Bijdrage-Stichting-Buurtmobiel-handboek-Mobiek-in-de-buurt-Rib-Vervoer-voor-iedereen..pdf

Afhankelijk van de behoefte kan hiervan worden afgeweken. • In sommige gemeenten hebben reizigers een onbeperkt budget. Valys-vervoer: Valys-vervoer is bovenregionaal vervoer. Valys-vervoer kan, net als Wmovervoer, alleen worden gebruikt als de gemeente hiervoor een indicatie heeft afgegeven. Het vervoer is sociaalrecreatief en is bedoeld voor reizigers met een beperking. Afhankelijk van de ernst van de mobiliteitsbeperking geeft de indicatie recht op een bepaald aantal kilometers per jaar. Kenmerken van Valys-vervoer: • brengt reizigers van deur tot deur; • kost de gebruiker altijd € 0,20 per kilometer aan eigen bijdrage; • wordt vergoed uit hun persoonlijke kilometerbudget (600 km per jaar) of hoog persoonlijke kilometerbudget (tot 2250 km per jaar); • wordt gefinancierd door de overheid. Verschillende soorten Valys: • Valys Basis biedt verschillende combinatiemogelijkheden tussen taxi en trein. • Valys Begeleid biedt volledige begeleiding bij het reizen met taxi en openbaar vervoer. • Valys Vrij biedt de mogelijkheid om naar eigen inzicht vervoer met taxi en trein te gebruiken én te combineren.

36

Vervoer via de Wet Langdurige Zorg (Wlz): De Wet Langdurige Zorg is er voor cliënten die zorg nodig hebben inclusief dagbesteding en/of dagbehandeling en die niet zelfstandig kunnen reizen. Mensen met een beperking hebben een Wlz-indicatie nodig om gebruik te kunnen maken van Wlz-vervoer. Het Centrum Indicatiestelling Zorg geeft deze indicatie af. Wlz-vervoer: • levert vervoer van deur tot deur, van en naar de dagbesteding en/of dagbehandeling; • wordt geregeld vanuit regionale zorginstellingen; • wordt gefinancierd door zorginstellingen, uit het door de overheid verstrekte budget; • wordt uitgevoerd door een vervoerder die is ingehuurd door de zorginstelling. Verschillen tussen gemeenten: • De kwaliteit van het Wlz-vervoer hangt af van de vervoerder die het Wlz-vervoer uitvoert. • In sommige gemeenten levert de vervoerder zowel het Wlz- als het Wmo-vervoer. • De prijs die de zorginstelling voor het Wlz-vervoer betaalt, verschilt per gemeente.

Vrijwilligers Vrijwilligers zijn voor veel vervoersinitiatieven voor ouderen onmisbaar. Hiervoor zijn verschillende redenen: Vrijwilligers zorgen ervoor dat een initiatief ook zonder financiering van start kan gaan, zij hebben een ander soort motivatie dan betaalde professionals en wellicht kennen zij in hun eigen netwerk mensen die als deelnemer of vrijwilliger deel willen nemen aan het initiatief. Bij de opstart van uw initiatief is het belangrijk om vrijwilligers te vinden. Wanneer uw initiatief loopt, is het belangrijk om hen te behouden. In dit hoofdstuk leest u waar u bij het werven en behouden van vrijwilligers aan kunt denken.

Werven van vrijwilligers Met wie zou u in uw initiatief graag willen samenwerken? En wat zijn manieren om deze mensen te vinden? • Rondvragen in uw eigen netwerk. Misschien hebben uw vrienden, familie en buren wel zin om mee te doen of kennen zij mensen die hiervoor in zijn. • Een oproep doen via de lokale omroep, de lokale krant, sociale media van de buurt (Facebook-groepen van de buurt of de gemeente) of het verspreiden van flyers. • Mensen persoonlijk aanspreken op relevante locaties (sport- en hobbyverenigingen, scholen, supermarkten) en evenementen in uw gemeente. • De gemeente benaderen. Mogelijk komt u zo in contact met inwoners die momenteel niet werken en in het kader van een re-integratietraject voor hun uitkering iets voor uw initiatief kunnen betekenen. In de gesprekken die u met potentiële vrijwilligers voert, is het belangrijk dat u goed kunt uitleggen waarom u uw initiatief bent gestart, waarom het zo belangrijk is en waarom het voor de persoon waarmee u spreekt interessant kan zijn om zich aan te sluiten. Als de ander geïnteresseerd is, neem dan de tijd om de verwachtingen bij het vrijwilligerswerk door te spreken. Kunt u hieraan voldoen? Het onderstaande schema kan u helpen om een aantal motieven te onderscheiden.

37

Motivatie voor vrijwilligerswerk

• Fysieke en geestelijke gezondheid op peil houden en stellen prijs op zelfredzaamheid en sociale contacten. • Persoonlijke ontwikkeling, horizonverbreding, het opdoen van nieuwe kennis en vaardigheden, en zingeving. • Andere mensen helpen met hun problemen. • Streven naar maatschappelijke verandering, willen meedoen aan het maatschappelijke debat en invloed uitoefenen op de politiek.

