Bijlage 6 Verslagen Toekomstgesprekken ronde 2
Tekst van het document
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie Gemeente Utrecht
INHOUDSOPGAVE Inleiding
2
Verslag Sustainable City Challenge
4
Verdiepend gesprek #1
18
Debatavond architectuurcentrum Aorta
25
Beeldverslag debatavond Aorta
31
Overige adviezen debatavond Aorta
32
Verdiepend gesprek #2
34
Spel basisschoolleerlingen ‘Toekomst van Utrecht’
44
Jongerendebat Utrecht Challenge Alliantie
49
Buurtborrel Zijdebalen ‘Wonen op hoogte’
55
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
1
INLEIDING De stedenbouwvisie is tot stand gekomen via een uitgebreid participatieproces met de stad. Gemeente Utrecht organiseerde hiervoor allerlei toekomstgesprekken voor verschillende (groepen) Utrechters. De gesprekken vonden plaats op verschillende locaties en manieren, met een diverse mix van prikkelende en uitnodigende vormen voor iedereen. De inbreng uit alle gesprekken vormt input voor de stedenbouwvisie. Eerste ronde toekomstgesprekken Voor de zomer van 2023 hebben we met behulp van een digitale enquête en straatinterviews verkennend opgehaald wat Utrechters belangrijk vinden voor de toekomstige inrichting van de stad. Dit deden we aan de hand van de laagdrempelige onderzoekstool Swipocratie. In deze ronde dachten veel mensen mee. Ruim 4.500 mensen vulden de digitale enquête in. Op straat gingen ruim 100 ambtenaren van de gemeente met meer dan 550 mensen persoonlijk in gesprek. Dit deden zij verspreid over twaalf dagen in alle Utrechtse wijken. Drie thema’s Het resultaat van deze eerste verkennende ronde hebben we samengevat in drie thema’s die we in de tweede ronde toekomstgesprekken verder hebben uitgediept met geïnteresseerden. 1. Meer groen: we hebben te maken met klimaatverandering, maar ook met woningnood. Hoe kunnen we toch zoveel mogelijk vergroenen? Welke keuzes moeten we maken? 2.
Rust en drukte: hoe kunnen we in een drukker wordende stad zorgen voor voldoende rust? En hoe houden we de wijken tegelijkertijd voldoende levendig? 3. De veranderende stad: hoe zorgen we dat in de stad iedereen zich fijn kan (blijven) voelen en prettig kan (blijven) samenleven? Hoe maken we hoogbouw met een groene buitenruimte van hoge kwaliteit? En wat verstaan we dan onder kwaliteit? Foto: Samuel Wagner
Tweede ronde toekomstgesprekken In het najaar van 2023 zijn we in de tweede ronde van de toekomstgesprekken op allerlei manieren en momenten met verschillende (groepen) Utrechters verdiepend in gesprek gegaan over bovenstaande vragen. Soms organiseerden we deze gesprekken en activiteiten zelf. Soms sloten we aan bij wat anderen al organiseerden. Hieronder een overzicht: 1. Van 2 tot en met 6 oktober: 'sustainable city challenge'. Studenten bedachten ontwerpoplossingen voor onder andere meer vergroening en leefbaarheid. 2. 7 en 20 november: we organiseerden voor Utrechters 2 verdiepende gesprekken in restaurant Karma Kebab en in stadion Galgenwaard. 3. 9 november: architectuurcentrum Aorta organiseerde een debatavond voor professionals en andere belangstellenden. 4. 29 november: leerlingen van groep 7 en 8 bouwden spelenderwijs hun toekomstige stad.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
2
5. 12 december: deelnemers van de 'sustainable city challenge' bespraken in een jongerendebat een aantal vragen en dilemma's voor de stedenbouwvisie. 6. 16 december: we spraken bewoners van hoogbouwappartementen bij een buurtborrel over hun woonervaringen. Verslagen De gemeente vindt het belangrijk om transparant te zijn. Daarom kunt u hieronder per activiteit de letterlijke verslagen terugvinden. Sommige activiteiten zijn door externe partijen georganiseerd. Zij hebben dan ook het verslag gemaakt. Die verslagen zijn daarom in een andere huisstijl opgemaakt.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
3
Sustainable City Challenge 2023
Inhoud 1. De challenge
3
1.1 Inleiding
3
1.2 Gesprek met burgemeester Sharon Dijksma
4
1.3 Ervaringen vanuit de challenge
5
2. De aanpak
6
3. De vraagstukken
7
3.1 De vier vraagstukken
7
3.2 Frisse ideeën en duurzaam ontwerp voor
7
Utrecht Science Park 3.3 Inspiratie voor gezonde en hechte communities
8
voor Cartesius 4. De oplossingen
9
4.1 Een groener en meer verbonden Utrecht Science Park
9
4.2 Ruimte maken voor rust en ontspanning in Cartesius
10
4.3 Een ontmoetingsplaats voor meer verbinding in
11
Overvecht 4.4 Aandacht voor actieve mobiliteit in Utrecht-Oost
12
5. Het vervolg
13
Seth Carnill - Utrecht Science Week
2
1. De Challenge
1.1 Inleiding Utrecht werkt aan een duurzame en gezonde toekomst. Met een ambitieuze ruimtelijke strategie en de ontwikkeling van een nieuwe stedenbouwkundige visie zet de stad koers uit voor gezond stedelijk leven voor iedereen
“Ik vind het leuk dat
in deze snelgroeiende stad. En daar kan iedereen
het echt heel interdisciplinair
aan bijdragen.
is. Je komt echt mensen tegen vanuit allerlei verschillende afkomsten en
Begin oktober - als onderdeel van de Utrecht
verschillende studies”
Science Week - startten ruim honderd studenten vanuit het Utrechtse mbo, hbo
Thimo van Gurchom
en wo aan alweer de vierde editie van de
Student Bio Inspired Innovation,
Sustainable City Challenge. Hun missie? Het
Universiteit Utrecht
bedenken van slimme, duurzame oplossingen voor verschillende duurzame vraagstukken in Utrecht, in vier verschillende wijken: Cartesius, Utrecht Science Park, Overvecht en Utrecht-Oost. Studenten van Hogeschool Utrecht, ROC Midden Nederland, Universiteit Utrecht en MBO Utrecht werkten vijf dagen lang
en meer (sportief) sociaal contact tussen bewoners van
samen, waarbij ze in gesprek met bewoners, opdrachtgevers
Overvecht rond SVO De DREEF.
en experts op zoek gingen naar vernieuwende ideeën. Ook leren ze zichzelf en de andere studenten goed kennen en
¿ņŘęġūƧɔęġɔȐūõşġɔũõõŜƳġɔđƼƟĺġũġġƧƳġƟɔ²ŁõƟŸūɔ%ņŘŜƧũõɔęġǥġɔ
ontwikkelden nieuwe vaardigheden, reden dat de challenge
vier winnende concepten bekend namens alle betrokken
ook onderdeel is van MDT Utrecht.
ŸƟĺõūņƧõƳņġƧɔġūɔęġɔđġƳƟġȋġūęġɔǕņŘŜġūɘɔgŸũġūęġɔƳņŘęɔǕŸƟęġūɔ de beste ideeën samen met partners in de wijk verder
In de challenge droegen studenten ook bij aan de
uitgewerkt - met hulp van studenten - en waar mogelijk ook
Toekomstgesprekken van Gemeente Utrecht, waarbij de
doorontwikkeld.
gemeente met haar inwoners in gesprek is over de inrichting
In dit magazine gaan we dieper in op de
van de toekomstige stad. De gesprekken met inwoners
duurzaamheidsvraagstukken waarmee de studenten aan
tijdens de challenge gaven daar ook weer nieuwe inzichten
de slag zijn gegaan en de waarde van de oplossingen voor
voor.
de stad Utrecht. Opdrachtgevers delen hun perspectieven en studenten delen hun ervaringen. Ontdek de innovatieve
Het resultaat? Nieuwe inzichten, leuke nieuwe contacten
oplossingen die zijn bedacht en lees hoe we, in samenwerking
en mooie reeks oplossingen die de stad dan 100 studenten
met partners, bewoners en studenten, Utrecht hiermee weer
denken mee over een duurzame toekomst voor Utrecht
iets duurzamer willen maken.
De Sustainable City Challenge richtte zich op de thema’s gezond stedelijk leven, vergroening en klimaatadaptatie, welzijn en betrokkenheid en actieve mobiliteit. De inzet en creativiteit van de studententeams hebben geleid tot mooie en concrete oplossingen. De vier winnende oplossingen, één voor elke wijk, dragen bij aan meer rust, ontspanning en contact in Cartesius, groene ontmoetingsplekken op het Utrecht Science Park, gezondere mobiliteit in Utrecht-Oost 3
100+
4
17
4
4
4
4
15
Studenten
Thema’s
Onderwijs instellingen
Oplossingen
Vraagstukken
43
Opleidingen
Winnaars
Utrechtse wijken
Partners
10
Nationaliteiten “Op dag 2 gaan we met de studenten de wijk in. We spreken de wijkbewoners voor wie wij het vraagstuk beantwoorden. Alleen op deze manier kunnen studenten in een korte tijd empathie opbouwen voor deze bewoners. Wie zijn dit
1.2 Gesprek met burgemeester Sharon Dijksma
ƜƟġĒņġƧɔġūɔŁŸġɔǥŸʉūɔęŸġşƳƟġȋġūęɔũŸĺġşņŘŜɔ antwoord bedenken?’’
