CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

BDO presentatie heidag adviesscommissie gemeente Utrecht 9-9

Adviescommissie Controle en Financiën 9 september 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: 1e deel: externe (financiële) blik op de gemeente Utrecht (90 minuten)1.392 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

© BDO Gemeente Utrecht: opgaven, financiën en sturingskracht Verbinden van ambities aan financiële houdbaarheid en uitvoerbaarheid Handvatten voor de gemeenteraad Gemeente Utrecht BDO Advisory 9 september 2026 © BDO 90 minuten, vier perspectieven en één centrale vraag Onze route door de financiële werkelijkheid 1 Rol van de raad 15 min 2 Opgaven Utrecht 20 min 3 Betaalbaarheid 25 min 4 Haalbaarheid 25 min Centrale vraag Hoe kan de raad koers houden als ambities, middelen, uitvoeringskracht en risico’s tegelijk bewegen? © BDO Deel 1: rol van de raad © BDO De raad stuurt vóór, tijdens én na de uitvoering Rol van de gemeenteraad Budgetrecht is méér dan instemmen met een begroting Kaderstellen Doelen en prioriteiten Financiële verordening Begroting en kredieten Reserves en risicobereidheid Controleren Voortgang en afwijkingen Resultaten en effecten Jaarrekening Rechtmatigheid en risico’s Rekenkamerfunctie Volksvertegenwoordigen Maatschappelijke impact Verdeling van lusten en lasten Uitlegbaarheid van keuzes Lange termijn belang Discussievraag: waar wil de raad zelf sturen en waar laat zij bewust ruimte aan het college? © BDO GEMEENTERAAD COLLEGE VAN B&W | het dagelijks bestuur van de stad Kaderstellen Controleren Volksvertegenwoordigen Besturen en uitvoeren Dagelijks bestuur binnen de kaders van de raad; realisatie van beleid en projecten Voorbereiden en informeren Voorstellen en

begroting voorbereiden; actieve informatieplicht richting de raad Beheren en verantwoorden Organisatie, budgetbeheer en risicobeheersing; doelmatigheidsonderoek, verantwoording via P&C-cyclus VALKUILEN IN DE PRAKTIJK – waar rol en werkelijkheid gaan schuren Op de stoel van het college De raad stuurt op uitvoeringsdetails in plaats van op doelen, kaders en effecten. Kaders te vaag geformuleerd Zonder meetbare doelen en indicatoren is controleren achteraf vrijwel onmogelijk. Informatie komt te laat Afwijkingen blijken pas bij de jaarrekening; maak afspraken over tijdig melden. De rolverdeling brengt ook een aantal valkuilen met zich mee Hoe de rol van de raad zich verhoudt tot die van het college © BDO Deel 2: opgaven Utrecht © BDO De stad combineert economische kracht met toenemende grootstedelijke druk Utrecht groeit, maar niet elke opgave groeit mee 40.000 inwoners erbij in tien jaar staat van de stad 4.000–6.000 verwachte groei per jaar bij herstel staat van de stad 13 jaar verschil in gezonde levensverwachting tussen wijken scheidslijnen in de stad € 2,2 mld begrotingsomvang 2026 volgens Voorjaarsnota 2026 1 Wonen en groei in balans 2 Bereikbaarheid en netcongestie 3 Klimaat, groen en openbare ruimte 4 Bestaanszekerheid, jeugd en gezondheid 5 Veiligheid en vertrouwen De kern is niet: “wat kost groei?” De kern is: “welke stad willen we mogelijk maken?” © BDO Wonen,

verduurzaming en gelijkwaardigheid vragen samenhangende keuzes Drie prioriteiten, één uitvoeringsvraag WONEN 80% betaalbaar bij grotere projecten Actief grondbeleid Groei met voorzieningen VERDUURZAMING Klimaatadaptatie Energiebesparing Netbewuste plannen GELIJKWAARDIGHEID Ongelijk investeren Preventie en bestaanszekerheid Wijkgerichte aanpak UITVOERBAAR EN BETAALBAAR? Raadsvraag: welke prioriteit krijgt voorrang als ruimte, geld of capaciteit de bottleneck is? Wat heeft u nodig om daarover te kunnen debatteren? © BDO Dit vraagt om adaptief vermogen en sturingskracht En ondertussen is de maatschappij voortdurend in beweging Bestaande aanames Organisaties en processen zijn ingericht voor stabiliteit, voorspelbaarheid en periodieke verandering. Maar de impact van technologie, arbeidsmarkt, regelgeving, kosten en nieuwe opgaven wordt groter en verandert sneller. Centrale vraag: “Hoe worden we beter in sturen en bijsturen?”

