Bijlage 1b Buurtonderzoek Natuurgebied Zuilen

Buurtonderzoek Natuurgebied Zuilen

Rapportage buurtonderzoek Natuurgebied Zuilen – definitief – 19 oktober 2023

Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................. 2 2. Conclusies onderzoek ...................................................................................................................... 3 3. In gesprek in Overvecht en Zuilen ................................................................................................... 6 Bijlage: Enquête Natuurgebied Zuilen ............................................................................................... 12

1

1. Inleiding Door Gemeente Utrecht wordt een visie ontwikkeld voor Natuurgebied Zuilen. Er is in 2022 een voorlopige visie geschetst, hier zijn veel reacties op gekomen. Nu wordt gewerkt aan een nieuwe versie van deze visie, samen met een werkgroep van bewoners en andere gebruikers van het gebied. De uitkomsten van deze enquête worden gebruikt om de aangepaste visie te schetsen. Wij (Eva en Daphne) van The Social Collective hebben in opdracht van de gemeente Utrecht enquêtes afgenomen bij bewoners uit Zuilen en Overvecht over Natuurgebied Zuilen. Wij hebben vragen gesteld over groenbeleving in de buurt: Gaan mensen naar buiten voor ontspanning? Zo ja, wat doen zij dan en waar gaan zij naartoe? Kennen zij Natuurgebied Zuilen ook en wat waarderen zij hier het meeste aan? Kennen zij het niet; wat hebben zij dan nodig om het gebied wèl te bezoeken? Het leverde waardevolle en interessante gesprekken op. In H3 delen wij een uitgebreid verslag van onze gesprekken met mensen op straat waarbij de enquête een leidraad was. Daarnaast delen wij in H2 een aantal van de belangrijkste conclusies en percentages die uit de enquête naar voren kwamen. De vragen uit de enquête delen wij in H4. Onderzoek De gesprekken op straat vonden plaats in de periode van 6 september-16 september in Overvecht en Zuilen: - Woensdag 6 september 14.00-18.00 winkelcentrum De Klop e.o.

- Vrijdag 8 september 14.00-18.00 winkelcentrum Gagelhof e.o. - Woensdag 13 september 14.00-18.00 winkelcentrum Rokade e.o. - Zaterdag 16 september 10.00-14.00 Elinkwijk Naast onze gesprekken in de wijken, waarin we zelf de resultaten via de enquête vastlegden, is de enquête ook via een aantal Facebook en WhatsApp groepen verspreid. In totaal is de enquête door 271 mensen ingevuld uit Zuilen en Overvecht-Noord. 73% van de mensen (168 mensen) die de enquête ingevuld hebben (respondenten), komt uit Zuilen, 27% (62 mensen) uit Overvecht. - Van de 40 respondenten die Natuurgebied Zuilen niet bezoeken is 32% (13 mensen) inwoner van Zuilen, en 68% (28 mensen) inwoner van Overvecht. - Van de 231 respondenten die Natuurgebied Zuilen wél bezoeken is 80% (184 mensen) inwoner van Zuilen en 20% (46 mensen) inwoner van Overvecht.

Samenvatting De mensen uit Overvecht komen minder in Natuurgebied Zuilen omdat ze ook mooie parken dichter bij huis hebben zoals Park de Gagel, het Gagelbos en andere groene (speel)plekken. De reden voor mensen om hier naartoe te gaan is dat zij op loopafstand liggen en er voorzieningen voor kinderen zijn. Uit Overvecht zijn het vooral de wandelaars die wel in Natuurgebied Zuilen komen. Voor inwoners in Zuilen, is het Natuurgebied Zuilen dichterbij. Dit zorgt ervoor dat mensen het eerder bezoeken. De natuurliefhebbers, uit zowel Zuilen als Overvecht, waarderen het gebied om de ongereptheid en de rust. Ze waarderen de natuur en zijn bang dat het snel te druk of te aangeharkt wordt als er meer voorzieningen bij komen. Kleine aanpassingen in de biodiversiteit of ter bevordering van het wandelen worden wel gewaardeerd.

