BDO Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026
Tekst van het document
| 8,00% | 107,00% | 28 | 8 | 25 | 30 | 15 | 10 | 1 | -3 111 | | Oisterwijk | 33.108 | Noord-Brabant | 30,00% | 37,00% | 4,00% | 2,80% | 106,00% | 28 | 8 | 24 | 30 | 15 | 10 | 1 | -2 112 | | Culemborg | 30.281 | Gelderland | 27,00% | 43,00% | 2,56% | 3,59% | 109,66% | 28 | 8 | 21 | 30 | 15 | 10 | 1 | 1 113 | | Hendrik-Ido-Ambacht | 32.859 | Zuid-Holland | 33,00% | 63,00% | 37,00% | 5,00% | 98,00% | 38 | 8 | 26 | 30 | 5 | 10 | 3 | 4 114 | | Oude IJsselstreek | 39.499 | Gelderland | 22,50% | 70,50% | 4,00% | 0,30% | 94,20% | 22 | 8 | 18 | 30 | 15 | 10 | 5 | -1 115 | | Vught | 33.010 | Noord-Brabant | 36,00% | 68,00% | -1,00% | -0,30% | 107,00% | 36 | 8 | 28 | 30 | 15 | 3 | 1 | - 116 | | Coevorden | 35.860 | Drenthe | 42,00% | 35,00% | 4,00% | -9,00% | 104,00% | 33 | 8 | 33 | 30 | 15 | 3 | 3 | -7 117 | | Montferland | 36.996 | Gelderland | 34,00% | 47,00% | 0,10% | -2,70% | 101,00% | 33 | 8 | 27 | 30 | 15 | 3 | 3 | -1 118 | | Baarn | 25.184 | Utrecht | 28,95% | 27,39% | 0,00% | 3,98% | 126,91% | 25 | 8 | 23 | 30 | 15 | 10 | 1 | -3 119 | | Neder-Betuwe | 25.781 | Gelderland | 43,00% | 30,00% | 2,00% | -9,00% | 110,00% | 33 | 7 | 34 | 30 | 15 | 3 | 1 | -8 120 | | Dongen | 27.495 | Noord-Brabant | 23,00% | 55,00% | 10,60% | 2,60% | 95,00% | 21 | 7 | 18 | 30 | 15 | 10 | 3 | -2 121 | = | Kerkrade | 45.490 | Limburg | 22,40% | 58,50% | 0,60% | 1,00% | 102,50% | 21 |
7 | 17 | 30 | 15 | 10 | 3 | -1 122 | | Bodegraven-Reeuwijk | 37.209 | Zuid-Holland | 22,60% | 106,10% | -1,60% | 9,90% | 140,40% | 37 | 7 | 18 | 18 | 15 | 10 | 1 | 11 123 | | De Bilt | 43.792 | Utrecht | 20,30% | 56,80% | 0,70% | 1,60% | 111,90% | 22 | 7 | 16 | 30 | 15 | 10 | 1 | 2 124 | | Eemsdelta | 44.795 | Groningen | 15,90% | 38,10% | 1,10% | 2,57% | 95,90% | 18 | 7 | 13 | 30 | 15 | 10 | 3 | 2 125 | | Noardeast-Fryslân | 45.864 | Friesland | 27,00% | 34,00% | 3,00% | -7,00% | 87,00% | 24 | 7 | 21 | 30 | 15 | 3 | 5 | -2 FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking 126 - 134 | | | Groottecategorie 25.000 - 50.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 126 | | Overbetuwe | 48.945 | Gelderland | 26,10% | 66,70% | 2,40% | -0,50% | 73,30% | 24 | 7 | 20 | 30 | 15 | 3 | 5 | -2 127 | | Zevenaar | 45.215 | Gelderland | 27,40% | 60,50% | 16,90% | -1,70% | 88,40% | 23 | 7 | 21 | 30 | 15 | 3 | 5 | -3 128 | | Rheden | 43.782 | Gelderland | 14,00% | 71,00% | -2,00% | 1,60% | 92,00% | 14 | 7 | 11 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 129 | | Geldrop-Mierlo | 40.754 | Noord-Brabant | 25,00% | 70,00% | 20,00% | 0,00% | 74,00% | 24 | 7 | 20 | 30 | 10 | 6 | 5 | -1 130 | | Zwijndrecht | 44.669 | Zuid-Holland | 22,10% | 94,40% | 0,60% | 0,30% | 107,80% | 20 | 7 | 17 | 27 | 15 | 10 | 1 | -2 131 | | Barendrecht | 48.550 | Zuid-Holland | 22,40% |
83,10% | 0,20% | -3,40% | 113,00% | 25 | 7 | 17 | 30 | 15 | 3 | 1 | 2 132 | | Zuidplas | 48.726 | Zuid-Holland | 22,40% | 82,20% | 2,00% | -3,30% | 105,00% | 19 | 7 | 17 | 30 | 15 | 3 | 3 | -2 133 | | De Ronde Venen | 45.921 | Utrecht | 16,00% | 67,00% | 0,00% | -2,00% | 100,00% | 17 | 6 | 13 | 30 | 15 | 3 | 3 | 1 134 | | Eijsden-Margraten | 26.181 | Limburg | 16,00% | 102,00% | 0,00% | 0,00% | 115,00% | 13 | 5 | 13 | 21 | 15 | 6 | 1 | -2 * Dit betreft een Artikel 12-gemeente. FINANCIËLE PERFORMANCE Gemeenten met < 25.000 inwoners KENGETALLEN S olvabiliteit Nettoschuldquote Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit (BEGROTE) RESULTATEN RANKING
< 25.000 INWONERS De laagst scorende gemeente is Urk met een 3,9 Overschot | Tekort (in miljoenen)(in miljoenen) < 5 | De | 10 5 - < 10 | koplopers in 10 - < 25 | deze gemeenten 25 - < 50 | categorie scoren 50 - < 75 | een 10 75 - < 100 > 100 Financieelgezond Resultaten 2024 | Begroting | 2025-2029 | Ranking 2026 86 van de 113 gemeenten lieten | De gemeenten in deze categorie verwachten | De categorie gemeenten met < 25.000 inwoners een overschot zien van in totaal | een totaal tekort in 2026 van €61miljoen. | telt 113 gemeenten met in totaal 1.962.383 inwoners €317miljoen, in 2023 waren dat | In 2027 is dit afgenomen naar €34miljoen. | (11% van de totale Nederlandse bevolking). Gemiddeld 84 gemeenten met een totaal | Daarna neemt het tekort weer toe tot €77 | scoren ze in deze ranking een 8,2. Dat is iets lager dan overschot van €374miljoen. | miljoen in 2028 en naar €45miljoen in 2029. | het landelijke gemiddelde van 8,4.