Waarom is het belangrijk dat studenten meedoen aan de Sustainable City Challenge?
ɭɔgõũņġşɔǔõūɔNõõƧġūəɔ
De Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma beantwoordt
Coach Fundamentals
tijdens de challenge deze vraag en benadrukt het belang van het thema duurzaamheid bij jonge mensen. De Sustainable
zijn op veel plekken te
City Challenge levert een belangrijke bijdrage omdat het
gast. Utrecht is in 2022 zelfs
gaat om thema waar de stad Utrecht zich ook mee bezig
ƼņƳĺġƟŸġƜġūɔƳŸƳɔũġġƧƳɔȐġƳƧǔƟņġūęġşņŘŜġɔƧƳõęɔǔõūɔęġɔǕġƟġşęɘ
houdt, thema’s zoals leefbaarheid en de toekomst. Voor een leefbare toekomst hebben we volgens de burgemeester heel
Sharon Dijksma wil de stad Utrecht leefbaar houden voor de
veel (nieuwe) ideeën nodig om te kunnen verduurzamen.
toekomst: ‘’We moeten een stap naar voren zetten, dat doen
Dijksma: ‘’Alleen met de jongste generaties, met de juiste
we en daarmee zijn we in de wereld ook best wel uniek!”
energie, gaan we het redden want zij zijn ook echt die ‘drivers for change’ zoals ik dat graag noem.’’ Sinds kort maakt Sharon Dijksma deel uit van een belangrijke internationale adviesgroep van de Verenigde Naties (VN). Zij werkt in deze groep samen met o.a. de burgemeesters van Londen, Parijs en New York. Met de benoeming tot lid van deze adviesgroep krijgt Utrecht de kans om invloed uit te oefenen op het hoogste niveau van internationale besluitvorming. Binnen de adviesgroep zal Dijksma zich bezighouden met het thema Future Generations. Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp voor de stad Utrecht. Zo vertelt onze burgemeester dat Utrecht al jarenlang een beleid heeft op het gebied van duurzame mobiliteit. Utrecht is een stad waar er ǔġġşɔõõūęõĒŁƳɔņƧɔǔŸŸƟɔȐġƳƧġƟƧɔġūɔǕõūęġşõõƟƧɘɔƼƳŸʉƧɔ
Burgemeester Sharon Dijksma 4
Seth Carnill - Utrecht Science Week
1.3 Ervaringen vanuit de challenge
“Dit is je kans om een nieuw perspectief te krijgen op de stad Utrecht en jezelf skills aan te leren op het gebied van maatschappelijk kwesties!” Het gaat om de gemeenschap, we moeten het samen doen
Dit zegt student Jonathan Dom (23) op dag 3 van de
Jonathan: “De Sustainable City Challenge is zo verrassend
Sustainable City Challenge. Hij komt uit Freiburg en is
en verfrissend. Het is het meest diepgaande en interessante
nu tijdelijk in Utrecht vanwege zijn Minor International
programma waar ik ooit van heb gehoord. Echt een
Development aan de Hogeschool Utrecht. Deze minor is dan
geweldige kans om te leren van totaal verschillende mensen,
ook de reden dat hij meedoet aan de challenge. De docenten
van verschillende achtergronden en andere meningen.’’
van de minor hebben zo’n goede ervaring met deze challenge dat het een vast onderdeel is geworden.
Jonathan wil ook graag duidelijk maken dat de oplossingen van de Sustainable City Challenge niet alleen bedoeld zijn
Verbaasd
voor de stad Utrecht. De opgedane kennis en ideeën zijn voor
Op de eerste dag van de challenge was Jonathan echt
iedereen: ‘’Het gaat om de gemeenschap, we moeten het
verbaasd over de totaal gemixte groep. Hij heeft wel eens
samen doen.’’
eerder projecten voor school gedaan waarbij verschillende mensen zich hadden aangemeld. Maar nu werkt hij samen
Student: Jonathan Dom, 23, Freiburg,
met studenten vanuit totaal andere disciplines, bijvoorbeeld
Study: Minor International Development HU
met iemand van de opleiding bouwkunde, terwijl hij de opleiding Social Work volgt.
“We have so many perspectives on the same subject. That is so interesting for me because I am bursting the bubble of my own profession now.” Jonathan Dom, Student Minor International Development Work, Hogeschool Utrecht
Jonathan Dom Seth Carnill - Utrecht Science Week
5
2. De aanpak
Om oplossingen te ontwerpen die daadwerkelijk aansluiten
Ervaring van de coaches
bij de wereld van de Utrechters, wordt er tijdens de
De coaches van de challenge begeleiden studenten tijdens
Sustainable City Challenge gewerkt ontwerpgericht gewerkt,
de week in dit proces; in het nemen van de juiste stappen,
met hulp van design thinking, social design en met een sprint
in het contact met inwoners en betrokken organisaties
van vijf dagen.
en in de samenwerking onderling met alle verschillende achtergronden, expertises en meningen.
Hiermee ontwikkelen studenten nieuwe ideeën om een vraagstuk mee op te lossen samen met bewoners. Die
Coach Jasper vindt het inspirerend om te zien dat op de
oplossing wordt hiermee gevonden in de échte ervaringen
eerste dag de studenten vaak ‘overwhelmed’ zijn. ‘’We
van de doelgroep.
kunnen zo’n groot vraagstuk toch niet in 1 week oplossen!’’ ƟŸġƜġūɔǥġɔęõūɘɔßņŘĹɔęõĺġūɔşõƳġƟɔƧƳõõūɔǥġɔņūɔęġɔȐūõşġəɔũġƳɔġġūɔ
Die doelgroep staat centraal door het vraagstuk telkens
uitgewerkt idee hun prototype te presenteren. Binnen een
ǔõūƼņƳɔŁõõƟɔđġŁŸġĹƳġƧɔƳġɔęġȐūņĭƟġūɘɔ%õõƟđņŘɔņƧɔŁġƳɔđġşõūĺƟņŘŜɔ
week hebben ze het hele traject afgelegd waarbij ze eindigen
dat er ook gekeken wordt naar de context van de doelgroep
met een mooie pitch.
om bijvoorbeeld een goede marktbenadering te realiseren. De coaches vertellen dat de studenten echt naast elkaar De methode bestaat uit 5 aangegeven fasen die doorlopen
staan en samen werken naar hun eindconcept. Iedereen
worden.
draagt bij vanuit zijn of haar eigen expertise.
1.
Inleven
2.
Begrijpen
3.
Ideeën bedenken
4.
Prototype maken
5.
Testen
Inleven
Ideëen bedenken
Testen
Prototype maken
Begrijpen
6
3. De vraagstukken
3.2 Frisse ideeën en duurzaam ontwerp voor
3.1 De vier vraagstukken
Utrecht Science Park Tijdens de challenge werkten studenten in teams aan vier verschillende vraagstukken, voor de Utrechtse wijken
Als je binnen een organisatie als de universiteit iets wil
Overvecht, Utrecht-Oost, Cartesius en Utrecht Science Park.
bewerkstelligen moet je vaak een lang traject in met veel
Twee van de opdrachtgevers lichten hierna hun vraagstuk
schakels. De Universiteit, en het Utrecht Science Park in zijn
toe.
geheel, wordt voor 80 procent bezocht door twintigers. Het is dus ook heel belangrijk om deze generatie mee te laten
Een van de opdrachtgevers van Utrecht Science
denken over het vergroenen van het USP. Volgens Stephan
Park is Stephan Troost. De hoofdvraag bij het thema
kan de organisatie op deze manier weer even terugschakelen
‘klimaatadaptatie’ is: Hoe kunnen we de Heidelberglaan
naar de praktijk en met kleine ideeën beginnen. De studenten
vergroenen?
krijgen in de Sustainable City Challenge alle ingrediënten om te komen tot een tof idee.
