Beantwoording SV2026 nr 86 over Rechterlijke uitspraak Jaarbeurs en zero-emissiezone

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE RAADSVRAGEN 2026, NUMMER 86 Datum Van Behandeld door E-mailadres Kenmerk Beleidsveld

29 mei 2026 College B&W Sander van der Pot, Erik Remkes, Eddie van der Waard sander.van.der.pot@utrecht.nl 34170354 Milieu en Emissieloos Vervoer

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u de beantwoording van de schriftelijke raadsvragen jaargang 2026, nummer 86, van David Bosch (UtrechtNu!), Richard Nijhoff (VVD), Robert Biever (Stadsbelang Utrecht), Job van den Broek (CDA), Yvonne Hessel (Utrecht Solidair) en Mika Raterman (JA21) van 9 mei 2026 over ‘Rechterlijke uitspraak Jaarbeurs en zero-emissiezone’. De gestelde vragen zijn onderaan bijgevoegd. Vraag 1 Waarom heeft het college de raad niet actief per raadsbrief geïnformeerd over de uitspraak van 17 april 2026? Antwoord 1 Omdat wij eerst juridisch advies wilden inwinnen over het vervolg en afstemming wilden zoeken met de Jaarbeurs als direct betrokkene, zodat wij uw raad een duiding kunnen geven van de gevolgen van deze uitspraak en de vervolgstappen die wij willen zetten. Vraag 2 Op welk moment is besloten om de raad hierover niet actief te informeren, en wie heeft dat besluit genomen? Antwoord 2 We hebben niet besloten uw raad niet actief te informeren. We hebben besloten om allereerst juridisch advies in te winnen over het vervolgtraject zodat we uw raad, naast informeren, een zo volledig mogelijk beeld en duiding kunnen geven. Vraag 3 Vindt het college het wenselijk dat raadsleden via media moeten vernemen dat een belangrijk verkeersbesluit deels door de rechter is vernietigd? Antwoord 3 Nee, in principe vinden wij dit niet wenselijk.

Gezien de publicatiesnelheid van de media en de afstemming en advisering die nodig waren, was een sneller tijdspad helaas niet mogelijk. Zie ook de antwoorden 1 en 2. Vraag 4 Is het college bereid toe te zeggen dat de raad voortaan standaard en tijdig wordt geïnformeerd bij rechterlijke uitspraken met gevolgen voor vastgesteld beleid?

Antwoord 4 Dat is altijd ons streven. Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk om uw raad te kunnen voorzien van zo volledig mogelijke informatie, waaronder een eerste duiding van een uitspraak en eerste advisering. Vraag 5 Erkent het college dat de rechtbank hiermee feitelijk concludeert dat de voorbereiding van het besluit tekort is geschoten? Antwoord 5 We laten op dit moment een juridische toets doen op de interpretatie van de uitspraak van de rechtbank. Op basis hiervan nemen we een herstelbesluit dat recht doet aan de uitspraak. Vraag 6 Waarom is vooraf geen specifiek onderzoek gedaan naar de logistieke positie van de Jaarbeurs? Antwoord 6 Voorafgaand aan het verkeersbesluit hebben we gevolgen voor leveranciers en klanten van alle bedrijven, dus ook de Jaarbeurs, onderzocht en meegenomen in onze overwegingen. Ook hebben wij de zienswijze van de Jaarbeurs op het ontwerp-verkeersbesluit beantwoord in de Vaststellingsnota. Daarbij is de Jaarbeurs tijdens presentaties aan hen (en via een informatiebijeenkomst) uitgenodigd informatie aan te leveren ter onderbouwing van hun stellingen. Wij meenden, onder andere hiermee, de belangen van de Jaarbeurs te hebben meegewogen. Dit is volgens de rechtbank niet voldoende tot uitdrukking gekomen in het verkeersbesluit. In het nog te nemen herstelbesluit willen wij dit herstellen.

Vraag 7 Welke afweging is gemaakt om generiek beleid toe te passen zonder maatwerk voor een locatie met aantoonbaar uitzonderlijke logistieke stromen? Antwoord 7 Het beleid is naar onze mening niet generiek, maar specifiek en landelijk geharmoniseerd. De nulemissiezone, de overgangsperioden en het bijbehorende landelijke vrijstellings- en ontheffingenbeleid zijn in samenwerking met de vervoerssector uitgewerkt - en gaan juist specifiek in op afschrijvingstermijnen en bepaalde carrosseriecodes - nadat alle betrokken partijen zich in 2014 hadden gecommitteerd aan de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek (ZES). Deze Green Deal, en de daaropvolgende Uitvoeringsagenda's "ZES”, zijn steeds ook door de vervoerssector onderschreven. De sector stelde dat zij - onder voorwaarde van de vijfjarige transitieperiode en het ontheffingen- en vrijstellingstelsel - in 2030 alle ontvangers in de ZE-zones in het land kunnen beleveren. Er is sprake van maatwerk in de vorm van (bijvoorbeeld) vrijstellingen op bepaalde voertuigcategorieën die voorlopig nog niet emissieloos kunnen worden ingezet en in de vorm van het landelijk geharmoniseerde ontheffingenbeleid.

