Beleidsnota Utrecht onderdak

De inzet op preventie van dakloosheid wordt hierdoor nog onvoldoende waargemaakt.

De groep vluchtelingen uit Oekraïne en asielzoekers blijft groeien. Deze groepen doen eenzelfde beroep op dezelfde ruimte.

Het is onzeker hoelang de groep Oekraïners blijft. Ook hebben we een extra taakstelling in huisvesting onder de spreidingswet.

Door verblijven op straat verslechtert de situatie van mensen. Dit geldt zowel voor de fysieke als mentale gezondheid. Daarbij worden risico’s op criminaliteit en misbruik groter.

De situatie van mensen op straat gaat achteruit, waardoor werken aan herstel veel moeilijker is en meer zorg vraagt (tegen hogere kosten). De aanwezigheid van mensen met onbehandelde ernstige psychiatrische aandoeningen en/of geen enkel perspectief leidt tot onveiligheid voor de burgers en toename van overlast. We zien dat herstel moeilijker wordt, langer duurt en meer zorg vraagt (tegen hogere kosten). De cliënt in de opvang wordt ‘zwaarder’, dit is belastend voor personeel. Met de huidige geopolitieke ontwikkelingen, arbeidsmigratie en knelpunten in de asielketen kunnen we niet voorkomen dat mensen naar Utrecht komen en een beroep doen op opvang. Echter, Utrecht heeft zowel de

Als mensen langer in de opvang verblijven, wordt het werken aan (sneller) herstel en perspectief bemoeilijkt.

We hebben nauwelijks sturingsmogelijkheden om de groei van het aantal dakloze mensen (met name EU(arbeids)migranten en ongedocumenteerde mensen) te voorkomen. We kunnen niet

Maatregelen Hier wordt breed op ingezet onder wonen, met extra woningen, specifiek Eerst een (t)huis en huisvesting van groepen in een kwetsbare situatie. Daarnaast kijken we in de regio naar regie op volkshuisvesting, zodat partners in de regio sociale huurwoningen toevoegen in het segment juist voor deze doelgroepen. Vanuit onder meer de nieuwe Wmo-nota zetten we in op de beweging naar voren, preventie en bestaanszekerheid om waar mogelijk dakloosheid te voorkomen. We bereiden verschillende scenario’s voor. Om hier zo goed mogelijk op te anticiperen, zetten we actief in op de landelijke lobby en duurzame oplossingen en bereiden we voorzieningen voor. Als gemeente en partners zetten we zo goed mogelijk in op de juiste begeleiding en ondersteuning, outreachend en door toeleiding naar de juiste zorg binnen de mogelijkheden die we hebben. We zetten in op een stevige lobby richting het Rijk en inzet op trede 1, 2, 3 en 4 gezien de huidige context, ook vanuit het perspectief van openbare orde en veiligheid. We zetten zo goed mogelijk in op de juiste begeleiding en ondersteuning.

Alleen opvang bieden binnen de wettelijke kaders en hiervan afwijken op basis van humanitair medische gronden. Duidelijke richtlijnen en communicatie hierover richting partners en de doelgroepen.

voorkomen dat mensen op straat slapen. Er is grote onzekerheid over de tijdelijke financiering van het Rijk voor de LVVvoorzieningen en voor EU(arbeids)migranten

Er is onzekerheid over structurele middelen in het kader van landelijk plan dakloosheid. Het nog ontbreken van afspraken met regiogemeenten.

De kwaliteit van onze voorzieningen en opvangstelsel kan de druk op ons opvangstelsel nog verder verhogen.

Inzet op noodmaatregelen en crisisopvang brengt hogere kosten met zich mee.

Door de toegenomen druk op de opvang neemt het risico toe dat we niet kunnen voldoen aan onze wettelijke taken. De rechtentool kan leiden tot juridische stappen tegen de stad indien we daar geen uitvoering aangeven.

fysieke ruimte als de financiële middelen niet om al deze mensen onderdak te bieden. We vangen 235 mensen op binnen de LVV die anders op straat zouden belanden. We vangen EU-arbeidsmigranten ook op met tijdelijke middelen en herstellen perspectief met de outreachende aanpak. Het is onduidelijk hoeveel middelen centrumgemeenten ontvangen voor de uitvoering van het landelijk actieplan dakloosheid Eerst een thuis. We zien dat er meer samenwerking met de regio nodig is rondom onder meer preventie, lokale inzet bij dakloosheid en voldoende woningen voor MO-doelgroep. Door centrale ligging van Utrecht, onze voorzieningen en ons goede opvangstelsel, in combinatie met het zijn van een mensenrechtenstad en onze reputatie, komen mensen van elders uit het land, Europees en internationaal graag naar Utrecht. Door crisismaatregelen zien we suboptimale oplossingen in het opvangstelsel. Structurele oplossingen kunnen vaak tegen lagere kosten en meer optimaal worden ingericht. Met de recente inzichten over de rechten van EU(arbeids)migranten binnen de Wmo, zien we dat onze wettelijke taken feitelijk hoger liggen, terwijl het budget niet meegroeit. Naast het niet voldoen aan onze wettelijke taken, is het risico dat we door een humanitaire ondergrens zakken wanneer we zeer kwetsbare (zieke) mensen geen opvang kunnen bieden.