Als je over de Heidelberglaan loopt, waai je soms bijna
Stephan is behoorlijk onder de indruk van de inzet van de
weg door de luchtgaten. Overal waar je kijkt zie je steen
studenten; ‘’De manier waarop ze zich hebben verdiept in
en beton, je bent er mee omringd. De opdracht vanuit
het gebied. Zo zijn ze ook ontzettend bewust van het feit dat
opdrachtgever Utrecht Science Park is dan ook: hoe kunnen
we een modulaire oplossing nodig hebben voor dit gebied.
we de Heidelberglaan vergroenen. Zij willen meer groen voor
Het USP is constant aan verandering onderhevig en het is
klimaatadaptatie. Hierbij gaat het natuurlijk niet alleen om
ŁġġşɔȐŘūɔõşƧɔŁƼūɔęġƧņĺūɔęƼƼƟǥõõũɔņƧɘɔ%õƳɔǕġɔŁġƳɔęƼƧɔŜƼūūġūɔ
de Heidelberglaan, dit groen heeft ook invloed op het gehele
gebruiken ondanks dat de ruimte veranderd.’’
USP. Interdisciplinaire teams De Interdisciplinaire teams zorgen volgens Stephan voor een mooie mix tussen meer praktijkgerichte studenten en analytische studenten. Hij merkt op dat de ene student een meer analytische vraag stelt en de ander weer praktisch gericht. De praktijkgerichte insteek is ook goed voor de ontwerpfase. De analytische mensen kunnen dan juist net weer die kritische vraag stellen in het ontwerpproces. Dat is een mooie aanvulling op elkaar
Seth Carnill - Utrecht Science Week
7
3.3 Inspiratie voor gezonde en hechte communities voor Cartesius Lisa Schrijvers en Marja van Reijn zijn de twee opdrachtgevers vanuit Cartesius, wat valt onder het thema ‘Gezond Stedelijk Leven’. In de teams van Cartesius denken studenten na over de invulling van de Community spaces van de heel recent gebouwde nieuwbouwwijk Cartesius in Utrecht. Cartesius doet inspiratie op in de Blue zones Lisa Schrijvers: ‘’Hoe kunnen we community spaces zo creëren zodat ze ontspanning, rust, zingeving en samenhorigheid waarborgen. Dit zijn allemaal thema’s die wij denken dat anderen belangrijk vinden in een gezamenlijke ruimte. Dit hebben mensen nodig om zich thuis te voelen. Het helpt ook als je weet wie je buren zijn, zodat je eenvoudiger een beroep op elkaar kan doen.’’ Het idee van deze hechte communities binnen een woonomgeving zijn geïnspireerd op de zogenaamde blue zones. De zogenaamde blue zones staan voor de vijf plekken op de wereld waar mensen langer en gezonder leven dan ergens anders op de wereld. Gezonde en duurzame leefstijl De vraag die de opdrachtgevers zichzelf geregeld stellen; hoe kunnen we het welzijn van de toekomstige bewoners bevorderen met minder impact op de aarde? Als we dat willen bewerkstelligen moeten we veranderen. Idealiter willen ze dat het vanzelfsprekend is dat de bewoners gezond en duurzaam (gaan) leven.
Het moet ook kunnen integreren met de leefstijl van de bewoners zelf. De opdrachtgevers van Cartesius willen in samenspraak met de bewoners een gezonde en duurzame leefstijl faciliteren dichtbij huis. Marja van Reijn: “We willen een verandering brengen met
Cartesius. In de komende 10 jaar willen we onderzoeken of we impact kunnen maken als nieuwe wijk. Deze generatie, de studenten van de Sustainable City Challenge, zijn de toekomst. Door de studenten mee te laten denken over het concept van Cartesius komen we even uit ons eigen stramien. We leren van de verschillende leeftijden en de waardevolle input van studenten.’’ Meer weten over de blue zones? Bekijk vooral de ęŸĒƼũġūƳõņƟġɔŸƜɔvġƳȑņǚɔĺġūõõũęɚɔiņǔġɔƳŸɔȖȕȕəɔƧġĒƟġƳƧɔŸĹɔƳŁġɔ blue zones.
8
4. De Oplossingen
4.1 Een groener en meer verbonden Utrecht Science Park Vraagstuk: Hoe creëren we (natuurlinclusieve) klimaatbestendige buitenruimte die uitnodigt voor ontmoeting voor gebruikers en bewoners van het USP? Opdrachtgever: Universiteit Utrecht – Campus Development Locatie: Utrecht Science Park ¿ŁġũõɚɔgşņũõõƳõęõƜƳõƳņġ Winnaar: Mosscape
Oplossing 2: The rainbow roof
Natuurinclusieve werkplekken als
Aangelegde daken die enkele van de groene gebieden op
ontmoetingsplaatsen voor studenten en
²ĒņġūĒġɔ§õƟŜɔǔġƟđņūęġūɔġūɔŸǔġƟɔęġɔƟġĺġūđŸŸĺȐġƳƧƧƳƟŸŸŜɔ
medewerkers.
overdekte tunnels creëren.
Mosscape-zitplaatsen, geschikt voor één of twee personen,
Oplossing 3: The Backyard
ǥņŘūɔǔġƟƜşõõƳƧđõõƟɔġūɔȑġǚņđġşɔŸƜɔġşŜġɔşŸĒõƳņġɘɔ%ġɔtŸƧƧĒõƜġɭ
Een groene oase midden in het Utrecht Science Park.
wanden bieden privacy en rust, terwijl het dak beschutting biedt tegen zon en wind. In de winter kan Mosscape worden
Oplossing 4: Green Unite
omgekeerd en transformeren tot een decoratieve mosheuvel
Functionele mobiele en aanpasbare ruimtes op het Utrecht
voor een groenere uitstraling. Het ontwerp bestaat uit
Science Park als centrum voor verbinden en onderzoeken.
gerecyclede materialen zoals kurk of plastic, bedekt met
Green Unit gaat niet alleen over het aanpakken van
mos. Mos verbetert de luchtkwaliteit, verfraait de omgeving
klimaatadaptatie; het gaat ook om de zorg voor het mentale
(waardoor stress vermindert) en dempt geluid.
welzijn van onze studentengemeenschap.
Verbinding met de Botanische Tuinen
Oplossing 5: Social Hub
Er is een mooie kans om Mosscape te koppelen aan de
Groene muren om de omgeving te koelen.
Botanische Tuinen van Utrecht. De binnenkant van de Mosscape-zitplaats kan worden versierd met illustraties van planten en dieren uit de tuinen, met een link naar de website en een beschrijving van wat de tuinen te bieden hebben voor studenten. Zo worden gebruikers gestimuleerd om meer te leren over het gebied en contact te maken met de natuur door de Botanische Tuinen te bezoeken.
Mosscape 9
Seth Carnill - Utrecht Science Week
4.2 Ruimte maken voor rust en ontspanning in Cartesius Vraagstuk: Hoe zorgen we voor een gezonde en leefbare nieuwe wijk met ruimte voor rust en ontspanning waarbij bewoners het initiatief hebben? Opdrachtgever: Cartesius Consortium (MRP en Ballast Nedam Development) Locatie: Utrecht Cartesius Thema: Gezond stedelijk leven Winnaar: LIV.
Oplossing 2: Emphaty=key!
Community spaces voor rust en ontspanning,
Een tentoonstelling van de bewoners van Cartesius om zo bij te
geïnspireerd op de Blue Zones, waar het
dragen aan meer begrip en verbondenheid in de buurt.
Cartesius Concept met de 8 pijlers dragers zijn voor de gebiedsontwikkeling.
Oplossing 3: 8 community spaces 8 community spaces waar bewoners met dezelfde passies en
LIV. is een concept dat gericht is op het creëren van een
interesses elkaar ontmoeten.
gezonde community in Cartesius. Het maakt gebruik van democratische verkiezingen om alle bewoners de
Oplossing 4: Escape your routine
mogelijkheid te geven om hun directe openbare leefruimte
Escape your routine is een meeslepende omgeving, geïnstalleerd
vorm te geven.
in het CAB-gebouw, waarin een persoon kan binnenlopen en een spel over duurzaamheid kan spelen, waarbij de keuzes die ze
Door voortdurende deelname wordt betrokkenheid en
maken de uitkomst van het verhaal veranderen.
ņęġūƳņȐĒõƳņġɔũġƳɔęġɔĺġũġġūƧĒŁõƜɔġūɔŁġƳɔĺġđŸƼǕɔđġǔŸƟęġƟęɘ Oplossing 5: Cartesius Garden De buurt wordt opgedeeld in wijken en huizen, waarbij
Buren bundelen krachten in de gezamenlijke tuin, waar groepjes
iedere bewoner kan stemmen over wat er gebeurt in hun
van 5-10 buren een stukje grond verbouwen en de oogst delen
community spaces, maar ook op grotere schaal voor de
voor gemeenschappelijke maaltijden.
hele wijk en het CAB-gebouw. Stemmen vinden plaats via de Cartesius-app maar ook fysiek voor mensen die niet zeker genoeg zijn met technologie. Een community manager zal het proces aanvankelijk stimuleren, waarna de community zelf verantwoordelijk wordt. Dit concept zorgt voor langdurige betrokkenheid en helpt bij het creëren van een community waar bewoners zich thuis voelen.
