindt de vorming van de reserve door daarvoor deels het positieve resultaat van de jaarrekening te gebruiken enigszins ruim omschreven. Hij ziet liever de zienswijze aangevuld met dat dat het alleen om een tijdelijke bestemmingsreserve gaat die niet hoger mag zijn dan de gederfde inkomsten minus eventuele besparingen op niet meer te verrichten taken. Zijn fractie zou daarvoor graag de toezegging krijgen van de burgemeester dat dit wordt aangepast. Dan kan dit volgens hem met de A-status door naar de raad. Anders overweegt zijn fractie een motie. De heer Van Corler (GroenLinks) kan zich voor een deel aansluiten bij wat door de PVV is gezegd.

Zijn bijdrage had betrekking op de 1,1 miljoen euro inkomstenderving. Het verbaast hem dat de oplossing werd gevonden met een tijdelijke dekking met de instelling van een bestemmingsreserve die overblijft over 2020. Hij beschouwt dat als het incidenteel dekken van een structureel probleem zonder dat de VRU aangeeft hoe het structurele probleem hierin, op te lossen. Hij is benieuwd naar het antwoord op de vraag van de PVV. Hij vraagt hoe om te gaan met het structurele probleem van inkomstenderving. Hij vraagt bovendien waarom dit te storten in een aparte bestemmingsreserve in plaats van in de Algemene Reserve. Die middelen zijn dan niet meer te gebruiken voor eventuele andere tegenvallers. Hier bovenop lijkt het beeld te ontstaan dat het bestuur van de VRU die 2,8 miljoen in ieder geval zal uitgeven aan de inkomstenderving van de 1,1 miljoen euro jaarlijks. Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Hij zou het goed vinden hierop de zienswijze aan te passen. De heer Koning (D66) beseft dat de burgemeester formeel nog voorzitter van de VRU moet worden. Hij heeft begrepen dat dat binnenkort zal gebeuren. De Kadernota betreft een verder liggend jaar, 2022. Dat zal een belangrijk jaar worden. Ook de VRU zal weer terug moeten naar normaal, in de hoop dat corona dan is gepasseerd.

Hij kan zich voorstellen dat corona een heftige wissel trekt op de organisatie en dat dat ook nog zal zijn in 2022 bij de afschaling. Hij las in de Kadernota geen opvallende zaken. Hij is benieuwd naar de reactie van de burgemeester op de vraag van de PVV. Het is nooit fijn te lezen dat de gemeen-

Pagina 3 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

150

telijke kosten omhoog gaan. Hij ziet dat als een uitvloeisel van de nieuwe wetgeving en van eerder genomen besluiten. Hij staat daar achter. Hij kan zich vinden in de brief van het college over de zienswijze. Hij wacht de reactie af van de burgemeester als het gaat om de suggestie om de zienswijze aan te passen. In juni ontving hij een tussentijdse evaluatie van de VRU. Hij is er benieuwd naar of het college in de komende tijd bereid is om een soort van tussentijdse evaluatie te houden op het het proces van de noodverordeningen die beëindigd zijn met de instelling van een tijdelijke wet Covid. Hij kan zich voorstellen dat op landelijk niveau daar onderzoek naar zal worden gedaan. Hij beseft dat de gemeente ook een rol heeft in uiteindelijk de uitvoering van de noodverordeningen. De VRU had een rol in de instelling ervan en gaf uitvoering aan de communicatie daarover. Hij vraagt in die breedte op welke wijze het college van plan is hierover zelf een evaluatie te houden en wat de VRU daarin van plan is. Hij wil daarin graag een beeld krijgen om te beoordelen of daaraan door de raad sturing gegeven moet worden. De voorzitter verneemt desgevraagd van de burgemeester dat zij die technische vraag in deze setting kan beantwoorden.

160

Mevrouw Streefland (ChristenUnie) deelt mee dat haar fractie kan instemmen met het voorliggende raadsvoorstel. Zij begrijpt dat de bijdrage aan het gemeentelijk basispakket stijgt - dit is opgenomen in wetgeving. Als het gaat om het Reservefonds, heeft de ChristenUnie dezelfde vraag als de PVV en GroenLinks. Zij is benieuwd naar het antwoord van de burgemeester. Haar fractie vindt een incidenteel budget voor een structureel probleem nooit een oplossing. Wanneer de burgemeester op de gestelde vraag een goed antwoord heeft, kan haar fractie daarmee instemmen. 170

180

190

Mevrouw Rajkowski (VVD) sluit zich aan bij voorgaande sprekers. In de afgelopen zeven jaar stijgen de kosten van de VRU. Dit past in de al ingezette trend. De VVD stelde voor een flexibel budget in te stellen voor de verschillende kazernes van de brandweer om daarvoor kleine zaken te kunnen kopen waarmee praktische problemen zijn op te lossen. Die kleine aanschaf kan per kazerne verschillen. Uit de reactie van het college blijkt dat er een ontwikkel- en egalisatiebudget is ingesteld waarvoor ook spelregels zijn opgesteld. Zij wil die spelregels graag kennen om te kunnen nagaan of kazernes met dat budget uit de voeten kunnen zoals dat bedoeld is door haar fractie. Zij vraagt de toezegging van de burgemeester de spelregels toe te sturen aan de raad. Sinds twee jaar wordt nu gebruik gemaakt van een nieuw navigatiesysteem bij de VRU. Dat systeem geeft veel minder informatie mee als het voorgaande. Nu wordt gebruik gemaakt van onder meer Googlemaps terwijl in het oude navigatiesysteem alle informatie voorhanden was. Zij beschouwt dit als een risico in het werk van de brandweer. Zij vraagt de aandacht van de burgemeester hiervoor in een vergadering van de VRU om na te gaan of hierin verbetering is aan te brengen. Zij stelt deze vraag in haar besef dat nu met corona andere prioriteiten worden gesteld. De heer Van Steeg (CDA) sluit zich aan bij de vragen over de reserve.

Hij dankt de VRU voor alle werkzaamheden in deze moeilijke tijden. Zijn fractie heeft begrip voor de extra uitgaven. Die extra zijn in zijn ogen goed onderbouwd. Pagina 4 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

200

210

220

230

Hij sluit zich aan bij de vragen die de heer Koning stelde over wat te doen na de coronaperiode in 2022, ook in het licht van het herijkingsonderzoek dat zal plaatsvinden: wat betekent dat en wat betekent dat voor de positie van de VRU na deze begrotingsperiode? Hij vraagt hierop de reactie van de burgemeester. In de Kadernota staat nog een deel over de brandweervrijwilligers en de brandweerprofessionals het onderscheid dat wordt gemaakt op basis van Europese regelgeving. Hij vraagt hoe ervoor te zorgen dat de positie van de brandweervrijwilligers voldoende worden gewaardeerd en dat vanuit de gemeente te tonen is dat ook de vrijwilligers een belangrijke rol hebben binnen de VRU. Ook daarop vraagt hij de reactie van de burgemeester. De heer Van der Zweth (PvdA) spreekt namens zijn collega Işik zijn waardering uit voor alle medewerkers van de VRU. Zij doen goed en belangrijk werk in deze lastige tijden. Hij sluit zich aan bij de inbreng van de PVV en GroenLinks. Hij is benieuwd naar de reactie als het gaat om de reserve. Hij brengt de volgende aandachtspunten onder de aandacht: de werkdruk, de gemeentelijke bijdrage en iets over rookmelders. Hij is benieuwd naar de stand van zaken als het gaat om de werkdruk als gevolg van corona.