| Financieelzwak 55BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS ‘ Gemiddeld teren de gemeenten in | Klik op deze categorie – de komende vijf jaar – | de grafieken voor meer 7% op hun eigen vermogen in’ | categorieën In dit hoofdstuk gaan we in op de vijf kengetallen en | Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, | Nettoschuldquote Nederlandse gemeenten, de begrotingen 2025-2029 die gezamenlijk leiden | gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2024) | gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2024) tot de BDO-ranking per gemeente. Daarnaast analy- seren we de resultaten over 2024. In dit geval doen we dat voor de categorie tot 25.000 inwoners. Resultaten 2024 en begrote resultaten Bij de gemeenten met minder dan 25.000 inwoners ontstaat een beeld dat sterk lijkt op dat van de grotere categorieën, maar dan in meer uitgesproken vorm. Ook hier laten de meeste gemeenten in 2024 overschotten zien, terwijl zij voor de komende jaren juist forse tekorten ramen. Van de 113 gemeenten in deze categorie lieten in 2023 82 een overschot zien van in totaal €311miljoen. Het jaar daarvoor waren dat nog 84 gemeenten met een totaal overschot van €381miljoen. Verder valt op dat ruim 71% van de gemeenten in deze categorie er in de komende vijf jaar in vermogen op achteruitgaat als er geen maatregelen worden getroffen.
Gemiddeld teren de gemeenten in deze categorie 7% in op hun eigen vermogen in de komende vijf jaar. Dit kan deels | Bij gemeenten in deze groottecategorie bedraagt de algemene | vervolgens op te lopen naar €77miljoen in 2028 en ten slotte het gevolg zijn van een bewuste | reserve ongeveer 41% van het eigen vermogen. Verder zien we | uit te komen op €46miljoen in 2029. Nog steeds tekorten inzet van bestemmingsreserves; | dat deze gemeenten een gezamenlijk tekort verwachten in 2025 | dus, terwijl een groot deel van de gemeenten al maatregelen daarmee neemt het eigen | van €50miljoen. In 2026 is dit toegenomen tot €61miljoen. | heeft genomen. Voor 38 gemeenten in deze categorie hebben vermogen immers ook af. | In 2027 neemt het tekort weer af naar €35miljoen, om | wij dit nader geanalyseerd.
Daaruit blijkt dat 27 gemeenten 56BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS ‘ In 2028 ontstaat er een duidelijke dip | Klik op doordat incidentele rijksmiddelen wegvallen’ | de grafieken voor meer categorieën voor 2026 al maatregelen hebben getroffen om het tekort te | Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, | Structurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, beperken, zoals ombuigingen, het verhogen van inkomsten of | gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2024) | gemiddeld en naar groottecategorie (2014–2024) financieel-technische maatregelen. Voor 2027 geldt dat 15 gemeenten deze maatregelen continueren of zelfs intensiveren. Vooral in 2028 ontstaat een duidelijke dip doordat incidentele rijksmiddelen wegvallen. Tegelijkertijd laten de realisaties zien dat begrotingen structureel te somber zijn: investeringen worden minder snel uitgevoerd dan gepland, projecten schuiven door en uitgaven blijven achter door beperkte uitvoeringsca- paciteit. Daardoor vallen de resultaten jaar op jaar hoger uit dan begroot. Deze categorie lijkt daarmee financieel stabieler dan de meerjarenramingen suggereren, maar blijft kwetsbaar zodra investeringsopgaven daadwerkelijk tot uitvoering komen en eerder uitgestelde lasten alsnog moeten worden gedragen.
Solvabiliteit De solvabiliteit voor gemeenten tot 25.000 inwoners is licht gestegen van 40,3% in 2023 naar 40,5% in 2024. Uitschieters zijn de gemeenten Zeewolde en Staphorst. Die hebben beide een solvabiliteit van maar liefst 81%. De laagste solvabiliteit vinden we in de gemeente Hattem | Nettoschuldquote met 11%. De solvabiliteit is in de afgelopen jaren vooral | De nettoschuldquote daalde met 1,0%: van 27,7% in 2023 | dan de 26,7% in 2024. Kennelijk verwachten deze gemeenten gestegen als gevolg van overschotten die het eigen | naar 26,7% in 2024. Gemeente Renswoude heeft met 142% de | in dat jaar meer te investeren dan er eigen middelen zijn. vermogen hebben vergroot. Verder valt op dat de solva- | hoogste nettoschuldquote, Blaricum met – 87,1% – de laagste. | Uit het verleden blijkt dat dit deels kan voortkomen uit biliteit van deze allerkleinste gemeenten flink hoger ligt | Opvallend is verder dat de kleinste gemeenten een nettoschuld- | planningsoptimisme. Ook voor 2024 werd een aanzienlijk dan die van de allergrootste: 40,5% versus 36,7%. | quote van 59,9% begroten voor 2026. Dat is aanzienlijk meer | hogere nettoschuldquote verwacht dan de uiteindelijke 26,7%.
57BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS ‘ De kleinste gemeenten hebben – net als in Klik op de voorgaande jaren – de hoogste belasting- | grafiek voor meer categorieën capaciteit van alle gemeentecategorieën’ Grondexploitatie (Grex) | 2024 achterbleven bij die van 2023. Waar deze kleinste | Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Bij gemeenten tot 25.000 inwoners bedraagt de grondexploita- | gemeenten vorig jaar nog de hoogste structurele exploi- | gemiddeld en naar groottecategorie (2014–2024) tieratio 5,1%, dat is nipt onder het gemiddelde van 5,2% en dat | tatieruimte toonden van alle groottecategorieën, laten ze is aan de lage kant. Van alle 112 kleinste gemeenten bevinden | nu juist de laagste zien. Bijna een kwart – 26 van de 112 zich er drie in de categorie ‘meest risicovol’. Dat zijn Nuenen | gemeenten – kent bovendien een negatieve structurele (81,0%), Zeewolde (44,0%) en Urk (65%). Een Grex-ratio van | exploitatieruimte. Dat is een hoger aandeel dan in welke 10% of hoger wordt beschouwd als ‘kwetsbaar’. Voor 2026 | andere categorie dan ook. Deze ontwikkeling lijkt vooral verwachten de kleinste gemeenten overigens slechts een | het gevolg van een combinatie van factoren: lagere rijksbij- beperkt hogere Grex-ratio, namelijk 5,2%.