Ondernemers kunnen de volgende ontheffingen aanvragen: • Dagontheffing (twaalf keer per jaar); • Ontheffing wegens lange levertijd vervangend voertuig (met verlengingsmogelijkheid); • Ontheffing voor bijzondere vrachtwagen (zoals verhuisauto's); • Ontheffing voor plug-in hybride vrachtwagen; • Ontheffing voor bestelauto of vrachtwagen die niet uitstootvrij te krijgen is; • Ontheffing wegens bedrijfseconomische omstandigheden; • Ontheffing bij overbelast stroomnet (netcongestie) (met verlengingsmogelijkheid); • Ontheffing voor dierenambulance. Daarnaast is het voor onvoorziene unieke situaties mogelijk om een beroep te doen op de hardheidsclausule. Tegen 2030 volgt een landelijke evaluatie. Ook nu worden al aanpassingen gedaan, gebaseerd op de actualiteit. Zo is landelijk nu al voorzien dat de ontheffing voor netcongestie ook na 2030 beschikbaar blijft. Aangezien de vervoersbranche achter dit beleid staat, veel ondernemers nu - na anderhalf jaar overgangsperiode - al een deel van hun wagenpark hebben vervangen door emissieloze voertuigen, ondanks dat dit nog niet in alle situaties hoeft, en landelijk wordt gemonitord in hoeverre de branche verlenging van bepaalde ontheffingen nodig heeft, hebben

wij geen reden om aan te nemen dat de Jaarbeurs tot en na 2030 niet bediend kan blijven door de vervoerssector. Tegelijkertijd heeft de Jaarbeurs aangegeven zich zorgen te maken over de bevoorradingsmogelijkheden in haar specifieke situatie. Wij nemen deze signalen serieus en blijven hierover met hen in gesprek. Vraag 8 Is vooraf juridisch advies ingewonnen over de kwetsbaarheid van dit besluit? Zo ja, wat was de strekking daarvan en wilt u dit advies met de raad delen? Antwoord 8 Bij het opstellen van en de besluitvorming over verkeersbesluiten (waaronder deze) schrijven gemeentelijke juristen mee. Ook is de procedure vooraf, inclusief informatiebijeenkomsten en publicatie van college- en raadsbesluiten, naar onze mening tijdig en zorgvuldig verlopen. Vraag 9 Welke concrete lessen trekt het college uit deze uitspraak voor toekomstige besluitvorming? Antwoord 9 We laten op dit moment een nadere juridische toets doen op de interpretatie van de uitspraak van de rechtbank. Op basis hiervan nemen we een herstelbesluit dat recht doet aan de uitspraak. (zie antwoord 5). Daarbij kijken we ook in bredere zin hoe we in toekomstige verkeersbesluiten (bijvoorbeeld bij de uitbreiding van de nul-emissiezone) een belangenafweging kunnen maken die een rechterlijke toets doorstaat.

Vraag 10 Overweegt het college hoger beroep? Zo ja, op welke gronden? Antwoord 10 Gelet op dat we willen toewerken naar een schone lucht voor alle Utrechters, met oog op de gezondheidsrisico’s die luchtvervuiling met zich meebrengt, vinden wij het belangrijk dat ook het Jaarbeursgebied onderdeel uitmaakt van de nul-emissiezone. Het gebied maakt deel uit van het centrale stedelijke gebied waar veel verkeersbewegingen plaatsvinden en waar het terugdringen van uitstoot bijdraagt aan een gezondere leefomgeving. Onze inzet op de transitie naar emissieloos vervoer, door zowel te stimuleren en faciliteren (oplaadinfra) als te reguleren (nul-emissiezone) draagt hier aan bij. Daarom hebben we, op basis van intern en extern juridisch advies, hoger beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State tegen de uitspraak van de rechtbank. Parallel daaraan bereiden we een herstelbesluit voor waarmee de Jaarbeurs weer onderdeel van de zone wordt. We overleggen dit herstelbesluit bij de hoger beroepsprocedure (artikel 6:19 Awb). Deze aanpak biedt de meeste duidelijkheid en snelheid, ook omdat het herstelbesluit direct kan worden meegenomen in de beoordeling door de hoogste bestuursrechter.