Behouden van vrijwilligers Om vrijwilligers te behouden is het belangrijk om over hun motivatie en behoefte in gesprek te blijven en waar mogelijk aan hun wensen tegemoet te komen. Gemotiveerde vrijwilligers zullen langer betrokken blijven. Dit betekent onder andere dat de ouderen voor wie u het initiatief heeft gestart, dezelfde gezichten zullen zien en dat de vrijwilligers steeds beter weten op welke manier ze met bepaalde beperkingen of wensen van ouderen om kunnen gaan. In gesprek met de vrijwilligers kunt u de volgende onderwerpen aankaarten: •  Takenpakket: In veel vervoersinitiatieven worden vrijwilligers ingezet als chauffeur en als planner van de ritten. Heeft de vrijwilliger plezier in deze taken? Zijn er andere taken die de vrijwilliger liever of ook zou willen oppakken (communicatie, ICT-zaken, promotie)? • Afstand & tijd: Voor veel mensen komt het vrijwilligerswerk naast andere zaken als werk, op de kleinkinderen passen of zorg voor een partner. Het is waardevol om ook praktische zaken als afstand & tijd te bespreken.

Is het gebied waarin de vrijwilliger werkt nog handig? Komt een andere route beter uit? Is het aantal uren nog goed? Wil de vrijwilliger zich meer of minder uren inzetten? Sluit de termijn waarop de planning wordt gemaakt aan? • Ontwikkeling: Voor sommigen is vrijwilligerswerk een manier om zichzelf verder te ontwikkelen, of een opstap naar een baan. Waar wil de vrijwilliger zich in ontwikkelen? Hoe kunnen de taken die hij of zij uitvoert hieraan bijdragen? Heeft u ruimte om de vrijwilligers iets extra’s op het gebied van scholing en ontwikkeling (bijvoorbeeld workshops of intervisie) te bieden? •  Betrokkenheid: Veel vrijwilligers vinden het interessant en leuk om ervaringen met andere vrijwilligers uit te wisselen. Is hier onder uw vrijwilligers behoefte aan? Waarover willen zij met elkaar spreken en hoe vaak? Wellicht kunnen informatiebijeenkomsten of nieuwsbrieven in de behoeften op dit vlak voorzien. •  Waardering: Iedereen vindt waardering prettig. Vertel wat u aan het werk van deze vrijwilliger waardeert en welke positieve geluiden u van anderen over deze vrijwilliger heeft gehoord. U kunt de vrijwilligers ook samen in het zonnetje zetten, door voor hen een uitstapje of een ander gebaar van waardering te regelen.

Wilt u meer weten over het werken met vrijwilligers? www.pep-ebook.nl: Uitgebreide en waardevolle informatie voor initiatiefnemers van vrijwilligersorganisaties. www.vrijwilligerswerk.nl of vrijwilligeinzetgoedgeregeld.nl: Praktische informatie (omtrent onkostenvergoedingen, vacatures, aansprakelijkheid en privacy) en vrijwilligersbeleid, scholing en fondsenwerving. www.movisie.nl/vrijwillige-inzet: Tips om lokaal vrijwilligerswerk te waarderen, achtergrondinformatie en opinieartikelen over vrijwilligerswerk. 38

Begroting & financiering Het is noodzakelijk om een begroting te hebben en voldoende financiering te vinden om uw initiatief te kunnen laten voortbestaan. In dit hoofdstuk vindt u een aantal suggesties voor inkomsten- en uitgavenposten op uw begroting en een overzicht met financieringsmogelijkheden.

Begroting opstellen In een begroting laat u zien welke uitgaven en inkomsten u verwacht. Als het goed is overtreffen de inkomsten de uitgaven. • In de eerste kolom neemt u alle voorziene uitgavenposten en bijbehorende kosten op. Kosten waaraan u kunt denken zijn: de kosten voor de vervoermiddelen, inclusief brandstof, belasting, onderhoud, verzekering en afschrijving (deze kosten zijn mede afhankelijk van het aantal gereden kilometers. Bereken de autokosten per kilometer via de website van de ANWB: www.anwb.nl), kosten voor huisvesting, computers, mobiele telefoons, vergaderingen, administratie, communicatie (bijvoorbeeld brochures en advertenties in lokale kranten) en vergoedingen voor vrijwilligers en eventueel betaalde krachten. • In de tweede kolom schrijft u de inkomstenposten en bijbehorende inkomsten op. De financiering van uw initiatief zal voor een deel bestaan uit dat wat gebruikers betalen voor een rit. Kijk eens bij andere lokale vervoersprojecten, of bij vervoer dat min of meer vergelijkbaar is, zoals de regiotaxi of Buurtbus, om te zien welke prijzen zij hanteren. Naast een ritprijs, kunt u een abonnement of strippenkaart invoeren. Gebruikers betalen dan bijvoorbeeld een maandelijkse of jaarlijkse vergoeding en daarboven een vergoeding per rit of kopen hun ritten per vijf of tien. Dit geeft (iets) meer zekerheid over de inkomsten.