2

2. Conclusies onderzoek Van de mensen die de enquête ingevuld hebben, komt 85% weleens in Natuurgebied Zuilen (231 respondenten).

Het meest voorkomende antwoord op de vraag "Wat doe je als je voor ontspanning naar buiten gaat?" uit de enquête (H4) is wandelen. Andere veelgenoemde activiteiten zijn fietsen, hardlopen, zwemmen, picknicken, en tijd doorbrengen in de natuur. Sommige mensen gaan ook buiten spelen met hun kinderen, sporten, zoals skeeleren of boksen, of genieten van de stilte en rust in de natuur. De meeste mensen geven aan dat ze naar verschillende natuurlijke gebieden en parken gaan om te wandelen. Populaire locaties zijn onder andere het Gagelbos, Natuurgebied Zuilen, het Julianapark, de Maarsseveense plassen en de Vecht. Sommige mensen gaan ook verder weg naar plaatsen zoals Amelisweerd, Lage Vuursche en de Utrechtse Heuvelrug. 2.1 De mensen die natuurgebied Zuilen niet bezoeken De mensen die natuurgebied Zuilen niet bezoeken (40 mensen) hebben we gevraagd wat ze nodig hebben om het natuurgebied wel te bezoeken. Mensen met kinderen geven aan dat er iets te doen moet zijn voor kinderen, zoals (natuurlijke) speeltoestellen. Maximapark en Gagelbos wordt als voorbeeld genoemd qua spelen. Ook is voor mensen met kinderen de bereikbaarheid belangrijk, vooral lopend en met de fiets. Qua faciliteiten geven mensen aan dat horeca een reden is om ergens naartoe te gaan. Ook picknickplekken en zitgelegenheden (ook voor ouderen) worden gewaardeerd.

Tegelijkertijd genieten mensen van biodiverse groene gebieden met bijzondere planten of eetbare struiken, waterpartijen, bomen en schaduwrijke plekken. Er is een voorkeur voor ongerepte, minder aangeharkte gebieden. Sommige mensen verlangen naar rust en stilte zonder auto's in de buurt. Informatieborden over de plek, de historie en het groen worden wel gewaardeerd. Rolstoeltoegankelijkheid van paden wordt genoemd als belangrijk punt ergens wel/niet naartoe te gaan, dit is ook belangrijk voor mensen met een kinderwagen.

3

2.2 De mensen die natuurgebied Zuilen wel bezoeken De mensen die natuurgebied Zuilen wel bezoeken (231 mensen) hebben we gevraagd wat ze doen in het gebied. De 7 meest genoemde activiteiten delen wij onderstaand:

Hardlopen Ik rij/fiets er regelmatig langs Vogels kijken

Wandelen wordt verreweg het vaakst genoemd door mensen. Er zijn ook veel mensen die graag fietsen en hardlopen in het gebied. Vogels kijken is een geliefde activiteit, net als het bezoeken van Slot Zuylen. Opvallende activiteiten die daarnaast ook werden genoemd in gesprekken op straat: - Met de hond lopen - In het bos zijn, zitten, een boekje lezen en picknicken. - Koeien, paarden en hazen kijken, op zoek naar ooievaars. - Afval rapen - Fotograferen - Tuinieren - Planten, bomen en bloemen kijken, rust en stilte ervaren, mediteren. Bramen plukken. - Skeeleren en hutten bouwen met de kinderen - Naar het terras van Slot Zuilen of Fort aan de Klop.

Wat waarderen mensen het meest aan natuurgebied Zuilen? - De rust. Dit wordt genoemd door 50% van de mensen (135 respondenten): dat het voelt alsof je echt even uit de stad bent en van de natuur kan genieten. - Natuurlijke schoonheid: Mensen genieten van de natuurlijke schoonheid van het gebied, met bomen, weilanden, en de aanwezigheid van water. Velen waarderen het feit dat het gebied nog relatief ongerept en niet ‘aangeharkt’ is. - Dieren: De aanwezigheid van dieren, zoals vogels, ooievaars, koeien, hazen, en zelfs vleermuizen. - Historie en erfgoed: Het gebied heeft een historische uitstraling en gevoel, Slot Zuylen wordt zeer gewaardeerd. Het gebied wordt ook gewaardeerd vanwege zijn cultureel erfgoed met elementen die de geschiedenis van de regio weerspiegelen. - Dichtbij: Mensen waarderen het feit dat het gebied gemakkelijk toegankelijk is en op korte afstand. - Variatie: Het natuurgebied is gevarieerd; er zijn bossen, weilanden en waterwegen. - Wandel- en fietsroutes: Mensen vinden het fijn dat er wandel- en fietsroutes beschikbaar zijn om het gebied te verkennen en van de natuur te genieten.

