CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Beeldkwaliteitsplan UMC Utrecht Noordzijde

Gemeenteraad 1 oktober 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsvoorstel SPvE Herontwikkeling UMC Utrecht, noordzijde en Beleidsregel Beeldkwaliteitsplan UMC Utrecht, noordzijde15.803 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

UMC UTRECHT NOORDZIJDE Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte en gebouwde omgeving 17-06-2026 Revisie 15

3 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Colofon Inhoudsopgave Inleiding 04 Proces 05 Context 07 1. Omgevingsvisie USP, 2040 08 2. SPVE 08 3. UMC Utrecht 10 4. Analyse bestaande situatie 14 Analyse openbare ruimte Analyse bebouwing Beeldkwaliteit 18 Leeswijzer BKP / begrippen 5. Kernwaarden beeldkwaliteit 20 Beeldkwaliteit openbare ruimte 22 6. Beeldkwaliteit openbare ruimte 24 Beeldkwaliteit gebouwde omgeving 44 7. Beeldkwaliteit gebouwde omgeving 46 8. Beeldkwaliteit entreegebouw 58 9. Beeldkwaliteit parkeergebouw 62 10. Beeldkwaliteit RMDH 68 Opdrachtgever in samenwerking met Opsteller: Revisie 15

5 4 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE INLEIDING Het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) bevindt zich vlak voor een ingrijpende transformatie, waarbij de hoofdentree wordt verplaatst naar de noordzijde van het complex en het terrein wordt heringericht tot een samenhangende en toekomstbestendige Medical Campus. Deze ontwikkeling vraagt om een integrale benadering van zowel de buitenruimte als de gebouwde omgeving, waarin bereikbaarheid, oriëntatie, verblijfskwaliteit en ruimtelijke samenhang centraal staan. Het gebied ontwikkelt zich tot het nieuwe hart van de Medical Campus: een plek waar zorg, verblijf en beweging samenkomen. In 2022 is de Omgevingsvisie Utrecht Science Park, 2040, vastgesteld. In de omgevingsvisie zijn in hoofdlijnen de ambities aangegeven voor het USP tot en met 2040. Het vormt het ruimtelijk kader waaraan nieuwe ontwikkelingen in het gebied getoetst worden. De omgevingsvisie is in nauwe samenwerking met de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht opgesteld. De Omgevingsvisie USP 2040 maakt het mogelijk dat er meer ruimte komt voor science en dat meer studenten in het USP kunnen wonen. Het biedt ruimte aan de grootschalige herhuisvestingsplannen van het UMC Utrecht en de Universiteit Utrecht.

Het Medical Campuspark ontwikkelt zich tot het nieuwe hart van de Medical Campus: een plek waar zorg, verblijf en beweging samenkomen. De gebouwen en openbare ruimte spelen hierin een cruciale rol als dragers van identiteit, oriëntatie en beleving. Dit Beeldkwaliteitsplan (BKP) geeft richting aan de gewenste uitstraling en samenhang van de bebouwing, in relatie tot het landschappelijke raamwerk. Dit BKP is een aanvulling op het Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) en gaat nader in op de gewenste ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Het schetst de beoogde kwaliteit voor stedenbouw, architectuur en openbare ruimte. Het geeft houvast, is richtinggevend en dient als inspiratiebron voor het UMC Utrecht, architecten en landschapsarchitecten. Het moet de gewenste integrale beeldkwaliteit borgen en de samenhang binnen het gebied behouden, ook bij gefaseerde realisatie over langere tijd. Het BKP is een toetsingskader. Aan de hand van dit plan worden toekomstige bouwplannen en inrichtingsplannen getoetst. Het doel is een hoogwaardige, herkenbare en toekomstbestendige gebouwde omgeving te realiseren. PROCES Het ‘Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Herontwikkeling UMC Utrecht, noordzijde’ (SPvE), geeft de ruimtelijke en functionele uitgangspunten aan voor de bebouwing én inrichting van de openbare ruimte van een groot deel van het Medical Campus.

De uitgangspunten zoals opgenomen in het SPvE zijn gericht op een goede ruimtelijke inpassing en realisatie binnen de kaders van de Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040. Het SPvE is de basis voor de wijziging van het omgevingsplan en van de beoordeling van de omgevingsvergunningaanvraag. Dit beeldkwaliteitsplan is een aanvulling op het SPvE en geeft uitgangspunten voor de openbare ruimte en de architectuur van het gebied. Het is het officiële toetsingskader voor de Commissie Omgevingskwaliteit Utrecht (COU) ten behoeve van het toetsen van bouwplannen als aanvulling op, en deels ter vervanging van, de vigerende Welstandsnota. Het Beeldkwaliteitsplan is een beleidsregel die een aanvulling is op de ‘Welstandsnota’. Het is een aanvulling op de ‘analysekaart’ en de ‘beleidskaart’ in de Welstandsnota. De beleidsregel sluit aan op de nieuwe ontwikkelmogelijkheden die zijn opgenomen in het Omgevingsplan UMC Utrecht Noordzijde.

CONTEXT 7 6 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE 9 8 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE UNIVERSITEITSWEG UNIVERSITEITSWEG UNIVERSITEITSWEG HARVARDLAAN HOOFDDIJK HOOFDDIJK HOOFDDIJK UPPSALALAAN UPPSALALAAN UPPSALALAAN HEIDELBERGLAA N HE IDELBERGL AA N HEI DEL BERGLAAN HEIDELBERGLAAN LUNDLAAN LUNDLAAN LUNDLAAN STELLENBOSCHLAAN 8 23 23B 23D 1001N 25 23A 6 2 27T/5 27T/3 27T/4 27T/6 27 29 1002T 1001T 15 1003T-1007T 17 25 27T/2 8 27T/1 6 3 23C 27P 108 1 12 101 1000T 12 4 (1) s Lorem ipsum /gid00045/gid00007/gid00045 /gid00045/gid00007/gid00045 /gid00045/gid00007/gid00045 /gid00045/gid00007/gid00045 /gid00049 /gid00049 Legenda Plangrens Bebouwing bestaand Te slopen bebouwing Nieuwbouw Zoekgebied publieksgerichte plint Bouwveld 2de fase Zoeklocatie paviljoen Maximale bouwhoogte Te onderzoeken hoogteaccent Rooilijn bestaande bebouwing Uiterste rooilijn Verplichte rooilijn Uiterste rooilijn plint UMC Uiterste rooilijn bovenbouw Zichtlijn Te onderzoeken ‘open te houden’ zichtverbinding (vanaf het fort boven boomkronen) Entrees met uitstraling (indicatief ) Autoverkeer (indicatief ) (vracht) auto te gast (indicatief ) te onderzoeken voorrijd

mogelijk- heid CMH Fietspad Hoofddijk Voetpaden (inciatief ) Geen parkeerplekken Parkeren Van Creveld Kliniek (ont- sluiting via oostzijde) Entree inpandig /f_ietsparkeren Laad&los voorziening op maaiveld (incl. kiss and ride mogelijkheid) Hoofddijk met bomenrij Zoekruimte buitenruimte RMDH Medical Campuspark Groen, verblijf en verkeer Zoekgebied speelplek Water Doortrekken watergang Gewenste faunapassages Uitgangspuntenkaart SPvE UMCU Noordzijde 18m s /gid00045/gid00007/gid00045 0 20 50 100m N /gid00019/gid00067/gid00068/gid00001/gid00039/gid00034/gid00052/gid00038 43m 35m 15m 22m 20m 28m 35m max 50% bebouwd 10m 10 m 30m 30m 18m UITGANGSPUNTENKAART SPVE In de omgevingsvisie zijn in hoofdlijnen de ambities aangegeven voor het USP tot en met 2040. Deze vormen de basis voor de ontwikkeling van het gebied. De omgevingsvisie laat zien dat het USP een gebied is dat bruist van talent en innovatie. Het is nationaal, regionaal en lokaal van grote betekenis. Kennis en innovaties op het gebied van Life Sciences, Health en duurzaamheid staan daarbij centraal. Dit unieke gebied krijgt in de omgevingsvisie voor het USP, ruimte voor doorontwikkeling en groei. In het Medisch Cluster staan patiëntenzorg, medisch onderzoek en onderwijs centraal. Rond de Hoofddijk komt het ‘Medical Campuspark’. Het Medical Campuspark vormt een nieuw, groen entreegebied voor de ziekenhuizen.