Vraag 11 Wat zijn tot nu toe de gemaakte juridische kosten en wat zijn de verwachte vervolgkosten? Antwoord 11 De verkeersbesluitprocedure, inclusief de juridische begeleiding van de twee zittingen, betreft interne gemeentelijke kosten. Voor duiding van de uitspraak en advies op en begeleiding bij de vervolgprocedure vragen we extern juridisch advies. Vervolgkosten hangen mede af van inhoud en duur van dat traject. Vraag 12 Heeft het college inmiddels onderzocht wat deze uitspraak betekent voor de juridische houdbaarheid van de zero-emissiezone in de binnenstad? Antwoord 12 Ja, de nul-emissiezone is juridisch houdbaar. De Jaarbeurs is de enige partij die in beroep is gegaan

tegen het verkeersbesluit. De uitspraak heeft geen betrekking op het gebied van de nul-emissiezone buiten het Jaarbeursgebied. Vraag 13 Kan het college garanderen dat de huidige zone bij een rechterlijke toets volledig standhoudt? Antwoord 13 Dit kunnen we nooit garanderen. Zie ook de antwoorden op vraag 9 en 10. Vraag 14 Op welke onderdelen acht het college de huidige onderbouwing of belangenafweging mogelijk kwetsbaar? Antwoord 14 De rechter heeft geoordeeld dat de unieke positie en specifieke belangen van de Jaarbeurs onvoldoende onderzocht en onvoldoende kenbaar betrokken zijn bij de besluitvorming over het verkeersbesluit, voor zover het terrein van de evenementenhallen van Jaarbeurs en bijbehorende toegangswegen binnen de nul-emissiezone zijn gebracht. Voor het herstelbesluit dat wij voornemens zijn te nemen onderzoeken we in hoeverre de voorbereiding en/of het verkeersbesluit voor dit specifieke deel anders had gemoeten, of - en hoe - dit is te herstellen en, of - en zo ja hoe - een dergelijke uitspraak in de toekomst is te voorkomen. Vraag 15 Deelt het college dat deze uitspraak precedentwerking kan hebben voor andere bedrijven en instellingen met intensieve logistiek? Antwoord 15 Er is geen precedentwerking voor andere bedrijven in de zone.

Uit een juridische analyse van de uitspraak van de rechter en jurisprudentie moet duidelijk worden of de gemeentelijke aanpak bij het nemen van dit soort besluiten (in Utrecht en alle andere steden met "zonebesluiten”) in de toekomst (nog) voldoet. Vraag 16 Welke locaties of sectoren in Utrecht zouden op basis van deze redenering mogelijk ook aanspraak kunnen maken op uitzonderingen? Antwoord 16 Zie het antwoord op vraag 15. Vraag 17 Heeft het college hier inmiddels een inventarisatie van gemaakt? Zo nee, waarom niet? Antwoord 17 Zie het antwoord op vraag 15. Vraag 18 Hoe voorkomt het college dat vooral grote partijen via juridische procedures uitzonderingen afdwingen? Antwoord 18 Dat is niet in zijn geheel te voorkomen, het staat partijen altijd vrij om zienswijzen in te dienen, bezwaar te maken en in beroep te gaan tegen (ontwerp-)besluiten. Daarom nemen wij bij ingrijpende (verkeers)besluiten eerst een ontwerpbesluit, zodat we reacties kunnen ophalen en op basis daarvan zo nodig het besluit kunnen aanpassen.

In dit geval hebben wij naar aanleiding van de zienswijze van de Jaarbeurs op het ontwerp-verkeersbesluit, op basis van de geharmoniseerde landelijke regelingen, geen aanleiding gezien voor aanpassing van het verkeersbesluit, mede omdat uitzonderingen in individuele gevallen spanning kunnen opleveren met het uitgangspunt van gelijke behandeling en kunnen leiden tot vergelijkbare verzoeken van andere partijen.

Vraag 19 Hoe wordt geborgd dat kleinere ondernemers gelijk worden behandeld en niet onevenredig worden belast? Antwoord 19 Het landelijk geharmoniseerde beleid gaat ervan uit dat nul-emissiezones in 2030 emissieloos kunnen worden bediend, ongeacht type of omvang van ontvangers van goederen. De vervoerssector verwacht niet dat het gehele wagenpark dan emissieloos is, maar wel dat een voldoende deel, met name het deel dat de zones bedient, emissievrij is. Vervoerders passen hun wagenpark aan door gericht het deel dat de zones inrijdt te verduurzamen. Ontheffingen en vrijstellingen (zie ook antwoord 7) zijn er voor die situaties waar het tot aan 2030, en eventueel ná 2030, (nog) niet mogelijk is. Ook leveren onze logistieke makelaars maatwerk in hun contacten met (kleinere) ondernemers. Vraag 20 Is het college bereid te kijken naar compensatiemogelijkheden voor getroffen ondernemers voor vertragingen en kosten door dit besluit? Antwoord 20 Wij willen het verkeersbesluit graag herstellen, zodanig dat het de toets van de rechtbank kan doorstaan, de zonegrens wordt hersteld en het Jaarbeursterrein weer onderdeel uitmaakt van de zone. Naast het verbeteren van de luchtkwaliteit is het zijn van een betrouwbare overheid een van de redenen hiervoor. Daarbij speelt nadrukkelijk mee dat er ook nu al ondernemers zijn die hebben geïnvesteerd in emissieloos vervoer.