10
4.3 Een ontmoetingsplaats voor meer verbinding in Overvecht Vraagstuk: Hoe zorgen we dat SVO De Dreef een (sportieve) ontmoetingsplaats wordt voor jongeren in de buurt? Opdrachtgever: SVO DE DREEF Locatie: Utrecht Overvecht Thema: Welzijn Winnaar: Chatball
Oplossing 2: Op Dreef!
De voetbal met vragen erop als
De jaarlijkse Op Dreef! beurs in Utrecht Overvecht viert de
gespreksstarter om de verbinding in
diversiteit van de buurt en brengt bewoners samen. Het biedt
Overvecht bij SVO DE DREEF te versterken.
bewoners een mooie gelegenheid om het diverse aanbod te verkennen, variërend van smakelijke multiculturele gerechten
Om het gesprek op gang te brengen is een voetbal
tot spannende sporten en zinvolle vrijwilligersmogelijkheden.
ontwikkeld met verschillende vragen erop. De bal kan in ũġġƟęġƟġɔƧņƳƼõƳņġƧɔġȋġĒƳņġĹɔŜõūɔǥņŘūɘɔ¿ġūɔġġƟƧƳġɔŜƼūūġūɔ
Oplossing 3: The ChangeMakers Calander
vrijwilligers bewoners op straat benaderen met de bal om
Een jaarlijkse activiteitenkalender gericht op het creëren
gesprekken te starten over dingen die leven in de buurt
van verbondenheid en eigenaarschap binnen de buurt.
en bewustwording te verspreiden over de club en haar
Het project bouwt voort op bestaande activiteiten, zoals
activiteiten. Ten tweede zien kan deze bal worden gebruikt
barbecues en kinderactiviteiten, maar voegt elementen toe
bij bestaande en toekomstige activiteiten, naast wat al wordt
om een jaarlijks project te vormen.
aangeboden. Door vragen aan te bieden die de uitdagingen in de buurt aan de orde stellen, meer mensen bereid zullen
Oplossing 4: Youth Unity Initiative
zijn om actie te ondernemen. Door positieve vragen aan te
Oudere en jongere kinderen worden met elkaar verbonden
bieden, kunnen bewoners delen waarom ze van Overvecht
op basis van dezelfde interesses. Dit kan worden gedaan
houden en de buurt willen verzorgen.
door SVO de Dreef te verbinden met verschillende scholen in Overvecht.
Chatball Seth Carnill - Utrecht Science Week
11
4.4 Aandacht voor actieve mobiliteit in Utrecht-Oost Vraagstuk: Hoe stimuleren we actieve vormen van vervoer? Opdrachtgever: Goedopweg Locatie: Utrecht Oost Thema: Duurzame mobiliteit Winnaar: Kidical Active
Oplossing 2: Active Streets
Door community building en een speelse
Straten anders inrichten, met minder auto’s in het zicht,
ƧƳƟõƳġĺņġɔƳġɔņũƜşġũġūƳġƟġūəɔũŸġęņĺƳɔgņęņĒõşɔ
vergroot de afstand tot auto’s, wat leidt tot een voorkeur
Active kinderen aan om elke dag naar school
ǔŸŸƟɔõĒƳņġǔġƟġɔũŸđņşņƳġņƳɔǥŸõşƧɔşŸƜġūɔġūɔȐġƳƧġūɔǔŸŸƟɔũġƳɔ
te lopen.
name de korte afstanden. Dit herontwerp biedt niet alleen een groenere omgeving, maar creëert ook ruimte voor
95 procent van de ouders woont dichtbij de school van hun
actieve mobiliteit in de straten.
kinderen. Gemiddeld is het een wandeling van 600 meter. Toch zien we dat 6 op de 10 ouders hun kinderen met de auto naar school brengen omdat ze bang zijn om hun kinderen alleen te laten lopen. Met dit gedrag normaliseren we kort autorijden. We moeten dit gedrag veranderen. gņūęġƟġūɔęņġɔşŸƜġūęɔŸĹɔȐġƳƧġūęɔūõõƟɔƧĒŁŸŸşɔĺõõūəɔŁġđđġūɔ een grotere kans om die gewoonte aan te houden naarmate ze ouder worden. Laten we actief worden en lopen weer leuk maken!
Kidical Active 12
Seth Carnill - Utrecht Science Week
5. Het vervolg
Als afsluiting van de Utrecht Science Week vond de expo ġūɔȐūõşġɔǔõūɔęġɔ²ƼƧƳņõņūõđşġɔ ņƳǛɔ ŁõşşġūĺġɔƜşõõƳƧɔņūɔęġɔ Accelarator, het nieuwste multi-tenant gebouw voor de Life Sciences op het Utrecht Science Park. De middag begon met de expositie waar alle duurzame oplossingen voor een groener, leefbaarder en gezonder Utrecht gepresenteerd werden. Hier konden de bezoekers de creatieve ideeën bewonderen en in gesprek gaan met de studententeams over hun oplossingen. Daarna volgde ęġɔȐūõşġɔũġƳɔęġɔǔņġƟɔǕņūūġūęġɔŸƜşŸƧƧņūĺġūɘɔ%ġɔƜƟŸƳŸƳǛƜġƧɔ die de teams hebben ontworpen dragen bij aan meer rust, ontspanning en contact in Cartesius Utrecht, groene ontmoetingsplekken op het Utrecht Science Park, gezondere mobiliteit in Utrecht-Oost en meer (sportief) sociaal contact tussen bewoners van Overvecht rond SVO De DREEF. Ze kregen hun prijs uitgereikt door burgemeester Sharon Dijksma. De publieksprijs ging naar het idee voor de nieuwe stadswijk Cartesius, waar community één van de acht belangrijke kernwaarden is. Het winnende team ontwikkelden het idee ‘LIV. Cartesius’. Hiermee willen ze de community spaces invullen als een plek voor ontmoeting en ontspanning, voor nu en volgende generaties. De Sustainable City Challenge krijgt een vervolg! Samen met de opdrachtgevers starten er vervolgprojecten in het onderwijs, niet alleen met de winnende teams maar met alle bruikbare oplossingen.
Daarnaast verkennen we met Earth Valley van ROM Utrecht Region, Gemeente Utrecht en Provincie Utrecht de mogelijkheden om oplossingen verder door te ontwikkelen en toe te passen voor een duurzamere en gezondere stad en regio Utrecht, onder andere via U-Forward, omdat de challenge pas echt voorbij is als Utrecht hierdoor in de toekomst echt een beetje duurzamer is geworden.
13
De Sustainable City Challenge 2023 is georganiseerd door de Utrecht Challenge Alliantie (www.utrechtchallengealliantie.nl) en Hogeschool Utrecht. Partners Gemeente Utrecht Cartesius Consortium (MRP en Ballast Nedam Development) SVO De Dreef Goedopweg Universiteit Utrecht – Campus Development Hogeschool Utrecht – lectoraat Building Future Cities Stichting Utrecht Science Park Pip&Partners Buurtontdekkers Project O Parkmakers ROM Utrecht Region / Earth Valley Provincie Utrecht NÇɔGƟġġūɔȌĒġ GƟġġūɔȌĒġɔÇÇ Onderwijsinstellingen ROC Midden Nederland Hogeschool Utrecht MBO Utrecht Universiteit Utrecht De Sustainable City Challenge 2023 is onderdeel van de Utrecht Science Week 2023, een traject binnen MDT Utrecht en is partner in de Toekomstgesprekken van Gemeente Utrecht.
14
Seth Carnill - Utrecht Science Week
VERDIEPEND TOEKOMSTGESPREK #1 Datum: 7 november 2023, 20.00 tot 22.00 uur Locatie: Karma Kebab, Kanaalweg Utrecht Aantal aanwezigen: 40 externe deelnemers Verslag door: Gemeente Utrecht Op 7 en 20 november organiseerden we een tweetal verdiepende toekomstgesprekken voor Utrechters en andere geïnteresseerden. Beide gesprekken zijn hetzelfde van opzet, alleen hebben een andere locatie. Eén in het vooral onder jongeren bekende Karma Kebab op de Kanaalweg, en één in de typisch Utrechtse, doch chiquere evenementenlocatie van stadion Galgenwaard. Doel van de avonden is om in gesprek te gaan over de drie thema’s die bij de eerste ronde belangrijk werden bevonden. Na een plenaire start in talkshowsetting, gingen we uiteen in groepen om met elkaar in gesprek te gaan over goede en minder goede Utrechtse ontwerpvoorbeelden en om uiteindelijk ontwerpprincipes voor de toekomstige inrichting van de stad te definiëren. Hieronder alle resultaten.