Welke aanvullende maatregelen zijn genomen? Gaat het inmiddels beter? Sinds de regionalisering met de VRU, bezuinigde de gemeente 20% op haar bijdrage. Hij vindt dat een behoorlijk percentage. Dat roept bij zijn fractie de vraag op wat dat betekent voor de uitvoerbaarheid van de taken van de VRU. Te zien is dat de gemeentelijke bijdrage nu enigszins stijgt met 0,7 miljoen euro. Hij vraagt of die stijging voldoende is en of daarmee voldoende rekening gehouden wordt met de groei van de stad, met de bijzondere situatie waarin het bestuur momenteel zit. In het licht van het voorkómen van extra werk en extra druk op de medewerkers, vraagt hij onder meer aandacht voor bewustwording op het gebied van rookmelders. Te zien is dat heel veel woningen in de stad geen rookmelders hebben. Rookmelders kunnen levens redden en inzet van personeel besparen. De suggesties die vanuit zijn fractie zijn gedaan, zijn (1) het verplicht stellen door corporaties bij huurwoningen en hij doet de suggestie dit mee te nemen in de actualisatie van de prestatieafspraken, (2) bij nieuwbouw dit altijd te doen en dit vast te leggen in overeenkomsten en (3) aan bewustwording te doen. Hij doet de suggestie samen met de VRU een gezamenlijke campagne op te zetten. Hij vraagt of de burgemeester een dergelijke campagne wil bekijken en of zij wil reflecteren op de andere punten.

De heer Sungur (DENK) spreekt zijn waardering uit voor de inzet van de medewerkers van de Veiligheidsregio in het licht van de moeilijke tijden waarin het bestuur momenteel verkeert. Hij kan in principe instemmen met de brief zoals die is opgesteld. Hij sluit zich aan bij de vragen die gesteld zijn in deze commissie en hij is benieuwd naar het antwoord van de burgemeester. De voorzitter verneemt van mevrouw Van Mil dat zij geen bijdrage levert. Hij schorst de vergadering voor een kwartier ten behoeve van de voorbereiding op de beantwoording door de burgemeester. Het College

Pagina 5 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal 240

250

260

270

280

Burgemeester Dijksma begrijpt het principiële punt waar het gaat om het heffen van de bestemmingsreserve. Dit is zo gedaan omdat de VRU te maken heeft met onvoorziene oplopende kosten. Dat is een financieel gat dat gedekt moet worden. Dat is ook om een hogere rekening van de VRU te voorkomen. Dat wordt gerealiseerd met de inzet van deze specifieke reserve. Deze reserve is ook aan dit doel gekoppeld om de zekerheid te hebben dat de VRU het beschikbare geld gaat bestemmen voor allerlei andere dingen. Deze bestemming is bedoeld om de eerste nood te lenigen. De burgemeester begrijpt goed wat gezegd is over deze reserve. Zij benadrukt dat scherp aan de wind gevaren moet worden met het oog op de beschikbaarheid van middelen. De heer Koning stelde vragen over de evaluatie van de noodverordening. Zij deelt de veronderstelling dat dat ook landelijk gaat gebeuren. Zij zal daar naar vragen in het Veiligheidsberaad. Momenteel verkeert het bestuur in de fase waarbij de wetgever een deel van de zeggenschap teruglegt bij de lokale driehoek en bij de burgemeester. Zij stelt zich voor dat de komende periode gebruikt gaat worden om tot een dergelijke evaluatie te komen. Zij wil hierover met een voorstel terugkomen om zich ervan te vergewissen dat er geen doublures plaatsvinden in de evaluatie.

Zij wil overleggen met de Veiligheidsregio over aanvullende vragen naar hoe een en ander in Utrecht heeft gewerkt. Zij wil een schriftelijk voorstel doen voor een evaluatie waaruit duidelijk wordt wat het bestuur van de gang van zaken heeft geleerd nadat zij heeft gesproken met de minister en met haar collega's binnen de Veiligheidsregio. Mevrouw Rajkowski stelde een aantal specifieke vragen, allereerst ten aanzien van toezegging 7, het flexibel budget. De spelregels zien niet toe op de budgetten voor de kazernes, die gaan meer over de organisatieontwikkeling. Wanneer zij die spelregels zou verstrekken, beantwoordt zij de vragen nog niet. Zij zal nagaan hoe het precies zit als het gaat om kleinere zaken zoals voorgesteld. De heer Koning (D66) is blij met de toezegging. Hij vraagt of de burgemeester in de nog te verstrekken informatie onderscheid zal maken tussen externen die onderzoek doen en onderzoek van de organisatie zelf. Hij hecht ook aan onderzoek van instituten van buiten. Burgemeester Dijksma antwoordt dat ze dit zal doen. Zij kan zich voorstellen dat een landelijk onderzoek vooral extern georganiseerd wordt. Dan kan het ook gaan om de democratische legitimatie van wat onder de noodverordening heeft plaatsgevonden. Feitelijk ging het ook landelijk om dezelfde situatie. Dat hoeft niet specifiek onderzocht te worden voor de regio. Zij komt hierover terug in haar brief.

Zij beantwoordt de vraag van mevrouw Rajkowski bevestigend dat zij aan het einde van het jaar het navigatiesysteem onder de aandacht wil brengen. In antwoord op de inbreng van de heer Van Steeg over de positie van de brandweervrijwilligers en of de vrijwilligers wel voldoende gewaardeerd worden, bevestigt zij die waardering. Zij kan zich voorstellen in de loop van de tijd hierover terug te komen bij de commissie met een update over wat hierop allemaal plaatsvindt. Zij koppelt dit ook aan de vraag van de heer Van der Zweth over de arbeidsomstandigheden. Zij is het zeer eens met de opmerking dat deze groep bijzondere aandacht verdient en dat die groep belangrijk is. De VRU kan niet zonder. Ingaand op de inbreng van de heer Van der Zweth zet zij uiteen dat als het gaat om de arbeidsomstandigheden een aanzet is gegeven in de kadernota. Zij duidt daarmee op de acties die genoemd worden om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Dit is een belangrijk onderwerp om aandacht aan te blijven besteden.

Pagina 6 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

290

Zij beschouwt de groei van de stad als een uitdaging om wat enerzijds feitelijk plaatsvindt en wat nodig is en anderzijds de onderliggende systematiek met elkaar in overeenstemming te brengen. Zij benadrukt dat dat gemakkelijker gezegd is dan gedaan. Dit is niet te realiseren met één druk op de knop. Zij bevestigt dat hier nog werk aan de winkel is. Zij vindt de rookmelders off topic. Zij verwijst naar de desbetreffende wethouders die hierover gaan. Zij is de juiste postbus als het gaat om de eventuele campagne die vanuit de VRU zou zijn te organiseren. Zij is bereid om dit aan de orde te stellen in het Dagelijks Bestuur om na te gaan of daarvoor animo is. Zij benadrukt dat het bestuur van de VRU in financieel opzicht in een krappe periode zit. Campagnes zijn niet gratis. Zij licht toe dat haar toezegging niet mag worden opgevat als een resultaatsverplichting, hooguit als een inspanning. Hiermee rondt zij haar beantwoording af.