Grote bouwplannen | dragen, stijgende lasten en lagere incidentele baten, terwijl lijken daarmee voorlopig nog uit te blijven. Een lage grondex- | de investeringsdruk onverminderd hoog blijft. Overigens is ploitatieratio levert weinig financiële risico’s op, maar het | een structurele exploitatieruimte van 2,4% nog altijd aan laat ook zien dat deze gemeenten beperkt investeren in | de hoge kant. Een percentage van rond 1% is doorgaans grondexploitaties, terwijl Nederland midden in een | al voldoende, aangezien gemeenten hun middelen ook wooncrisis verkeert. Het lukt gemeenten kennelijk | willen inzetten ten behoeve van de gemeenschap. Volgens niet om de benodigde capaciteit te organiseren om | de begroting daalt deze ratio nog verder. Voor 2026 wordt bouwopgaven te realiseren. Daarnaast vormen | een structurele exploitatieruimte verwacht van 1,1%. ook de wet- en regelgeving op het gebied van stikstof en milieu een obstakel, wat de | Belastingcapaciteit voortgang verder kan belemmeren. | De belastingcapaciteit van gemeenten in deze categorie is in 2024 weer met een procentpunt gestegen: van 101,9% Structurele exploitatieruimte | naar 102,9%. Daarmee hebben de kleinste gemeenten De structurele exploitatieruimte | – net als in voorgaande jaren – de hoogste belastingcapa- van gemeenten daalt in deze | citeit van alle gemeentecategorieën.
Dat betekent dat zij categorie het sterkst: van 3,8% | minder ruimte hebben om belastingen te verhogen of uit in 2023 naar 2,4% in 2024. | te breiden dan grotere gemeenten. Uitschieter is Blaricum Dat wil zeggen dat de resul- | met een belastingcapaciteit van maar liefst 215,5%, taten van gemeenten in | gevolgd door de gemeente Bloemendaal met 200,0%. FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking 1 - 25 | | | Groottecategorie <25.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 1 | = | Staphorst | 17.968 | Overijssel | 81,00% | -45,00% | 2,00% | 4,00% | 87,00% | 62 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 2 | | Noord-Beveland | 8.046 | Zeeland | 69,74% | -21,43% | 2,96% | 9,63% | 77,67% | 69 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 3 | = | Putten | 24.953 | Gelderland | 69,00% | -16,00% | 10,00% | 11,00% | 72,00% | 67 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 4 | | Elburg | 23.903 | Gelderland | 69,00% | -3,00% | 4,27% | 5,28% | 87,00% | 58 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 5 | | Laarbeek | 23.324 | Noord-Brabant | 65,00% | -9,00% | 12,00% | 8,00% | 86,00% | 51 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 6 | | Eersel | 20.389 | Noord-Brabant | 63,20% | -45,10% | -4,30% | 7,30% | 78,90% | 61 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 7 | | Borsele | 23.125 | Zeeland | 63,00% | -29,00% | -3,00% | 2,00% | 91,00% | 58 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 8 | | Someren | 20.200 |
Noord-Brabant | 63,00% | 16,00% | -5,00% | 1,30% | 91,00% | 52 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 9 | | Nederweert | 17.512 | Limburg | 51,00% | -65,00% | 2,00% | 10,00% | 86,00% | 53 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | - 10 | = | Gennep | 17.785 | Limburg | 50,22% | 3,27% | 0,08% | 3,94% | 90,95% | 57 | 10 | 39 | 30 | 15 | 10 | 5 | 1 11 | | Koggenland | 23.821 | Noord-Holland | 61,50% | 2,00% | 9,40% | 3,80% | 92,70% | 50 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | -1 12 | | De Wolden | 24.672 | Drenthe | 55,00% | 11,00% | 0,30% | 6,90% | 93,00% | 50 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | -1 13 | | Valkenburg aan de Geul | 16.464 | Limburg | 75,69% | -55,39% | 0,00% | 10,07% | 98,01% | 74 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 3 | - 14 | | Sluis | 23.094 | Zeeland | 53,00% | -10,00% | 0,00% | 9,00% | 98,00% | 54 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 3 | - 15 | | Woensdrecht | 22.194 | Noord-Brabant | 51,40% | -16,60% | -1,20% | 5,00% | 97,40% | 57 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 3 | - 16 | | Goirle | 24.468 | Noord-Brabant | 48,90% | 11,20% | 2,10% | 5,70% | 101,30% | 54 | 10 | 38 | 30 | 15 | 10 | 3 | 2 17 | | Pekela | 12.459 | Groningen | 55,30% | -24,40% | 2,40% | 5,40% | 103,10% | 50 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 3 | -1 18 | | Blaricum | 12.947 | Noord-Holland | 79,52% | -87,15% | 0,00% | 5,26% | 215,49% | 81 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 19 | | Hillegom | 22.786 | Zuid-Holland | 69,80% | -23,00% | -7,10% |
2,80% | 112,00% | 70 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 20 | | Doesburg | 11.125 | Gelderland | 64,00% | -20,30% | 0,20% | 1,10% | 106,60% | 58 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 21 | | Opmeer | 12.491 | Noord-Holland | 64,00% | -19,00% | 6,00% | 4,00% | 131,00% | 76 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 22 | | Woudenberg | 14.760 | Utrecht | 56,63% | -19,31% | -4,81% | 1,67% | 106,04% | 67 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 23 | | Zoeterwoude | 10.141 | Zuid-Holland | 52,20% | 40,70% | 0,00% | 1,70% | 113,50% | 55 | 10 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 24 | | Reusel-De Mierden | 13.653 | Noord-Brabant | 54,80% | 23,20% | 33,00% | 1,00% | 78,60% | 54 | 10 | 40 | 30 | 10 | 10 | 5 | - 25 | | Bergeijk | 19.263 | Noord-Brabant | 47,00% | 16,00% | -1,00% | 3,00% | 85,00% | 44 | 9 | 37 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 * Om een juiste onderlinge vergelijking mogelijk te maken, zijn de cijfers voor de publicatiejaren 2024 en 2025 herrekend volgens de verfijnde systematiek die vanaf 2026 van kracht is.