Plenair begin: talkshow tafelgesprek Op de vraag van de gespreksleider aan de aanwezige inwoners over ‘Wat zou je over 10 jaar in Utrecht meer terug willen zien?” kwamen 3 reacties: • Milieuvriendelijk • Inclusief • Ruimte voor de 3 dorpen in de gemeente Op de vraag van een inwoner aan de wethouder “Waarom groeien we door met 100.000 inwoners?” antwoordde de wethouder: “Dit is een demografisch cijfer, het is de verwachting dat Utrecht over 10 jaar 100.000 meer inwoners heeft. Dit zijn ook nieuwgeborenen en mensen die tijdelijk buiten de stad woonden en terug willen naast mensen van buiten de stad. Het is dus een levend cijfer, een inschatting”. Een tweede vraag van een andere inwoner aan de wethouder: “Ik hoor hier veel over de mensen in de stad als ‘inwoners’, maar vergeet u niet dat veel Utrechters net buiten de stad wonen. Zo woon ik in Maarssen, maar ik voel me Utrechter en blijf graag naar de stad komen en erover meedenken.” Er wordt instemmend gemompeld door anderen die net buiten de stadsgrenzen wonen. Wethouder antwoordt: “Het klopt dat ik merk en hoor dat veel oudbewoners heel trouw en trots zijn op Utrecht. Het is goed dat u daarop wijst en dat nemen we zeker mee, het is mooi om te horen dat Utrecht in het hart blijft, ook als u er niet meer woont”. Losse opmerkingen van inwoners: • Behoud het eigen karakter van de wijken. Lombok als exotisch bijvoorbeeld.
• Houd voorzieningen zoals een supermarkt in de binnenstad en wordt niet als Amsterdam. • Rivierenwijk is wel een gemiddelde voor Utrecht. • Hou hoogbouw bij elkaar. • Blijf veranderen. • Geef liefde aan de stad, aan plekken die het nodig hebben. • Kun je niet beter uitbreiden als stad aan de A12 bij Nieuwegein of bij de vervallen industrieterreinen bij Maarsseveense plassen? • Behoud de gedachte van de 10-minuten stad.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
18
Groepsverslag tafel 1 - verdichting en leefbaarheid Aan tafel zaten ongeveer 10 bewoners uit verschillende wijken van verschillende leeftijden. We hebben samen twee plekken uitgewerkt: Leidsche Rijn Centrum (Leidsche Rijn) en de Abraham Bloemaertstraat (Vogelenbuurt). Wat men waardeert aan het Leidsche Rijn Centrum, is het gebrek aan auto’s. Het is een fijne plek om te verblijven, maar je gaat er niet heen als je geen doel hebt. Het levert weinig toevallige ontmoetingen op. Verder werd geconcludeerd dat de bebouwing van ongeveer zes lagen aan zo’n plein goed werkt. En dat een speciaal gebouw - in dit geval de bibliotheek en het wijkcentrum - zorgt voor een uniek plein en huiskamergevoel. Zonder dit gebouw zou het overal in Nederland kunnen zijn. Mix van architectuur wordt gewaardeerd, maar tegelijkertijd mag het wel wat groener. De straten rondom het plein worden als “steegachtig” ervaren. Het gemeenschapsgevoel is de troef van de Abraham Bloemaertstraat. Het is er rustig en gezellig met een gevoel van eigenaarschap (bijvoorbeeld tijdens het NK-tegelwippen). Maar er mag nog meer groen worden toegevoegd. Sommige bewoners vinden dat dit ten koste mag gaan van parkeerplaatsen, maar andere juist niet. Dit maakt dat het in de buurt een gevoelig onderwerp is. De fietsstraten in de buurt nodigen uit tot hard rijden door auto’s.
Daarom vraagt de tafel zich af of dit type krappe straten zich wel lenen voor rood asfalt en verder amper ruimte voor andere functies, zoals groen.
Ontwerpprincipes Naar aanleiding van deze twee voorbeelden is gekeken hoe en waar je kunt verdichten in Utrecht: • Op nieuwe plekken: daar heb je alle ruimte om het goed te doen. • Op plekken die hun functie verliezen (als goed voorbeeld werd de Vechtensteinlaan genoemd) of die wellicht niet meer aan de eisen van deze tijd voldoen maar wel potentie hebben (als voorbeeld werd de Smakkelaarsburgt genoemd). • Het Pr. Ireneplateau in Zuilen werd aangedragen als een verdichting zonder menselijke maat en waar geen aandacht voor de omgeving is geweest.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
19
• • • • • • •
• •
Zorg bij verdichting altijd voor ruimte voor fiets (en beperkt autogebruik): anders creëer je de overlast al aan de voorkant! Bij verdichting hoort ook handhaafcapaciteit. Zorg voor fijne en bruikbare openbare ruimtes als je verdicht. Zet bij verdichting de voetganger op 1. Zorg voor gebruiksgroen. Zorg bij hoogbouw voor toegankelijke plinten: organiseer de overgang van privé naar publiek. Een uitdaging is het ‘Not in my backyard’-gedrag. De tafel stelt: heb aandacht voor ieders zorgen. Organiseer je participatie goed aan het begin. Kijk wat je al kunt doen voor bestaande bewoners vooruitlopend op nieuwe ontwikkelingen: zij zitten immers straks in een bouwput. Zoek uit wat een plek fijn maakt. Zorg dat het nieuwe bij het oude past. Kijk naar Madrid, Berlijn, Parijs: waarom wordt de hoogbouw daar als fijn ervaren? Wat zijn daar de spelregels? Een van de tips: bouw in de basis niet hoger dan een straat breed is.
Groepsverslag tafel 2 - balans rust & drukte Voorbeelden typisch Utrechtse straten: Amsterdamsestraatweg, Maliesingel, Tolsteegsingel, Kanaalstraat, Croeselaan. Ontwerpprincipes - drukte • Diversiteit (en kleinschaligheid) aan voorzieningen. • Ontmoeten op herkenbare centrale plek. Denk aan cafés met buitenovergang naar plein (publiek). Randvoorwaarden voor pleintje: centrale ligging en herkenbaarheid (goede verlichting bijvoorbeeld). • Diversiteit binnen bouwblok, zodat iedereen zich thuis kan voelen. Voorbeelden • Tweede Daalseweg heeft een pleintje zonder naam. Fantastische plek om een pleintje met café te maken en zo ontmoeting in de wijk te faciliteren. • Goudsbloemstraat: idee om te onderbreken met rotonde/ pleintje. • Anna Paulownastraat/Oost Javastraat. Ontwerpprincipes - rust • Kronkelende paden met groen. • Intimiteit in parken, balans openheid/besloten. • Lang verbindend groen. • Aan de randen van de buurten. • Onverwachte elementen (pontje bijvoorbeeld) om te verwonderen. • Geborgen/intieme plekken creëren om je terug te trekken. Voorbeeld Maliesingel • Nabijheid tot groen. • Lange groene strook. • Kronkelende straten/paden en organische vormen zorgen voor variëteit. • Duidelijke vormgeving en daardoor leesbaarheid van de openbare ruimte.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
20
Voorbeeld park Transwijk • Park Transwijk is op dit moment ontoegankelijk door de vele hekken. Het park heeft wel veel potentie (bbq-plekken, recreatief ontmoeten en verblijven). Ontmoeten/verblijven wil je op een plek met balans tussen openheid en je geborgen voelen (intimiteit). Overgang rust/drukte • Rust en drukte uit elkaar houden binnen de buurt, dat is typisch Utrecht. • Voorbeeld: Croeselaan naar de Dichterswijk. Aan de Croeselaan is een centrale plek waar verschillende voorzieningen zijn. Wanneer je de wijk ingaat, vind je rust en kan je zelfs het groen in waar zich een trekvlot bevindt. Dit is allemaal op loopafstand: een variërend ommetje met onverwachtheden. Groepsverslag tafel 3 - verdichting & leefbaarheid • Het mag niet afgesloten voelen: verbinding van nieuwbouw met bestaande bouw. • Een maximaal aantal inwoners per m2. • Genoeg voorzieningen dichtbij voor iedereen. • Dorpse karakter bewaren. • Binnenstad is al vol, verdichting naar de randen van de stad. • Ruimte voor creatieven. • Hoogbouw onder voorwaarden. • Levendige plinten. • Balkonnetjes. • Open en licht tussen de gebouwen. • Genoeg ruimte voor groen. • Parkeren onder de grond. • Hoogbouw rondom met (wel of niet openbaar) groen in het midden. • Goede mogelijkheden voor openbaar vervoer.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
21
Groepsverslag tafel 4 - balans rust & drukte Aan tafel zaten ongeveer 10 bewoners uit verschillende wijken van verschillende leeftijden. Als typische Utrechtse straten noemden ze: de Amsterdamsestraatweg, de Nieuwe gracht, de Voorstraat, Abstederdijk en 1e Oosterparkweg. We gingen door op de Amsterdamsestraatweg. Prettig aan deze straat vinden ze: de variëteit aan winkels, een aparte fietsstrook, bankjes/kunnen zitten, het is een snelle route, er zijn rustige zijstraten, het is er multicultureel en al lang geen typische shoarmastraat meer (wat het vroeger was). Niet prettig vinden ze: het te hard rijden van auto’s, vage panden (ondermijning), slechte toegankelijkheid en daardoor niet inclusief, levensgevaarlijk oversteken zowel voor fietsers als voetganger (sommigen lopen of fietsen hiervoor om), de kleine bomen die niet groeien, de te gehaaste/gestreste sfeer, de te smalle stoep en hoewel er een aparte fietsstrook is, is deze ook te smal. Wat betreft de balans rust-drukte werd gezegd: • Het hangt ervan af of je er woont (drukte is er altijd, geluid auto’s continue) of tijdelijk verblijft (drukte makkelijker te hebben). • Het hangt ervan af waar je woont: in de zijstraten is het veel rustiger, zeker wat dieper de zijstraten in. • De reuring is leuk, maar er zijn echt te veel auto’s, en te veel auto’s die te hard rijden.