300

De voorzitter stelt vast dat de heer Van der Zweth nog inbreng heeft. De heer Van der Zweth (PvdA) vindt het plezierig dat de burgemeester nagaat welke mogelijkheden er zijn voor campagne. Hij heeft er alle begrip voor dat dit budgetmatig momenteel wat lastig is. Wellicht gaat Utrecht een periode in van normalisatie.

310

320

De heer Van Deún (PVV) kreeg geen antwoord op zijn vraag de zienswijze aan te passen; het gaat om een tijdelijke bestemmingsreserve die niet hoger mag zijn dan de gederfde inkomsten. Burgemeester Dijksma is bereid dat te doen. De heer Van Corler (GroenLinks) merkt op dat zijn punt deels beantwoord is. De burgemeester spreekt van een welkome pleister en dat de reserve zekerheid geeft aan de deelnemers. Hij begrijpt dat heel goed. Maar hij mist informatie over een structurele oplossing. Hij zou het goed vinden wanneer dit benoemd werd in de zienswijze. Burgemeester Dijksma licht toe dat het gebrek aan zicht op een structurele oplossing de kern van het probleem is. Zij verwacht dat de Veiligheidsregio in dat opzicht ook naar de gemeente kijkt. De structurele oplossing moet deels vanuit de gemeente komen. Zij bevestigt dat dat betekent dat op zoek gegaan moet worden naar dekking voor latere jaren. Zij beseft een paar jaar de tijd te hebben om na te gaan hoe dit te doen. Zij zal de raad daarin meenemen. De voorzitter vraagt of de commissie behoefte heeft aan een tweede termijn en met welke status dit onderwerp door kan naar de raad. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) kreeg een helder antwoord. Haar fractie geleidt dit punt met de A-status door naar de raad.

330

De heer Van Deún (PVV) dankt de burgemeester voor haar duidelijke antwoord. Hij concludeert dat zijn fractie geen motie hoeft in te dienen. Dit agendapunt kan met de A-status door naar de raad. De heer Van Corler (GroenLinks) heeft begrepen dat er nog iets wordt aangepast. Hij concludeert dat dit agendapunt vooralsnog formeel met de B-status doorgaat naar de raad. Pagina 7 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

340

350

De voorzitter concludeert dat dit punt doorgeleid wordt naar de agendacommissie en dat dit de B-status heeft gekregen totdat de strekt ter vervanging is ontvangen en dat de verwachting is dat de strekt ter vervanging zal leiden tot de A-status. Hij recapituleert de gedane toezeggingen: De burgemeester zal − In het Veiligheidsberaad aandringen op een evaluatie van het gebruik van de noodverordening en in Q2 bij de raad terugkomen op de wijze waarop dat wordt ingevuld. − Via een brief in Q2 in beeld brengen hoe invulling wordt gegeven aan het flexibel budget voor de verschillende kazernes. − Terugkomen in Q4 op de beperktere mogelijkheden van het nieuwe navigatiesysteem ten opzichte van het oude. − In een brief in Q2 terugkomen op de positie van de brandweervrijwilligers en de werkdrukomstandigheden bij de brandweer. − In het dagelijks bestuur van de VRU aandacht vragen voor een eventuele beurs voor de campagne met betrekking tot rookmelders. Mocht daaruit voortkomen dat daadwerkelijk iets gedaan zou worden op dit vlak, zal zij dat de raad laten weten. De burgemeester zal de reactiebrief aan de VRU voor de raadsbehandeling aanpassen en wel zo dat de OMS-reserve benoemd zal worden als tijdelijke reserve die niet hoger wordt dan de gederfde inkomsten. Deze toezegging komt niet op de lijst omdat zij wordt afgehandeld vóór de raadsbehandeling.

De raadsleden en de griffie houden in de gaten dat het document er komt.

360

De voorzitter concludeert dat de behandeling van dit agendapunt is afgerond. Hij schorst de vergadering voor 2 minuten voor wisseling van raadsleden. 6. Voortgang en kosten Tweede Kamerverkiezingen Beleidsveld: Openbare orde en Veiligheid – de Burgemeester

370

380

De voorzitter leidt de bespreking van dit agendapunt in. Deze brief is het vervolg op de raadsbrief Tweede Kamerverkiezingen 2021. Tijdens de behandeling van het raadsvoorstel deelname aan experimentele centrale stemopneming op 17 december jongstleden, is door een aantal raadsleden aangegeven op een aantal aspecten nader te willen ingaan in deze commissie. De raadsbrief is geagendeerd door de fracties van D66, de VVD, de PVV, DENK en de PvdA. De fracties willen onder andere spreken over het aantal locaties voor een vroeg uitgebrachte stem (early voting), het tellen van briefstemmen, de toereikendheid van de door het Rijk toegezegde middelen, communicatie naar de kiezers over locaties, opkomstbevorderende acties en de wijze van vaststellen en rapporteren van de uitslag per stembureau. De raadsbrief zal in één termijn worden behandeld. Het woord zal eerst gevoerd worden door de agenderende fracties. Daarna kunnen de niet-agenderende fracties aan het woord komen. De commissie Mevrouw Dekker (D66) vindt het belangrijk dat iedereen gemakkelijk en veilig kan stemmen in maart. Zij gaat allereerst in op de veiligheid. Zij vraagt of meer gedaan wordt voor de veiligheid dan alleen het inrichten van stemlokalen, en de aanstelling van een extra stembureaulid. Ze denkt daarbij aan de handhaving van mondkapjes en de anderhalve meter. Pagina 8 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

390

400

410

420

430

Haar fractie wil graag dat alle stembureauleden vooraf getest worden op corona. Zij vraagt of dat mogelijk is. Zij vraagt wat er gebeurt wanneer burgers toch klachten hebben op de dag van het stemmen. Is het mogelijk om een stemlocatie in te richten bij een teststraat? Met betrekking tot het spreiden van stemmen en het vroegstemmen, heeft haar fractie een groot zorgpunt over het vroegstemmen. Het vroegstemmen was oorspronkelijk bedoeld om de drukte op de verkiezingsdag te vermijden. Nu staat in de wet en met de toelichting van het college dat deze twee dagen vooral bedoeld zijn voor kwetsbaren die de drukte willen vermijden. Zij concludeert hieruit dat het grootste deel van de kiesgerechtigden de drukte niet vermijdt; het gaat dan om ruim 200.000 mensen. (1) Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen meer vroegstemlocaties te regelen. (2) zij vraagt heldere communicatie: wie is wel of niet welkom bij het vroegstemmen? Wat D66 betreft mag iedereen vroeg gaan stemmen. Dat mag ook volgens de wet. Wanneer dat niet de bedoeling is, moet dat duidelijk gecommuniceerd worden. Zij vraagt ook hoe in de communicatie te zorgen voor de spreiding van de drukte. Zij doet de suggestie tegen mensen te zeggen buiten kantoortijd te komen wanneer zij niet hoeven te werken, of buiten schooltijd te komen wanneer mensen geen kinderen hebben.

