CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Beantwoording wensen en bedenkingen

Commissie Ruimte 17 september 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsbrief Beantwoording wensen en bedenkingen Herziene Algemene Bepalingen erfpacht 1974 (2026)11.704 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

In de jaren '70 is ervoor gekozen om gronden in voortdurende erfpacht uit te geven, waarbij de erfpachter een periodieke canon betaalt en de voorwaarden en canon elke vijftig jaar kunnen worden herzien. Eind jaren '80 is ervoor gekozen om voortaan in eeuwigdurende erfpacht uit te geven, waarbij de canon ineens eeuwigdurend wordt afgekocht tegen betaling van de dan geldende grondwaarde. Alleen bij wijziging of splitsing van de onroerende zaak is nog een aanvullende vergoeding verschuldigd voor de economische meerwaarde die het gevolg is van die wijziging of splitsing. In 2015 heeft de raad de beleidsmatige keuze gemaakt om gronden bestemd voor particuliere woningen voortaan in vol eigendom uit te geven. In 2024 is de raad daarop teruggekomen en heeft zij ook voor particuliere woningen weer gekozen voor uitgifte in eeuwigdurende erfpacht. Achterliggende gedachte is dat de gemeente daarmee meer grip op (toekomstige) gebiedsontwikkelingen heeft en dat er één lijn geldt in het uitgiftebeleid, te weten erfpacht. In dit kader wordt verwezen naar de besluitvorming van de raad rondom de Beleidsnota Grondbeleid 2024. Erfpachters die grond in eeuwigdurende erfpacht verkrijgen, betalen, net als kopers van vol eigendom de grondwaarde aan de gemeente. Deze erfpachters dragen dus niet meer bij aan publieke middelen dan niet-erfpachters.

Pas als zij het gebruik of de onroerende zaak willen wijzigen of splitsen, moeten zij een eventuele economische meerwaarde aan de gemeente afdragen. Achterliggende gedachte is dat dit soort waardevermeerderingen behoren toe te komen aan de gemeenschap en niet aan het individu. Partij | Wensen en bedenkingen | Reactie college graag weten hoe het college dit voor zichzelf rechtvaardigt. | Voor de erfpachtrechten die in de jaren '70 en '80 zijn uitgegeven en die periodieke canon betalen, geldt dat zij per saldo mogelijk meer betalen dan erfpachters die de canon ineens hebben afgekocht of niet-erfpachters die de vol eigendom hebben verkregen. Die erfpachters hebben de gemeente in de afgelopen jaren herhaaldelijk verweten dat de gemeente hen niet gelijk zou behandelen ten opzichte van erfpachters die de canon wel in één keer hebben afgekocht en dat zij financieel veel zwaarder belast zouden worden. Dit is tevens onderwerp geweest van een gerechtelijke procedure bij de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad. In 1989, 1998, 2003 en 2017 zijn regelingen opgesteld op grond waarvan erfpachters op wiens erfpachtrecht de AB 1974 en AB 1983 van toepassing zijn konden overstappen naar eeuwigdurende erfpacht. De gemeente kan zo’n wijziging namelijk niet eenzijdig aan erfpachters opleggen. Van die mogelijkheden hebben duizenden erfpachters gebruik gemaakt.

De groep die nu resteert betreft erfpachters die zelf of wiens rechtsvoorgangers geen gebruik hebben gemaakt van voormelde regelingen. Van gelijke gevallen is daardoor geen sprake. Het college wijst er in dat kader op dat die keuze bij een andere marktontwikkeling (namelijk een daling van de grondwaarde) ook voordelig had kunnen uitpakken voor erfpachters. In dat geval had de gemeente jegens deze erfpachters ook geen aanspraak kunnen maken op een aanvullende betaling. 48 | CDA | De koppeling van de | x | Zie vraag 20. erfpachtcanon en de afkoopsom aan de ontwikkeling van de WOZ- waarde van de woningen wordt naar de toekomst toe geheel, althans gedeeltelijk losgelaten. 49 | CDA | Er is een nieuw college dat | x | x | X | x | De HAB 1974 (2026) en Financiële uitgangspunten zijn het resultaat van keuzes en deze week aantreedt en ook | afwegingen die eerder door uw raad zijn gemaakt, waaronder bijvoorbeeld motie Partij Wensen en bedenkingen AB en juridische toelichting Financiële uitgangspunten Kwijtscheldings- regeling Overig Reactie college een nieuwe wethouder erfpacht. Het CDA ziet hierin aanleiding om het college te verzoeken het voorstel dat er nu ligt integraal opnieuw tegen het licht te houden en het daarna op een later tijdstip gewijzigd opnieuw aan de raad voor te leggen. M460 ‘Voorspelbare erfpachtvoorwaarden’.