Dit zorgt qua geluid en veiligheid dat de straat als minder fijn wordt ervaren. • De Voorstraat kan een voorbeeld zijn voor de Amsterdamsestraatweg. Dat is een fietsstraat (fijner!) waar de auto te gast is. • Op de Amsterdamsestraatweg is geen rust en je wil er ook niet graag heen (je rijdt er niet voor om). • Het Julianapark is te klein om specifiek naar toe te gaan (voor de buurt wel fijn). • Terrassen horeca zoals bij de Plantage (MOOS, Bagel & Beans en Satriales) zijn leuk, maar niet iedereen zit ontspannen zo vlak aan de drukke weg. • De Langerakbaan vindt men een voorbeeld van een inrichting van de Amsterdamsestraatweg (overzichtelijker, zebra’s, middenberm). • Houd rekening met geluidweerkaatsing van de gevels van de oude en nieuwe gebouwen. Bij ontwikkeling Stockmanhof in de wijk Wittevrouwen is dat niet gebeurd. Gevolg is nu dat er meer klankkasten zijn ontstaan en dus minder leefplezier. Dilemma’s: • Woonplek en racebaan tegelijk. • Veel doorgaand verkeer voor relatief smalle straat (huizen bijna direct aan weg). • Elektrische bussen zijn schoner en stiller maar geven meer trillingen omdat ze zwaarder zijn. • Drukte en geluid komen letterlijk en figuurlijk meer binnen, omdat de huizen oud zijn en daarmee niet zo goed geïsoleerd als nieuwbouw.
• Af en toe festivalgeluid/vuurwerk vindt de een prima, de ander heeft daar echt veel last van door bijvoorbeeld een PTSS-stoornis. • Hoe groeit de stad zonder dat de impact (bijvoorbeeld geluid) voor bestaande bewoners te veel onderschat wordt? Ontwerpprincipes • Verminder de aanwezigheid van de auto op dit soort drukke en smalle straten met weinig ruimte. • Zorg dat de straat minder een racebaan is (dus bijvoorbeeld niet zo recht). • Overweeg om de parkeerplaatsen aan de Amsterdamsestraatweg weg te halen (geeft nu veel onrust op de straat en mensen komen hierdoor makkelijker met de auto).
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
22
• • •
Parkeren uitbreiden op plekken waar nog ruimte is, bijvoorbeeld op de Plantage of ondergronds. Meer dubbel grondgebruik. Overweeg een 1-richtingsweg of fietsstraat.
Gebruik de vrijgekomen ruimte voor: • Maak meer groen wat goed groeit. • Ook ruimte voor kinderen. • Als beeld werd een esplanada genoemd: promonade-achtig waar fietsers (en auto’s ook (beperkt) zijn toegestaan). De rustige straten achter de Amsterdamsestraatweg als tegenhanger van de drukte in de Amsterdamsestraatweg wordt ervaren als een kwaliteit. Probeer deze straten rustig te houden en in de toekomst geen nieuwe functies aan toe te voegen en vrij te houden van sluipverkeer. Een zo divers mogelijk aanbod aan functies en voorzieningen in de Amsterdamsestraatweg is daarbij een kwaliteit.
Groepsverslag tafel 5 - meer groen in de stad Voorbeelden typisch Utrechtse straten: Laurens Reaalstraat, M.H. Trompstraat, Europalaan, Derde Westerparklaan, Lange Vliestraat. • • • • •
Typische Utrechtse straat? Lastig, elke straat is anders. Lange Vliestraat (in slechte zin), positief: grachten, Lombok, Trompstraat. Behoud de diversiteit van Utrecht: geen wijk is hetzelfde, en dat is een kracht. Dorpse sfeer is daarbij het sleutelwoord. Wat is een dorpse sfeer? Behoefte aan woonstraatjes, bredere stoep, zitplekken in voortuin, geveltuintjes. Zorg in de straat voor voldoende afwisseling met soorten groen, bijvoorbeeld overal geveltuintjes, boomspiegels en afwisseling met verschillende hoogtes groen.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
23
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Zorg voor wateropslag en -afvoer, bijvoorbeeld door regentonnen en waterdoorlatende bestrating. Zorg het hele jaar door voor subsidie en hulp bij geveltuintjes, boomspiegels en regentonnen. Laagbouw en toch dicht op elkaar heeft de voorkeur boven hoogbouw. Lekker rustig versus lekker druk; is een kwestie van perspectief. Kleinere buurten. Overhoeken op kruisingen van straten voor groen en ontmoeting. Behoefte aan veel groen dichtbij. Belangrijke functie van groen = ontmoeten, sociaal, leven. Groen is ook: rust. Zitplekken voor de deur/buurt. Zitten in voortuin. Spelen op straat. In Leidsche Rijn zijn veel monotone stenen stukken, daar zijn kansen voor meer groen. Plinten, ‘ogen op straat’, zorgen voor veilig gevoel. Meer woonerven. Eenrichtingsverkeer kan ook ruimte geven voor andere functies, zoals groen en ontmoeting. Meer bomen betekent de keuze: minder parkeerplek. Stimuleren van deelvervoer: geen auto’s in de wijk maar aan de rand. Groene daken en groene muren. Meer zonnepalen, dat geeft niet meer groen, maar is wel duurzaam. Tussenweg: groene verbindingen tussen stukjes groen in de buurt. Groene pleinen en kruising (Amsterdamsestraatweg). Energieopslag.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
24
DEBATAVOND ARCHITECTUURCENTRUM AORTA Datum: 9 november 2023, 19.30 tot 22.00 uur Locatie: Karma Kebab, Kanaalweg Utrecht Aantal aanwezigen: 36 externe deelnemers Verslag door: architectuurcentrum Aorta Bij de gemeente Utrecht is een stedenbouwkundige visie in de maak. Donderdag 9 november werd daarvoor informatie opgehaald bij Utrechters die zich ook voor hun vak met ‘de stad’ bezighouden. De energieke avond, georganiseerd door architectuurcentrum AORTA, leidde tot op zichzelf al belangrijke adviezen. Hoe moet het, gezien die identiteit en gezien de verwachte groei, in de toekomst met de stad? Welke kant kan de stad rustig op veranderen? En wat zou gekoesterd moeten worden, omdat het de identiteit van Utrecht mede bepaalt? Dit zijn vragen waar de gemeente Utrecht een antwoord op zoekt in het licht van de stedenbouwvisie waar momenteel aan wordt gewerkt. Het idee is dat een participatieve aanpak zo’n visie steviger inbedt dan - het andere uiterste - een plan ‘hoog over’.
Parallelle werelden op tien vierkante meter: daarvoor moet je toch echt in een grote stad zijn. Utrecht is ‘de kleine grote stad’, aldus Frank van Mil, die de avond aftrapt met een kort verslag van zijn recente bevindingen als flaneur, of slenteraar, zoals hij het zelf noemt. Een stad waar een flaneur uit de voeten kan is per definitie een goede stad, concludeert hij terecht. Om nieuwe straatjes en stegen te ontdekken en idealiter zelfs prettig te verdwalen. Het draait bij nieuwbouw dus niet om maximumhoogte, zegt Van Mil. De aloude discussie over ‘hoger dan de Dom’ is niet relevant. Waar het wel om gaat: het behoud van de Utrechtse fijnmazigheid en prettige, goed vormgegeven straten.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
25
Raffinement Als Lisa Peters, die de avond modereert, informeert wat de aanwezigen ‘typisch Utrechts’ vinden valt er aanvankelijk een bedachtzame stilte. ‘Hou de stad toegankelijk’, zegt iemand dan. ‘Raffinement’, zegt iemand anders, gevolgd door de vermaning dat dit bij nieuwe ontwikkelingen zo moet blijven, bijvoorbeeld door te verdichten rond ov-haltes. Enkele aanwezigen delen de notie van ‘krampachtigheid’, omdat Utrecht structureel met zijn identiteit lijkt te worstelen. En er wordt geconcludeerd: ‘Utrecht is gewoon heel mooi’. Je zou je af kunnen vragen of de gemeente zijn oren niet te veel laat hangen naar bewoners. Hoort zo’n visionair, stedenbouwkundig plan niet van de professionals van de gemeente zelf te komen? Daarentegen is het de vraag of bewoners überhaupt te veel te zeggen kúnnen hebben over hun eigen stad. De stad waar ze leven, die hen aan het hart gaat, die ze vormgeven met hun dagelijkse handelingen. Ook inspraak over stedenbouw lijkt typisch Utrechts, in elk geval de laatste paar decennia. Van een soort open-file-stedenbouw rond 2010 naar de swipocratie die, samen met deze avond dus, richting geeft aan de komende stedenbouwvisie.