© BDO Deel 3: betaalbaarheid Financiële startpositie: voldoende, maar met duidelijke spanningen BDO BENCHMARK 2026 Utrecht scoort een 8 en staat 23e binnen de categorie 100.000+ 25,0% | 71,1% | 5,3% | 0,65% | 120% Solvabiliteit | Nettoschuldquote | Grondexploitatie | Structurele ruimte | Belastingcapaciteit 100.000+ gemiddeld: 36,7% | 100.000+ gemiddeld: 43,9% | 100.000+ gemiddeld: 6,8% | 100.000+ gemiddeld: 3,6% | 100.000+ gemiddeld: 100,5% 140 120 120 101 | Duiding voor de raad 100 80 | 71 | • buffers zijn relatief beperkt 60 | • schuld is hoger dan gemiddeld 40 | 37 | 44 | • hoge lastendruk is ook een politieke keuze 25 | • toekomstige verplichtingen tellen alleen 20 | mee als ze in de begroting staan 0 Solvabiliteit | Schuldquote | Belastingcapaciteit Utrecht | 100.000+ gemiddeld De scores zijn feitelijk en zeggen iets over wendbaarheid en weerbaarheid, niet over de inhoud van het beleid © BDO © BDO De financiële positie is solide in 2026 en wordt daarna kwetsbaarder Sterk fundament, maar afnemende wendbaarheid Sterke punten Economische en kennisbasis Groei en aantrekkingskracht Positieve structurele ruimte in 2026 Ambitie om uitvoering centraal te zetten Beschikbare financiële sturingsinstrumenten Kwetsbaarheden Reservepositie daalt bij inzet Schuld groeit door investeringen Relatief hoge lokale belastingdruk Rijksmiddelen groeien minder hard dan taken Jeugd,

maatschappelijk vastgoed en openbare ruimte kennen langetermijnrisico’s De vraag is niet óf Utrecht kan investeren, maar hoe dit het toekomstige financiële beeld beïnvloedt MEERJARENBEELD: interventies aangekondigd Het overdrachtsdossier maakte de opgave zichtbaar, het coalitieakkoord formuleert de financiële reactie. FINANCIEEL VERTREKPUNT | FINANCIËLE REACTIE 2026-2030 Startsaldo Voorjaarsnota 2026 | Structureel ✓ | evenwicht | Structurele baten dekken structurele lasten 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Investeren met ✓ | grenzen | € 300 mln plafond, schuld maximaal 130% ✓ | Buffers versterken | Vanaf 2027 jaarlijks € 10 mln naar reserves ✓ | Vroeg signaleren | 20% signaalwaarde, 15% ondergrens solvabiliteit -19,7 | -9,3 | -3,9 | -3,7 | -7,8 bedragen in € miljoen Duiding voor de | Een goede en sluitende begroting heeft heldere en realistische uitgangspunten en is opgebouwd binnen de raad | financiële kaders.

© BDO Voorgestelde kaders voor investeringsruimte en weerbaarheid Samen vormen zij één stelsel, niet zes losse normen 20% | 15% | 130% signaalwaarde solvabiliteit | absolute ondergrens solvabiliteit | maximale schuldquote financiële strategie | financiële strategie | financiële strategie € 300 mln | € 10 mln | 1,0–1,5 jaarlijks investeringsplafond | jaarlijkse storting in reserve vanaf 2027 | bandbreedte weerstandsratio financiële strategie | coalitieakkoord 2026- | 2030 | financiële strategie Normen werken alleen als de raad óók zicht heeft op scenario’s, fasering en maatschappelijke opbrengst. Bespreek bij de verordening niet alleen percentages, maar ook beslismomenten en informatievereisten. Ieder besluit kan op zichzelf vallen binnen de kaders, maar geldt dat ook nog steeds voor de optelsom? © BDO © BDO M155 vraagt om het gesprek over de te actualiseren verordening De financiële verordening is het spelregelboek van de raad Autorisatie Op welk niveau stelt de raad budgetten vast? Afwijkingen Wanneer moet het college terug naar de raad? Reserves Welke informatie en voorwaarden zijn verplicht? Investeringen Wanneer is een apart kredietbesluit nodig? Kengetallen Welke signaleringswaarden gelden? Uitvoerbaarheid Welke toets hoort vóór besluitvorming? Goede spelregels beperken politiek niet, zij maken politieke ruimte expliciet en voorspelbaar.