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking 26 - 50 | | | Groottecategorie <25.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 26 | | Ommen | 19.249 | Overijssel | 43,00% | 6,00% | -0,50% | 0,30% | 80,00% | 44 | 9 | 34 | 30 | 15 | 10 | 5 | 1 27 | | Boekel | 11.465 | Noord-Brabant | 49,00% | 6,00% | 14,00% | 9,00% | 107,00% | 49 | 9 | 38 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 28 | | Beesel | 13.524 | Limburg | 52,00% | -13,00% | 1,00% | 1,00% | 84,00% | 43 | 9 | 40 | 30 | 15 | 10 | 5 | -6 29 | | Zwartewaterland | 23.507 | Overijssel | 44,20% | 44,40% | 16,30% | 4,60% | 86,20% | 43 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 5 | -1 30 | | Drechterland | 20.476 | Noord-Holland | 53,00% | -6,00% | 1,00% | 3,00% | 104,00% | 45 | 9 | 40 | 30 | 15 | 10 | 3 | -5 31 | | Zandvoort | 17.374 | Noord-Holland | 47,00% | 28,00% | 9,00% | 7,00% | 96,00% | 45 | 9 | 37 | 30 | 15 | 10 | 3 | -2 32 | | Reimerswaal | 23.335 | Zeeland | 60,00% | 0,00% | -4,81% | -1,00% | 94,00% | 58 | 9 | 40 | 30 | 15 | 3 | 5 | - 33 | | Mook en Middelaar | 8.102 | Limburg | 44,00% | -19,00% | 0,00% | 7,00% | 103,00% | 44 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 3 | - 34 | | Maasgouw | 24.502 | Limburg | 44,20% | 45,30% | 0,60% | 5,50% | 90,70% | 41 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 35 | | Harlingen | 16.210 | Friesland | 43,00% | 51,12% | 1,28% | 6,05% | 84,75% | 41 | 9 | 34 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 36 | |
Bloemendaal | 23.592 | Noord-Holland | 56,69% | 13,60% | 0,85% | 3,50% | 200,02% | 45 | 9 | 40 | 30 | 15 | 10 | 1 | -5 37 | | Veere | 21.945 | Zeeland | 42,00% | 13,00% | 4,00% | 15,80% | 83,00% | 39 | 9 | 33 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 38 | | Rucphen | 23.995 | Noord-Brabant | 48,90% | 42,80% | 7,90% | 0,50% | 94,90% | 38 | 9 | 38 | 30 | 15 | 10 | 5 | -9 39 | | Westerveld | 19.983 | Drenthe | 44,00% | -1,90% | 0,10% | 6,10% | 87,30% | 37 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 5 | -5 40 | | Asten | 17.385 | Noord-Brabant | 43,00% | 7,00% | 0,00% | 3,70% | 90,00% | 37 | 9 | 34 | 30 | 15 | 10 | 5 | -5 41 | | Kapelle | 13.012 | Zeeland | 40,00% | 55,00% | -1,00% | 6,00% | 90,00% | 37 | 9 | 31 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 42 | | Steenbergen | 24.567 | Noord-Brabant | 37,62% | -2,52% | -7,56% | 2,53% | 92,78% | 37 | 9 | 30 | 30 | 15 | 10 | 5 | -1 43 | | Rozendaal | 1.836 | Gelderland | 75,00% | -66,00% | 0,00% | -0,60% | 120,00% | 56 | 9 | 40 | 30 | 15 | 3 | 1 | - 44 | | Baarle-Nassau | 7.205 | Noord-Brabant | 45,00% | 17,00% | -3,00% | 3,00% | 93,00% | 36 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 5 | -7 45 | | Oldebroek | 24.417 | Gelderland | 38,00% | 32,00% | 4,00% | 2,00% | 90,00% | 36 | 9 | 30 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 46 | | Ouder-Amstel | 14.532 | Noord-Holland | 40,20% | -19,10% | 0,00% | 2,80% | 104,00% | 38 | 9 | 31 | 30 | 15 | 10 | 3 | -2 47 | | Hardinxveld-Giessendam | 19.123 |
Zuid-Holland | 41,00% | 23,00% | 23,00% | 1,00% | 109,00% | 45 | 9 | 32 | 30 | 10 | 10 | 1 | 3 48 | | Stein | 24.653 | Limburg | 34,00% | 62,00% | 0,00% | 5,70% | 103,00% | 36 | 9 | 27 | 30 | 15 | 10 | 3 | 2 49 | | Dantumadiel | 19.137 | Friesland | 27,00% | 21,00% | 2,00% | 4,00% | 103,00% | 36 | 9 | 21 | 30 | 15 | 10 | 3 | 7 50 | | Zeewolde | 24.291 | Flevoland | 81,00% | -40,00% | 44,00% | 1,00% | 123,00% | 74 | 9 | 40 | 30 | 5 | 10 | 1 | - FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking 51 - 75 | | | Groottecategorie <25.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 51 | | Texel | 13.846 | Noord-Holland | 35,00% | 52,00% | 2,00% | 2,00% | 76,00% | 33 | 9 | 27 | 30 | 15 | 10 | 5 | -2 52 | | Zundert | 22.809 | Noord-Brabant | 38,00% | 26,00% | 1,00% | 3,00% | 119,00% | 38 | 9 | 30 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 53 | | Lopik | 14.800 | Utrecht | 43,70% | 15,81% | 0,00% | 0,98% | 131,00% | 37 | 9 | 35 | 30 | 15 | 10 | 1 | -5 54 | | Voerendaal | 12.583 | Limburg | 40,00% | 47,00% | 0,00% | 2,00% | 109,00% | 36 | 8 | 31 | 30 | 15 | 10 | 1 | -3 55 | | Stede Broec | 22.253 | Noord-Holland | 36,00% | 5,00% | 0,00% | 4,00% | 118,00% | 34 | 8 | 28 | 30 | 15 | 10 | 1 | -2 56 | | Meerssen | 18.460 | Limburg | 33,70% | -17,50% | 0,00% | 4,70% | 128,40% | 34 | 8 | 27 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 57 | | Olst-Wijhe | 19.003 | Overijssel | 32,21% |