Het Medical Campuspark wordt primair gericht op voetgangers en fietsers. Medewerkers en patiënten kunnen er veilig, rustig en in een aantrekkelijke groene setting verblijven en bewegen. De Hoofddijk, die deel uitmaakt van het UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies, is een belangrijk cultuurhistorisch landschapselement in dit geheel, met een aantal bijzondere plant- en diersoorten. Deze verbindt de verschillende groengebieden aan de noordzijde van het USP aan elkaar. De nieuwe bebouwing krijgt een hoge architectonische kwaliteit en maakt daarmee het gebied nóg aantrekkelijker. Er komt meer ruimte om te sporten en te recreëren. Het Medical Campuspark gaat de verschillende groene parkgebieden met elkaar én met het landschap eromheen verbinden. Er komen meer wandelroutes en plekken om te verblijven, én de ecologische verbindingen worden versterkt. Het SPvE is een uitwerking van de ambities in de omgevingsvisie. Het geeft de ruimtelijke, programmatische en functionele uitgangspunten aan voor de bebouwing én inrichting van de openbare ruimte van een groot deel van het Medical Campuspark. De uitgangspunten zijn gericht op een goede ruimtelijke inpassing en realisatie. In het SPvE is een groot aantal uitspraken over beeldkwaliteit opgenomen. Deze vormen de basis voor dit beeldkwaliteitsplan, dat dezelfde plangrens hanteert als het SPvE.

Op pagina 9 is de randvoorwaardenkaart uit het SPvE opgenomen ter illustratie van de mogelijke nieuwe ruimtelijke opzet van de Medical Campus. 1. Omgevingsvisie USP, 2040 2. SPVE 11 10 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE De kernwaarden van het UMC Utrecht vormen het fundament voor de ontwikkeling van het Medical Campuspark en de gebouwde omgeving. Centraal staat de overtuiging dat ieder mens telt: patiënten, bezoekers, medewerkers en studenten worden benaderd als gelijkwaardig, met eigen behoeften en perspectieven. Het UMC streeft naar een omgeving die bijdraagt aan gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven, en waarin gebruikers regie ervaren over hun eigen situatie. Samenwerking en verbinding vormen een tweede belangrijke pijler. Het UMC Utrecht werkt over grenzen van disciplines, organisaties en schaalniveaus heen en ziet samenwerking als voorwaarde voor betere zorg en innovatie. Dit geldt zowel binnen het ziekenhuis als in relatie tot de bredere (inter)nationale netwerken. Daarnaast is het UMC Utrecht continu gericht op vernieuwing en de ontwikkeling van de zorg van morgen.

Door onderzoek, onderwijs en praktijk te verbinden, en door inzet van nieuwe technologieën en kennis, wordt gewerkt aan innovatieve oplossingen die direct bijdragen aan patiënt en maatschappij. Tot slot vormt kennis en expertise een essentiële basis. Het UMC Utrecht benut een brede combinatie van wetenschappelijke inzichten, technologische ontwikkelingen en menselijke ervaring om hoogwaardige zorg, onderzoek en onderwijs te realiseren. Deze kernwaarden vertalen zich in de openbare ruimte en een gebouwde omgeving die mensgericht, verbindend, innovatief en toekomstbestendig is. 3. UMC Utrecht Vogelvlucht foto bestaande situatie Luchtfoto bestaande situatie Het publieke gebied, zowel binnen als buiten, is de plek waar de identiteit van het UMC Utrecht zichtbaar, voelbaar en ervaarbaar wordt. Dagelijks komen patiënten, bezoekers, externen medewerkers, studenten en onderzoekers door het publieke gebied van het UMC Utrecht. Het publiek gebied stimuleert verbinding en maakt de zorg van morgen tastbaar. 11BEELDKWALITEITSPLAN Ordeningsprincipes | De patiëntreis en het principe van de voordeuren Eén van de speerpunten van het ISO is het verbeteren van de verblijfskwaliteit en de wayfinding. Daarom zijn er ambities voor de verblijfskwaliteit en de logistieke hoofdprincipes geformuleerd.

De patiëntreis als vertrekpunt Het ordeningsprincipe van de publieke gebieden ligt verankerd in de ruimtelijke opzet van het complex en wordt ondersteund door het principe van de patiëntreis. In de reis is een duidelijke scheiding te herkennen tussen de wat meer openbare activiteiten van aankomst, verblijf en wachten en de feitelijke en private aankomst bij de zorgomgeving. Deze transitie tussen openbaar naar privaat wordt ondersteund door een transitie in het beeld van het interieur: De overgang van de openbare publieke omgeving naar de private en meer intieme zorgomgeving is een belangrijke transitie die ook vanuit de architectuur wordt geduid. De ruimtelijke opzet versterkt het principe van de patiëntreis Een reeks aan grote openbare ruimtes zijn de dragers van de publieke omgeving, die herkenbaar zijn door de exterieure Ik ben aangekomen... ZORGOMGEVING PRIVÉ Publieke omgeving PUBLIEKE OMGEVING OPENBAAR OntvangsthalBuitengebied (Parkeergarage, fietsenstalling, kiss-and- ride plek, tramhalte) Verblijfsruimte wachten ommetje maken koffie halen en hapje eten Toegang tot zorg Kliniek Polikliniek Dagbehandeling Onderzoek ... kwaliteit in materiaal, detail en een overdadigheid aan daglicht. Ook de inrichting met haar hoge verblijfskwaliteit draagt bij aan de herkenning. Daarnaast zijn de grote openbare ruimtes aan elkaar geregen tot overzichtelijke en duidelijke doorgangen.

Elke ruimte heeft een eigen specifiek karakter en is zo herkenbaar. Door verscheidenheid in ruimtevormen, beplanting, inrichting en kunst wordt dit karakter versterkt. Hierdoor zijn de afzonderlijke openbare ruimtes te onderscheiden in eigenheid en karakter zonder consistente herkenbaarheid als onderdeel van de gehele publieke omgeving. In de basis is dit al aanwezig in het huidige complex, alleen is dit in de loop van de jaren door verbouwingen en “ad hoc” interieurbeslissingen diffuus geworden. Met de toekomstige bouwplannen ontstaat de mogelijkheid om de hoofdopzet van de publieke omgeving weer helder herkenbaar te maken als ordeningsprincipe van het complex om zo een heldere hoofdrouting te creëren en de natuurlijke wayfinding te verduidelijken. Herkenbare transitie van publieke omgeving naar zorgomgeving Om dit ordeningsprincipe te versterken, zijn alle patiëntgerichte afdelingen direct vanuit deze openbare ruimtes te bereiken en hebben daarmee een duidelijk herkenbare entree; “voordeur” aan de publieke omgeving gekregen. Men ervaart: “Ik ben aangekomen” omdat hier een duidelijk waarneembaar verschil in het interieur ontstaat. Vanuit de grote openbare ruimtes met exterieure kwaliteit loopt men door de voordeur naar een interieure wereld met een geheel andere beleving van materialen en kleuren. Dit is het principe van de voordeuren.

Om dit principe te laten slagen, is het essentieel dat de “voordeuren” opvallend en herkenbaar zijn en absoluut anders dan alle andere deuren in het complex. Naast het specifieke karakter van de verschillende openbare ruimtes van het publieke gebied worden de visuele verbindingen versterkt door in het oog springende “bakens” ten behoeve van de wayfinding. Zo zijn de openbare stijgpunten (trappen en liften) heel duidelijk aangeduid en van verre zichtbaar. Boven is er vanaf de lifthallen ook aandacht voor de verblijfskwaliteit van deze ruimtes, naast het uitzicht naar omliggende openbare ruimtes. Zo blijft de wayfinding helder. Patiëntreis ‘Er is iets mis met mij. Ik heb een gesprek gehad met een huisarts en verwijzing naar het ziekenhuis gekregen. Er is een afspraak gemaakt via de telefoon/online, en ik ga naar het ziekenhuis’ Thuis Voordeur 29BEELDKWALITEITSPLAN Waarde toevoegen aan het leven van mensen omdat ieder mens telt” Vanuit een innovatieve, toekomstgerichte deskundigheid geankerd in een open en warm mensbeeld. Om de openbare ruimte goed te kunnen duiden in zowel functionaliteit als beeld is er een analysemethode ontwikkeld en toegepast, als voorbeeld, op de openbare ruimte en de publieke omgeving van het Wilhelmina Kinderziekenhuis om zo te kunnen definiëren waar welk zwaartepunt ligt voor wat betreft de verschillende functionaliteiten en het gebruik.

