Bijlage 2 Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid definitief_PDF

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 35

Online gepest worden is verdubbeld sinds 2019 naar 10% in 2023. Het percentage kinderen dat vermoedelijk geen controle heeft over eigen social mediagebruik in 2021 is met 4% redelijk stabiel sinds 2015 en hierin zijn geen noemenswaardige verschillen tussen jongens en meisjes. Bij jongeren is dit percentage gestegen van 9% in 2019 naar 17% in 2023 en is er een duidelijk verschillen tussen jongens en meisjes. 21% van de meisjes en 12% van de jongens heeft vermoedelijk minder controle over eigen social mediagebruik. Utrechtse cijfers zijn terug te vinden op Mentale gezondheid | Volksgezondheidsmonitor en landelijk cijfers o.a. op De Gezondheidsmonitors | Gezondheidsmonitor

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 36

D.2 Begrippenlijst Demedicaliseren Dit is het proces waarbij voorkomen wordt dat problemen op een medische manier behandeld worden omdat dat op basis van het probleem niet nodig is. Hierdoor kunnen onnodige kosten en risico’s van diagnostiek en behandeling worden voorkomen. Digitale balans Digitale balans gaat over het zo indelen van tijd, dat mensen zich er goed en gezond bij voelen. Daarbij kijken we zowel naar fysieke, mentale en sociale gezondheid. Bron: Netwerk Mediawijsheid en Trimbos-instituut. Digitale balans - Digitale balans Digitale weerbaarheid Een unieke combinatie van kennis, vaardigheden en attitudes, weerspiegeld in zichtbaar gedrag. Deze stelt kinderen en jongeren in staat om met succes de kansen van de online wereld te benutten en tegelijkertijd effectief om te gaan met de risico’s ervan. Bron: Netwerk Mediawijsheid. https://netwerkmediawijsheid.nl/digitaal-weerbaar-5-vragen-aan-profrozendaal/ . Faalangstig gevoelens Het hebben van faalangstige gevoelens is uitgevraagd met drie vragen ‘Als je iets gaat doen, ben je dan bang dat het je niet lukt?’, ‘Maak jij je zorgen of dingen die je moet doen, wel gaan lukken?’, ‘Ben je bang om iets verkeerd te doen?’, met antwoordcategorieën: ‘nooit’, ‘soms’, ‘vaak’, ‘heel vaak’. Op basis van de gemiddelde score op deze vragen kunnen we bepalen of iemand symptomen gerelateerd aan faalangst heeft.

Hoog risico op psychosociale problemen Hoog risico op psychosociale problemen is gemeten met behulp van de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ). Deze vragenlijst is specifiek ontwikkeld om sociaalemotionele problematiek te meten en bestaat uit 25 stellingen over emotionele problemen, gedragsproblemen, hyperactief gedrag, beperkte sociale vaardigheden en problemen in de relaties met leeftijdsgenoten. Op basis van een totaalscore kunnen we een verhoogd risico op psychosociale problemen signaleren. Integraal Zorgakkoord (IZA) Is een nationale afspraak die de samenwerking tussen verschillende zorgaanbieders en gemeenten versterkt, met als doel de zorg in Nederland toegankelijk, betaalbaar en van hoge kwaliteit te houden. Het richt zich op een integrale benadering van zorg, waarbij verschillende zorgdomeinen, zoals de geestelijke gezondheidszorg, beter met elkaar worden verbonden en gecoördineerd. Kennisbasis Met een kennisbasis bedoelen we het bundelen en integreren van data en informatie inclusief kwalitatieve en kwantitatieve data, duiding, signalen en literatuur – zodanig dat er nieuwe inzichten of kennis ontstaat die leiden tot effectief beleid en praktijk. Maatschappelijke druk Chronische druk/stress die ontstaat vanuit maatschappelijke ontwikkelingen zoals polarisatie, individualisatie en prestatiedruk.

Deze omgevingsfactoren vallen onder de pijler ‘Samenleven’ van het Conceptueel model Monitor mentale gezondheid van het RIVM.

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 37

Mentale gezondheid Het Trimbos-Instituut definieert mentale gezondheid als de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren. Bron: Trimbos-Instituut. Infographic definitie mentale gezondheid - Trimbos-instituut Normaliseren Een complex begrip met meerdere aspecten. In een group concept map studie van de Kenniswerkplaats Jeugd zijn de volgende begrippen relevant voor het begrip normaliseren: ‘‘Variatie accepteren’, ‘Zonder oordeel luisteren en kijken naar een (hulp)vraag’, en ‘Mogen zijn zoals je bent’. Bron: Kenniswerkplaats Jeugd Utrecht Stad. Naar een stedelijke visie op normaliseren in Utrecht. AF2088-Naar-een-stedelijke-visie-op-normaliseren-in-Utrecht.pdf Online wereld Een paraplu-begrip voor alle mens-tot-mens sociale interactie die gemedieerd wordt door informatie- en communicatietechnologie (ICT). Sociale interactie in deze definitie omvat alle vormen van interpersoonlijke communicatie; van sociale aandacht (bijv. het scrollen door een Instagram feed) tot diepere communicatievormen (bijv. een gesprek via Whatsapp video-oproep). Bron: Meier, A., Reinecke, L. Computer-mediated communication, social media, and mental health: A conceptual and emperical meta-review. Communication Research. 2020, Vol. 48, 8.