Financiering Zodra u een helder beeld heeft van de opzet van uw initiatief, de kosten en de verwachte inkomsten, kunt u zich verdiepen in andere inkomstenbronnen. Alleen de vergoedingen voor de ritten zijn waarschijnlijk niet voldoende om uw initiatief draaiende te houden. Er zijn veel manieren om aan aanvullende financiering te komen. De kunst is om de juiste partij te benaderen, en ervoor te zorgen dat die zich aangesproken voelt door uw verhaal en de meerwaarde ziet van uw initiatief. In het volgende hoofdstuk leest u meer over hoe u de maatschappelijke meerwaarde van uw initiatief kunt aantonen. In het onderstaande kader vindt u een aantal partijen en financieringsvormen die interessant kunnen zijn voor uw initiatief.

Financieringsmogelijkheden Subsidies Zoek uit of er in uw gemeenten en provincie subsidies verstrekt worden die van toepassing zijn op projecten voor lokaal aanvullend vervoer. Denk aan subsidies om de leefbaarheid in wijken en buurten te bevorderen of subsidies voor ouderenprojecten. In een enkel geval kunt u mogelijk gebruik maken van gemeentelijke Wmo-gelden voor vervoer. Nieuwe vormen van vervoer kunnen aanspraak maken op innovatiesubsidies. Met name provincies hebben budgetten voor vervoersexperimenten. Het aanvragen van subsidies kost veel tijd en de uitkomst is onzeker. Daar staat tegenover dat de financiële bijdrage aanzienlijk kan zijn.

39

Fondsen Benader fondsen die zich specifiek op ouderen richten voor hulp bij het opzetten van een vervoersinitiatief voor ouderen. Ouderenfondsen kunnen u niet alleen financieel steunen, ze hebben bovendien veel kennis over uw doelgroep (zie ook: www.fondsenvoorouderen.nl). U kunt hen dus ook om praktische hulp vragen bij uw initiatief. Zie het volgende overzicht voor de ouderenfondsen in Nederland. Een andere goede bron voor het vinden van fondsen in uw buurt is www.lokalefondsen.nl. Sponsoring Selecteer een aantal geschikte partijen die zich eventueel als sponsor aan uw initiatief zouden willen verbinden. Voor wie zou het interessant zou kunnen zijn om hun zichtbaarheid te vergroten, binnen uw doelgroep of in breder verband? Voor welke organisaties in uw regio kunnen uw diensten van meerwaarde zijn? Bied sponsors de mogelijkheid tot naamsvermelding of advertenties, op de voertuigen of op de website. Het werven van sponsors kost minder tijd dan het aanvragen van subsidies en donaties, maar levert doorgaans ook minder op. Stichting Mobiliteit voor Iedereen heeft ruime ervaring met het werven van sponsors en is gespecialiseerd in het financieren van zorgvervoer door middel van sponsoring.

Neem contact op met een dergelijke organisatie voor advies: www.stichtingmobiliteitvooriedereen.nl Crowdfunding Vraag aandacht voor uw initiatief en bereik tegelijk een breed publiek door te kiezen voor crowdfunding. Er zijn diverse websites waar u een verzoek om financiering kunt plaatsen. Bij deze vorm van financieren kunnen meerdere mensen en organisaties een klein bedrag doneren, in ruil voor een tegenprestatie zoals een vermelding op de website, een aantal gratis ritten of een bedankfeest. Naast crowdfunding in de vorm van een donatiecampagne, zijn ook andere varianten mogelijk, bijvoorbeeld crowdfunding in de vorm van een lening (microkrediet) of aandeel. Kijk op www.nederlandcrowdfunding.nl, ondernemersplein.kvk.nl/crowdfunding-voorbedrijven en www.crowdfunding.nl/vergelijken/ voor diverse crowdfundingplatforms. Fundraising bij evenementen Haal geld op voor uw initiatief via een evenement, zoals een braderie, sponsorloop of loterij. Bedenk wel dat het organiseren ervan tijd en geld kost en dat de opbrengst onzeker is. Anderzijds is een evenement, net als crowdfunding, een uitstekende manier om vervoer op maat voor ouderen onder de aandacht te brengen van een breed publiek. Dit kan de extra inspanning de moeite waard maken.

Financiering op basis van maatschappelijke meerwaarde Heeft u al eens gedacht aan financiering met behulp van een Social Impact Bond? Bij deze financieringsvorm wordt een vervoerder privaat voorgefinancierd, bijvoorbeeld door een fonds of een bank. Als blijkt dat er inderdaad maatschappelijke besparingen worden gerealiseerd dan krijgt de financier het geïnvesteerde bedrag met rente uitgekeerd. Tot nu toe is een dergelijke financieringsconstructie nog niet toegepast op lokaal vervoer. Als u in staat bent om de maatschappelijke besparingen goed te onderbouwen en heldere afspraken over het meten van deze besparingen kunt maken met uw financier/investeerder en de uitvoerders van uw initiatief, is deze financieringsvorm wellicht wat voor u. Bedenk dat het een complexe manier van werken is, die veel voorbereidingstijd vraagt 40