Of dit ook geldt voor transportondernemers die specifiek de Jaarbeurs beleveren is ons vanwege privacy niet bekend. Er zijn in dat geval, ook landelijk, geen compensatiemogelijkheden voorzien voor ondernemers die voordat het noodzakelijk wordt een voertuig hebben verschoond. In de transitieperiode is het aan de ondernemer zelf om te besluiten om eerder dan voor het eind van de overgangstermijnen te verschonen of bijvoorbeeld gebruik te maken van een ontheffing (zie ook antwoord 7). Vraag 21 Herkent het college de onduidelijkheid en juridische onzekerheid die hierdoor voor ondernemers en inwoners ontstaat en op welke manier gaat het college hier duidelijkheid scheppen? Antwoord 21 Zie ook het antwoord op vraag 20. Voor inwoners heeft deze uitspraak geen invloed, omdat de nulemissiezone gericht is op zakelijk bestel- en vrachtverkeer. De zone wordt met verkeersborden aangeduid, we verplaatsen deze zodat het Jaarbeursgebied erbuiten valt en de nieuwe zonegrens voor iedereen duidelijk is. Vraag 22 Welke gevolgen heeft deze uitspraak voor de verdere uitrol van zero-emissie- en milieuzones in Utrecht? Antwoord 22 We willen voorkomen dat deze uitspraak gevolgen heeft voor reeds door uw raad genomen besluiten over maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit en de transitie naar emissieloos vervoer, inclusief de toekomstige uitbreidingen van de zones.

Daarom stelden wij hoger beroep in en nemen we een herstelbesluit, met als doel dat het Jaarbeursterrein opnieuw onderdeel wordt van de nulemissiezone en uw raadsbesluit over de geografische uitbreiding ook kan worden uitgevoerd. Ook hebben wij een verantwoordelijkheid naar onze partners in de landelijke Uitvoeringsagenda Zero Emissiezones: de andere steden en de vervoersbranches waarmee de reeds ingevoerde zones, nog in te voeren zones en uitbreidingen van bestaande zones zijn en worden voorbereid. Vraag 23 Wordt de onderbouwing van toekomstige verkeersbesluiten aangepast naar aanleiding van deze uitspraak?

Antwoord 23 Er zijn veel soorten verkeerbesluiten, met verschillende doelen. Variërend van het plaatsen van één verkeersbord tot de invoering van een nul-emissiezone. Daarom is het niet mogelijk een generiek antwoord te geven ten aanzien van de onderbouwing van alle mogelijke verkeersbesluiten. Zie ook de antwoorden op vraag 9 en 12 voor vergelijkbare verkeersbesluiten zoals voor de nul-emissiezone. Vraag 24 Is het college bereid om bij toekomstige uitbreidingen standaard per gebied te onderzoeken welke partijen onevenredig geraakt kunnen worden? Antwoord 24 De uitspraak van de rechtbank laat zien dat bij locaties met een unieke logistieke positie een meer expliciete en kenbare belangenafweging nodig kan zijn. Wij beraden ons daarom, samen met onze juristen, op de wijze waarop wij in toekomstige besluitvorming op een redelijke en uitvoerbare manier invulling geven aan het in beeld brengen van partijen met een unieke positie Zie ook het antwoord op vraag 9. Vraag 25 Is het college bereid om voorafgaand aan verdere uitbreiding een juridische en praktische risicoanalyse met de raad te delen? Antwoord 25 Ja, daartoe zijn wij bereid. Wij werken het raadsbesluit (beleidsnota luchtkwaliteit) tot uitbreiding van de nul-emissiezone uit in een verkeersbesluit. In dit besluit heeft uw raad ons onder andere opgedragen uit te zoeken hoe moet worden omgegaan met bedrijventerreinen.

In de uitwerking worden ook andere aandachtspunten zoals netcongestie meegenomen. De analyse van deze uitspraak van de rechter zal ook worden meegenomen. Net als bij de huidige zone nemen we eerst een ontwerp-besluit zodat iedereen een zienswijze kan indienen. Vraag 26 Kan het college toezeggen dat verdere aanscherping of uitbreiding van zero-emissiebeleid niet plaatsvindt zonder dat de raad volledig is geïnformeerd over de implicaties van deze uitspraak? Antwoord 26 Wij houden u op de hoogte van het vervolg. Hoogachtend Burgemeester en wethouders van Utrecht, de secretaris,

de burgemeester,