De publieke omgeving | Definitie van de omgeving “De grote openbare ruimte van het complex als drager van de publieke omgeving” Het UMC Utrecht gebouwencomplex kenmerkt zich door een aantal grote openbare ruimtes. Deze ruimtes zijn de hoofdruimtes en zijn bepalend voor de wayfinding binnen het complex. De openbare binnenruimtes vallen samen met de publieke omgeving en via de publieke omgeving zijn alle toegangen tot patiëntgerichte zorgomgevingen georganiseerd. Door de al aanwezige architectonische aanpak in vorm, detail en materiaal zijn deze ruimtes te herkennen door het exterieure karakter en de overdadige hoeveelheid aan daglicht. Alle toegangen tot patiëntgebonden zorgomgevingen zijn vanuit deze ruimtes. Dit geeft een sterke betekenis van deze ruimtes als onderdeel van de hoofdrouting door het gebouwencomplex en daarmee voor de natuurlijke wayfinding. Het aardige is dat dit concept al als basis bij het oorspronkelijke ontwerp lag. Echter, in de loop der jaren zijn de openbare ruimtes verrommeld en daardoor minder goed leesbaar en herkenbaar. In de toekomst zal er sterk worden gestuurd om de oorspronkelijke helderheid in deze ruimtes terug te brengen. Vooral door het weer laten samenvallen van de routing en de logistiek door het gebouw met de ruimtelijke en architectonische opbouw die al aanwezig is.

Door een makkelijk waarneembaar, leesbaar en eenduidig onderscheidend beeld voor deze openbare ruimtes te creëren, wordt de wayfinding versterkt. Daarnaast is het van belang dat er een duidelijke wisseling of contrast in beleving ontstaat, zodra men deze openbare ruimtes verlaat en de zorgomgeving binnen gaat. Het gevoel van … “Ik ben aangekomen en ik ben binnen.“ De openbare ruimtes zijn: • Publiek toegankelijke omgevingen; • Hoofdroutes door het complex; • Oriëntatiepunten die deel zijn van de wayfinding; • Verblijfsplekken; • Wachtruimtes. Het is dus belangrijk dat de sfeer door al deze ruimtes consistent en herkenbaar blijft, maar ook duidelijk onderscheidend is van alle ruimtes achter de voordeuren van de zorgomgeving. Toch is het ook van belang om de dynamiek in de beleving tot uiting te brengen door bepaalde plekken een extra lading te geven en eerdergenoemde contrapunten te introduceren. Deze contrapunten zijn plekken waar het interieur een extra dynamiek krijgt door bijzondere elementen toe te voegen. Dit kan ook helpen om de onderlinge herkenbaarheid van de verschillende grote ruimtes te versterken door herkenbare contrapunten en daarmee de wayfinding en de beleving te versterken. Openbare ruimtes zijn bij uitstek de ruimtes waar het DNA van het UMC Utrecht voelbaar gemaakt moet worden. Bron: Beeldkwaliteitsplan voor UMC Utrecht (Atelier Pro) d.d.

1 juli 2025 13 12 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Resultaat – Een samenhangende en mensgerichte zorgomgeving Door het combineren van de patiëntreis en het principe van twee werelden ontstaat een gebouw waarin ruimtelijke structuur en beeldkwaliteit elkaar versterken. Het resultaat is een samenhangende, herkenbare en intuïtief leesbare zorgomgeving, waarin oriëntatie, beleving en verblijfskwaliteit centraal staan. Beeldkwaliteitsplan interieur UMC Utrecht Het beeldkwaliteitsplan van Atelier PRO is een document dat intern door het UMC Utrecht wordt gebruikt om samenhang te bereiken in de continue verbouwingen van de interieurs van de eigen gebouwen. Het plan richt zich primair op de interieurkwaliteit en de beleving van de binnenruimtes van het ziekenhuis en wordt intern gebruikt als toetsinstrument bij diverse verbouwingsactiviteiten. De onderdelen in het plan van Atelier PRO die betrekking hebben op het exterieur en de relatie met de openbare ruimte worden in het voorliggende BKP voor de gebouwde omgeving verder uitgewerkt en waar nodig herijkt. Dit hoofdstuk geeft, als achtergrondinformatie, een beknopte samenvatting van de visie en uitgangspunten uit dit document.

De visie van Atelier PRO is gebaseerd op het organiseren van het ziekenhuis vanuit de beleving van de gebruiker, met name de patiënt. Centraal staan twee ordeningsprincipes: de patiëntreis en het principe van twee werelden. Deze principes worden zowel ruimtelijk als in beeldkwaliteit uitgewerkt en vormen samen de basis voor een samenhangende en herkenbare zorgomgeving. 1e ordeningsprincipe – De patiëntreis Het eerste ordeningsprincipe is gebaseerd op de patiëntreis: de opeenvolging van ruimtelijke en emotionele momenten die een gebruiker doorloopt, vanaf aankomst tot aan behandeling en verblijf. Deze reis begint niet bij de voordeur van het ziekenhuis, maar al daarbuiten, en wordt opgevat als een continue overgang tussen verschillende omgevingen. De patiëntreis bestaat uit een aantal duidelijk te onderscheiden fasen: thuis > buitengebied > campuspark/ entree > publieke omgeving > zorgomgeving. Elke fase kent een eigen karakter en vraagt om een specifieke ruimtelijke en visuele uitwerking. 3. UMC Utrecht De overgang van thuis naar het Medical Campuspark, vormt de eerste stap, waarin de gebruiker zich verplaatst richting het ziekenhuis en zich mentaal voorbereidt op het bezoek. Het buitengebied fungeert als overgangszone tussen stad en gebouw en bepaalt in sterke mate de eerste indruk: een plek van aankomst, oriëntatie en vertraging.

De ontvangsthal markeert het moment van binnenkomst en heeft een uitgesproken publiek karakter. Deze ruimte is open, overzichtelijk en helder georganiseerd, zodat bezoekers zich direct kunnen oriënteren. Vanuit hier beweegt de gebruiker zich naar de andere delen van de publieke omgeving. Dit is de grotere, samenhangende binnenruimte van het ziekenhuis. Het ligt tussen de ontvangsthal en de meer private zorgomgeving en functionereert als hoofdstructuur voor routing, verblijf en ontmoeting (zie ook het schema op de volgende pagina). De overgang naar de zorgomgeving betekent een duidelijke verandering in beleving. Hier verschuift de sfeer van open en dynamisch naar rustig, besloten en gericht op privacy, comfort en herstel. De beeldkwaliteit ondersteunt deze opeenvolging van sferen. In de buitenruimte en publieke omgeving ligt de nadruk op openheid, daglicht, overzicht, verblijfskwaliteit en een rustige, herkenbare materialisering. Deze publieke omgeving is nadrukkelijk ook een plek voor wachten, ontmoeten en verblijven, met aandacht voor keuzevrijheid, comfort, natuurlijke materialen zoals hout, beplanting, rust en positieve afleiding. Naarmate de patiënt zich richting de zorgomgeving beweegt, wordt de sfeer meer besloten en intiem, met extra aandacht voor privacy, geborgenheid en het verminderen van stress.