Mevrouw De Boer (GroenLinks) merkt op dat de wet inderdaad zegt dat iedereen vroeg mag stemmen. Het vroegstemmen is wel bedoeld voor de kwetsbaren. Zij vraagt of D66 dan ook van mening is dat de gemeente in de publiciteit daarover zich vooral moet richten op de kwetsbare groepen om ervoor te zorgen dat juist die op die locaties komen en dat voorkomen moet worden dat ze alsnog in de drukte terecht zouden komen. Mevrouw Dekker (D66) vindt dat ook precies het punt. Zij benadrukt heldere communicatie te willen over wie mag komen stemmen. De heer Gilissen (VVD) gaat in op de gevraagde extra stemlocaties voor vroegtijdig stemmen. Hij refereert aan het debat van december. Hij vraagt mevrouw Dekker hoe een eventueel verweer van het college met dat de middelen beperkt zijn, op te lossen. Hij vraagt of D66 bereid is na te gaan hoe de financiën geen beperkende factor te laten zijn bij de verkiezingen. Mevrouw Dekker (D66) vindt dat financiën niet een beperkende factor moet zijn voor het houden van verkiezingen en voor het toegankelijk en veilig maken van de stemlocaties. Zij constateert dat financiën wel degelijk een beperkende factor vormen. In dat licht is zij benieuwd naar het antwoord van de burgemeester. Zij vervolgt haar inbreng in haar termijn. Als het gaat om briefstemmen vraagt mevrouw Dekker hoe bij de afgiftepunten ervoor te zorgen dat de anderhalve meter gewaarborgd is.

Zij vraagt of het mogelijk is de mensen een ontvangstbevestiging te geven. Zij vraagt of de burgemeester wil toezeggen in de communicatie mensen met klem te verzoeken hun stem eerder op de post te doen dan 17 maart. De minister gaf als voorbeeld 12 maart. Gaat de burgemeester in gesprek met Post.nl om ervoor te zorgen dat de brieven met prioriteit behandeld worden? Kan de burgemeester toezeggen dat de mensen hun stembrief uiterlijk een week voor 17 maart zullen ontvangen? De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de verspreiding volgens de wet. Zij vraagt of het mogelijk is de afgiftepunten 's avonds open te laten zijn, of langer, vooral op de verkiezingsdag zelf.

Pagina 9 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

440

450

460

470

480

Als het gaat om toegankelijkheid en communicatie is voor D66 toegankelijkheid altijd een punt geweest bij verkiezingen. Daarvoor zijn verschillende stemlocaties geregeld. Zij vindt dat goed. Zij vraagt of ook gesproken wordt over wat er moet gebeuren voor mensen, met organisaties als Solgu, Cosbo en ASL. Oganisaties die die mensen vertegenwoordigen die stemmen nu nog lastiger vinden dan eerder. Hoe ervoor te zorgen dat iedereen gemakkelijk kan stemmen? Zij krijgt graag de reactie van de burgemeester. Met betrekking tot de communicatie vraagt zij of het mogelijk is in de lokale communicatie te benadrukken dat mensen van tevoren goed moeten nadenken over hun stemplan, bijvoorbeeld door een kopie te maken van het paspoort voor de machtiging bijvoorbeeld in geval van het hebben van klachten op de dag zelf. Zij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Als het gaat om de communicatie met vrijwilligers zag zij signalen dat mensen een foutmelding krijgen als ze zich aanmelden als vrijwilliger en ook te horen krijgen dat er onvoldoende vrijwilligers zijn, terwijl in de krant staat dat er nog niet voldoende zijn. Zij vraagt hierover uitleg van de burgemeester. Tenslotte gaat zij in op de kostendekkendheid van de verkiezingen.

Zij vraagt of die extra toegezegde 22 miljoen euro van het Rijk uiteindelijk voldoende zijn, hoe groot het deel is dat Utrecht gaat ontvangen en of de burgemeester kan toezeggen na de verkiezingen alle kosten inzichtelijk te maken tegenover de vergoeding die de gemeente van het Rijk heeft ontvangen. De minister gaf aan geen signalen te krijgen dat gemeenten te kort komen. Dat verbaast haar fractie bijzonder. Zij vraagt de burgemeester die signalen over te brengen met een duidelijk overzicht. De heer Gilissen (VVD) is ontevreden over de wijze waarop het college in de afgelopen jaren is omgegaan met de budgetten voor de verkiezingen. De verkiezingsborden zijn wegbezuinigd, de raad gaat op zoek naar dekking en volgeplakte borden komen weer terug. Het hart van de democratie, de verkiezingen mogen wat hem betreft nooit een sluitpost zijn. Dat is toch het gevoel dat hem bekroop, ook al zijn er dit jaar bijzondere omstandigheden rondom corona. Zijn fractie is op zich tevreden met de toezeggingen die de burgemeester deed naar aanleiding van de door de VVD ingediende motie over een keer goed kijken naar de wijze van financiering van de verkiezingen, zodat in de toekomst te voorkomen is dat in het licht van schaarste keuzes gemaakt moeten worden voor een belangrijk proces als de verkiezingen.

Als het gaat om de verkiezingen van aanstaande maart, sluit hij zich aan bij het punt van mevrouw Dekker over de bemensing van de stembureaus. Ook zijn fractie krijgt daarover verschillende signalen uit de stad. Hij vraagt met mevrouw Dekker daarover uitleg. Hij schaart zich ook achter de opmerking van mevrouw Dekker dat mensen met klachten kunnen uitvallen. Hij vindt het ook prima om van tevoren te testen. Hij vraagt of dat ook betekent dat er voldoende mensen achter de hand zijn voor het geval dat er op de dagen van de verkiezingen tekorten optreden. Hij leest in de raadsbrief over de verkiezingen dat er 20 locaties komen voor het vroegstemmen. Die brief dateert van november. De VVD vindt dat die locaties op een goede manier over de stad zijn verspreid. Hij vraagt hierop de reactie van de burgemeester.