4

Wat zou natuurgebied Zuilen nog aantrekkelijker maken? De meningen zijn hierover verdeeld. Het lijkt erop dat de meeste mensen het gebied mooi vinden zoals het is en geen voorstander zijn van grote veranderingen. Toch worden er ook genoeg kansen voor verbetering gezien:

Dieren in de wei Zitgelegenheid Picknickplek in het gras Fietspad De veranderingen die het gebied nog aantrekkelijker zouden maken: - Behoud en uitbreiding van biodiversiteit: als het ten bate is van de al bestaande natuur. Meer wilde bloemen en bijen. - Dieren in de wei behouden of uitbreiden, het moet vooral een fijne plek blijven voor dieren om ongestoord te verblijven. - Meer zitgelegenheid. - Meer informatieborden over de plek, geschiedenis en groen. - Picknickplekken. - Fietsparkeerplekken. Ook noemen een viertal mensen de mogelijkheid om te zwemmen in de Vecht, vijf mensen noemen beter onderhoud en twee mensen noemen meer vuilnisbakken. Speelplekken voor kinderen wordt niet veel genoemd, maar een idee wat genoemd wordt is een blotevoetenpad. Voor hardlopers zou een waterpunt een toevoeging kunnen zijn. Over de paden vertellen mensen: - Beter begaanbaar pad naast de tuintjes, dit is onveilig vanwege de smalle berm. Het pad op de klopvaart mag meer opgeruimd worden. - Wandelpad langs de Vecht aan de wegkant. Het pad is nu erg smal. Met een kinderwagen lukt het haast niet om veilig te wandelen - Mogelijk kijken naar betere toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking.

5

3. In gesprek in Overvecht en Zuilen Dag 1 in Overvecht, winkelcentrum De Klop e.o. 6 September Op de eerste dag dat wij de straat op gaan, is er een hittegolf in Nederland. We beginnen voor de Lidl bij Winkelcentrum de Klop. Ondanks de warmte zit een man toch in de volle zon, met zweet druipend over zijn gezicht, een shaggie te roken. “Jahoor, hartstikke leuk als jullie mij wat willen vragen over groen in de buurt”. Wij verplaatsen onszelf de genadeloze zon in, om onszelf bij de man op het bankje te voegen. Hij blijkt graag te fietsen, het liefst zonder plan: “Gewoon op avontuur”. Nadat we op de kaart laten zien welk gebied het Natuurgebied Zuilen is, roept hij enthousiast “Oh daarzo, met die ganzen!” Hij blijkt het landschap prachtig te vinden. Er hoeft niks te veranderen, maar een bankie om af en toe even te zitten voor een sigaretje of misschien een kraampie om een koud drankje te halen, dat zou een leuk extraatje zijn. Zo blijken meer mensen uit de buurt het gebied wel te kennen. De meeste natuurliefhebbers willen eigenlijk liever dat er niks verandert. “Straks wordt het daar te druk of te aangeharkt, netzoals Amelisweerd, nou dat hoeft niet hoor!”, roept een vrouw die haar hond uitlaat. Mensen waarderen de rust en de wat ruigere natuur, en de grote diversiteit aan vogels heeft harten gestolen.