Door deze geleidelijke overgang ontstaat een logische en intuïtief leesbare patiëntreis. 2e ordeningsprincipe – Twee werelden: publiek en zorg: Het tweede ordeningsprincipe is gebaseerd op het onderscheid tussen twee complementaire werelden binnen het ziekenhuis: de publieke wereld en de zorgwereld. Dit onderscheid is essentieel voor zowel de functionele werking als de beleving van het gebouw en wordt expliciet ondersteund door de beeldkwaliteit. De publieke wereld bestaat uit de grote openbare ruimtes van het ziekenhuis, zoals entreegebieden, hoofdverkeersroutes en verblijfsplekken. Deze ruimtes zijn open, transparant en levendig, met een uitnodigende uitstraling. De publieke omgeving ondersteunt oriëntatie, ontmoeting en verblijf. Ruimtelijkheid, daglicht en een rustige materialisering zorgen ervoor dat het gebouw overzichtelijk, herkenbaar en prettig leesbaar blijft. De zorgwereld omvat de patiëntgerichte omgevingen, zoals behandelkamers, verpleegafdelingen en andere zorgfuncties. Deze wereld heeft een meer besloten en introvert karakter, waarin rust, privacy, veiligheid en comfort centraal staan. De beeldkwaliteit is hier zachter en warmer, met een nadruk op comfort, geborgenheid en een huiselijke sfeer die bijdraagt aan herstel en welzijn.

Het verschil tussen deze twee werelden zit niet alleen in functie, maar ook in ruimtelijke beleving en visuele expressie: open versus besloten, dynamisch versus rustig, collectief versus individueel. De overgang tussen de publieke wereld en de zorgwereld wordt zorgvuldig vormgegeven door middel van duidelijke ruimtelijke en visuele drempels. Deze “voordeuren” markeren de overgang en maken voor de gebruiker direct herkenbaar dat men een andere omgeving betreedt. Dit kan worden versterkt door verschillen in schaal, materialisering, licht en detaillering. HoofddijkP3 Entreezone WKZ Zone voor het ziekenhuis Tuinen psychiatrie Zone voor het ziekenhuis Zone voor het ziekenhuis Gassenopslag 15 14 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE BESTAANDE OPENBARE RUIMTE Analyse openbare ruimte Het Medical Campus maakt onderdeel uit van de bredere Utrecht Science Park-campus, waar zorg, onderwijs en onderzoek samenkomen in een groen, landschappelijk raamwerk. Het Medical Campuspark ligt op een bijzondere positie binnen de Medical Campus, als een stapsteen tussen de stad en de Utrechtse Heuvelrug. Deze ligging biedt sterke ruimtelijke en ecologische kwaliteiten, met potentie voor een samenhangend en herkenbaar centraal verblijfsgebied.

Daarnaast fungeert het gebied als schakel tussen verschillende instellingen, waaronder Universitair medisch centrum in Utrecht (UMC) Utrecht, Utrecht Science Park (USP), Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ), Prinses Máxima Centrum (PMC), Centraal Militair Hospitaal (CMH), Ronald McDonald House (RMDH), en heeft het de potentie om deze functies ruimtelijk en functioneel met elkaar te verbinden in één samenhangend geheel: de Medical Campus. De bestaande openbare ruimte ten noorden van het UMC Utrecht wordt gekenmerkt door een gebrek aan samenhang en ruimtelijke structuur. Het gebied is in de huidige situatie sterk gefragmenteerd, waarbij verschillende deelgebieden en functies onvoldoende met elkaar verbonden zijn. Hierdoor ontbreekt een duidelijk leesbaar geheel en is de oriëntatie voor gebruikers beperkt. De relatie met het omliggende landschap en met de historische Hoofddijk is zwak. Hoewel de dijk als ruimtelijke drager aanwezig is, wordt deze in de huidige inrichting onvoldoende beleefd en benut als structurerend element binnen het gebied. Ook de 4. Analyse bestaande situatie Het campuspark ligt op een strategische plek binnen de Utrecht Science Park-campus, tussen de Hoofddijk en het omliggende landschap. Het vormt een schakel tussen de verschillende zorg- en onderzoeksgebouwen en heeft de potentie om uit te groeien tot een samenhangend en herkenbaar centraal gebied.

aansluiting tussen de verschillende gebouwen en de buitenruimte is beperkt, waardoor de openbare ruimte niet functioneert als verbindende schakel binnen de campus. Daarnaast wordt de kwaliteit van de buitenruimte sterk beïnvloed door infrastructuur en verkeersstromen. Het gebied wordt gedomineerd door verharding en verkeersruimte, waarbij de positie van de voetganger en fietser ondergeschikt lijkt. Routes zijn niet altijd logisch of eenduidig, wat leidt tot een onduidelijke en weinig intuïtieve routing. De buitenruimte nodigt niet uit tot verblijven, ontmoeten en interactie. Er is weinig samenhang in inrichting, groenstructuur en materialisering. Groene elementen zijn versnipperd aanwezig en vormen geen herkenbaar of samenhangend systeem. Bovendien dragen hekken, parkeerplaatsen, containers en onaantrekkelijke functies zoals de gassenopslag bij aan de verrommeling en niet aan de gewenste verblijfskwaliteit van het gebied. Hierdoor ontbreekt een duidelijke identiteit en wordt het potentieel van de openbare ruimte als verblijfsgebied onvoldoende benut. Prinses Máxima Centrum Uitbreiding vleugel WKZ bron: UMCU (EGM architecten) d.d.

06-2021 Fritz Redlschool UMCU-complex WKZ RMDH (wordt gesloopt) Parkeergebouw P-Noord Centraal Militair Hospitaal 17 16 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE BESTAANDE GEBOUWEN 4. Analyse bestaande situatie Analyse bebouwing De bestaande bebouwing op de Medical Campus bestaat uit een verzameling van gebouwen die in verschillende periodes zijn gerealiseerd. Dit heeft geleid tot een grote diversiteit in architectuur, schaal en materialisering. Ondanks deze gefaseerde ontwikkeling is er op het niveau van het geheel een zekere mate van samenhang aanwezig. Deze samenhang wordt met name bereikt door het overwegend consistente kleurgebruik in wit- en grijstinten, waardoor de gebouwen visueel als familie worden gelezen. Binnen dit neutrale palet is variatie in materialisering, detaillering en compositie. Accenten en afwijkingen komen voornamelijk voor in ondergeschikte elementen of specifieke gebouwen, zonder het overkoepelende beeld te domineren. Zo heeft bijvoorbeeld het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) aan de zijde van de snelweg en de Universiteitsweg een warmere buitenschil in metselwerk, die als accent en differentiatie binnen het geheel functioneert.

De variatie in bouwperioden en architectonische uitwerking zorgt ervoor dat de ruimtelijke samenhang niet overal even eenduidig is. Tegelijkertijd dragen verschillen in materialisering, compositie en detaillering bij aan de eigen identiteit van de afzonderlijke gebouwen. Hierdoor ontstaat een balans tussen eenheid en diversiteit binnen de campus. De relatie tussen gebouw en openbare ruimte is op veel plekken beperkt uitgewerkt. Entrees zijn niet altijd duidelijk herkenbaar en de overgang tussen binnen en buiten is vaak zwak gedefinieerd. Hierdoor ontbreekt een duidelijke koppeling tussen de functies in de gebouwen en het gebruik van de buitenruimte. Ook op ooghoogte is de interactie tussen gebouw en gebruiker wisselend. Plinten zijn vaak gesloten of weinig uitnodigend, waardoor de verblijfskwaliteit en de beleving op maaiveldniveau onder druk staan. De menselijke maat is niet overal voldoende aanwezig, wat bijdraagt aan een meer institutionele uitstraling. De bestaande bebouwing laat daarmee een campus zien waarin een basis van visuele samenhang aanwezig is, maar waarin de ruimtelijke en functionele relatie tussen gebouwen onderling en met de openbare ruimte nog versterkt kan worden. De bebouwing van het UMC Utrecht bestaat uit gebouwen uit verschillende perioden, met variatie in schaal en architectuur.