Pagina 10 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

490

500

510

520

530

De VVD vindt transparantie over de wijze van stemmen ontzettend belangrijk. Hij vraagt of het college bereid is ervoor te zorgen dat Utrechters weten wat met hun stem gebeurt. Hij vraagt deze aandacht aanvullend op de communicatie die ongetwijfeld vanuit het Rijk zal plaatsvinden. Wat hem betreft moet ook duidelijk worden hoe het tellen precies in zijn werk gaat op de bureaus en op de centrale locatie. Hij doelt hier op het hele proces van stem uitbrengen tot aan het tellen en verwerken. De heer Sungur (DENK) vraagt hoe de heer Gilissen aankijkt tegen de idee te kunnen zien of de uitgebrachte stem is verwerkt. Er zijn ook zorgen rond veiligheid bij het stemmen per post; of het poststuk wel aankomt, of de stem wel verwerkt is, hoe de stemgerechtigde dat kan weten. De heer Gilissen (VVD) vindt dat een mooi idee als concept. Dit staat wel op gespannen voet met het gegeven dat de uitgebrachte stem geheim is en dat enkel en alleen de persoon die stemt weet wat hij gestemd heeft. Het centraal registreren van wie de stem heeft uitgebracht en wat de stem was, is in dat opzicht een probleem. De heer Sungur (DENK) wil niet zichtbaar maken wat mensen hebben gestemd. Hij wil zichtbaar maken dat de stem is verwerkt in de resultaten. Daarmee zal het gevoel over onveiligheid bij het briefstemmen worden weggenomen.

De voorzitter vraagt de focus te houden op het Utrechtse deel van de verkiezingen. Mevrouw Dekker (D66) had de suggestie gedaan een ontvangstbevestiging aan de stemmer te geven. Dat is niet tegen het stemgeheim en veel gemakkelijker om te doen dan het digitaal registreren van stemmen. Mevrouw De Boer (GroenLinks) vraagt de heer Sungur hoe hij het zichtbaar wil maken. Het lijkt haar ingewikkeld om hiervoor een digitaal systeem op te zetten. De heer Sungur (Denk) licht toe dat het hem gaat om op een bepaalde manier bevestiging te krijgen van dat de stem is meegenomen en dat de brief daadwerkelijk is aangekomen bij de instantie waarvoor de brief bedoeld was. Hij zou prima kunnen meegaan met het voorstel van mevrouw Dekker: een ontvangstbevestiging. Dat zal het vertrouwen in het stemmen per post doen toenemen. De heer Gilissen (VVD) hoorde goede suggesties. Wat zijn fractie betreft moet hierin vooraf over het proces maximale transparantie bestaan. Hij vervolgt zijn betoog. Hij vindt het onbegrijpelijk in de brief van november 2020 nu te lezen alsof stembureaus voor kwetsbaren optioneel zouden zijn, vooral als het gaat om voorzieningen voor mensen met een visuele beperking. De VVD vindt het van belang dat Utrechters met een beperking gewoon kunnen stemmen en dat de gemeente wel degelijk werk maakt van meerdere locaties in de stad.

Zijn ambitie is alle stemlocaties toegankelijk voor mensen met een beperking. Ook daarover hoort hij graag de reactie van de burgemeester; deelt zij die ambitie om op zo kort mogelijke termijn daarvoor te zorgen? In de raadsbrief van november zegt het college over de mobiele stembureaus en de stemdrive-in dat dat interessant kan zijn, dat er goede ervaring is opgedaan met de drive-in stemlocatie. Wat de VVD betreft ziet de gemeente af van de mobiele stembureaus, en zet de gemeente de middelen in op het mogelijk maken van een of meerdere stemstraten waar mensen op een veilige manier kunnen stemmen. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat de stembureaus voor mensen met een visuele beperking gecorrigeerd is in het amendement met ook de handtekening van de VVD. Hij verwacht dat met dit amendement dit bureau voor mensen met een visuele beperking er wel zal komen. Hij vraagt de heer Gilissen waarom niet beide te doen: zowel de mobiele stembureaus als de drive-in. De heer Gilissen (VVD) zet uiteen dat het mobiele stembureau niet een busje is dat van deur naar deur gaat. Het gaat dan om centrale plekken waar ze voor langere tijd Pagina 11 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

staan. Hij is het eens met de heer Van der Zweth wanneer hij zegt dat het prima is om een stemstraat te realiseren wanneer het veilig kan. Hij wacht de reactie van de burgemeester hierop af.

540

550

560

570

De heer Bosch (PVV) wil graag dat de verkiezingen in deze Covid-pandemie goed en transparant worden geregeld. Hij wil gedoe voorkomen. Hij heeft inmiddels al de toezegging dat het kunnen vertoeven voor waarneming van de gang van zaken, op alle stemlocaties gegarandeerd is met in achtname van de Covid-maatregelen. Hij vraagt de toezegging van de burgemeester dit recht specifiek onder de aandacht te brengen bij de stembureauleden. Het proces moet ook openbaar te volgen zijn op de bijzondere stembureaus. Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Hij wil graag weten hoe de gemeente invulling gaat geven aan de tijdelijke wet Verkiezingen. Hij merkt op dat hij in de brief van Binnenlandse Zaken leest dat het de bedoeling is dat 70-jarigen en ouder, de stembescheiden ontvangen om per brief te kunnen stemmen. Hij vraagt hoe het zit met de afgiftepunten daaromtrent. Is het al inzichtelijk waar deze komen? En hoe wordt de veiligheid van deze biljetten gegarandeerd? Hij refereert aan de hierover al gestelde vragen. Hij krijgt hierop graag een toelichting. Hij vraagt of de briefstemmers toegevoegd worden aan de uitslag van het betrokken stembureau waar de stempas naar verwijst. Dit is van belang voor partijen om te weten. Hij vraagt hierop een toezegging van de burgemeester.

Hij vraagt ook een toezegging dat de briefstem zonder stempas in de envelop als ongeldig wordt aangemerkt; anders zou het mogelijk zijn twee keer te stemmen. Hij neemt aan dat dit in de procedure is omschreven. Als het gaat om de vroegstemlokalen, verwijst hij naar de brief van 30 november waarin hij las dat die vroegstemlokalen aan het einde van het jaar gecontracteerd zouden zijn. Hij is benieuwd te vernemen hoe het daarmee staat. Hij vraagt welke bijzondere maatregelen de gemeente neemt om ervoor te zorgen dat de stembiljetten veilig zijn buiten de tijden van opening bij de vroegstembureaus. De heer Bosch verwijst naar de desbetreffende inbreng van mevrouw Dekker en hij vraagt zich af hoe de gemeente wil voorkomen dat juist op 15 en 16 maart die vroegstembureaus heel druk zullen worden. Wat te doen wanneer het daar te druk wordt. De heer Sungur (DENK) merkt op dat al veel gezegd en gevraagd is. Bij een groot aantal vragen kan hij zich aansluiten. Hij sluit zich vooral aan bij de vraag van D66 over de bemensing van stembureaus en over het mogelijk maken van stemmen ook wanneer mensen klachten hebben en ziek zijn. Het zou goed zijn wanneer daarvoor iets wordt opgetuigd. Een stembureau bij een teststraat is genoemd. Hij verneemt graag van de burgemeester welke ideeën en oplossingen zij voor handen heeft. Niets mag in de weg zitten om deel te nemen aan het politieke proces.