Overzicht ouderenfondsen in Nederland Er zijn verschillende fondsen die initiatieven voor ouderen ondesteunen. Op de website www.fondsenvoorouderen.nl vindt u een overzicht en een quickscan waamee u kunt nagaan bij welk fonds u een aanvraag voor financiering zou kunnen doen. Hieronder een korte omschrijving van deze fondsen: • Bavo stichting (voorkeur voor initiatieven in de regio Kennemerland) • Dioraphte (gericht op initiatieven die steun bieden aan mensen in armoede en isolement) • Fonds 1818 (alleen donaties aan initiatieven in de regio Haaglanden) • Fonds Schiedam Vlaardingen (alleen donaties aan initiatieven in Schiedam, Vlaardingen en Maassluis) • Fonds Sluyterman van Loo (gericht op initiatieven die het welbevinden van kwetsbare ouderen bevorderen) • Kansfonds (gericht op initiatieven die kwetsbare mensen helpen hun situatie te doorbreken) • Nationaal Ouderenfonds (gericht op initiatieven die de sociale kring van ouderen vergroten, zelfredzaamheid bevorderen en dagelijkse dingen als boodschappen doen weer toegankelijk maken) • Oranje Fonds (gericht op initiatieven waarin vrijwilligers zich inzetten voor meer ontmoetingen, minder eenzaamheid en meer begrip voor de ander) • Pius-Stichting (alleen donaties aan initiatieven in de regio Noord-Holland Noord) • Sint Laurensfonds (onder andere gericht op het doorbreken van een sociaal isolement onder ouderen in

Rotterdam en omgeving) • Brentano’s Steun (gericht op initiatieven die het welzijn van ouderen bevorderen) • Fonds SGS (voorkeur voor initiatieven uit de regio Kennemerland en de regio Zaanstreek/Waterland) • Maagdenhuis (gericht op initiatieven die de zelfregie van ouderen versterken) •  RCOAK (gericht op initiatieven die de kwaliteit van leven van kwetsbare groepen bevorderen) • VSBfonds (gericht op initiatieven die ‘meedoen’ in de samenleving bevorderen)

Maatschappelijke meerwaarde tonen Om uw initiatief te kunnen verbeteren, financiers te behouden en nieuwe financiers te vinden is het noodzakelijk om de maatschappelijke meerwaarde aan te kunnen tonen. In dit hoofdstuk leest u hoe u dit in drie stappen kunt doen.

Stap 1. Houd belangrijke gegevens over het initiatief bij De eerste stap in het aantonen van de maatschappelijke meerwaarde van uw initiatief is het bijhouden van gegevens over uw initiatief, waaronder een beschrijving van de aanpak, kosten en resultaten en informatie over de doelgroep. Verzamel en registreer in ieder geval onderstaande gegevens:  Doel: Ritten verzorgen aan doelgroep (x) in regio (x). Ondersteunende activiteiten: Inventariseren van de behoefte, werven vrijwillige chauffeurs, promoten van het initiatief, inplannen van ritten en organiseren van bijeenkomst voor de vrijwilligers.

41

Organisatie: Informatie over het aantal vrijwilligers, wie wat doet, en de organisatievorm. Kosten: Kosten voor vervoermiddelen, huisvesting, communicatie en bijeenkomsten. Resultaten: (x aantal) ouderen met een beperking bereikt, (x aantal) unieke klanten/ passagiers, gemiddeld (x aantal) ritten per passagier, (x aantal) ritten per locatie, (x aantal) ritten per jaar en (x aantal) kilometer gereden. Doelgroep: Informatie over geslacht, geboortejaar, burgerlijke staat en aard van de beperking.

Stap 2. Vraag naar de tevredenheid en de effecten Op basis van de verzamelde gegevens kunt u, met behulp van interviews met belanghebbenden van het initiatief (gebruikers, mantelzorgers en professionals), verkennen hoe tevreden zij zijn en wat het effect van het initiatief op hen en op hun werk is. Het effect van het initiatief is iets anders dan het resultaat. Het resultaat, dat in stap 1 beschreven is, gaat bijvoorbeeld over het aantal ritjes dat iemand in 2018 maakte. Het effect van dit resultaat gaat over wat dit voor deze persoon betekent, bijvoorbeeld dat hij of zij zich nu vrolijker voelt, omdat hij of zij de kleinkinderen vaker ziet. U kunt de informatie van de interviews anoniem verwerken. Het is voor de kwaliteit van de data wel goed om het geboortejaar en eventueel het traject en de beperking van de passagier te noteren. Deze infomatie kunt u gebruiken om indien nodig voor bepaalde groepen aanpassingen te doen in uw aanpak. Hieronder vindt u voorbeelden van vragen en manieren om de tevredenheid over uw initiatief en de effecten van uw initiatief te onderzoeken.