26,86% | 1,13% | 12,27% | 97,29% | 31 | 8 | 25 | 30 | 15 | 10 | 3 | -1 58 | | Bunschoten | 22.684 | Utrecht | 34,40% | 44,30% | 10,70% | -1,40% | 89,30% | 37 | 8 | 27 | 30 | 15 | 3 | 5 | 2 59 | | Loon op Zand | 24.151 | Noord-Brabant | 31,00% | 26,00% | -2,00% | -1,00% | 92,00% | 37 | 8 | 24 | 30 | 15 | 3 | 5 | 5 60 | | Terschelling | 4.923 | Friesland | 34,00% | 7,00% | 0,00% | 7,00% | 88,00% | 28 | 8 | 27 | 30 | 15 | 10 | 5 | -5 61 | | Bergen (L.) | 13.062 | Limburg | 25,00% | 81,00% | 0,00% | 2,00% | 78,00% | 27 | 8 | 20 | 30 | 15 | 10 | 5 | 2 62 | | Simpelveld | 10.270 | Limburg | 33,00% | 31,00% | 0,00% | 4,00% | 99,00% | 29 | 8 | 26 | 30 | 15 | 10 | 3 | -3 63 | | Heiloo | 24.341 | Noord-Holland | 31,10% | 32,40% | 5,00% | 2,50% | 102,90% | 29 | 8 | 24 | 30 | 15 | 10 | 3 | -2 64 | | Roerdalen | 20.836 | Limburg | 41,80% | 16,10% | 0,20% | -0,90% | 92,80% | 35 | 8 | 33 | 30 | 15 | 3 | 5 | -5 65 | | Tubbergen | 21.507 | Overijssel | 42,40% | 13,20% | -0,50% | 0,70% | 89,60% | 26 | 8 | 33 | 30 | 15 | 10 | 5 | -13 66 | | Cranendonck | 21.665 | Noord-Brabant | 35,78% | 43,39% | -6,47% | 5,19% | 93,28% | 26 | 8 | 28 | 30 | 15 | 10 | 5 | -8 67 | | Haaksbergen | 24.225 | Overijssel | 31,00% | 21,00% | 0,00% | 2,00% | 111,00% | 31 | 8 | 24 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 68 | | Oirschot | 19.536 | Noord-Brabant | 39,99% | 40,13% | 2,60% | -2,70% | 92,69% | 34 | 8 | 31
| 30 | 15 | 3 | 5 | -5 69 | | Son en Breugel | 18.131 | Noord-Brabant | 39,00% | 61,00% | -9,00% | -2,00% | 85,00% | 34 | 8 | 31 | 30 | 15 | 3 | 5 | -4 70 | | Duiven | 24.942 | Gelderland | 40,30% | 12,90% | 7,90% | -4,10% | 93,20% | 33 | 8 | 31 | 30 | 15 | 3 | 5 | -5 71 | | Druten | 19.748 | Gelderland | 30,70% | 44,20% | 2,07% | 0,97% | 83,00% | 24 | 8 | 24 | 30 | 15 | 10 | 5 | -5 72 | | Bunnik | 16.279 | Utrecht | 45,86% | 28,00% | 11,58% | -0,26% | 138,73% | 38 | 8 | 36 | 30 | 15 | 3 | 1 | -6 73 | | Alphen-Chaam | 10.539 | Noord-Brabant | 27,00% | 41,00% | 1,00% | 1,00% | 111,00% | 29 | 8 | 21 | 30 | 15 | 10 | 1 | 2 74 | | Nuenen | 24.290 | Noord-Brabant | 41,00% | 52,00% | 81,00% | 2,00% | 105,00% | 39 | 8 | 32 | 30 | 5 | 10 | 3 | -2 75 | | Wormerland | 16.421 | Noord-Holland | 37,00% | 14,00% | 0,00% | 2,00% | 108,00% | 28 | 8 | 29 | 30 | 15 | 10 | 1 | -7 FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking 76 - 100 | | | Groottecategorie <25.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 76 | | West Maas en Waal | 20.594 | Gelderland | 29,00% | 25,00% | 0,00% | 1,00% | 98,00% | 25 | 8 | 23 | 30 | 15 | 10 | 3 | -3 77 | | Enkhuizen | 18.847 | Noord-Holland | 22,00% | 35,00% | 6,00% | 1,00% | 100,00% | 25 | 8 | 17 | 30 | 15 | 10 | 3 | 2 78 | | Heerde | 19.305 | Gelderland | 28,00% | 49,00% | -2,00% | 0,20% | 116,00% | 26 |
8 | 22 | 30 | 15 | 10 | 1 | -2 79 | | Borne | 24.741 | Overijssel | 33,00% | 64,00% | 31,00% | 2,00% | 106,00% | 32 | 8 | 26 | 30 | 10 | 10 | 1 | -1 80 | | Beek | 16.251 | Limburg | 39,80% | 13,60% | 0,30% | 0,70% | 96,00% | 23 | 8 | 31 | 30 | 15 | 10 | 3 | -13 81 | | Waalre | 17.898 | Noord-Brabant | 19,60% | 47,30% | 9,70% | 3,05% | 102,90% | 23 | 8 | 16 | 30 | 15 | 10 | 3 | 2 82 | | Oudewater | 10.355 | Utrecht | 22,00% | 72,00% | 12,00% | 5,20% | 121,00% | 23 | 7 | 17 | 30 | 15 | 10 | 1 | 1 83 | | Alblasserdam | 20.242 | Zuid-Holland | 30,00% | 59,00% | -1,00% | -0,20% | 104,10% | 29 | 7 | 24 | 30 | 15 | 3 | 3 | -1 84 | | Waterland | 17.556 | Noord-Holland | 32,97% | 39,50% | 17,91% | -0,95% | 97,86% | 29 | 7 | 26 | 30 | 15 | 3 | 3 | -3 85 | | Heumen | 16.861 | Gelderland | 25,00% | 53,00% | 29,00% | 2,54% | 97,00% | 25 | 7 | 20 | 30 | 10 | 10 | 3 | - 86 | | Brummen | 21.394 | Gelderland | 26,40% | 52,10% | 6,50% | 0,00% | 106,90% | 26 | 7 | 20 | 30 | 15 | 6 | 1 | - 87 | | Rhenen | 20.392 | Utrecht | 30,00% | 70,00% | 0,00% | -3,20% | 100,00% | 27 | 7 | 24 | 30 | 15 | 3 | 3 | -2 88 | | Bladel | 21.006 | Noord-Brabant | 29,00% | 96,00% | 9,00% | -3,00% | 77,00% | 29 | 7 | 23 | 26 | 15 | 3 | 5 | - 89 | | Scherpenzeel | 10.539 | Gelderland | 30,90% | 37,30% | 33,90% | -6,80% | 99,20% | 32 | 7 | 24 | 30 | 10 | 3 | 3 | 1 90 | | Uitgeest | 13.427 |