Hij vraagt hiervoor aandacht in het licht van het toegankelijk maken van de stemlocaties. Zijn fractie maakt zich zorgen om de opkomst tijdens de verkiezingen. Zijn fractie is benieuwd wat de burgemeester gaat doen om de opkomst te bevorderen in buurten met een structureel lage opkomst. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af. De heer Sungur (DENK) beantwoordt de desbetreffende vraag van de heer Bosch (PVV) dat het hem gaat om onvoorziene situaties. Het gaat om een noodoplossing

Pagina 12 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

580

590

600

610

620

voor mensen die op de dag van de verkiezingen ziek zijn geworden en niet in staat zijn om een machtiging af te geven. De heer Van der Zweth (PvdA) vindt het van het grootste belang dat iedereen in staat wordt gesteld om veilig te kunnen stemmen; juist in deze crisistijd moet de gemeente alles op alles zetten om te voorkomen dat mensen met een kwetsbare gezondheid thuis blijven en niet gaan stemmen. Dat wordt met de huidige besmettingscijfers alleen maar spannender. Op dit moment is niet duidelijk wat voor lockdown er zal zijn in maart. Hij schetst de tendensen in de landen rond Nederland. Hij vraagt naar de plannen van de burgemeester wanneer de lockdown mogelijk strenger zal zijn. Hoe mensen te informeren over de noodzaak te gaan stemmen terwijl verder alle overheidsuitingen gebaseerd zijn op thuisblijven. Hij ziet hierin dubbele en ingewikkelde boodschappen. Hoe te communiceren in een taal die iedereen begrijpt? Wat te doen in de communicatie als overheid wanneer mensen in quarantaine moeten. Hij wil dat alle alternatieven om mensen veilig te laten stemmen worden benut. Hij noemt vragen die al gesteld zijn over voorzieningen voor slechtzienden, mobiele stembureaus. Hij vraagt de burgemeester of zij een beeld heeft van andere alternatieven waarvan het goed is die te benutten. Hij vraagt of de drie mobiele stembureaus voldoende zijn.

Moeten dat niet meer mobiele stembureaus zijn? De heer Gilissen (VVD) realiseert zich in zijn eigen bijdrage het financiële aspect niet te hebben genoemd. Hij vraagt hoe de heer Van der Zweth aankijkt tegen het verkennen van twee opties (1) dat het college het als knelpunt inbrengt bij de Voorjaarsnota 2021 of (2) dat het bestuur een beroep doet op de gereserveerde coronamiddelen om de verkiezingen op een veilige manier te laten verlopen. De heer Van der Zweth (PvdA) is het helemaal eens met de heer Gilissen. Dit kwam ook bij hem op toen hij zijn vraag stelde aan D66. Het kan wat hem betreft beide. Afgesproken is ook dat er geschoven mag worden wanneer daartoe de noodzaak bestaat. Hij noemt ook de mogelijkheid het budget te verruimen om naar dit soort alternatieven te kijken. Mogelijk zal de raad daarover een uitspraak moeten doen om het voor het college eenvoudiger te maken. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. Hij vindt de stemdrive-in relatief goedkoop. Hij vraagt de burgemeester ook daarop in te zetten. Hij stelt vragen over de andere berichten in de media over vrijwilligers die niet helemaal corresponderen met de berichten vanuit de gemeente. Hij vraagt hierop meer communicatie in te zetten wanneer het zo is dat niet alle rollen ingevuld zijn. Hij pleit voor een positief verhaal in dat opzicht.

De niet-agenderende fracties Mevrouw De Boer (GroenLinks) maakt enkele aanvullende opmerkingen. Voor haar fractie is het kunnen uitbrengen van de stem een dusdanig belangrijk grondrecht dat dat altijd mogelijk moet zijn. Zij sluit zich aan bij de mensen die vroegen naar wat te doen wanneer de stemgerechtigde ziek is op de dag zelf. Niet iedereen is in de gelegenheid om een ander te machtigen. De heer Sungur (DENK) merkt op dat machtigen alleen kan op het moment dat iemand nog niet heeft gestemd. Wanneer heel veel mensen stemmen via de post, blijven er weinig mensen over die te machtigen zijn waardoor het probleem overeind blijft.

Pagina 13 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

630

640

650

660

670

Mevrouw De Boer (GroenLinks) merkt op dat over de veiligheid van briefstemmen al veel gezegd is. In het verleden zijn met machtigingen stemmen geronseld. Om die reden is het aantal machtigingen per persoon beperkt. De mogelijkheid van ronselen is per briefstemmen ook aanwezig. Zij hoopt dat partijen daarvan geen gebruik maken. Zij vroeg bij de ambtelijke ondersteuning na over de gedachten daarbij. Gezegd is dat landelijk de afweging gemaakt is dat het beter is deze mogelijkheid te hebben dan het risico van ronselen. Zij is het op zich daarmee eens. Dat neemt niet weg dat plaatselijk iets te doen is tegen het ronselen. Zij vraagt of daarover is nagedacht. Verder sluit zij zich aan bij alles wat is gezegd over het bevorderen van de opkomst. Voor bepaalde groepen zijn er zaken geregeld met vroeg-stemmen of met brieven aan 70-jarigen en ouder. Zij refereert hierbij aan de opmerking van de heer Sungur over bepaalde wijken met structurele lage opkomst en jongeren die nu minder dan anders genegen zijn naar de stembus te gaan. Zij vraagt of ook richting die groepen iets te doen is om de opkomst te bevorderen. De heer Van Steeg (CDA) vindt dat iedereen het gevoel moet hebben veilig te kunnen stemmen en dat die desbetreffende boodschap nadrukkelijk bij die mensen terecht moet komen. De communicatie daarover is zijns inziens ontzettend belangrijk.

De verschillende sprekers vóór hem noemden alle knelpunten. Hij vraagt ook naar de stand van zaken sindsnovember 2020; hij noemt de vroegstemlocaties, de gecontracteerde stemlocaties, de onderlinge verhouding tussen alles wat geregeld is. Dit geldt wat hem betreft ook voor de afgiftepunten voor briefstemmers. Hij vraagt wat het briefstemmen voor de opkomst betekent. Hij vraagt of er een beeld is van de opkomst in Nederland. Is het ook zeker dat iedereen in de wijk veilig kan stemmen? Hij vraagt hoe het staat met de vrijwilligers. Hij vraagt ook naar de communicatie daarover als er nog vrijwilligers nodig zijn op de stemlokalen. Hij vraagt naar de zorg voor een voldoende gevulde pool om indien nodig daaruit te kunnen kiezen. Communicatie is erg belangrijk en dan gaat het om communicatie in twee richtingen. Wat hem betreft moet alles in het werk gesteld worden om mensen naar de stembus te krijgen. Hij is het eens met de inbreng van de heer Gilissen over de financiën op dit terrein. De verschillende opties moeten duidelijk worden voor de stemmers. Hoe zullen de ouderen en de kwetsbaren de boodschap krijgen dat ze veilig kunnen stemmen? Hoe zal dit plaatsvinden in afstemming met de landelijke overheid? Het gaat dan ook om de communicatie richting de mensen op stembureaus en de vrijwilligers daar.