We maken afspraken met de G4 over eenduidige aanpak en zetten in op een stevige lobby. We zetten actief in op de landelijke lobby. Daarnaast bereiden we scenario’s voor in het geval dat de rijksfinanciering voor deze opgaven stopt.

We zetten ook hier actief in op lobby. We blijven in gesprek over de (onrealistische) doelen van het Rijk omtrent in 2030 niemand meer in de opvang. Het proces om met de regio tot een regionaal plan dakloosheid te komen is in volle gang. Planning is om in 2024 het plan gereed te hebben en vast te laten stellen in de colleges van de U16 gemeenten. We hanteren duidelijke toegangscriteria, stellen grenzen en sturen hierop. Hiernaast werken we intensief samen met de G4 en andere gemeenten. We bieden alleen opvang buiten de wettelijke kaders op basis van humanitair medische gronden. Samen met de partners werken we aan oplossingsrichtingen, zowel in effectiviteit als in efficiëntie.

Wederom – we zetten in op een stevige lobby richting het rijk over de gevolgen van hanteren van de rechtentool en de middelen die dit vraagt.

3. Financiën De gemeente Utrecht is centrumgemeente voor de maatschappelijke opvang en krijgt jaarlijks middelen van het rijk op basis van de Decentralisatieuitkering Maatschappelijke Opvang (DUMO). Voor de opvang van EU-arbeidsmigranten en outreachende aanpak krijgt de gemeente tijdelijke financiering van het rijk. Hetzelfde geldt voor de LVV. Vooralsnog zijn voor beide voorzieningen slechts tot eind 2024 middelen beschikbaar. (Deze middelen zijn toegezegd en worden formeel bij de meicirculaire toegekend.) In de Voorjaarsnota 2024 zal de raad op basis van een integrale afweging een besluit nemen over de extra middelen die nodig zijn voor het borgen van onze wettelijke taken en de humanitaire ondergrens. Wanneer besluitvorming anders plaatsvindt, betekent dit dat we geen extra plekken kunnen bieden en er meer mensen op straat zijn. Hierbij is randvoorwaardelijk dat het Rijk de middelen voor LVV en EU- (arbeids)migranten continueert na 2024.

Financiën (in €1000) Structureel 2027 jaarbedrag

2024

2025

2026

Maatschappelijke opvang

17.004

17.000

17.002

17.090

17.081

Inzet Living lab Eerst een thuis

3.325

1.117

875

875

0

Inzet op regionaal plan van aanpak dakloosheid

8.557

3.600

3.600

3.600

3.600

LVV opvang

5.210

5.210

5.210

5.210

5.210

Opvang, begeleiding, activering EU-(arbeids) migranten

950

950

950

950

950

Extra opvangplekken 2024-2028

3.485

3.705

3.785

3.785

880

KWR

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

Totaal benodigd budget (A)

39.531

32.582

32.422

32.510

28.721

Programma Passende ondersteuning en opvang, doelstelling 24-uurs begeleiding1

27.686

20.517

20.277

20.365

19.481

Reguliere begroting maatschappelijke opvang

19.404

19.400

19.402

19.490

19.481

Incidentele middelen Living lab Eerst een thuis

3.325

1.117

875

875

0

Middelen aanpak dakloosheid

4.957

PM

PM

PM

PM

Programma Levendige en gezonde stad, doelstelling Nieuwkomers

1.800

1.800

1.800

1.800

1.800

Gemeentelijke middelen LVV

1.800

1.800

1.800

1.800

1.800

Rijksmiddelen LVV

PM

PM

PM

PM

Rijksmiddelen aanpak EU(arbeids) migranten

PM

PM

PM

PM

PM

29.486

22.317

22.077

22.165

21.281

Reeds in begroting gedekt

Reeds in begroting gedekt (B)