Tegelijkertijd zorgt een overwegend palet van wit- en grijstinten voor een zekere visuele samenhang. Leeswijzer BKP Het beeldkwaliteitsplan is opgebouwd uit een algemeen deel en een aantal specifieke uitwerkingen. In het algemene deel worden de kernwaarden en generieke ontwerprichtlijnen voor de gebouwde en niet gebouwde omgeving vastgelegd. Deze vormen de basis voor alle ontwikkelingen binnen het Medical Campus. De richtlijnen uit dit beeldkwaliteitsplan van de gebouwde omgeving zijn van toepassing op zowel nieuwbouwontwikkelingen als op verbouwingen, uitbreidingen en transformaties van bestaande gebouwen binnen het campuspark. Bij aanpassingen aan bestaande bebouwing, voor zover deze impact hebben op geven en/of publiek gebied, geldt dat de ingrepen zorgvuldig moeten aansluiten op de ruimtelijke en architectonische uitgangspunten van het BKP, met respect voor de bestaande context en karakteristieken van het gebouw. Aanvullend hierop worden voor specifieke gebouwen, zoals het entreegebouw, het parkeergebouw en RMDH, nadere uitwerkingen gegeven. Deze bijzondere bouwdelen en losstaande gebouwen hebben een afwijkende positie, schaal of betekenis binnen het gebied en vragen daarom om een meer gedetailleerde beschrijving.

De richtlijnen voor de gebouwde omgeving zijn opgebouwd volgens drie samenhangende onderdelen: • Lichaam – de hoofdvorm, massaopbouw en positionering van het gebouw of bouwdeel • Huid – de gevelcompositie, ritmiek en transparantie • Materiaal & kleur – de materialisering en kleurstelling van het gebouw Deze driedeling zorgt voor een heldere en consistente beschrijving van de beeldkwaliteit op verschillende schaalniveaus. Stakeholders en begrippen Binnen dit BKP wordt een aantal stakeholders afkortingen en ruimtelijke begrippen gehanteerd die van belang zijn voor de interpretatie van de richtlijnen: Stakeholders: Universitair medisch centrum in Utrecht - UMC Utrecht Utrecht Science Park - USP Wilhelmina Kinderziekenhuis - WKZ Prinses Máxima Centrum - PMC Centraal Militair Hospitaal - CMH Ronald McDonald House - RMDH Begrippen: Medical Campus Het samenhangende medische cluster binnen het USP, waarin UMC Utrecht, WKZ, PMC, CMH, RMDH en aanverwante functies met elkaar verbonden zijn door gebouwen, routes, entrees, openbare ruimte en landschap. Medical Campuspark De centrale openbare ruimte als onderdeel van de Medical Campus aan de noordzijde, waar aankomst, oriëntatie en verblijf samenkomen, en waar de belangrijkste entrees van de omliggende gebouwen op zijn gericht. Ensemble Een samenhangend geheel van gebouwen en openbare ruimte dat als één ruimtelijke compositie wordt ervaren.

Begane-grondzone De onderste bouwlaag van een gebouw, die direct grenst aan de openbare ruimte en een belangrijke rol speelt in de relatie tussen gebouw en maaiveld. Deze zone bevat vaak entrees, publieke functies en overgangsruimtes. Overgangszone De ruimtelijke zone tussen buitenruimte en interieur, waarin de overgang plaatsvindt van openbare ruimte naar gebouw. De publieke ruimte maakt onderdeel uit van de overgangszone. Deze zone kan bestaan uit entrees, hoofdverkeersruimten, luifels, overdekte gebieden of ontvangsthallen en heeft een belangrijke rol in beleving, oriëntatie en verblijf. Entree De specifieke toegang tot een gebouw of functie. Vaak onderdeel van de overgangszone, maar niet hetzelfde: de entree is het punt, de overgangszone is de ruimte eromheen. Deze zones vormen een essentieel onderdeel van de relatie tussen gebouw en openbare ruimte en krijgen daarom binnen het BKP bijzondere aandacht. 19 18 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE BEELDKWALITEIT 21 20 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Alle gebouwen en openbare ruimte hebben een menselijke maat en zorgen voor een beleving op ooghoogte.

De gebouwde omgeving en de openbare ruimte worden ontworpen vanuit het perspectief van de bezoeker. Actieve en zorgvuldig gedetailleerde plinten, tactiliteit en aandacht voor schaal en beleving op ooghoogte dragen bij aan verblijfskwaliteit, ontmoeting en sociale veiligheid. De inrichting van de openbare ruimte sluit hierop aan met comfortabele looproutes, verblijfsplekken, groen, beschutting en duidelijke overgangen tussen gebouw en maaiveld. Gebouwen en openbare ruimte worden verbonden door een herkenbare overgangszone tussen binnen en buiten. De overgangszone vormt de schakel tussen gebouw en openbare ruimte en wordt warm en tactiel vormgegeven. Houtachtige materialen vormen hierbij het uitgangspunt, zodat de sfeer en het materiaalgebruik van de openbare ruimte herkenbaar doorlopen in de publieke gebieden van de gebouwen en bijdragen aan een zachte, uitnodigende overgang naar het maaiveld. De Medical Campus is onderdeel van het Utrecht Science Park. Naast de eigen identiteit is de Medical Campus ook herkenbaar als onderdeel van het USP. Om aansluiting met het USP te bereiken kunnen de gevels van gebouwen anders worden vormgegeven afhankelijk van de context.

Gevels gericht op het campuspark dragen bij aan de collectieve uitstraling en verblijfskwaliteit van de campus, terwijl gevels aan de buitenranden sterker kunnen reageren op hun specifieke stedelijke en landschappelijke context, schaal, functie en oriëntatie. Zo weerspiegelt de buitenschil van de Medical Campus de verscheidenheid aan nevengeschikte gebouwen, elk met een eigen karakter. Dit hoofdstuk vormt het inhoudelijke vertrekpunt voor het beeldkwaliteitsplan van de gebouwde omgeving van het campuspark. Op basis van de voorgaande analyses en ontwerpprincipes worden hier de kernwaarden geformuleerd die richting geven aan de architectonische uitwerking van de bebouwing. De kernwaarden beschrijven de gewenste ruimtelijke en visuele kwaliteit van de gebouwen en hun relatie tot de openbare ruimte. Zij vormen het toetsingskader voor toekomstige ontwikkelingen en zorgen voor samenhang, herkenbaarheid en kwaliteit binnen het campuspark. In de volgende hoofdstukken worden deze kernwaarden verder uitgewerkt en vertaald naar concrete richtlijnen voor de verschillende bouwdelen binnen het gebied. 5. Kernwaarden Hoogwaardige, duurzame en tijdloze architectuur. Kwaliteit en duurzaamheid staan centraal in zowel architectuur als openbare ruimte.

Gebouwen en buitenruimte worden integraal ontworpen en versterken elkaar in ruimtelijke kwaliteit, gebruikswaarde, beleving en toekomstbestendigheid. De gebouwen hebben een hoogwaardige, duurzame en tijdloze architectuur die aansluit op de campusomgeving. Ook de openbare ruimte wordt robuust, klimaatadaptief en duurzaam ingericht, met aandacht voor verblijfskwaliteit, biodiversiteit, waterberging en beheerbaarheid. Circulariteit is uitgangspunt, met aandacht voor hergebruik van bestaande materialen en toepassing van herbruikbare materialen. Materialisering, compositie en detaillering zijn zorgvuldig en bestendig, zodat architectuur en openbare ruimte ook op lange termijn hun waarde behouden. De uitwerking sluit aan op de uitgangspunten uit het SPVE en de Leidraad Duurzaam Bouwen van UMC Utrecht. De openbare ruimte vormt het hart van de Medical Campus en is het verbindende element tussen alle gebouwen en daarmee het campuspark voor alle functies. De openbare ruimte fungeert als een rustige en onderscheidende verblijfsruimte met een groen en gezond karakter. Het is een plek voor ontmoeting, herstel en beweging, waar patiënten, bezoekers, passanten en medewerkers kunnen uitrusten of recreëren. De inrichting draagt bij aan welzijn en het is een stressarme, toegankelijke omgeving. De Medical Campus krijgt een herkenbaar en eigen karakter als geheel.