Ook voor hen is veel onduidelijkheid over de te volgen procedures en de rol die zij daarin hebben. Hoe ervoor te zorgen dat ook zij weten waar ze aan toe zijn. Hij vraagt of de gemeente die handschoen oppakt en op welke manier zij dat doet. Doet ze dat bijvoorbeeld via haar website? Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Met betrekking tot de financiën is nu 52 miljoen euro landelijk extra beschikbaar voor de gemeenten, om het stemproces op een goede manier te organiseren. Hij vraagt wat het betekent voor de financiën die worden genoemd in de brief van 17 november. Met welk tekort moet de gemeente Utrecht rekening houden? Hij stelt deze vraag ook in relatie tot de andere optionele stemmogelijkheden in de brief. Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) kan zich aansluiten bij veel al gestelde vragen. In het bijzonder noemt zij de vraag van mevrouw Dekker naar het inzichtelijk maken

Pagina 14 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

680

690

700

710

720

van de kosten, en alle vragen die gesteld zijn over de communicatie naar en over de vrijwilligers en het al dan niet plaatsen van de vrijwilligers op de reservelijsten. Ook haar fractie vindt het heel erg belangrijk dat iedereen die wil stemmen, kan stemmen. Zij doelt hiermee vooral op de toegankelijkheid van de stemlocaties. Zij moedigt het college aan zich in te spannen meer locaties zo toegankelijk mogelijk te maken. Wanneer dat niet haalbaar is, pleit zij ervoor naar de burgers te communiceren waar het voor de inwoners wel of niet mogelijk is om te kunnen stemmen. Dat gebeurt haars inziens nu via de stemlijst die burgers krijgen. Zij vraagt of de burgemeester hier nog meer mogelijkheden ziet om de toegankelijkheid van de stemlocaties zo helder en duidelijk mogelijk te communiceren. De voorzitter deelt mee dat de heer De Boer van Stadsbelang Utrecht zich heeft afgemeld. Burgemeester Dijksma is het met alle raadsleden eens die zeggen dat het dit jaar gaat om hele bijzondere stemmingen onder hele zware omstandigheden en dat het ook noodzakelijk zal zijn om het voor iedereen toegankelijk, veilig en overzichtelijk te laten zijn. Zij voorziet dat dat niet mee zal vallen vanwege de extra mogelijkheden om te stemmen in deze pandemie. Zij beschouwt de communicatie naar de bevolking als de belangrijkste kwestie.

Zij noemt in dit verband de heer Gilissen, de heer Van der Zweth en Van Steeg die daarvoor aandacht vroegen. Zij zeggen terecht dat ook aan de voorkant transparantie moet worden betracht over de procedures en hoe een en ander te organiseren. Zij zal straks heel veel van deze vragen beantwoorden. Zij stelt voor die vragen om te bouwen tot een publieksvriendelijke versie op de verkiezingspagina op de website van de gemeente Utrecht om een en ander inzichtelijk te maken voor het publiek. Vragen kunnen dan beantwoord worden als wanneer briefstemmers op het laatste moment hun stem kunnen uitbrengen. Hoe het precies zit met de mobiele stembureaus? Wat er gebeurt met de centrale stemopname, et cetera. Zij kan zich ook voorstellen dat het bestuur de ruimte die de gemeente altijd inkoopt in de huisaan-huisbladen te zullen gebruiken om daarvan een soort rapportage te maken hoe het stemmen is georganiseerd in de verschillende vormen, en waar al die locaties zijn, et cetera. Op deze manier is aan de voorkant van het hele proces het nodige mee te geven aan het publiek. Mevrouw Dekker nam het voortouw in alle vragen die gesteld zijn over hoe het college ervoor gaat zorgen goed voorbereid te zijn op het vroegtijdig stemmen en of er dan wel voldoende bureaus zijn voor het vroeg stemmen. Uiteindelijk is in de wetgeving vastgesteld dat de gemeente minimaal 10 stembureaus zou moeten hebben.

Dat waren in de eerdere voorstellen meer. Utrecht zit met het aantal bureaus op 21 en daarmee ruim boven wat de gemeente landelijk geacht wordt te hebben. De burgemeester denkt dat dat passend is bij de grootte van de stad. In elke wijk zijn minimaal twee bureaus en in Vleuten-De Meern zelfs drie. Zij benadrukt dat er voldoende aanbod is voor de stad. Die bureaus zijn op maandag, dinsdag en woensdag geopend. Dat is het meest effectief. Gevraagd is naar alle mogelijkheden die er zijn om mensen die een drempel ervaren te helpen stemmen en die drempel zo laag mogelijk te maken. Het vroegstemmen is over het algemeen bestemd voor de risicogroepen. Zij benadrukt dat de gemeente niet aan de hand van de criteria een selectie maakt bij de voordeur. De toestroom zal voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van de communicatie vooraf en het goede

Pagina 15 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

730

740

750

760

770

vertrouwen dat mensen daarmee in wijsheid omgaan. Het streven is erop gericht een zo groot mogelijke spreiding te krijgen. Het briefstemmen is bestemd voor de 70+ risicogroep. Daarover zijn landelijke afspraken gemaakt tussen de minister van Binnenlandse Zaken en Post.nl. Hiermee adresseert de burgemeester mevrouw Dekker. De burgemeester heeft daarin alle vertrouwen. Het Rijk heeft richtlijnen ontwikkeld als het gaat om het papierwerk. Zij noemt in dit verband de stempluspassen, afzonderlijke procesverbalen, de retourenveloppen die gebruikt moeten worden. De gemeente zorgt voor afgiftepunten. Er zijn afzonderlijke afspraken landelijk met Post.nl voor een speciale behandeling van stembrieven. Het gaat daarbij om een geregistreerde manier van ontvangen van de stemmen. Het Rijk communiceert over de tijden waarop de briefstemmen kunnen worden gepost. Die moeten uiterlijk 12 maart voor 17.00 uur binnen zijn. Tot 21.00 uur op woensdag kunnen briefstemmen op een afgiftepunt worden ingediend. De burgemeester benadrukt dat er geen Utrechts model is voor briefstemmen. De burgemeester bevestigt dat niet iedereen iemand in de omgeving heeft om te machtigen. In plaats van twee zijn er drie volmachten geregeld. Zolang iemand nog niet gestemd heeft, is het mogelijk iemand extra te machtigen.

Bovendien zijn er stemlocaties met beperkte toegang voor bewoners van verpleeg- en verzorgingstehuizen. De heer Bosch (PVV) merkt op gevraagd ter hebben hoe de briefstemmen worden meegeteld in de opkomstcijfers in de kiesdistricten. Burgemeester Dijksma zet uiteen dat de stemmen niet herleidbaar zijn tot het stembureau maar wel tot de opkomst. De heer Bosch (PVV) merkt op dat de stempas meegezonden moet worden. Hij gaat ervan uit dat die stemmen dan herleidbaar zijn tot het stembureau. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. Die stempas mag alleen worden ingezet om fraudeonderzoek te doen. Zij vervolgt haar beantwoording. Zij benadrukt dat het briefstemmen landelijk is geregeld. Op lokaal niveau is daarop niet een eigen werkwijze te zetten. Gevraagd is of er voldoende locaties zijn om te stemmen. Utrecht heeft 154 locaties, 2 meer dan bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen. 92% daarvan is toegankelijk. De burgemeester bevestigt dat zij nog steeds gaat voor volkomen toegankelijkheid. Daarmee moet de gemeente in de komende tijd aan de slag. De desbetreffende motie is een goede basis om ook voor de komende periode daar beter naar te kijken. Dat heeft ook met financiën te maken met het vinden van geschikte locaties. Die puzzels moeten verdergaand gelegd worden in de komende periode. Gevraagd is of er voldoende vrijwilligers zijn en leden van het stembureau.