Noord-Holland | 24,00% | 59,00% | -1,00% | 2,70% | 115,00% | 19 | 7 | 19 | 30 | 15 | 10 | 1 | -4 91 | | Geertruidenberg | 21.944 | Noord-Brabant | 29,47% | 59,89% | 4,07% | -0,38% | 96,00% | 25 | 7 | 23 | 30 | 15 | 3 | 3 | -3 92 | | Hilvarenbeek | 16.149 | Noord-Brabant | 25,00% | 37,00% | 7,00% | -1,00% | 87,00% | 21 | 7 | 20 | 30 | 15 | 3 | 5 | -3 93 | | Vaals | 10.007 | Limburg | 21,50% | 22,10% | 8,80% | -8,20% | 105,70% | 26 | 7 | 17 | 30 | 15 | 3 | 1 | 3 94 | | Wijdemeren | 24.670 | Noord-Holland | 20,00% | 44,00% | 1,00% | 0,00% | 167,00% | 21 | 7 | 16 | 30 | 15 | 6 | 1 | 1 95 | | Laren | 11.474 | Noord-Holland | 25,40% | 35,00% | -0,50% | -6,60% | 179,20% | 24 | 7 | 20 | 30 | 15 | 3 | 1 | -1 96 | | Oostzaan | 9.733 | Noord-Holland | 19,59% | 68,75% | 0,00% | 2,00% | 126,64% | 15 | 7 | 16 | 30 | 15 | 10 | 1 | -4 97 | | Schiermonnikoog | 971 | Friesland | 40,00% | 43,00% | 5,10% | 0,00% | 98,00% | 17 | 7 | 31 | 30 | 15 | 6 | 3 | -18 98 | | Heeze-Leende | 17.075 | Noord-Brabant | 26,00% | 27,00% | 1,00% | 1,00% | 110,00% | 14 | 7 | 20 | 30 | 15 | 10 | 1 | -9 99 | | Gulpen-Wittem | 14.017 | Limburg | 14,00% | 88,00% | 1,00% | 3,00% | 116,00% | 14 | 7 | 11 | 30 | 15 | 10 | 1 | - 100 | | Losser | 23.469 | Overijssel | 30,90% | 48,80% | 1,50% | -2,60% | 105,30% | 22 | 7 | 24 | 30 | 15 | 3 | 1 | -7 FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO Ranking
101 - 112 | | | Groottecategorie <25.000 Ratioanalyse jaarrekening 2024 | Begrotingsanalyse | Opbouw cijfer 101 | | Landsmeer | 11.745 | Noord-Holland | 15,00% | 64,00% | 3,00% | 0,10% | 145,00% | 13 | 7 | 12 | 30 | 15 | 10 | 1 | -2 102 | | Wijk bij Duurstede | 23.831 | Utrecht | 16,10% | 61,00% | -0,10% | -2,40% | 100,20% | 19 | 7 | 13 | 30 | 15 | 3 | 3 | 2 103 | | Westervoort | 15.205 | Gelderland | 16,00% | 22,00% | 0,00% | -0,49% | 103,00% | 19 | 7 | 13 | 30 | 15 | 3 | 3 | 2 104 | | Lisse | 23.582 | Zuid-Holland | 24,80% | 64,50% | 0,00% | -0,70% | 120,00% | 20 | 6 | 20 | 30 | 15 | 3 | 1 | -4 105 | | Hattem | 12.745 | Gelderland | 11,00% | 75,00% | 2,00% | 0,00% | 111,00% | 15 | 6 | 9 | 30 | 15 | 6 | 1 | 3 106 | | Montfoort | 13.772 | Utrecht | 23,20% | 67,80% | 0,00% | -0,50% | 121,50% | 17 | 6 | 18 | 30 | 15 | 3 | 1 | -5 107 | | Ameland | 3.800 | Friesland | 28,50% | 99,40% | 1,00% | 12,60% | 65,90% | 11 | 6 | 23 | 23 | 15 | 10 | 5 | -14 108 | | Vlieland | 1.217 | Friesland | 18,00% | 117,00% | 0,00% | 10,00% | 89,00% | 18 | 5 | 14 | 10 | 15 | 10 | 5 | - 109 | | Midden-Delfland | 19.423 | Zuid-Holland | 34,00% | 134,00% | 9,00% | 3,00% | 108,00% | 34 | 5 | 27 | 1 | 15 | 10 | 1 | - 110 | | Eemnes | 9.927 | Utrecht | 17,48% | 107,60% | 14,71% | -4,55% | 119,52% | 13 | 5 | 13 | 17 | 15 | 3 | 1 | -3 111 | | Renswoude | 5.782 | Utrecht | 32,00% | 142,00%
| 18,00% | -2,50% | 93,00% | 28 | 5 | 25 | 1 | 15 | 3 | 5 | -3 112 | | Urk | 22.173 | Flevoland | 25,00% | 114,00% | 65,00% | -7,40% | 99,00% | 20 | 4 | 20 | 13 | 5 | 3 | 3 | -4 Leiden blijkt financieel veerkrachtig, zelfs in roerige jaren. Maar de schuldquote is het hoogst van alle gemeenten. In dit vraaggesprek vertelt burgemeester Peter Heijkoop hoe de stad bewust veel investeert en tegelijkertijd bescheiden raamt. ‘ We sparen niet, we investeren’ Peter Heijkoop burgemeester Leiden 63 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 INTERVIEW PETER HEIJKOOP
Leiden rapporteerde eind 2024 de hoogste nettoschuldquote van alle gemeenten: 108%. Hoe komt dat? ‘Dat heeft vooral te maken met actieve investeringsjaren. Al jaren geleden heeft deze stad ervoor gekozen om honderden miljoenen te lenen zodat we kunnen investeren in de openbare ruimte en infra - structuur. We willen gewoon een fijne stad zijn voor onze inwoners. Leiden groeit fors en dat vraagt nu eenmaal om stevige investerin - gen in woningbouw, mobiliteit, klimaatadaptatie en culturele voor - zieningen. We willen die groei dus bewust faciliteren, ook al zet dat onze schuldpositie onder druk. We vinden een hoge schuldquote op zich overigens niet problematisch zolang we daarmee Leiden sterker maken. Liever een hogere schuld – Leiden staat al jaren rood – en meer voorzieningen voor onze bewoners, dan andersom. We sparen niet, maar investeren.’ In hoeverre heeft Leiden last gehad van het ravijnjaar en het risico op structurele tekorten? ‘We hebben relatief weinig hinder ondervonden van het ravijnjaar. De impact bleef beperkt, omdat onze financiële basis op orde is en we tijdig kunnen bijsturen. We hebben een gezonde exploitatie en ramen al jaren behoedzaam, ook ten aanzien van incidentele mee - vallers.