Adviezen formuleren Na een plenaire presentatie van Like Bijlsma, over de kwaliteit van de woonomgeving in buitenwijken, verdelen de aanwezigen zich over vier ‘werktafels’, om adviezen te formuleren voor een specifiek gebied. Deze gesprekken worden begeleid door twee landschapsarchitecten, een stedenbouwkundige en een architect – respectievelijk Wim
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
26
Voogt (OKRA Landschapsarchitecten), Jeroen Marseille (Marseille Buiten), Anne Seghers (Ruimtevolk) en Casper Schuuring (MONK Architecten). Het bijzondere is dat deze ontwerpers emotioneel betrokken zijn bij het betreffende gebied: zij wonen of werken er. De korte toelichtingen die zij vooraf geven, om hun ‘tafel’ toe te lichten, kregen er pardoes een competitief karakter van. Met een kwinkslag, maar toch… Eenmaal aan de tafels bleek iedereen een professional en uitstekend op de hoogte. Er werd tussen de stedenbouwers, ontwikkelaars, planologen en anderen eerst inside-information gedeeld, zoals over de bestemming van de grond van de scoutinggroep (DUG) aan de Kardinaal de Jonghweg, en dan doorgestoomd richting het formuleren van kwaliteiten en daarvan afgeleide adviezen voor de stedenbouwvisie. Tweede Daalsedijk Het viel Anne Seghers op hoe goed iedereen aan haar tafel het gebied kende, zegt zij in haar samenvatting van deze sessie. Daardoor wist iedereen dat verdichten in de Daalsebuurt een probleem zou opleveren voor de openbare ruimte. Het advies is om in de gebiedsontwikkeling in het naastgelegen gebied (Wisselspoor) in te zetten op structuren en voorzieningen (mobiliteit) waar bestaande bewoners van kunnen mee profiteren en die de druk op de bestaande openbare ruimte verlichten.
Andere tips: hou die kleine zijstraatjes lekker rommelig, die kunnen best wat hebben als eraan gesleuteld wordt, op voorwaarde dat de grote structuren, zoals de Tweede Daalsedijk en de Amsterdamsestraatweg, radicaal vergroend en robuust gemaakt worden. De identiteit van dit gebied is ‘vrijplaatsachtig’, wat erg wordt gewaardeerd. Het is de rol van de gemeente om dat karakter te behouden!
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
27
Veemarkt en Voordorp Aan de tafel van Jeroen Marseille werden tot het einde gedachten gedeeld, vertelt hij. Het ging onder meer over participatie – men concludeerde dat daar geen blauwdruk voor was, maar dat een project er altijd beter van werd. Participatie in Voordorp zou bijvoorbeeld toegespitst moeten worden op het karakter van de bewoners, een hechte, homogene groep. Want ‘inbreiden’ draait om nieuwe en om oude bewoners – die laatste worden weleens vergeten. Steeds over een klein hoekje praten werkt ook niet goed, je moet plannen ergens aan kunnen relateren, is een andere conclusie. Werk dus integraal en zoek naar de samenhang tussen stedenbouw, architectuur en openbare ruimte. Een meer sociaalmaatschappelijk advies gaat over het aanwijzen van ‘witte plekken’, waar je iets kunt organiseren, wat goed is voor die typisch stedelijke parallelliteit. Werkspoorkwartier Casper Schuuring is met zijn bureau gevestigd in het Werkspoorkwartier: een leeg gebied met veel potentie, is de gedeelde mening. Dat de gemeente er op een afstand blijft, ervaart iedereen als een enorme pre. Net als het feit dat dit een werkgebied is, waar dus niet gewoond wordt. Dat moet zo blijven vindt men.
De ideeën aan Schuurings ‘tafel’ betroffen vooral – al dan niet permanente – toevoegingen, zoals een festival, museum, stadslandbouw, een watertaxi, zwembad, markthallen, educatie, liefst van de HKU, en… het publiek toegankelijk maken van de illustere tunnel onder het Amsterdam-Rijnkanaal. Waarbij de mix van huidige- en toekomstige gebruikers mooi in balans moet blijven, maar gebruikers idealiter wel een impuls geven aan een duurzame en circulaire economie. Ook belangrijk: er moet aandacht naar het groen en naar de (sociale) veiligheid.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
28
Hoograven-Zuid Wim Voogt noemt om te beginnen nog een identiteitskenmerk van Utrecht: overal zit een historische laag verstopt. Specifiek voor Hoograven-Zuid geldt dat het een leuke wijk is, een beetje verstopt en juist niet homogeen, zowel qua bevolkingssamenstelling als qua stedenbouw en architectuur. Wel gaat er veel mis: de dynamiek op straat is minder sociaal door de komst van het winkelcluster aan de ’t Goylaan en er zijn te veel auto’s. Voogt herhaalt de opmerking van Joost Ector (voorzitter welstand), ‘niet elke afwezigheid een gemis’, die viel in het gesprek over de noodzaak om de barrières in de wijk te slechten. De vraag of je juist moet gaan voor goede verbindingen, of het huidige isolement moet koesteren, bleef vanavond een vraag. Wel lijkt ‘raffinement’ in deze wijk sowieso gewenst: regel het netjes op detailniveau, door zorgvuldig te tekenen. Top-4 De samenvattingen van de ontwerpers gaven een goed beeld van de gesprekken aan de andere tafels dan de ‘eigen’. Ook de individuele adviezen van de aanwezigen maakten duidelijk wat van belang werd geacht. Helemaal omdat deze adviezen, die op een speciaal formulier werden genoteerd, in een ‘formulierendans’ (met Utrechtse muziek) vijfmaal van scores werden voorzien door wisselende personen.
Het hoogst scorende advies (23 uit 25 punten) betrof de Tweede Daalsedijk, maar is in feite universeel: Begin áltijd met het structureren en ontwerpen van de (half-)openbare ruimte. Dit is van belang voor allerlei aspecten, zoals sociale kansen en de ecologie en waterhuishouding.
Volgende in de reeks zijn drie adviezen met 20 uit 25 punten. Pas de Utrechtse visie op gezond stedelijk leven ook in de bestaande wijk van Hoograven toe, luidt het eerste. Het tweede gaat ook over Hoograven-Zuid: Zorg er bij nieuwe verbindingen tussen wijken voor dat verkeersbewegingen passen bij de betreffende openbare ruimte. Het derde advies is een pleidooi voor contrasten in het Werkspoorkwartier: behoud ze en creëer ze. Net als het ‘winnende’ advies scoorde dit misschien juist hoog omdat het eigenlijk voor de hele stad geldt. Want zijn contrasten niet precies wat een stad tot stad maakt?
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
29
Gemeente aan zet Bart van der Vossen, directeur ruimte van de Gemeente Utrecht, nam de adviezen officieel in ontvangst. Hij had een volle week, omdat er op meer plekken input werd geleverd voor de visie stedenbouw. ‘Het is indrukwekkend, deze avonden zijn cadeautjes van denkkracht’, zegt Van der Vossen. In sommige adviezen proeft hij een waarschuwing. ‘Jullie vinden dat we aan een gezonde stad moeten werken, als we die propageren. En dat doen we! Kijk bijvoorbeeld naar Overvecht.’ Het valt hem op dat de waarden die bewoners deze week in de diverse verdiepende gesprekken aandragen behoorlijk overlappen, of ze nu een ‘ruimtelijk professional’ zijn of niet. ‘Het is onze taak om in de stedenbouwkundige visie een balans te vinden tussen wat onze dienst en wat de stad aandraagt.’