PM

Bijdragen van derden ©

0

0

0

0

0

Nog niet gedekte kosten (A-B-C) 2

10.045

10.265

10.345

10.345

7.440

1 Dit bedrag is verwerkt in het voorstel voor de Voorjaarsnota 2024.

2 Dit deel van de begroting is ook onderdeel van de begroting die in de beleidsnota Wet

Maatschappelijke Ondersteuning ‘Samen leven, samen zorgen’ Toelichting op de nog niet gedekte kosten: - Middelen aanpak dakloosheid: het Rijk heeft structureel middelen vrijgemaakt (landelijke € 65 miljoen) voor de aanpak van dakloosheid. In 2022 en 2023 zijn de middelen op incidentele basis aan centrumgemeenten toegekend. Bij de meicirculaire 2024 wordt bekend hoe de structurele financieringsvorm en verdeling van de middelen naar centrumgemeenten plaatsvindt. Op basis van de verdeling in 2023 verwachten we structureel circa € 3,6 miljoen te ontvangen. De middelen zijn bedoeld voor de aanpak van dakloosheid in de hele regio Utrecht (U16 gemeenten). - Rijksmiddelen LVV: voor 2024 zijn middelen toegezegd. Deze worden beschikbaar gesteld via een Specifieke uitkering (Spuk). We verwachten dat bij de meicirculaire 2024 bekend wordt gemaakt wat de hoogte van de Spuk voor Utrecht is. Voor 2024 gaan we uit van een bijdrage van € 3,41 miljoen. Of en hoeveel middelen er structureel beschikbaar zijn is nog niet bekend. - Rijksmiddelen EU-(arbeids) migranten: er zijn voor 2024 middelen toegezegd vanuit het Rijk. De definitieve toekenning volgt bij de meicirculaire 2024. Voor 2024 verwachten we € 0,95 miljoen te ontvangen. Of en hoeveel middelen er structureel beschikbaar zijn is nog niet bekend.

- Wanneer in aantal en kwaliteit van de opvang andere keuzes worden gemaakt, worden ook deze bedragen anders.

4. Voortgang en verantwoording Op basis van deze nieuwe beleidsnota en bijbehorende actieagenda werken we aan een integraal dashboard over de indicatoren rondom de opvang, die we duiden in de dialoog met partners en professionals. De stuurgroep Utrecht onderdak die bestaat uit gemeente, partners en belangenbehartigers stuurt op de voortgang. De verantwoording vindt als volgt plaats: - Het college rapporteert jaarlijks naar de raad via een voortgangsbrief. Hierin wordt de voortgang ten aanzien van de beleidskeuzen uit deze beleidsnota en de oplossingsrichtingen uit de Actieagenda beschreven. Dit doen we in een gezamenlijke brief over de verschillende doelgroepen, met gedurende het jaar separate brieven als de actualiteit daar om vraagt. - Het college rapporteert hiernaast aan de raad door aan te sluiten bij de structurele begrotingscyclus. Dit betekent dat we rapporteren op voortgang ten aanzien van de hoofddoelstelling uit de programmabegroting.,. Voor de overige doelstellingen worden indicatoren doorontwikkeld om te volgen in de beleidscyclus. (Hiervoor volgt een nieuw Raadsbesluit). - Met betrekking tot de maatschappelijke opvang informeert Utrecht de regiogemeenten over de uitvoering van de centrumgemeentetaken met betrekking tot de maatschappelijke opvang.

5.

Utrechts Sturingsmodel Hoe krijgt dit vorm binnen de opgave? Welke afspraken zijn gemaakt?

Opgave Gedeelde waarden zijn het startpunt

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd

Data en informatie brengt de beweging in kaart

Leren en verbeteren via interactie en dialoog

Zie hoofdstuk B Omschrijving opgave (beleid) In het proces met partners en cliëntorganisaties hebben we gewerkt aan het herijken van de uitgangspunten voor de organisatie van ondersteuning en opvang bij dakloosheid. Op basis van de gesprekken met onze partners en belangenbehartigers, leerpunten van de afgelopen jaren en de inzichten die we hebben opgedaan uit de literatuur en onderzoeken zijn we gekomen tot deze uitgangspunten. Deze gedragen uitgangspunten zijn opgenomen in deel B en nu leidend in beleid en aanpak. Als gemeente zetten we in op scherpere regie, sturing en opdrachtgeverschap. Een specifiek verbetertraject is ingezet op accounthouderschap (in een breder DUS-traject. Als onderdeel van de Actieagenda herijken we governance- en overlegstructuur, met een nieuwe stuurgroep op managementniveau in combinatie een doorbraakoverleg op bestuurlijk niveau. Dit doen we mede op basis van de aanbevelingen van het onderzoek van AEF rondom Druk op de opvang. Samen met de partners werken we momenteel aan beter inzicht- en overzicht: Omvang van dakloosheid bij verschillende doelgroepen Opvangvraag, in-, door- en uitstroom Beschikbaarheid plekken en bezettingsgraad Op basis hiervan werken we aan de (door)ontwikkeling van een integraal dashboard. Dit doen we in een ontwikkelmodel van informatievoorziening op het gebied van dakloosheid, opvang, aanbod en huisvesting.

Inzichten agenderen we in de hernieuwde overlegstructuur tussen gemeente, partners en cliëntorganisaties. Samen met de partners zijn een reeks van verbeteringen ingezet, waaronder korte termijn crisisoplossingen en werken we momenteel aan het doorontwikkelen van oplossingen. Dit doen we in een gezamenlijke actieagenda, met actieopdrachten waarbij partners en/of gemeente trekker zijn en we gezamenlijk de resultaten bespreken. Knelpunten waar we tegenaan lopen worden geagendeerd in de stuurgroep Druk op de opvang. We leren hierbij van de praktijk.