Het feit dat er een nieuw college is, betekent niet dat deze keuzes en afwegingen opnieuw tegen het licht gehouden moeten en kunnen worden. Dat zou onder andere betekenen dat er op korte termijn geen duidelijkheid komt voor de erfpachters, terwijl zij daar juist behoefte aan hebben. Daarnaast heeft het college te maken met deadlines uit de AB 1974 en is er feitelijk dus ook geen ruimte om helemaal opnieuw te beginnen. Het college ziet daar ook geen aanleiding toe, omdat het voorstel dat er nu ligt recht doet aan de belangen van alle betrokkenen. 50 CDA Het CDA heeft bedenkingen bij situaties waarin de erfpachters voor sterk stijgende kosten worden geplaatst door de herziening van de voorwaarden. x Zie onder 3 van de raadsbrief. 51 CDA Het CDA heeft bedenkingen bij situaties waarin erfpachters feitelijk gedwongen worden hun woning te verkopen vanwege de sterk stijgende kosten voor erfpacht. Dit mag niet voorkomen. x x Zie onder 3 en 4 van de raadsbrief. 52 CDA Het CDA heeft bedenkingen bij de Kwijtscheldingsregeling omdat deze alleen van toepassing is op lagere inkomens en het vermogen van deze groep. Juist de middeninkomens komen hierdoor in de knel. x Zie onder 3 en 4 van de raadsbrief.

Partij Wensen en bedenkingen AB en juridische toelichting Financiële uitgangspunten Kwijtscheldings- regeling Overig Reactie college 53 CDA Het CDA heeft bedenkingen bij de gehanteerde hoge grondquote omdat de grond niet los kan worden verkocht, maar altijd in samenhang met de opstallen. x Zie vraag 30 en 31. Het samenstel van de verschillende parameters en de aangenomen moties wordt gekomen tot een redelijke en lager dan marktconforme grondwaarde en canon. Een alternatief is om de grondwaarde te laten taxeren. Ervaring leert echter dat de getaxeerde grondwaarde over het algemeen hoger uitvalt dan de systematiek van grondquotes. Erfpachters kunnen ervoor kiezen om de grondwaarde onafhankelijk te laten vaststellen als zij van mening zijn dat de methodiek voor hen nadelig uitpakt. 54 CDA Het CDA heeft bedenkingen bij de transparantie van de regeling omdat voor veel mensen de uiteindelijke lasten pas later in de tijd duidelijker worden. x Zie onder 3 van de raadsbrief. 55 CDA Daarnaast wil het CDA dat ingegaan wordt op alle vragen die gesteld zijn door de Stichting Erfpachters Belang Utrecht. Voor de volledigheid worden die in het onderstaande ingevoegd: x CDA verwijst naar een brief van SEBU van 21 juni 2026 die alleen aan uw raad is verzonden. Hierna wordt gereageerd per vraag die door het CDA is aangehaald. 56 CDA 1.

Waarom wordt de canon niet structureel gekoppeld aan inflatie in plaats van aan WOZ-ontwikkeling? x SEBU geeft aan dat het inkomen van erfpachters niet meegroeit met de WOZ- waarde, maar hooguit met de inflatie. Om die reden vraagt SEBU waarom er niet voor wordt gekozen om de canonverhoging niet te koppelen aan de inflatie in plaats van aan de WOZ-ontwikkeling. Uitgangspunt bij voortdurende erfpacht (zoals onder de AB 1974) is dat de waardestijging van de grond aan de grondeigenaar toekomt, dus de gemeente, en niet aan de erfpachter. Als bij een canonherziening niet de werkelijke grondwaarde, maar een lagere grondwaarde als uitgangspunt wordt genomen, vloeit per saldo een deel van de grondwaarde aan de erfpachter toe. SEBU heeft in een gerechtelijke procedure over de AB 1974 aangevoerd dat de erfpachter recht zou Partij Wensen en bedenkingen AB en juridische toelichting Financiële uitgangspunten Kwijtscheldings- regeling Overig Reactie college hebben op een deel van de waardeontwikkeling van de grond. De rechter is daaraan voorbij gegaan en heeft geoordeeld dat de gemeente de canon en de erfpachtvoorwaarden bij het einde van het erfpachttijdvak mag wijzigen. Uitgangspunt is daarbij de werkelijke grondwaarde. Na de uitspraak van de Hoge Raad is dit oordeel onherroepelijk geworden.