De Medical Campus wordt leesbaar als één samenhangend ensemble van gebouwen en buitenruimte, met een duidelijke identiteit, passend bij de schaal, functie en maatschappelijke betekenis van het medische kennis- en zorgcluster. De gebouwen vormen samen een architectonische familie met een gedeelde basishouding en opbouw, gekenmerkt door eenvoudige en krachtige volumes. Een gezamenlijk, ingetogen kleurpalet vormt de verbindende basis. Daarbinnen is variatie in gevelcompositie, ritmiek, materialisering, detaillering en secundair kleurgebruik mogelijk zodat elk bouwblok een eigen identiteit krijgt en bijdraagt aan een helder en leesbaar ensemble.

23 22 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE BEELDKWALITEIT OPENBARE RUIMTE 25 24 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE • Een nieuw ruimtelijk en functioneel verband maken tussen UMCU, CMH, WKZ, PMC en RMDH. • Een representatieve, hoogwaardige en verbindende buitenruimte maken voor patiënten, bezoekers en personeel van alle aangrenzende functies. • Behouden en versterken van cultuurhistorisch erfgoed (Hoofddijk). • Binnen de complexiteit van alle functionele relaties zorgen voor een intuïtieve, heldere oriëntatie voor alle verkeersdeelnemers. • Een logische aansluiting realiseren op de aangrenzende omgeving van het Utrecht Science Park. Luchtfoto van de locatie (bron: Google earth) Openbare ruimte Opgave6.

Beeldkwaliteit openbare ruimte Introductie De Medical Campuspark De verplaatsing van de hoofdentree van het UMC Utrecht naar de noordzijde is niet enkel bedoeld om de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het terrein voor patiënten en bezoekers te verbeteren, maar ook om een centraal groen campuspark te creëren dat tegelijk een nieuw, gemeenschappelijk midden wordt voor het Universitair Medisch Centrum Utrecht, het Wilhelmina Kinderziekenhuis, het Prinses Máxima Centrum, het Centraal Militair Hospitaal en het Ronald McDonaldhuis. Dat midden is op te vatten als gemeenschappelijke ‘voortuin’ die een belangrijke identiteitsdrager voor de Medical Campus zal zijn en symbool staat voor onderlinge samenhang, afhankelijkheid, kennisuitwisseling en synergie tussen de verschillende functies. Het is de ambitie om de algehele beleving, oriëntatie, functionaliteit en ruimtelijke kwaliteit van het campuspark in een samenhangend landschappelijk ontwerp vorm te geven. Tegelijkertijd maakt de verplaatsing van de parkeergarage het mogelijk dat de Universiteitsweg ten westen van de Medical Campus sterk wordt ontlast van autoverkeer en dat het concept voor de Science Boulevard, zoals geformuleerd in de Omgevingsvisie, met meer ruimte voor groen en verblijf gerealiseerd kan worden.

VAN CONFLICTERENDE SFEREN, FUNCTIES EN STROMEN NAAR EEN CAMPUSPARK MET EENDUIDIGE, GEZAMENLIJKE IDENTITEIT 27 26 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE 1- Beleving Het Medical Campuspark functioneert als gemeenschappelijke voortuin van de Medical Campus. Het wordt een emblematisch ‘midden’ voor álle functies eromheen. Dit vereist een eenduidig ontwerpprincipe voor de landschappelijke inrichting van het hele gebied en een gelijkwaardige positionering van de afzonderlijke hoofdentrees. 2- Routing Een optimale Patient Journey vraagt om korte, heldere, aantrekkelijke, intuïtieve routes voor alle verkeersdeelnemers. Prioriteit ligt volgordelijk bij voetgangers, fietsers, openbaar vervoer, (bed)busjes, taxi’s, auto’s en logistiek transport. Juist in situaties waarin de schaarse ruimte gedeeld moet worden, is dit van belang. Ook voor niet-patienten en mensen die een ommetje lopen. 3- Verblijf Binnen het uitgangspunt van een eenduidig beeld van de buitenruimte moet een rijke schakering aan verschillende verblijfsplekken ingepast kunnen worden. Plekken die verschillende doelgroepen bedienen, verschillend van schaal, sfeer, beleving en functie.

Er dient in het bijzonder aandacht te worden besteed aan de menselijke maat van de buitenruimten, zodat bezoekers, patiënten en medewerkers zich voor een moment kunnen onttrekken aan de schaal, drukte en dynamiek van de aangrenzende gebouwen. SO BUITENRUIMTE UMC UTRECHT 5 1.3 Visie Vastgoed en Huisvesting 1- Beleving 2- Routing 3- Verblijf De Common Green functioneert als: Een optimale Patient Journey vraagt om: Aangenaam en gevarieerd verblijfsgebied Ι 1 INTRODUCTIE Visie vastgoed en huisvesting Beleving Routing Verblijf Openbare ruimte Ambities voor de buitenruimteOpenbare ruimte Ambities voor de buitenruimte De buitenruimte van de Medical Campus is opgevat als een plek van zorg en verbinding; voor patiënten, bezoekers, medewerkers en de bredere gemeenschap. Ze biedt momenten van rust, reflectie en sociale interactie in een uitnodigende, groene omgeving die actief bijdraagt aan herstel en welzijn. Het ontwerp streeft ernaar een omgeving te creëren die helend, veilig en inclusief is, waar alle gebruikers zich welkom voelen. De ruimtes en routing zijn helder en vanzelfsprekend, waarbij de beweging op natuurlijke wijze wordt begeleid en tegelijkertijd ruimte biedt voor ontdekking en exploratie. Bezoekers, ook zij die niet bekend zijn met de omgeving, vinden op een intuïtieve wijze hun weg naar hun bestemming.

Zichtlijnen, zitplekken, paden en visuele accenten zorgen voor comfort, veiligheid en een gevoel van geborgenheid voor mensen van alle leeftijden en mogelijkheden. De ambitie is een ruimte te ontwerpen die menselijk welzijn, cultuurhistorie en ecologische rijkdom combineert, en die een doorlopende reeks ervaringen biedt die het hele jaar door rustgevend, inspirerend en levensbevestigend zijn. Tegelijkertijd moet deze ruimte toegankelijk zijn voor iedereen, vanuit ieder gebouw. Natuur, ontspanning, functionele verbindingen en sociale interactie komen zo op een harmonieuze manier samen in het campuspark. Bovendien is het belangrijk te benadrukken dat het campuspark een openbare ruimte is bínnen het USP; iedereen die op het Science Park actief is vindt in het Medical Campuspark een plek voor ontmoeting en verblijf. Op de volgende pagina zijn deze ambities nader geconcretiseerd op de thema’s beleving, routing en verblijf. SO BUITENRUIMTE UMC UTRECHT 6 1.4 Ontwerpambities De buitenruimte van het ziekenhuis is opgevat als een plek van zorg en verbinding — voor patiënten, bezoekers, medewerkers en de bredere gemeenschap. Ze biedt momenten van rust, reflectie en sociale interactie in een uitnodigende, groene omgeving die actief bijdraagt aan herstel en welzijn.

Het ontwerp streeft ernaar een omgeving te creëren die helend, veilig en inclusief is, waar alle gebruikers zich welkom voelen. De ruimtes en routing zijn helder en vanzelfsprekend, waarbij de beweging op natuurlijke wijze wordt begeleid en tegelijkertijd ruimte biedt voor ontdekking en exploratie. Bezoekers, ook zij die niet bekend zijn met de omgeving, vinden op een intuitieve wijze hun weg naar hun bestemming. Zitplekken, paden en visuele aanwijzingen zorgen voor comfort, veiligheid en een gevoel van geborgenheid voor mensen van alle leeftijden en mogelijkheden. De ambitie is een ruimte te ontwerpen die menselijk welzijn, cultuurhistorie en ecologische rijkdom combineert, en die een doorlopende reeks ervaringen biedt die het hele jaar door rustgevend, inspirerend en levensbevestigend zijn. Tegelijkertijd moet deze ruimte toegankelijk zijn voor iedereen, zodat natuur, ontspanning, functionele verbindingen en sociale interactie op een harmonieuze manier samenkomen. .