We vragen een stel dat aan het tuinieren is of zij nog iets kunnen bedenken dat ze zouden willen verbeteren. Ze wandelen veel in Natuurgebied Zuilen, want de vrouw verstopt graag Happy Stones in het bos. Happy Stones zijn kleine schilderijtjes op stenen, die je ergens achterlaat, voor andere wandelaars om te vinden. Deze vrouw schildert er het liefste regenbogen en Domtorens op. Na een hoop lof over het natuurgebied, had het stel toch wel iets wat beter kan: "Het pad tegenover de tuinen is nu te smal. Als er een auto aankomt dan kun je geen kant op, behalve de afgrond in.” Dat voelt spannend en niet altijd veilig. Het zou mooi zijn als daar meer ruimte is om te wandelen of als er geen auto's mogen rijden.

6

Ook spraken wij met mensen met kinderen. Zij komen eigenlijk niet tot nauwelijks in het natuurgebied. Een vader in de speeltuin vertelt enthousiast dat hij er vroeger wèl kwam, om te joggen. “Nu niet meer, nu ben ik met de kleintjes en gaan we naar Groenekan, want dat is maar 5 minuten lopen vanaf ons huis.” Naast de afstand, benoemen de meeste ouders het gebrek aan speeltoestellen. Ze gaan liever naar het Gagelbos, want daar kunnen de kinderen leuk spelen. Een jonge Marokkaanse vrouw die nog maar 8 maanden in Nederland woont, zegt na het zien van de foto’s dat er picknicktafels moeten komen: “Belangrijk voor mensen met een gezin om te kunnen zitten. En wat meer dieren, dat zou ook leuk zijn!” Het viel op hoe enthousiast de buurtbewoners waren om met ons te praten. Mensen die niet goed Nederlands spraken, verontschuldigden zich en voelden zich opgelaten over hun taalgebruik, maar wilden alsnog graag met ons in gesprek. Door de hitte was het erg stil op straat. Toch hebben we met z’n vieren bijna 40 gesprekken gevoerd; een mooie eerste onderzoeksdag. Dag 2 in Overvecht, winkelcentrum Gagelhof e.o. 8 September Op dag twee van ons onderzoek beginnen wij bij winkelcentrum Gagelhof. De hitte op het plein voor de entree lijkt nog een paar graden extremer dan in de rest van het land: alsof we in een snelkookpan zijn beland.

Het mag de pret niet drukken en vol vertrouwen vragen wij de winkelende mensen of wij ze een aantal vragen mogen stellen over groen in de buurt. We beginnen de dag direct met een reeks "nee's". We besluiten van locatie te wisselen; misschien zijn oververhitte mensen die op weg zijn naar de supermarkt, niet de beste doelgroep. In Buurtcentrum de Boog worden we met liefde en waterijsjes binnengehaald. Aan tafel in de huiskamer zitten zeven buurtbewoners, onder wie het gesprek direct losbarst.

Een man aan de kop van de tafel is groot fan van Natuurgebied Zuilen: "Als ik daar ben, dan kom ik helemaal tot rust! De vogeltjes die fluiten, heerlijk is het daar. Ik zou er niks aan doen.” Een vrouw tegenover ons blijft elke tien minuten herhalen dat ze alles best vindt, zolang de bomen maar niet worden omgehakt. “Daar moeten ze vanaf blijven hoor!”

7

Het gesprek gaat op den duur over op issues in de wijk. Het blijkt niet prettig te zijn om vanuit huis bij het natuurgebied te komen. De fietspaden in de wijk zijn slecht en er is niet genoeg veiligheid op straat. “Kunnen ze dáár niet iets aan veranderen, in plaats van aan het natuurgebied?” In het Gagelpark nemen we plaats op de picknickkleden van een grote groep jonge, islamitische vrouwen en hun kinderen. Of we lasagne willen, of kip of een glaasje cola met ijsblokjes? De heerlijke geuren komen ons tegemoet. Deze vrouwen wonen grotendeels in de flats naast het park. “Wij komen niet in Zuilen. Dit park is zó mooi en de kinderen kunnen hier overal spelen. En het is om de hoek.” Na het bekijken van de foto’s van Natuurgebied Zuilen, geeft een vrouw schoorvoetend toe dat ze het er ook niet heel aantrekkelijk uit vindt zien. “Ik zou daar alleen komen als er een pannenkoekenhuis staat!”, schatert ze.