Tevredenheid: Vraag naar waardering op een schaal van 0 tot 10 voor een aantal aspecten.  Bijvoorbeeld: bejegening chauffeurs, veiligheid, punctualiteit, gezelligheid, comfort en prijs. Vraag eventueel hoe belangrijk respondenten deze aspecten vinden, en laat hen een cijfer of score geven op een schaal van 0 tot 10: van heel belangrijk tot heel onbelangrijk. Leg respondenten afbeeldingen voor van een aantal vervoersvormen, zoals die van uw eigen vervoersdienst, buurtbus, regiotaxi, lijnbus, commerciële taxi, metro, tram en trein. Vraag vervolgens om de afbeeldingen op volgorde van voorkeur te leggen, en vraag waarom zij voor deze volgorde kiezen. Effecten van het initiatief op de passagiers: Verzamel informatie door passagiers tijdens interviews een aantal effecten voor te leggen en te vragen in hoeverre de vervoersdienst bijdraagt aan bijvoorbeeld meer mobiliteit, zelfstandigheid, vrijheid en sociale contacten. Vraag mensen hoe belangrijk ze dit vinden, op een schaal van 0 tot 10. Geef hen daarnaast de mogelijkheid om nog andere effecten te benoemen en laat mensen aangeven in hoeverre zij zich hierdoor minder eenzaam voelen. Effecten van het initiatief op de mantelzorgers: Verzamel eventueel ook informatie over de effecten op de mantelzorgers van de passagiers.

Hoeveel, op een schaal van 0 tot 10, is de belasting op de mantelzorger dankzij het initiatief afgenomen? Indien de belasting is afgenomen kunt u nog een aantal open vragen stellen over wat dit betekent voor de gezondheid en het sociale leven van de mantelzorger en voor de relatie tussen mantelzorger en verzorgde (passagier).

42

Effecten van het initiatief op de vrijwilligers: Neem interviews af met vrijwilligers om na te gaan welke effecten zij ervaren. Formuleer vooraf effecten, zoals zinvolle tijdsbesteding, sociale contacten, persoonlijke ontwikkeling, verbetering van de arbeidsmarktpositie, en vraag in hoeverre vrijwilligers deze effecten herkennen. Stel hier ook open vragen over. Een voorbeeld van deze enquête is te vinden op de website van Society Impact: www.societyimpact.nl.

Stap 3. Analyseer & presenteer de maatschappelijke meerwaarde In de laatste stap combineert u de informatie uit stap 1 en stap 2. Het is goed om in ieder geval de volgende onderdelen op te nemen: • Het aantal interviews per doelgroep en, indien relevant, iets over de verhouding in leeftijden, man/vrouw en soorten beperking. • De belangrijkste data (resultaten, uitgaven, inkomsten, aantal vrijwilligers). • De belangrijkste effecten voor verschillende belanghebbenden (ouderen, mantelzorgers, vrijwilligers, gemeente, zorgverzekeraar). Benoem per belanghebbende het belangrijkste effect. Het effect voor de ene groep belanghebbenden, bijvoorbeeld minder eenzaamheid onder x aantal ouderen, kan een ander effect voor een andere belanghebbende hebben, bijvoorbeeld lagere zorgkosten voor de gemeente.

Het is extra overtuigend als u ook informatie op kunt nemen over: • Het verschil in kostprijs tussen uw initiatief en andere beschikbare vervoersopties. • De positieve financiële effecten voor gemeenten en zorgverzekeraars (zie in het volgende overzicht de ‘effectencalculator’): Hoeveel bespaart uw initiatief de gemeente op het gebied van vervoer- en zorgkosten? Meer informatie over het meten van impact: • Download de Handreiking voor Maatschappelijke Kosten Baten Analyses in het Sociale Domein via https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2011/10/06/ werken-aan-maatschappelijk-rendement. • Maak gebruik van de maatschappelijke prijslijst op www.effectencalculator.nl. Hiermee kunt u een prijskaartje hangen aan tal van maatschappelijke effecten, variërend van de kosten van een huisartsbezoek tot de kosten van een scootmobiel. Een aansprekende manier om de informatie uit de impactscan te presenteren is in een infographic. Hierin zien alle (potentiële) betrokkenen in één oogopslag welk verschil u maakt met uw initiatief. Op internet vindt u grafisch ontwerpbureaus die op basis van uw rapportage een infographic kunnen maken.

De volgende twee infographics zijn gebaseerd op twee impactscans die Society Impact met de steun van FNO, volgens de hiervoor beschreven stappen, heeft uitgevoerd voor de Dorpsauto in het kleine Brabantse dorp Boerdonk (lees meer over het initiatief op pagina 28) en voor Buurt Mobiel in de Utrechtse wijk Overvecht (lees meer over het initiatief op pagina 29).

43

Buurt Mobiel in Overvecht - Utrecht Buurt Mobiel in Overvecht - Utrecht De aanpak Buurt Mobiel is opgezet om met name oudere en/of minder mobiele bewoners te vervoeren naar voorzieningen binnen de wijk of naar familie of vrienden.