Ι 1 INTRODUCTIE 29 28 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE De Medical Campus in het landschap, gezien vanuit Landgoed Oostbroek Openbare ruimte De Medical Campus in het landschap Groene kamersFort Hoofddijk Landgoed Oostbroek Openbare ruimte De Medical Campus in het landschap Het Medical Campuspark is een bijzondere plek in het landschap, uniek gelegen tussen Landgoed Oostbroek en het Fort Hoofddijk. De Hoofddijk heeft nadrukkelijk een autonome positie en richting ten opzichte van de ruimtelijke en functionele hoofdstructuur van het Utrecht Science Park. Aan de oostzijde liggen de graslanden, die als groene kamers de overgang naar het Landgoed markeren, terwijl aan de westzijde de sportvelden een levendig recreatief programma bieden. Tegelijkertijd maakt de Medical Campus deel uit van de algemene stedelijke context van het Utrecht Science Park. Onderscheidend ten opzichte van andere zones langs de Hoofddijk zijn de fijnmazige functionele relaties tussen de gebouwcomplexen van de Medical Campus aan weerszijden daarvan. Bovendien wordt de groene ruimte een intensieve verblijfsplek voor de stedelijke voorzieningen eromheen.

Het gebied krijgt dus een eigen identiteit en ruimtelijke kwaliteit, terwijl het tegelijkertijd een sterke relatie met het omliggende landschap heeft én de continuïteit van de Hoofddijk behoudt en verbetert. Daarnaast speelt het gebied een cruciale rol als onderdeel van de ecologische corridor van de Hoofddijk, die de continuïteit tussen Landgoed Oostbroek en de Botanische Tuin waarborgt. Hierdoor vormt het campuspark Campuspark als landschappelijk knooppunt een belangrijk knooppunt voor de ontwikkeling van nieuwe habitats, met name voor vogels, vleermuizen, vissen, amfibieën en insecten, en draagt het bij aan de biodiversiteit en klimaatbestendigheid van de omgeving. Deze integratie van identiteit, context, bestaande landschapselementen en ecologische waarde zorgt ervoor dat het campuspark functioneert als een uitnodigende centrale buitenruimte van de Medical Campus, die het omliggende historische en natuurlijke landschap respecteert en versterkt. 31 30 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Science Boulevard Paardenwei - Oostbroek Universiteitsweg Openbare ruimte Raakvlakken met de omgeving Direct langs de Medical Campus ligt de ‘oprijlaan’ van het Utrecht Science Park vanaf de A28.

In een door laanbomen omzoomd profiel moet een continue beeld voor de automobilist richting de Science Boulevard gerealiseerd worden. De rijstrook richting het USP wordt daarbij los gehouden van de linker uitvoegstrook richting de Medical Campus. Tussen de Universiteitsweg, de HOV- baan en het WKZ ligt een vergroeningsopgave omdat het maaiveldparkeren daar goeddeels verdwijnt. De oprijlaan sluit via een T-kruising aan op de Science Boulevard. Profiel en uitwerking van deze Boulevard is bij het opstellen van dit BKP nog niet bekend, maar voorstelbaar is dat een plintfunctie aan de westgevel van het parkeergebouw bij kan dragen aan de levendigheid en activering van de Science Boulevard. Op de zuidwestelijke hoek draagt een stedenbouwkundig accent bij aan de beleving van de getrapte versmalling van het ruimtelijk profiel van de Boulevard. De Hoofdijk wordt ‘gestrekt’ over de Boulevard doorgetrokken waarmee de lijnvoering van dit cultuurhistorisch element wordt hersteld. Bij de kruising van de Universiteitsweg met de Lundlaan komt de bezoeker meteen het campuspark van de Medical Campus binnen. Dit moet zowel zichtbaar zijn in de materialisering van de verharding als het landschappelijk ontwerp van deze entreezone. Aan de oostzijde sluit het campuspark visueel, landschappelijk én ecologisch aan op de paardenweides van Diergeneeskunde en Landgoed Oostbroek.

Het ontwerp van de buitenruimte dient daarmee rekening te houden en eventueel te anticiperen op nieuwe functionele relaties voor langzaam verkeer tussen beide gebieden. Bovendien dient er een heldere visuele en functionele relatie voor voetgangers te worden gerealiseerd tussen HOV-halte WKZ en de hoofdentree van het UMCU. oprijlaan USP Campus WKZ PMC P CMH BLVRD Relaties met de omgeving Openbare ruimte Raakvlakken met de omgeving 33 32 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Het landschap wordt gekenmerkt door een rijk mozaïek aan groentypen, die elk direct verbonden zijn met de werking van het watersysteem en het ruimtelijk programma. Het ontwerp creëert een doorlopende gradiënt; een opeenvolging van groengebieden die inspelen op verschillen in vochtigheid, topografie en gebruik, en zo vloeiende overgangen vormen van natte naar droge milieus. Deze gradiënt van nat naar droog dient in de uitwerking als strategie om bestaande hoogteverschillen tussen Hoofddijk en gebouwentrees op een functioneel vanzelfsprekende wijze op te lossen. Op de laagste punten bevinden zich de natte landschappen, of plasdras: zones die regenwater tijdelijk vasthouden en leefruimte bieden aan amfibieën, waterplanten en insecten.

Deze gebieden vormen het ecologische hart van de locatie en maken water het hele jaar door zichtbaar. De continuïteit van het water zorgt bovendien voor een relatieve openheid direct langs de Hoofddijk en voor ecologische relaties met de wijdere omgeving. Hogerop verschuift het landschap naar overgangszones met bloemrijke mengsels en tuinachtige ruimtes, waar biodiversiteit en menselijk gebruik samenkomen. Deze plekken zijn toegankelijk, uitnodigend en met een hoge belevingswaarde. Deze zone is ook de plek waar verschillende thematische ‘healing gardens’ en speelplekken worden ingepast. Seizoenswisselingen in kleur en textuur van de beplanting verrijken de ervaring en versterken de verbinding tussen mens en levend landschap. Op de hogere en drogere delen ontwikkelt de vegetatie zich tot zones met meer bomen die schaduw, beschutting en een gevoel van geborgenheid bieden. Deze gebieden verankeren de landschappelijke structuur en vormen een belangrijk leefgebied voor vogels en kleine zoogdieren. De relatief dichter ‘beboste’ randen langs de bebouwing verlenen tevens visuele samenhang tussen de verscheidene gebouwen. SO BUITENRUIMTE UMC UTRECHT 13 4 .1 Principeprofiel 4 BEPLANTING Het landschap wordt gekenmerkt door een rijk mozaïek aan groentypen, die elk direct verbonden zijn met de werking van het watersysteem en het ruimtelijk programma.

Het ontwerp creëert een doorlopende gradiënt; een opeenvolging van groengebieden die inspelen op verschillen in vochtigheid, topografie en gebruik, en zo vloeiende overgangen vormen van natte naar droge milieus. Op de laagste punten bevinden zich de natte landschappen (plasdras) — zones die regenwater tijdelijk vasthouden en leefruimte bieden aan amfibieën, waterplanten en insecten. Deze gebieden vormen het ecologische hart van de locatie en maken water het hele jaar door zichtbaar en dynamisch. Hogerop verschuift het landschap naar overgangszones met bloemrijke mengsels en tuinachtige ruimtes, waar biodiversiteit en menselijk gebruik samenkomen. Deze plekken zijn toegankelijk en uitnodigend: ruimtes om te wandelen, te zitten en de natuur van dichtbij te beleven. Seizoenswisselingen in kleur en textuur van de beplanting verrijken de ervaring en versterken de verbinding tussen mens en levend landschap. Op de hogere en drogere delen ontwikkelt de vegetatie zich tot grove en bosachtige zones, die schaduw, beschutting en een gevoel van geborgenheid bieden. Deze gebieden verankeren de landschappelijke structuur en vormen een belangrijk leefgebied voor vogels en kleine zoogdieren. De relatief dichter ‘beboste’ randen langs de bebouwing verleent tevens een rustiger beeld langs de grote verscheidenheid aan verschillende gebouwen.