Twee mensen die bij de speeltuin op een bankje zitten, schuiven uit elkaar: “Kom je gezellig tussen ons in zitten?” Ze lopen 3 keer per week dezelfde route en eindigen meestal op dit bankje of bij Stadsboerderij Gagelsteede: “Om de dreumissen te zien, die nog maar nèt kunnen lopen. Zooo schattig!” Vroeger kwamen ze ook in Natuurgebied Zuilen, maar nu ze wat ouder zijn, is het voor de vrouw te ver lopen. De man fietst er wel altijd langs wanneer hij, vanuit Kanaleneiland, zijn vriendin in Overvecht bezoekt voor hun wandelingen. “Als je ouder wordt, kun je minder ver. Maar je gaat de kleine dingen meer waarderen. We lopen de laatste jaren altijd precies dezelfde route en dan vallen andere dingen je ineens op. Wist je dat het fluitekruid al in februari opkomt? De wisseling van de seizoenen is prachtig!”

We eindigen de dag weer voor het winkelcentrum in de snelkookpan, waar wederom weinig mensen met ons in gesprek willen. Een contrast met de mensen verderop in de wijk, die overal plaats voor ons maakten om aan te schuiven. We concluderen dat de mensen in deze buurt minder behoefte hebben om Natuurgebied Zuilen te bezoeken. Vooral voor mensen die kleine kinderen hebben of slecht ter been zijn, is het natuurgebied te ver weg en zijn er al genoeg mooie opties in de buurt. Een jonge man met hond komt wel veel in Natuurgebied Zuilen, maar vindt het niet duidelijk is dat het een natuurgebied is. “Misschien is een informatiebord wel fijn, want je loopt er zo voorbij.” Soms neemt hij een prikker mee om vuilnis op te ruimen,

8

maar meestal gaat hij op een bankje zitten, het liefste heel vroeg in de ochtend: “Gewoon genieten van de stilte.” Dag 3 in Zuilen, Rokade e.o. 13 September Vandaag gaan wij de straat op rondom winkelcentrum Rokade, in Zuilen. Meteen valt op dat meer mensen hier Natuurgebied Zuilen kennen dan in Overvecht. Eén stel is er zelfs bewust voor naar Zuilen verhuisd. Zij komen graag in het gebied en benoemen hoe fijn het is dat het groen in de omgeving aaneengesloten is. “Je kunt er supergoed naartoe wandelen vanaf hier”. Een ander geluid dan wij hoorden in Overvecht, waar de parken losser zijn en je toch minder makkelijk van het ene stuk groen bij het andere stuk groen kunt komen. De meeste liefhebbers willen liever geen verandering in gebied. “De wielrenners kunnen nu alleen fietsen langs de Vecht, dat is ideaal. Als er ook nog fietspaden in het gebied komen, wordt het daar veel te druk en gevaarlijk om te wandelen.” Dit stel, met een dochtertje van 14 maanden oud, benoemt dat het wat hen betreft echt natuur mag blijven. “Liever niet te bedacht of te commercieel.” Ze vinden het Julianapark een mooi aangelegd park en ze komen ook graag bij Soia (Strand Oog in Al), waar je leuke evenementen in de openlucht kunt bezoeken. “Moet elke plek een allround plek zijn? Hou de natuur de natuur.”

Verder krijgen wij vandaag uiteenlopende suggesties die we op eerdere dagen nog niet hoorden: Een hardloper mist een drinkwaterpunt tijdens het sporten, een studente vindt het jammer dat er geen WC is: “Zonder toilet ga ik daar niet zitten met een drankje”, een invalide vrouw vertelt dat de paden voor haar niet toegankelijk zijn en een Amerikaanse vrouw uit Ohio vindt het bos te kaal, waardoor het volgens haar niet verkoelend genoeg is op warme dagen.