Zij bevestigt de uitspraak van de heer Van der Zweth dat er een verschil is in beleving in enerzijds de media en anderzijds hoe het in praktijk verloopt. Uiteindelijk is te zien dat de resultaten van de oproepen vanuit het Rijk en de gemeenten boven verwachting zijn. Meer mensen hebben zich als vrijwilliger aangemeld dan verwacht werd, te moeten inzetten. Een flinke reservegroep bestaat momenteel om last minuteafmeldingen te kunnen opvangen. Discussie bestaat nog over of de juiste mensen op de juiste plaats zitten als het gaat om bijvoorbeeld de positie van de voorzitters. Daaraan wordt momenteel hard gewerkt. Mevrouw De Boer (GroenLinks) vraagt wat de mensen in de tussentijd horen wanneer ze zich hebben aangemeld. Zij heeft de indruk dat daar het een en ander misgaat. Er zijn ook mensen die de indruk hebben gekregen helemaal niet meer nodig te zijn, of dat er überhaupt geen mensen meer nodig zijn. Zij merkt op dat haars inziens verbeteringen mogelijk zijn in de communicatie. Zij vraagt of de burgemeester Pagina 16 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal

780

790

800

810

daaraan werkt. Burgemeester Dijksma is het eens met mevrouw De Boer dat die communicatie een blijvend punt van aandacht is. Iedereen die zich gemeld heeft, verneemt iets. Soms zijn er verschillende stromen van informatie en soms gaat er weleens iets mis. De burgemeester is daarop blijvend alert. Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op het amendement waarmee een mogelijkheid is ingezet voor meer mobiele bureaus. Gesproken is over een drive-in stembureau; de burgemeester spreekt over een drive-through. Hierover bestaat ook op landelijk niveau enige ambivalentie. Er is een aantal nadrukkelijke voordelen. Mensen wanen zich veilig in hun eigen auto. Een drive-through is Covidproof, zoals bij een teststraat in te richten. Aan de andere kant worden mensen geacht in quarantaine te gaan wanneer zij symptomen hebben. Dit is een ingewikkelde boodschap. Dit werd ook geconstateerd door de commissie. Het college overweegt een drive-through optie te organiseren. Een aantal locaties komt daarvoor in aanmerking, waaronder de parkeerplaats bij het provinciehuis, of bij het Sciencepark. Een en ander heeft wel inhoudelijke en financiële gevolgen die het bestuur onder ogen zou moeten zien. Hiervoor zal een afzonderlijke projectleider moeten worden aangesteld. De burgemeester benadrukt dat dit niet gratis is. De kosten bedragen ongeveer tussen de 20.000 en 30.000 euro.

Zij vindt mét de commissie dat dit uiteindelijk niet een financiële afweging moet zijn, maar een inhoudelijke. De burgemeester verkent dit vanuit de gedachte dat het misschien verstandig is. Wanneer het college daartoe besluit, zal de gemeente met Rotterdam een test organiseren. Aan de voorkant moet duidelijk zijn dat het goed gaat werken. De heer Gilissen (VVD) vindt het prettig te vernemen dat er in financieel opzicht geen beperkingen zijn en dat dat gedreven is vanuit de inhoud. De ervaringen elders zijn positief. Zijn enige vraag zou zijn wanneer de raad duidelijkheid krijgt over of daadwerkelijk gebruik zal worden gemaakt van deze optie. Burgemeester Dijksma heeft meerdere opties voor locaties. Zij kan eind januari de raad melden hoe en wat. Mevrouw Dekker (D66) vraagt of de mogelijkheid verkend wordt om met de fiets naar een drive-through locatie te gaan zoals nu met testlocaties het geval is. Burgemeester Dijksma antwoordt dat dat dan onderdeel moet zijn van een verkenning. Zij kan niet beloven dat de meest milieuvriendelijke opties te realiseren is. Wat het zwaarst is moet het zwaarst wegen. Utrecht doet het bij de teststraten ook anders; zij neemt dit mee. Zij vervolgt haar beantwoording.

Met betrekking tot de financiën beschikt de gemeente over een rijksbijdrage die erop neerkomt dat 535.000 euro aan de begroting is toegevoegd met daarbovenop 357.000 euro extra uit het bedrag dat extra vanuit het Rijk voor alle gemeenten beschikbaar kwam. En er komt nog 40.000 euro omdat de gemeente Utrecht meedoet met de centrale stemopneming. Dan komt zij in totaal op een bijdrage van 932.000 euro van het Rijk. Zij antwoordt bevestigend als het gaat om de niet kostendekkende vergoeding vanuit het Rijk. Het Rijk rekent de organisatie die opgezet moet worden niet helemaal mee in de extra uitgaven. Het lijkt haar goed om dit op een strategisch goed moment hierover van gedachten te wisselen met de minister. De burgemeester veroorlooft zich de ruimte om dat niet allemaal voor 17 maart te doen. Al haar inspanningen en die van de gemeente zijn er nu het eerst op gericht deze hele verkiezingsprocedure goed te laten verlopen. Daarvoor hebben de partijen hun aandacht nodig. De afrekening zal onderdeel moeten zijn van het politieke gesprek. Zij kan zich voorstellen dat de gemeente Utrecht sterker staat wanneer de gemeente dit niet doet in splendit isolation en zij nagaat hoe dat in de

Pagina 17 van 61

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 7 januari 2021 digitaal 820

830

840

850

860

rest van het land wordt ervaren en of er ook anderen zijn die hierover iets kunnen zeggen. De heer Sungur vroeg hoe de opkomst te bevorderen in die buurten waar de opkomst structureel laag is. De burgemeester denkt dat dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Zij gaat er vanuit dat de raadsleden hard campagne zullen voeren op die plekken waar dat nodig is. Zij zal ook nadenken over hoe in de communicatie via buurthuizen bijvoorbeeld extra aandacht is te geven aan opkomstbevordering. Mevrouw De Boer (GroenLinks) vindt dit in normale tijden terecht dat de burgemeester dit zegt. Zij merkt op dat de partijen in de lastige positie zitten dat de boodschap is thuis te blijven. De vraag is dan of het te verantwoorden is om met groene jasjes aan op pleinen te staan of langs de deuren te lopen. Het is dan interessant hierover afstemming te hebben. Dit zouden de partijen in normale tijden met veel enthousiasme doen. Burgemeester Dijksma begrijpt dat. Zij zal coronaproof proberen de kanalen in te zetten die het college heeft om mensen te bereiken om aan opkomstbevordering te doen. Dat kan zij bijdragen. Zij stelt zich voor dat de raad vanuit de verantwoordelijkheid van de raad nadenkt over hoe de raad de mensen op een goede manier kan bereiken. Zij beseft dat dat niet altijd gemakkelijk is in de huidige tijd.