Voorbeeld uitwerking principeprofiel Openbare ruimte PrincipeprofielOpenbare ruimte Het landschap is sturend De nieuwe ruimtelijke hoofdstructuur richt zich op het creëren van een sterke verbinding tussen de bebouwde omgeving en het omliggende landschap. De voorgestelde wigvormige structuur, die mogelijk wordt door de verplaatsing van Kinderpsychiatrie en de Fritz Redlschool, zorgt voor een royaal venster vanuit het campuspark op Landgoed Oostbroek. In dit nieuwe landschap wordt, vanuit de Hoofddijk, een gradiënt geïntroduceerd die zich aan weerszijden uitstrekt tot de gebouwgevels en de open ruimten tussen de gebouwen. Deze gradiënt bestaat uit een landschappelijke ontwikkeling, zowel in topografie als ecologie, van een natte zone nabij de dijk tot drogere zones nabij de entrees van de afzonderlijke gebouwen. Het centrale natte gebied, of plasdras, fungeert als het ecologische hart — een plek voor waterberging, habitatvorming en klimaatadaptatie. Door water vast te houden en geleidelijk af te voeren, helpt het gebied hitte- eilandeffecten te verminderen en lokale microklimaten te ondersteunen. Daarnaast biedt het een schuil-, nestel-, paai- en foerageerplaats voor verschillende soorten vogels, vissen en amfibieën, wat de ecologische diversiteit van het gebied versterkt. De landschapstypen sluiten aan bij de omgeving, zowel wat betreft flora als fauna.

In de richting van de bebouwingsranden wordt het landschap geleidelijk droger en verandert het in meer bosrijke zones die ruimte bieden voor beweging, informeel samenzijn, spel en ontspanning. Deze gebieden bieden schaduw op maaiveld en gevels en versterken zo het comfort, de klimaatbestendigheid en de ecologische balans van de plek. De voorgestelde gradiënt maakt het mogelijk om de aanwezige hoogteverschillen in het gebied goed op te vangen en zorgt voor een natuurlijke overgang tussen de verschillende peilhoogtes van de gebouwen. De voorgestelde wigvormige structuur zorgt voor een royaal venster, vanuit het campuspark op Landgoed Oostbroek. Landschappelijke gradiënt vanuit de Hoofddijk De toepassing van de landschappelijke gradiënt moet ook leiden tot een gradueel hoogteverschil van de toe te passen beplantingstypen en boomsoorten. In de natte zones blijft de beplanting overwegend laag, terwijl de bomen nabij de gebouwen de grootste hoogte hebben. Hierdoor ontstaat rondom de Hoofddijk een geleidelijke opbouw van het groenbeeld, waardoor monumentale laanbeplanting maximaal autonoom blijft en qua hoogte contrasteert met de omgeving. De breedte van het profiel verandert vanwege de wigvormige ruimte rondom de Hoofdijk van zeer breed in het oosten tot vrij smal in het westen.

In het landschappelijk ontwerp van de buitenruimte dient aangetoond en gemotiveerd te worden hoe hier op een ontspannen manier mee is omgegaan. De variabele breedtes van de landschapszones dienen op vanzelfsprekende wijze de gewenste functies (waterberging, verblijfsruimte, schaduwvorming, etc) op de verschillende plekken in het plangebied te ondersteunen. 35 34 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Kunstwerken De bruggen zijn opgevat als lichte en elegante constructies, met nadruk op transparantie en minimale ingreep. In plaats van het uitzicht te domineren, zijn het subtiele verbindingen die de identiteit van de Hoofddijk en de aangrenzende buitenruimte versterken. De brugdekken worden aan de bovenzijde afgewerkt met het bestratingsmateriaal van het padennetwerk. De Hoofddijk behoudt altijd zijn eigen materialisering in asfalt. • Maximale overspanning. • Plasdraszones lopen door onder het brugdek. • Geen zichtbare landhoofden. • Geen tussenondersteuning, tenzij noodzakelijk. • Minimale dekdikte. • Zeer transparante hekwerken. • Minimalistische vormgeving. • In de vormgeving aansluiten bij de vormentaal van nieuwe elementen in het werelderfgoed Hollandse Waterlinies.

Water opnieuw zichtbaar en continu maken Transparant vluchttrappenhuis Minimalistisch ontwerp bruggen Openbare ruimte De Hoofddijk in het campuspark De ondergrondse infrastructuur tussen het WKZ en het UMC Utrecht blijft behouden, inclusief de noodzakelijke vluchttrap direct ten zuiden van de Hoofddijk. De opbouw van de vluchttrap, gevels en dak, wordt vervangen door een minder opvallende, transparante nieuwbouw die de positie in het park én direct langs de Hoofddijk meer respecteert. Openbare ruimte De Hoofddijk in het campuspark Autonome positie van de Hoofddijk De ruimtelijke, cultuurhistorische en functionele continuïteit van de Hoofddijk, dat als acces (toegangsweg) van Fort Hoofddijk integraal onderdeel uitmaakt van het werelderfgoed Hollandse Waterlinies, dient te worden behouden. Dat betekent ook dat de relatief autonome positie van de Hoofddijk ten opzichte van zijn omgeving moet worden versterkt. Daarbij zijn in het campuspark verschillende strategieën voorstelbaar: • Een functionele structuur die de orthogonale logica van het USP volgt. • Het creëren van een sterk contrast door het toepassen van een nieuwe, vloeiende vormentaal. • ... ✓ gonale structuur USP vloeiende lijnen ✓ × cht op de Hoofddijk Mogelijk functionele structuur die de orthogonale logica van het USP volgt.

Mogelijk functionele structuur met contrast door het toepassen van een nieuwe, vloeiende vormentaal De autonome positie van de Hoofddijk Nieuwe functionele routes parallel aan, of loodrecht op de Hoofddijk zijn niet toegestaan. Gestrekt en continue karakter Hoofddijk behouden en waar mogelijk versterken door: • Gestrektheid Hoofddijk. • Continuïteit in laanbeplanting. • Continuïteit in sloten, met minimaal 5m open water. • Minimaal aantal doorsnijdingen. • Doorsnijdingen ondergeschikt aan Hoofddijk vormgegeven. • Bestaande duikers zoveel mogelijk vervangen door brugdekken. • Afstand houden tussen bestaande laanbeplanting en nieuwe bomen. • Eenheid en herkenbaarheid in bestrating en straatmeubilair op en langs de Hoofddijk. Functionele routes parallel aan de Hoofddijk zijn niet toegestaan. 37 36 BEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDEBEELDKWALITEITSPLAN OPENBARE RUIMTE EN GEBOUWDE OMGEVING UMC UTRECHT NOORDZIJDE Bestrating • Auto’s en fietsers zijn hier te gast, waar mogelijk zal dit leiden tot de toepassing van shared space. • Er kunnen voor verschillende modaliteiten verschillende materialiseringen worden gekozen, maar qua kleur, textuur en uitstraling dienen deze te ‘blenden’ tot één rustig en ingetogen geheel.

• Voor de toegankelijkheid voor mensen die slecht ter been zijn, rolstoelen, rollators en zelfs rolbedden is het van eminent belang dat er een materialisering wordt gekozen die voor deze doelgroepen maximaal comfort en veiligheid garandeert. Openbare ruimte Materialisering • Op sommige plekken is het onvermijdelijk dat logistiek verkeer toegang zal moeten krijgen. Het ontwerp voor de buitenruimte dient daar, met inachtneming van eerdergenoemde eisen, logische en veilige oplossingen voor te bieden. Dit geldt ook voor de laad- en loszones zelf, waarbij er naar gestreefd wordt dat dit zoveel als mogelijk buiten de invloedssfeer van de voetgangers en fietsers plaatsvindt. • Er wordt niet meer verharding toegepast dan nodig is. • Er wordt rekenschap van gegeven dat het campuspark een intensief gebruik zal kennen vanuit de Medical Campus zelf en wellicht ook vanuit een wijdere omgeving. De functionele maatvoering van routes en verblijfsplekken dient daarop afgestemd te zijn. Dit voorkomt fricties met betrekking tot bijvoorbeeld veiligheid, privacy en comfort. Openbare ruimte Materialisering Houten elementen • In de materialisering van de buitenruimte speelt de toepassing van hout een belangrijke rol. Via dit materiaal wordt een relatie gelegd tussen binnen en buiten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4fba4440-8503-4361-b7f7-54e0f7a79505?agendaItemId=e3a6ccf3-fc7b-401e-8a18-480fdb0964ef