5.100 ritten met 6.000 passagiers Afstand gemiddelde rit is 4,32 km van- en naar voorzieningen en contacten

Het vervoer en coördinatie geschiedt door vrijwilligers, er zijn geen vaste haltes of opstappunten. Gebruikers bellen Buurt Mobiel en worden zo snel mogelijk opgehaald. De dienst rijdt op weekdagen tussen 9.00 - 16.00 uur. In 11 winkels zijn strippenkaarten verkrijgbaar. Buurt Mobiel heeft zo’n 260 unieke klanten, waarvan 50 tot 60 minstens 1x per week gebruik maken van de dienst.

Vrijwillige chauffeurs en centralisten, veelal gepensioneerd. Sommigen hebben echter nog een baan Lokale ondernemers worden betrokken bij Buurt Mobiel als verkooppunten van de strippenkaarten

De financiering en de kosten per rit De financiering van Buurt Mobiel is gebaseerd op de vergoedingen per rit (passagiers) en daarnaast subsidies en giften van derden. De kosten per rit zijn gemiddeld € 2,Buurt Mobiel Bijdrage passagier Bijdrage gemeente

€ 9,17 € 2,€ 7,17

Regiotaxi Bijdrage passagier (met WMO pas) Bijdrage gemeente

€ 11,30 € 1,30 € 10,00

Regiotaxi zonder WMO pas Bijdrage gemeente

€ 11,30 € 7,20 € 4,10

De meerwaarde

gebruikers

vrijwilligers

87 % ervaart (veel) meer een gevoel van vrijheid

2/3 ervaart veel voldoening en verrijking

doen minder beroep op mantelzorgers

> 50 % heeft meer sociale contacten

81 % ervaart toename zelfredzaamheid en onafhankelijkheid

gemeente/ overheid

39 % heeft (veel) meer sociale contacten

reductie zorgkosten gemeente (WMO) en zorgverzekering

minder beroep Regiotaxi

versterken sociale cohesie

Afweging kosten en baten

€ 5.443,- p/jr = is wat mantelzorgers zelf aan vervoerskosten zouden maken als Buurt Mobiel er niet was

2016 opgericht door Moyra Haaxma en Jeroen Blokland in de Utrechtse wijk Overvecht

44

2018 > 5.000 ritten gereden, uitgebreid naar andere delen van Utrecht (Zuilen en noordoost)

Buurt Mobiel realiseert aanzienlijke besparingen: * minder beroep WMO-vervoer * verwachte afname beroep op zorg vanwege afname kans op vervoersarmoede en toename zelfredzaamheid

2019 Society Impact www.societyimpact.nl

€ 24.000,- per/jr = is wat de gemeente meer kwijt zou zijn aan extra WMO-vervoer als er geen Buurt Mobiel zou zijn

2019 De jaarlijkse subsidie van de gemeente stopt hoe nu verder? meer veerkracht, langer thuis

Dorpsauto Boerdonk Dorpsauto Boerdonk De aanpak Dorpsauto is een unieke dienst in Boerdonk, wat begeleid vervoer aanbiedt voor (vooral) ouderen in voor het doen van boodschappen, doktersbezoek, bezoek aan het dorpshuis of familie en vrienden.

4.635 kilometer en 449 ritten per jaar Gemiddeld gebruik: 1x per week voor boodschappen en voorzieningen

De chauffeur zorgt niet alleen voor de rit van A naar B maar begeleidt de mensen ook, indien nodig: bij het tillen van boodschappen, bij het wegwijs maken in het ingewikkelde ziekenhuis, e.d. Het is vervoer 'van stoel tot stoel'.

6 chauffeurs - 1 coördinator 14 vaste klanten De auto is inmiddels aan vervanging toe.

Aangezien Boerdonk klein is kennen de meeste bewoners elkaar; de chauffeurs zijn oudere vrijwilligers. Dorpsauto krijgt geen subsidies of giften, maar wordt volledig betaald door ritvergoedingen en Stichting Zorg om het Dorp.

€ 2.481 is wat de Stichting jaarlijks bijlegt voor de inzet van Dorpsauto. Er is geen gelijkwaardig alternatief voor de Dorpsauto.

De financiering en de kosten per rit Gebruikers en de Stichting Zorg om het Dorp dekken de kosten. De bijdrage van de gebruikers wordt aangevuld door de Stichting met de opbrengsten van andere activiteiten. Er zijn geen andere bronnen van inkomsten zoals subsidies of sponsoring. Dorpsauto Bijdrage passagier Bijdrage Stichting

€ 10,07 € 4,56 € 5,51

Regiotaxi Bijdrage passagier (met WMO pas) Bijdrage gemeente

€ 12,00 € 2,00 € 10,00

Regiotaxi zonder WMO pas Bijdrage gemeente

€ 12,00 € 6,00 € 6,00

De meerwaarde

9,7 gebruikers

vrijwilligers

algemene toename mobiliteit: tevredenheid 45 % komt vaker de deur uit

zinvolle dagbesteding

gemeente/ overheid

doen minder beroep op mantelzorgers

reductie zorgkosten gemeente en zorgverzekering

82 % ervaart toename 82 % heeft meer vrijheid, zelfstandigheid sociale contacten en welbevinden 45 % is minder eenzaam

minder beroep Regiotaxi

versterken sociale cohesie

Welke besparingen realiseert Dorpsauto? € 898 p/jr = is wat de gemeente meer kwijt zou zijn als er alléén Regiotaxi zou worden ingezet € 2.344 p/jr = is wat mantelzorgers zelf aan extra kosten zouden maken als Dorpsauto er niet was