Daarom hebben we nooit het gevoel gehad dat we in een acuut financieel gat zouden vallen, al hebben we door terugvallende inkomsten in het verleden wel degelijk keuzes moeten maken.’ Hoe bepaalt uw gemeente welke plannen en ambities voorrang krijgen en welke kunnen wachten? ‘Dat doen we aan de hand van thema’s die belang - rijk voor ons zijn. Netcongestie is zo’n thema. Maar ook woningbouw is een topprioriteit. De huizenprij - zen zijn hoog en er is weinig tot geen ruimte om bij te bouwen. Daarnaast staan vergroeningsprojecten hoog op ons lijstje. Tegelijkertijd moeten we vooraf scherper prioriteren. Er lopen zoveel projecten te - gelijk dat de voortgang en het draagvlak in de wijken soms onder druk kunnen komen te staan.’ Is jeugdzorg op dit moment de grootste financiële zorg voor Leiden? ‘Ja. Daar hebben we net als andere gemeenten zorgen over. Maar we hebben die kosten redelijk onder controle. We varen vooral op onze eigen ramingen en weten goed hoe deze zorg zich ontwikkelt. Daarnaast investeren we in preventie en vroegsignalering en heb - ben we een taskforce die zich hierop focust. Mede daardoor namen de kosten van de jeugdzorg bij ons in de afgelopen periode niet toe, maar juist af.’ U bent nu ruim een jaar burgemeester. Welk inhoudelijk thema ervaart u als het meest complex? ‘Het gebrek aan ruimte in en rond onze stad. We kunnen weinig tot geen kanten op.
We puzzelen met schaarste en moeten iedere keer elke vierkante meter omdraaien. Leggen we hier sportvelden aan, parkeerplaatsen, of wordt het toch meer groen? Onze stad barst uit z’n jasje. Dat vind ik het meest complex maar ook het meest interessant.’ Welke financiële randvoorwaarden moeten in 2030 zijn gerealiseerd zodat Leiden duurzaam en toekomstbestendig bestuurd wordt? ‘De voorspelbaarheid van het gemeentefonds is en blijft een belangrijke. Stabiliteit en betrouwbaarheid van de financiering is eenvoudigweg nodig om goed te kunnen blijven opereren. Maar we hebben vooral voldoende ruimte en autonomie nodig om onze taken goed te kun - nen uitvoeren. Den Haag heeft nogal eens de neiging om te willen ingrijpen en bijsturen. Dat werkt niet. Tot slot is politieke stabiliteit een belangrijke voorwaarde. Of het stadsbestuur nu links of rechts georiënteerd is, we denken in lange lijnen en geven projecten de tijd.’ Tot slot. Welk advies zou u willen meegeven aan het nieuwe kabinet? ‘Kort gezegd: omarm het recente gezaghebbende rapport van Peter Wennink. Het nieuwe kabinet moet zorgen voor een gezonde econo - mische agenda. Kijk scherp waar de economische kracht zit. Neem alleen al ons Bio Science Park. Dat is qua omvang vergelijkbaar met Brainport Eindhoven. Dus maak werk van innovatie en stimuleer de nationale topsectoren en de kenniseconomie. Dat is mijn advies.
En ik heb goede hoop dat het nieuwe kabinet hier beter in slaagt dan het vorige.’ ‘ De kosten van jeugdzorg namen af mede dankzij preventie en vroegsignalering’ 64 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 INTERVIEW PETER HEIJKOOP 31/32 LEIDEN 130.638 26,4% 31,0% 105,3% 1,4% 5,4% 140,3% Klik voor Legenda LEGENDA Gemeente Inwoners Positie Solvabiliteit Landelijk gemiddelde (solvabiliteit) Netto-/gecorrigeerde schuldquote Grondexploitatie (Grex) Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
Hoe houden gemeenten zich ondanks grote maatschappe - lijke uitdagingen financieel staande? Wij zochten het uit en hebben ook dit jaar gemeenten langs de financiële meetlat gelegd. Niet alleen de financiële prestaties uit het verleden tellen mee, maar ook de begrotingen wegen mee in de rapportcijfers. Financiële kengetallen De immense uitdagingen waar gemeenten voor staan, waren en zijn voor BDO reden om de financiële gezondheid van gemeenten in kaart te brengen en de belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen op een rij te zetten. Zeven jaar op rij hebben we rapportcijfers toegekend op basis van de openbare financiële kengetallen waar gemeenten over rapporteren: Solvabiliteit Netto-/gecorrigeerde schuldquote Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Begrotingen tellen ook mee De vijf financiële kengetallen op basis van de jaarcijfers 2024 vormen de basis voor de analyses. Maar ze zijn een moment - opname op basis van de laatst vastgestelde jaarcijfers en weerspiegelen daarmee – in een roerige tijd als de huidige – onvoldoende het toekomstperspectief. Daarom kijken we ook naar de financiële toekomst van gemeenten in de vorm van de saldi van de primitieve begrotingen 2025 tot en met 2029.
De rapportcijfers geven daarmee een gecombineerd beeld van de financiële uitgangssituatie van gemeenten nú, en het financieel meerjarenperspectief dat op hen afkomt. Bij de totstandkoming van deze score en ranking is zoveel mogelijk gebruikgemaakt van de signaleringswaarden (ondergrenzen) die de provincies als toezichthouders hanteren bij het financieel toezicht op gemeenten. Ranking Deze ranking, ofwel de Financiële benchmark Nederlandse gemeenten van BDO, hebben we ingedeeld naar omvang van gemeenten. Daarbij willen we benadrukken dat de ranking weergeeft hoe het staat met de financiële positie van gemeenten. Het zegt echter niets over hoe gemeenten functioneren richting hun burgers. De ene gemeente vindt al snel een bestemming voor alle verworven middelen, terwijl de andere gemeente geld overhoudt, omdat er bijvoorbeeld onvoldoende capaciteit is om de middelen daadwerkelijk te besteden. Elke gemeente heeft daarbij een eigen verhaal. Strategie, beleid en uitvoering van gemeenten beoordelen wij in deze ranking dan ook niet. We beoordelen slechts de financiële gezondheid op basis van de vastgestelde jaarrekening 2024 en de primitieve begro - tingen 2025-2029. Wij passen geen correcties toe op de vastgestelde documenten en corrigeren niet voor het al dan niet doorgevoerd hebben van taakstellingen of ombuigingen.