De gemeenteraad heeft ervoor gekozen om een aantal correcties toe te passen op de werkelijke grondwaarde, waardoor in het voorstel inmiddels wordt uitgegaan van een lagere grondwaarde. Zou worden uitgegaan van inflatie in plaats van de WOZ-waarde, dan zou dit per saldo betekenen dat alle stijging van de grondwaarde in de afgelopen jaren aan de erfpachter toekomt en dat resulteert uiteindelijk in een hogere waarde van het erfpachtrecht. Waar SEBU stelt dat de WOZ-waarde ‘papieren vermogen’ betreft, incasseert de erfpachter dat vermogen uiteindelijk natuurlijk wel bij verkoop van het erfpachtrecht. Het college meent dat hiervoor geen rechtvaardiging bestaat. 57 CDA 2. Waarom kiest Utrecht voor een hoge grondquote, terwijl de grond onder een bestaande erfpachtwoning niet los verkoopbaar is? x Zie vraag 30, 31 en 53. 58 CDA 3. Waarom kiest Utrecht niet voor een harde maximale grondwaarde die meer reëel is, zoals Den Haag nu onderzoekt? x Op grond van de AB 1974 wordt bij het einde van het erfpachttijdvak de marktwaarde van de grond bepaald. Er is gekozen voor een systematiek van grondquotes en WOZ - waarde om tot een grondwaarde te komen. In navolging van motie M460 – ‘Voorspelbare erfpachtvoorwaarden’ wordt een maximale (fictieve) grondwaarde berekend. Deze is gebaseerd op de WOZ waarde met peildatum 1 januari 2024 en de grondquotetabel 2026.

Deze fictieve grondwaarde wordt vervolgens jaarlijks met 3% geïndexeerd tot het moment waarop de nieuwe canon wordt vastgesteld.. Daarmee is gekozen voor een harde maximale grondwaarde. De HAB 1974 (2026) en de Financiële uitgangspunten vormen een samenstel van diverse parameters om te komen tot een redelijke grondwaarde en canon. Andere gemeenten, zoals Rotterdam en Den Haag, maken daarin op onderdelen andere keuzes. Uiteindelijk gaat het echter om het totale pakket en moet worden beoordeeld Partij Wensen en bedenkingen AB en juridische toelichting Financiële uitgangspunten Kwijtscheldings- regeling Overig Reactie college of op basis van het samenstel van parameters tot een redelijke grondwaarde en canon wordt gekomen. Het is dus niet mogelijk om onderdelen separaat te bekijken en op basis daarvan conclusies te trekken. Voor de vraag of een grondwaarde en indexering redelijk zijn, kan bijvoorbeeld mede bepalend zijn of en op welke wijze een gemeente die waarde en percentages in de toekomst nog kan aanpassen. Tevens wijst het college erop dat voormelde motie unaniem is aangenomen en dat het college daarin is opgedragen de overige keuzes uit het voorstel gelijk te houden. 59 CDA 4.

Waarom is de Kwijtscheldingsregeling alleen een vangnet achteraf en geen correctie op de berekening vooraf? x De Kwijtscheldingsregeling is opgesteld voor erfpachters die anders in de financiële problemen komen als gevolg van de canonstijging. Daarmee is de kwijtschelding gekoppeld aan de persoonlijke omstandigheden van de erfpachter. Aan de voorkant worden andere correcties toegepast waar alle erfpachters van profiteren, ongeacht hun inkomen en vermogen, zoals depreciatie en een fictieve gemaximeerde grondwaarde. 60 CDA 5. Hoe heeft het college concreet getoetst of het voorstel voldoet aan de KNVB-criteria: Kostenefficiënt, Nuttig, Veilig en Begrijpelijk? Zie ook de “SEBU reactie op toetsing door de gemeente aan KNVB-criteria” die apart is verstuurd. x x x Voor de toetsing van de HAB 1974 (2026) en de Financiële uitgangspunten aan de KNVB-criteria wordt verwezen naar het antwoord bij vraag 46. Voor de toetsing van de Kwijtscheldingsregeling aan de KNVB-criteria wordt verwezen naar het antwoord bij vraag 16. 61 CDA 6. Waarom vindt het college deze regeling veilig voor bewoners, terwijl de uiteindelijke lasten voor veel huishoudens pas laat volledig duidelijk worden? x Zie onder 5 van de raadsbrief. 62 CDA 7. Waarom vindt het college deze regeling begrijpelijk voor x x x De communicatie is een continu proces.