2013 poging om de routes van Arriva-buurtbus aan te passen niet gelukt

2014 Stichting Zorg om het Dorp start met hulp van een lokale garage het initiatief ‘Dorpsauto’

Dorpsauto realiseert aanzienlijke besparingen: * minder beroep WMO-vervoer * verwachte afname beroep op zorg vanwege afname kans op vervoersarmoede en toename zelfredzaamheid

2015 De occassion, beschikbaar gesteld door de garage, wordt gekocht door de Stichting

2018 Er staat ruim 200.000 kilometer op de teller en het initiatief heeft navolging gekregen in Handel en Netterden

45

3. 46

Tips uit de praktijk Op basis van de initiatieven die wij in deze handreiking bespreken, hebben we een aantal tips geformuleerd. In dit hoofdstuk vindt u deze tips, geordend volgens de vijf factoren voor verduurzaming en steeds met een verwijzing naar het initiatief dat de inspiratie vormde.

Inzicht in de behoefte • Inventariseer de knelpunten in het bestaande aanbod en bied een oplossing voor tekortkomingen (zie: ‘Buurautoplus’, een initiatief in Amersfoort voor ouderen die het lastig vinden om met het openbaar vervoer te reizen en ‘Dorpsauto Boerdonk’ dat werd opgericht toen een deel van het bestaande openbaar vervoer wegviel. Meer over het bestaande aanbod leest u op pagina 36). • Sluit aan op het bestaande aanbod en maak het openbaar vervoer toegankelijker (zie: ‘GoOV’ voor een pilot met een speciale app waarmee oudere mensen of mensen met een beperking gemakkelijker gebruik van het openbaar vervoer kunnen maken). • Start een initiatief voor een doelgroep die u goed kent (zie: ‘Verbindend Vervoer Oisterwijk’, dat is opgestart door oudere vrijwilligers). • Denk naast bestemmingen in de gemeente, ook aan veelbezochte plekken in de regio (zie: ‘Seniorenbus Vught’, waarin de bus behalve in Vught ook naar het ziekenhuis en centraal station in Den Bosch rijdt). • Begin uw initiatief met een behoefteonderzoek (zie: ‘Samobiel’, waar achteraf bleek dat wijkbewoners specifieke wensen en twijfels hadden, waar het project niet goed op aansloot). • Stem uw communicatie over het initiatief af op de doelgroep (zie: ‘Emté-autootje’, waarin ouderen onvoldoende op de hoogte waren van het bestaan van het initiatief en de mogelijkheden die het bood).

Organisatie & samenwerking • Neem contact op met de Wmo-afdeling van uw gemeente om mogelijkheden voor samenwerking te verkennen (zie: ‘Scootmobielpool voor Welzijn’, waarin de verzekeringspremie door samenwerking met de gemeente lager uitvalt) of misschien kan de inzet van chauffeurs in uw initiatief deel uitmaken van een re-integratietraject (zie: ‘iYYo’s Middelburg en Vlissingen’, waarin het streven is dat de chauffeurs binnen zes tot negen maanden uitstromen naar een betaalde baan). • Werk samen met een zorginstelling om faciliteiten te delen (zie: ‘Argos Mobiel’, waarin het vervoersinitiatief de facilitaire diensten van Argos Zorggroep kan gebruiken). • Zoek aansluiting bij landelijke organisaties en maak gebruik van bestaande kennis en ervaring (zie: ‘AutoMaatje’ waarin de ANWB lokale organisaties ondersteunt op het gebied van bedrijfsvoering, materiaal, trainingen, begeleiding, software, kwaliteitsonderzoek en publiciteit & ‘Vervoersdienst Welzijn Scheveningen’, waarin Welzijn Innovatiegroep Nederland adviseert bij het opzetten en het evalueren van de voortgang van het project). • Betrek lokale partijen, zoals de supermarkt, bij uw initiatief voor sponsoring of promotie (zie: ‘iYYo’s Middelburg en Vlissingen’, waar lokale partijen benaderd werden voor sponsoring).

• Zoek partners die belang hebben bij het verbeteren van de mobiliteit van ouderen, zoals winkeliers (zie: ‘Emté-autootje’, waarin drie supermarkten de handen ineensloegen). • Zoek geschikte partners voor activiteiten die niet tot de kern van uw aanbod behoren, zoals het onderhoud van voertuigen (zie: ‘Wijkmobiel’, waarin leerlingen van MBO Amersfoort voor het onderhoud van de E-cars zorgen).