© BDO Deel 4: haalbaarheid © BDO 1. Eigen uitvoeringskracht Mensen, capaciteit, vakmanschap en organisatie om opgaven echt te realiseren. 2. Uitvoerbaarheid Zijn beleid, wetgeving en ambities in de praktijk uitvoerbaar en betaalbaar? 3. Rol en verantwoordelijkheid Wie doet wat in de uitvoering – lokaal, regionaal en met partners. En bovenal: kiezen Niet alles kan tegelijk. Uitvoeringskracht begint bij scherpe keuzes: prioriteren, faseren en durven schrappen. Bron: VNG, ‘Uitvoeringskracht van gemeenten – Hoe sterk zijn onze schouders?’ De VNG kijkt naar uitvoering vanuit drie perspectieven – en alles begint met kiezen Uitvoeringskracht: hoe sterk zijn onze schouders? © BDO Ze vragen allemaal om uitvoeringskracht, in een steeds veranderende context Opgaven en nieuwe prioriteiten concurreren met andere werkzaamheden Opgaven Prioriteiten Reguliere taken, projecten en investeringen BeleidswensenEerdere prioriteiten in uitvoering

© BDO Formele beleidsruimte van een gemeente is praktisch en maatschappelijk begrenst Breng zoekgebieden voor keuzes in beeld vanuit doelen Als we onze doelstellingen als uitgangspunt nemen En daarbinnen de baten en lasten waar we direct invloed op hebben Zonder ongewenste neveneffecten Dan blijft deze keuzeruimte over Afsluitende toets Cumulatie • timing • uitvoerbaarheid • juridische haalbaarheid • effecten voor inwoners en partners Keuzes geven richting aan middeleninzet, realisatie, monitoring en bijsturing Onze medebewinds- en autonome taken © BDO Niet méér sturen, maar eerder , scherper en samenhangender sturen Sturingskracht verbindt doelen, middelen en realisatie 1 1. Richting Concrete maatschappelijke doelen en financiële kaders Keuzes: prioriteiten en stoppen 2 2. Middelen Geld, capaciteit en investeringen volgen keuzes 3 3. Realisatie Uitvoerbaarheid en fasering Eigenaarschap, samenwerking 4 4. Evalueren Kortcyclisch monitoren Bijsturen op prioriteit, effect en risico De raad geeft richting, het college organiseert uitvoering, en informatie verbindt beide. Wat heeft u nodig om te kunnen bepalen of de gekozen richting nog klopt? © BDO Van externe blik naar Utrechtse spelregels Vier boodschappen voor het vervolg van de heidag 1 De raad stuurt het sterkst vooraf Heldere doelen, autorisatie en risicogrenzen.

2 Stuur op samenhang van de kengetallen De benchmark toont spanning in buffers, schuld en woonlasten. Die beïnvloeden elkaar. 3 Keuzeruimte is altijd inhoudelijk Technische ruimte moet worden getoetst op effect en uitvoerbaarheid. 4 Sturingskracht vraagt ritme Koppel prioriteiten, begroting, uitvoering en evaluatie om te kunnen sturen en bijsturen Brug naar het vervolg Opvolging motie reserves Financiële verordening en M155 Afronden Utrechtse spelregels Welke afspraak wilt u vandaag scherper maken? © BDO

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/37367b86-e82f-4331-be2b-ad5f83a5fbcb?agendaItemId=9343f027-dd9c-43a8-ab3f-9197bcc3ee8b