Van der Vossen was naar eigen zeggen ‘even bang voor een problematiseringsslag’ en toont zich aangenaam verrast over de uitkomst van de door AORTA georganiseerde avond. Zijn verbazing brengt nóg een identiteitskenmerk voor het voetlicht. Het was heel slecht weer en in de wereld van het ruimtelijk ontwerp is het druk, druk, druk. Toch togen deze Utrechters naar Karma Kebab: constructieve, betrokken bewoners zijn ook typisch Utrechts. Het verplicht de gemeente nog eens extra om te doen wat zij bij monde van Van der Vossen reeds beloofde: adviezen worden opgenomen in de stedenbouwvisie en zo niet, dan wordt beargumenteerd waarom. De nieuwe visie wordt begin 2024 verwacht.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
30
OVERIGE ADVIEZEN DEBATAVOND AORTA Verslag door: Gemeente Utrecht Hoograven-zuid • Zorg dat je kleine groene ruimten met elkaar verbindt zodat er een groen netwerk van fijne plekken ontstaat. • Doorvertaling op strategisch/ruimtelijk niveau is waar het echt spannend wordt. • Kwaliteit is een ontwerpopgave. • Zorg dat je visie op ‘gezond stedelijk leven’ ook in de bestaande wijk van Hoograven toegepast gaat worden. • Saneer de geluidshinder en maak aantrekkelijke groene verbindingen. • “If it ain’t broken, don’t fix it” (los eerst échte problemen op). • Zorg dat je de gezonde stad op alle niveaus echt waarmaakt. Doe dit door middel van: o Fijnmazig verbinden van de context; o Geluidsoverlast verminderen Waterlinieweg; o Voetgangersweefsels aanleggen; o Ontmoetingen stimuleren; o Ziel in de wijk behouden. • Zorg voor raffinement: Utrecht is een verfijnde dame. • De waterlinieweg als verbinder i.p.v. barrière. Ga nu het zaadje planten voor het afwaarderen van de weg en het omzetten naar groene highline. • Zorg voor goede verbindingen tussen wijken onderling, maar let tegelijkertijd op dat nieuwe verkeersbewegingen die je daar creëert, passen binnen de ruimte die er is in de betreffende wijk. • Hoograven zuidoost is niet de plek om te verdichten! • De Waterlinieweg moet (met behoudt van functie) ondergronds. • Delen van de wijk zijn geschikt voor monumentverklaring.
Veemarkt/voordorp • Spreek uit welke kwaliteit je in de bestaande stad voor kleine inbreidinglocaties nastreeft, zodat je als gemeente niet steeds het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. • Utrechtse identiteit: stad! Toch: in vergeten plekken: ja voor de pressure-cooker. • Beperk de tijd tussen planinitiatief en realisatie. Verantwoord participeren! • Cluster auto’s. • Bewaak de identiteit van buurten. • Relativeer de inbreng van bewoners: het zijn geen professionals. • Elke ontwikkeling in Utrecht verdient een eigen aanpak; probeer niet alles in regels te vatten, want stedenbouw is veel te dynamisch. Daarna kan de planoloog en jurist eroverheen. Tweede Daalsedijk • Hou de tijdlagen in beeld: als je weet waar je vandaan komt, weet je waar je naar toe moet. • Gezamenlijk groen in relatie tot de bestaande gebouwen. Richt je op gezamenlijk tuinieren in het groen in combinatie met een fijne gezamenlijke openbare ruimte. Ontwikkel een nieuwe typologie voor het gebied. Laat concordia intact met kunstenaars. Intern restaurant. Ook voor nieuwbouw. • Maak ontwikkelingsprocessen korter! Zorg voor snelle participatie en creëer commitment tussen gemeente, ontwikkelaar, buurt, etc. Geef duidelijke kaders, geen ambities ‘stapelen’.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
32
• • • • •
Benut de identiteit van het industriële spoorverleden in de openbare ruimte. Geef de industriële gebouwen die bewaard blijven ruimte in het gebied, zodat ze vanuit zichtlijnen goed te zien zijn. Begin altijd met het ontwerpen/structureren van de openbare (en evt. half-openbare) ruimtes. Ook van belang voor sociale kansen en voor ecologie/water etc. Maak een geluidsvisie! Geluid, lawaai en stilte zijn essentieel om over na te denken en mee te nemen bij ontwikkeling en verdichting. Niet alleen voor wonen etc. maar ook voor recreëren. Gaat verder dan wettelijk kader. Lokale kernen, stadswandelroutes, centraal parkeren, aandacht voor fietsers en voetgangers. Geef de stad terug aan de bewoners.
Werkspoorkwartier • Algemeen: laat de bestaande stad meegroeien met de schaalsprong: optoppen, omgevingsverordeningen versoepelen, “til” de stad een paar lagen op! • Verdichten op een kwalitatieve manier: levendige plinten, toekomstbestendige “monumentale” ontwerpen. • Hoger dan de dom mag als het ontwerp maar aan het bovenstaande voldoet. • Zorg voor een plintmanager/stadsbouwcommissie. • Maak verbindende thema’s zoals doorgaande groenzones (ook voor sport) in bereikbare en doorwaadbare gebieden voor fietsers/voetgangers. • Verdichten en “echte” hoogbouw bij alle OV-punten met lage/parkeernormen. • Eerst verdichten in de stad en daarna pas Rijnenburg. • Behoud identiteit wijken. • Contrasten: houdt ze en creëer ze. Rustig/stil en druk/levendig. • Niet slopen (tenzij hergebruik), beperk nieuw/ruw materiaal. • Bestaande vierkante meters beter benutten door woningen te splitsen. • Privé-auto binnen de ring verbod (enkel delen toegestaan). • Sterk vergroenen. • Ondersteun coöperatieven. • Stad voor iedere portemonnee voor wonen, werken én voorzieningen. • Zorg voor sterke publieke voorzieningen. • Laat een visie meer zijn dan dat. Durf ook te kiezen voor een echte richting en doelen. Maak het desnoods concreet per deelgebied of zelfs potentiele ontwikkellocatie. • Ruimte voor initiatieven: laat dingen gebeuren in een testfase. Zonder testen weet je niks.
• Meer overdekte pleinen, zoals het stationsplein, maar beschutter en zonder mensen die er allen doorheen lopen. Het moet een bestemming zijn die ook ’s avonds veilig en welkom voelt (goed belicht). Parkeerplaatsen groter en allemaal bij elkaar. Daardoor straten die meer open zijn (specifiek voor werkspoor).
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
33
VERDIEPEND TOEKOMSTGESPREK #2 Datum: 20 november 2023, 20.00 tot 22.00 uur Locatie: stadion Galgenwaard, Utrecht Aantal aanwezigen: 38 externe deelnemers Verslag door: Gemeente Utrecht Op 7 en 20 november organiseerden we een tweetal verdiepende toekomstgesprekken voor Utrechters en andere geïnteresseerden. Beide gesprekken zijn hetzelfde van opzet, alleen hebben een andere locatie. Eén in het vooral onder jongeren bekende Karma Kebab op de Kanaalweg, en één in de typisch Utrechtse, doch chiquere evenementenlocatie van stadion Galgenwaard. Doel van de avonden is om in gesprek te gaan over de drie thema’s die bij de eerste ronde belangrijk werden bevonden. Na een plenaire start in talkshowsetting, gingen we uiteen in groepen om met elkaar in gesprek te gaan over goede en minder goede Utrechtse ontwerpvoorbeelden en om uiteindelijk ontwerpprincipes voor de toekomstige inrichting van de stad te definiëren. Hieronder alle resultaten. Plenair begin: talkshow tafelgesprek Vraag aan de zaal: wat vindt u belangrijk voor de stad? • Vergroening: in mijn buurt is weinig groen en je merkt in de zomer dat er veel hitte blijft hangen. • Toegankelijkheid voor iedereen. We weten allemaal dat we ouder worden, maar we weten niet wat voor beperkingen we krijgen.
Tafelgesprek De sociale component en de stenen gebouwen zijn samen een ding: dat is niet los te zien. Zorg voor genoeg aandacht voor de sociale structuren. Hoe zorg je dat ingrepen in de ruimte bijdragen aan sociale structuren? Dat moet terugkomen in de stedenbouwvisie.
Verslag tweede ronde Toekomstgesprekken Stedenbouwvisie
34
Er schuift iemand uit de zaal aan: “Ik hoor alleen maar mensen aan tafel zich voorstellen en vertellen over wat ze willen doen. Ik wil in gesprek over de toekomst van Utrecht.” Specifiek worden genoemd: • Leefbaarheid is een thema: moeten we wel groter worden? En zo ja, hoe maak je het dan toch leefbaar? Mobiliteit ook: stad zonder auto’s gaat ook niet, mensen zijn afhankelijk van de auto. Niet iedereen kan met OV. • Uitbreiden in de breedte en niet alleen in de hoogte: leidt vaak tot vereenzaming. Jongeren zien vaak wel toekomst in hoogbouw, ouderen willen graag meer uitbreiden in de breedte. • Jongere: ik wil graag naar Utrecht verhuizen maar woningnood is hoog. Hoogbouw is waarschijnlijk een goede oplossing hiervoor, al begrijp ik het standpunt van uitbreiden in de breedte ook vanuit een ander perspectief. Er schuift een nieuw iemand uit de zaal aan. Hoe behartig je de belangen van mensen met een beperking? Er moet beleid worden gevoerd om mensen met een beperking tegemoet te komen in alle aspecten van het leven. Wethouder reageert: “Stedenbouwvisie biedt juist mogelijkheden om dit op te nemen”.