Bij het opstellen van de verschillende documenten is de afdeling Communicatie aangehaakt. De stukken zijn voor zover Partij | Wensen en bedenkingen | Reactie college een gemiddelde consument, | mogelijk op B1-niveau opgesteld. Het opstellen van de stukken en/of terwijl de uitkomst afhankelijk | rekenvoorbeelden blijft echter balanceren tussen het overbrengen van de (complexe) is van meerdere technische | inhoud, de juridische houdbaarheid en begrijpelijkheid. De afdeling is altijd bereikbaar parameters? | voor vragen en uitleg. Financiële adviezen met betrekking tot individuele erfpachters kunnen en worden echter niet gegeven. 63 | CDA | 8. Waarom kijkt Utrecht vooral | x | De HAB 1974 (2026) en de Financiële uitgangspunten vormen een samenstel van naar oudere | diverse parameters om te komen tot een redelijke grondwaarde en canon. Andere erfpachtmodellen, terwijl | gemeenten, zoals Rotterdam en Den Haag, maken daarin op onderdelen andere andere gemeenten inmiddels | keuzes. Uiteindelijk gaat het echter om het totale pakket en moet worden beoordeeld bewegen richting mildere en | of op basis van het samenstel van parameters tot een redelijke grondwaarde en beter uitlegbare regelingen? | canon wordt gekomen. Het is dus niet mogelijk om onderdelen separaat te bekijken en op basis daarvan conclusies te trekken.

Voor de vraag of een grondwaarde en indexering redelijk zijn, kan bijvoorbeeld mede bepalend zijn of en op welke wijze een gemeente die waarde en percentages in de toekomst nog kan aanpassen. Tevens wijst het college er voor de volledigheidshalve nogmaals op dat motie | M460 ‘Voorspelbare erfpachtvoorwaarden’ unaniem is aangenomen, waarin het college is opgedragen de overige keuzes uit het voorstel gelijk te houden. 64 | CDA | 9. Welke juridische | x | x | Zie het antwoord op vraag 34. onderbouwing is er voor de stelling dat een gunstigere regeling niet mogelijk zou zijn vanwege eerdere afkopers? 65 | CDA | 10. Waarom zou mogelijke | x | x | Zie onder 5 van de raadsbrief. reactie van eerdere afkopers zwaarder wegen dan het verbeteren van beleid dat juist ook eerdere afkopers mogelijk onder druk heeft gezet? 66 | CDA | 11. Hoe voorkomt de raad | x | x | Door het samenstel van de verschillende parameters en de aangenomen moties [bedoeld zal zijn: het college] | wordt gekomen tot een redelijke en (lager dan) marktconforme grondwaarde en Partij Wensen en bedenkingen AB en juridische toelichting Financiële uitgangspunten Kwijtscheldings- regeling Overig Reactie college dat bewoners niet later alsnog financieel klem komen te zitten? canon. In de impactanalyse is inzichtelijk gemaakt hoe de canon zal wijzigen als de herziening op dit moment plaats zou vinden.

Onder de AB 1974 was sprake van een 10-jaarlijkse canonherziening waarbij de canon elke 10 jaar gemiddeld met 30% steeg. Een jaarlijkse indexatie van 2% procent maakt het niet alleen voorspelbaarder, maar is over 10 jaar minder dan waar nu mee rekening moet worden gehouden, namelijk 22% t.o.v. de huidige 30%. Tot slot merkt het college op dat met geen enkele contractspartij van de gemeente op voorhand afspraken worden gemaakt voor het geval diegene later (alsnog) in de financiële problemen komt. In het kader van het gelijkheidsbeginsel ziet het college geen aanleiding om daar in het onderhavige geval van af te wijken. 67 CDA 12. Waarom stelt Utrecht niet een deskundigencommissie aan die, net als in den Haag en Rotterdam, kijkt naar een redelijkere herziening en die rekening houdt met de afwijkende situatie van deze groep erfpachters. x Het college meent dat er door het samenstel van de verschillende parameters en de aangenomen moties wordt gekomen tot een redelijke en marktconforme grondwaarde en canon. De afweging is gemaakt om geen deskundigencommissie aan te stellen omdat er binnen de gemeente voldoende expertise in huis is. Zowel de HAB 1974 als de canonherziening bij het einde van het erfpachttijdvak zijn door externe partijen getoetst.

Mocht een erfpachter het niet eens zijn met de vastgestelde grondwaarde dan kunnen deskundigen worden ingeschakeld om de grondwaarde vast te stellen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ad98fc37-90f0-4edd-87d0-d84a3cdf3c2a?agendaItemId=bec75485-e254-4de3-b858-88d49d340b82