47

Vrijwilligers • Behoud vrijwilligers door voldoende aandacht aan hun persoonlijke ontwikkeling te besteden (zie: ‘Vervoersdienst Welzijn Scheveningen’ als inspirerend voorbeeld). • Betrek vrijwilligers door hen een aantrekkelijke beloning te bieden (zie: ‘Stumobiel’, waarin studenten het aantal kilometers dat zij vrijwillig voor het initiatief rijden, ook privé mogen rijden met de auto van het initiatief).

Begroting & financiering • Zorg dat vrijwilligers hun eigen auto gebruiken, zodat u niet hoeft te investeren in voertuigen (zie: ‘AutoMaatje’, waarin de 550 vrijwilligers een eigen auto gebruiken en ‘Vervoersdienst Welzijn Scheveningen’). • Bind klanten met een lidmaatschap: Zo kunt u rekenen op vaste inkomsten. Stel uw initiatief tegen hogere kosten ook beschikbaar voor mensen zonder lidmaatschap, en vergroot daarmee uw bereik (zie: ‘Zonnebloemauto’, waarin gebruikers eenmalig een pas van €10,- moeten kopen en ‘Seniorenbus Vught’, waarin gebruikers €5,- per maand betalen voor een abonnement). • Haal inkomsten uit uw initiatief door met strippenkaarten te werken. Het is handig voor de gebruiker en u krijgt de inkomsten voor meerdere ritten in één keer binnen (zie: ‘Argos Mobiel’, waarin gebruikers een ‘Argos Mobiel, Rittenkaart’ kunnen aanschaffen, ‘Wijkmobiel’, waarin gebruikers met een strippenkaart korting krijgen op de ritten en ‘Buurt Mobiel’, waarin gebruikers bij een volle strippenkaart een ritje gratis krijgen). • Sluit aan op gemeentelijke financieringsstromen (zie: ‘Verbindend Vervoer Oisterwijk’, dat elk jaar een vast bedrag van de gemeente ontvangt). • Bedenk of u een app of andere technologische toepassing kunt inzetten om ritten sneller in te plannen (zie: ‘Stumobiel’, waarin ouderen een ritje per app, online of telefonisch kunnen aanvragen).

Maatschappelijke meerwaarde tonen • Denk verder dan vervoer van A naar B: Een bijzondere ontmoeting in de buitenlucht kan voor ouderen ook waardevol zijn (zie bijvoorbeeld: ‘Fietsen alle jaren’ waarin sociale interactie en buiten zijn centraal staan). • Maak duidelijk dat uw initiatief niet alleen de mobiliteit van ouderen vergroot, maar ook andere maatschappelijke problemen oplost, zoals eenzaamheid (zie: ‘BoodschappenPlusBus’ waarin nieuwe vriendschappen worden gesloten en ‘Fietsen alle jaren’ waarin de ontmoeting tussen vrijwilliger en gebruiker een van de hoofddoelen is). • Maak van uw business case een overzichtelijke factsheet, zie blz. 44 en 45.

48

Vervoersarmoede is wel willen, maar niet kunnen verplaatsen omdat passend vervoer ontbreekt.

49

Verantwoording & dankwoord Voor dit handboek hebben we gesproken met initiatiefnemers van uiteenlopende vervoersinitiatieven voor ouderen. Sommigen zijn we zelf op het spoor gekomen, anderen hebben ons gevonden via de advertentie op onze website of werden naar ons doorverwezen, bijvoorbeeld door FNO. Onze vraag luidde: Wie is of kent een innovatieve ondernemer die een vervoersinitiatief heeft opgericht om de mobiliteit van thuiswonende ouderen met een beperking te vergroten? Deze oproep resulteerde in een enorme lijst initiatieven. Vervolgens hebben we geïnventariseerd hoe de afzonderlijke initiatieven waren opgezet en wat de achterliggende motivatie was. Daarbij werden de omvang, het aantal ritten per jaar en de kosten meegenomen. Tot slot, en niet onbelangrijk, hebben we bekeken welke leerpunten het initiatief bevatte voor anderen. Uiteindelijk hebben we voor Mobiel in de buurt achttien vervoersinitiatieven geselecteerd, waarbij rekening is gehouden met regionale spreiding, de omgevingen waarbinnen zij opereren en de verschillende oplossingen. Van de initiatieven ‘Dorpsauto Boerdonk’ en ‘Buurt Mobiel in Utrecht Overvecht’ hebben we niet alleen een beschrijving, maar ook een infographic van de impactscan opgenomen. Voor de totstandkoming van dit handboek en de impactscans willen we FNO danken voor hun waardevolle samenwerking en inhoudelijke bijdrage.

Wij willen alle initiatiefnemers die wij voor deze handreiking gesproken hebben hartelijk danken voor het vrijmaken van hun tijd en het delen van hun waardevolle inzichten.

50

Colofon Auteurs: René van Hooren, Nina-Sophie Meijer, Iona Mulder, Marieke van der Zanden Redactie:  Krijn van Beek, Sadik Harchaoui, Roos Stamet, Evelien Vos, Imre Vellenga Ontwerp: Dimitri Mau-Asam, Dimardesign BNO In samenwerking met FNO Society Impact 2019

Society Impact De Ruijterstraat 36 2518 AS Den Haag www.societyimpact.nl

51