Een Utrechter van in de 70, die op een bankje zit met andere buurtbewoners, heeft ook nog een uniek idee: “Maak dat natuurgebied wat groter. Gooi het bedrijventerrein daarachter maar dicht, daar zitten toch alleen maar criminelen.” We sluiten de dag af met een man die zijn luxe auto voor het winkelcentrum parkeert en in strak pak en glanzende schoenen uitstapt. Ook hij kent het gebied. Tijdens ons gesprek houdt hij een pleidooi; eerst voor wandelen en daarna voor menselijk contact. De man is accountant en zegt dat hij vanwege zijn saaie werk extra veel gaat wandelen. “De natuur is belangrijk. Wij zíjn de natuur - daar moet meer

9

bewustwording voor komen.” Daarnaast vindt hij dat er ten alle tijden geluisterd moet worden naar inwoners. “Niet alleen nu, maar ook als de visie volbracht is. Het is belangrijk om in gesprek te blijven.” Een mooie afsluiting van onze derde onderzoeksdag. Dag 4 in Zuilen, Elinkwijk e.o. 16 September De laatste dag van ons onderzoek trekken we Elinkwijk in, in Zuilen. Twee vriendinnen van middelbare leeftijd, met sportieve kleding en hardloopschoenen, wandelen ons voorbij voor supermarkt de Boni. Die moeten we spreken! We zetten het op een drafje en vragen of ze het gebied kennen. Ze gaan er elke week samen wandelen. “Maandagochtend is het fijn en rustig in Natuurgebied Zuilen, maar in de middag vinden we het nu al te druk soms!” De dames bezoeken zo’n beetje alle bossen en parken die Utrecht te bieden heeft, maar Zuilen is wel hun favoriet. “We willen nooit meer weg uit deze buurt; er is zoveel groen en er zijn zoveel leuke opties om erop uit te gaan.” Ze zijn het beiden roerend eens dat er niks moet veranderen aan Natuurgebied Zuilen. “Ook geen picknicktafels hoor! Want dan komen er jongeren met brommertjes en vuilnis. Gewoon vanaf blijven!” Verder is in deze buurt vooral het Julianapark erg geliefd.

Een man die een versleten plastic tas van de Boni vasthoudt, vertelt dat hij twee keer per dag naar het Julianapark gaat. Hij woont aan de Vecht, maar steekt nooit over naar het natuurgebied. “M’n meissie wèl, die fietst daar veel.” Zelf wandelt hij elke dag door Elinkwijk richting het Julianapark: “Om de vogeltjes daar te voeren”. Zijn versleten Boni-tas blijkt tot de nok gevuld met oud brood. Hij brengt dagelijks zo’n anderhalf uur door bij de dieren in het park.

Een man in een scootmobiel blijft ook aan deze kant van de Vecht; het gebied is voor hem niet toegankelijk. “We gaan wel op de scootmobiel naar de bossen in Nieuwegein. Dat is 25 minuutjes en dan rije we voor het

10

donker weer terug.” Een jonge vrouw zoekt ook elders de natuur op, want daar kan haar hond vrij loslopen. We zijn benieuwd of andere buurtbewoners wel graag de Vecht oversteken naar Natuurgebied Zuilen.

In een voortuin staat een moeder met haar tienerdochter een acacia te snoeien. Zij blijkt er graag te komen. Ze vertelt vol enthousiasme over de vleermuiskasten. “Zo leuk om die beesten daar te zien!” Met de kinderen doet ze soms een rondje op de fiets, langs het Fort. “Lopen niet, dat duurt te lang en dat vinden ze saai.” Maar zelf loopt ze het liefste 15 a 20 kilometer, helemaal tot aan de Maarsseveense Plassen. Het enige wat volgens haar nog beter zou kunnen, is een goede gelegenheid om te zwemmen. Nu zoekt ze regelmatig een vriendin in Amsterdam op. “Daar kun je zo de Amstel in. Dan ga ik wel zes keer per dag lekker zwemmen!” Een andere vrouw heeft ook en idee hoe Natuurgebied Zuilen aantrekkelijker zou kunnen worden: “Meer bloemen, meer insecten, meer bijeen en vlinders!” Verder is iedereen het er unaniem over eens: “Hou het het gebied lekker ongerept en laat de natuur de natuur.”

11

Bijlage: Enquête Natuurgebied Zuilen

Ga naar vraag 2

12

13

14

15