Prestatiedruk Een subjectieve ervaring die zich kenmerkt door het gevoel te moeten voldoen aan bepaalde verwachtingen of standaarden, die betrekking kunnen hebben op meerdere facetten van het leven en afkomstig kunnen zijn uit het individu zelf, de sociale omgeving en/of de maatschappij. Bron: Trimbos-Instituut. Harder Better Faster Stronger? - Trimbosinstituut Psychische klachten Psychische klachten is gemeten middels de Mental Health Inventory 5 (MHI-5). Dit zijn vijf vragen die steeds betrekking hebben op hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. Gevraagd wordt: ‘Voelde je je erg zenuwachtig?’, ‘Voelde je je kalm en rustig?’, ‘Voelde je je neerslachtig en somber?’, ‘Voelde je je gelukkig?’, ‘Zat je zo erg in de put dat niets je kon opvrolijken?’. Iedere vraag heeft de volgende 6 antwoordcategorieën: voortdurend – meestal – vaak – soms – zelden – nooit. Op basis van deze 5 vragen wordt een somscore berekend, waardoor we een onderscheid kunnen maken tussen jongeren die zich psychisch gezond en psychisch ongezond voelen. Landelijk wordt over het algemeen het percentage “heeft psychische klachten” gecommuniceerd. Sociale basis Onderdeel van het sociaal domein.

Het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert (sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis)

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 38

Social mediagebruik Het risico op problematisch social mediagebruik of gebrek aan controle op eigen social mediagebruik wordt gemeten met zeven vragen zoals ‘Hoe vaak vind je het moeilijk om met sociale media te stoppen?’, ‘Hoe vaak gebruik je liever social media dan dat je in het echt tijd met anderen doorbrengt?’ en ‘Hoe vaak gebruik je social media omdat je je rot voelt?’. Wanneer deze vragen vooral met ‘soms’ of ‘(heel) vaak’ worden beantwoord, is vermoedelijk sprake van gebrek aan controle op het eigen social mediagebruik en is er risico op problematisch social mediagedrag. Bij jongeren is een extra vraag gesteld over slaaptekort door social media gedrag. Verkennend Gesprek Het verkennend gesprek is bedoeld voor mensen (en hun naasten) die vragen hebben en zich zorgen maken over hun mentale gezondheid. Het gaat om vragen op meerdere levensdomeinen, waarbij de inschatting is dat zorg en/of ondersteuning vanuit één domein niet toereikend is, of waar mogelijk het sociaal domein voldoende ondersteuning kan bieden, maar waar de huisarts op voorhand onvoldoende/geen duidelijkheid over heeft.

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 39

D.3 Totaaloverzicht Hieronder geven we per doelstelling weer vanuit welke programma’s, nota’s of uitvoeringsprogramma’s er gewerkt wordt aan de resultaten. Doelstelling

Aanvullend naast dit UvP dragen we bij vanuit

We verminderen de negatieve impact van prestatiedruk en sturen tegen op normen.

Utrechtse Onderwijs agenda 2024-2027 en UOA Werkagenda Beleidsnota Jeugd ‘Samen opgroeien, samen opvoeden’ 2025-2034 JGZ

We bevorderen een gezonde digitale balans bij kinderen, jongeren en jongvolwassenen.

JGZ Uitvoeringsprogramma vergroten digitale weerbaarheid Beleidsnota bibliotheek 2024 – 2034 Gezonde schoolaanpak

Meer kinderen, jongeren, jongvolwassenen groeien op in een omgeving waar ze zich sociaal emotioneel gezond kunnen ontwikkelen

Gezonde schoolaanpak Kansrijke start JGZ Plan van aanpak Sociaal veilige sport Cultuurnota 2025-2028 Beleidsnota Jeugd ‘Samen opgroeien, samen opvoeden’ 2025-2034

Meer kinderen, jongeren, jongvolwassenen hebben een goede basis van sociaal emotionele vaardigheden

Gezonde schoolaanpak Utrechtse Onderwijs Agenda 2024-2027 en UOA Werkagenda JGZ

Meer Utrechters met (beginnende) mentale klachten ervaren een breed palet aan ondersteuning, activiteiten en hulp als zij dat nodig hebben.

IZA Regioplan Midden Nederland SPUK/GALA Uitvoeringsprogramma Verslavingspreventie Beleidsnota Wmo ‘Samen leven, samen zorgen 20242034’ Nadere regel vrijwillige inzet voor elkaar Samen voor Overvecht

Uitvoeringsprogramma mentale gezondheid 2025 – 2027

pagina 40

Colofon Uitgave volksgezondheid@utrecht.nl In opdracht van Beleid, Expertise en Onderzoek Volksgezondheid Vastgesteld 24 juni 2025 Vormgeving o2 communicatie