Reflectie uit het veld Cijfers vertellen zoals gezegd nooit het hele verhaal. Wij plaatsen de cijfers in dit rapport dan ook in de context van de ontwikkelingen die wij waarnemen in de sector. Daarnaast hebben wij vertegenwoordigers van gemeenten, het Rijk en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uitge - nodigd om hun visie te delen tijdens een rondetafeldiscussie. We vroegen hen hoe en waarom zij hun financiële beleid vormen en wat hun ervaringen en adviezen zijn die zij met andere gemeenten willen delen. De inzichten uit de rondetafeldiscussie, die in november plaatsvond, bieden een waardevolle aanvulling op de cijfers door een directe blik vanuit de sector zelf. Berekeningssystematiek houdt rekening met meerjarenbegroting ‘ We kijken ook naar de financiële toekomst van gemeenten in de vorm van de saldi van de begrotingen 2025 tot en met 2029’ 66 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK Kengetallen toegelicht Solvabiliteit is een belangrijke graadmeter voor de financiële gezondheid van gemeenten en wordt berekend op basis van het eigen vermogen ten opzichte van de totale bezittingen van de gemeente. Hoe hoger de solvabiliteit, des te groter de buffer die gemeenten hebben om tegenvallers op te vangen. Een solvabili - teit lager dan 20% wordt beschouwd als meest risicovol.
De nettoschuldquote geeft inzicht in het niveau van de ge- meentelijke schuldenlast ten opzichte van de totale baten. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is veelal gunstig. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt dit kengetal zowel berekend inclusief (gecorrigeerd) als exclusief de doorgeleen- de gelden. Een hogere schuldquote hoeft overigens niet per definitie een slecht teken te zijn. Een gemeente is immers een ‘bestedingshuishouding’. Het hoofddoel is niet om zo veel mo- gelijk eigen vermogen dan wel middelen aan te houden en daar rendementen uit te halen, maar veel meer om de inkomsten optimaal in te zetten ten behoeve van betere voorzieningen voor de burgers en andere maatschappelijke baten. Het kengetal structurele exploitatieruimte helpt mee om te beoordelen welke ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Het woord ‘structureel’ moeten we echter nuanceren, omdat incidentele overschotten positieve invloed kunnen hebben op de structurele exploitatieruimte. De grondexploitatieratio geeft aan hoe groot de boekwaarde van de grondexploitaties is ten opzichte van de baten. Als de investeringen in de grondexploitaties hoger zijn dan de ont - vangen kavelverkopen, loopt de boekwaarde op.
Een grond- exploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. De belastingcapaciteit geeft aan hoe de mogelijkheid van een gemeente om belastingen te heffen zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. De belangrijkste belastingen die gemeenten heffen zijn de onroerendezaakbelasting op huizen en bedrijfspanden, en de riool- en afvalstoffenheffing. Als dit kengetal laag is, betekent het dat een gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Toelichting kengetallen
67BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK Zo is de ranking samengesteld BDO heeft de financiële situatie van Nederlandse gemeenten | Signaleringswaarden in beeld gebracht, met elkaar vergeleken en een financiële | In het GTK 2020 zijn de signaleringswaarden ‘minst risicovol’, ranking gemaakt op basis van de jaarcijfers over 2024 en de | ‘neutraal’ en ‘meest risicovol’ toegekend aan de vijf kengetallen: primitieve begrotingen 2025 en 2025-2029. In dit hoofdstuk | solvabiliteit, netto-/gecorrigeerde schuldquote, grondexploitatie, leggen we uit hoe en met welke rekenmethode deze lijst tot | structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze signa- stand is gekomen. | leringswaarden vormen de grondslag voor de rapportcijfers. We hebben voor het samenstellen van de ranking gebruikgemaakt | Glijdende schaal solvabiliteit en nettoschuldquote van de vaste financiële kengetallen uit de jaarstukken van gemeen- | BDO beoordeelt de financiële positie van gemeenten in de basis ten. Gemeenten zijn verplicht om in hun jaarstukken en begroting | op dezelfde wijze als in voorgaande jaren. Gemeenten worden met dezelfde kengetallen te werken: de nettoschuldquote, de | nog steeds beoordeeld op signaleringswaarden van het GTK, nettoschuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen, de solva- | waaraan een puntensysteem is gekoppeld.
Op basis van reacties biliteitsratio, de grondexploitatie, de structurele exploitatieruimte | en feedback uit het werkveld is de methode voor de benchmark en de belastingcapaciteit. Daarbij zijn de solvabiliteitsratio, de | 2026 verfijnd, zodat deze nog beter aansluit bij de praktijk en nettoschuldquote en het financieel meerjarenperspectief het | een scherper beeld geeft van de financiële positie van gemeenten meest bepalend voor de financiële gezondheid van gemeenten. | ten opzichte van elkaar. Deze aanscherping is doorgevoerd op de Deze uniforme rapportage heeft als doel om de gemeentelijke | twee kengetallen die het zwaarst meewegen in het totaalcijfer: financiële positie inzichtelijker te maken en de vergelijkbaarheid | de solvabiliteitsratio en de nettoschuldquote. Waar eerdere vaste tussen gemeenten te vergroten. Bovendien hanteren ook provin- | punten per risicocategorie werden toegekend (bijvoorbeeld 40, 27 cies bij het financieel toezicht op gemeenten een meer uniforme | of 1 punt voor respectievelijk ‘minst risicovol’, ‘neutraal’ of ‘meest signaleringsmethode: het in 2018 opgestelde Gemeenschappelijk | risicovol’ bij de solvabiliteitsratio), is nu een glijdende schaal Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020). Dit raamwerk wijst | toegepast.
Hierdoor ontstaat een nauwkeuriger afspiegeling van aan elk kengetal een signaleringswaarde toe: ‘minst risicovol’, | de werkelijke ratio’s. Per saldo heeft deze verfijning geen effect ‘neutraal’ en ‘meest risicovol’. | op het gemiddelde rapportcijfer van alle gemeenten. Effect meerjarige begroting verwerkt in aangepaste solvabiliteitsratio Daarnaast verwerken we vanaf dit jaar het effect van de meer - jarige begroting in de solvabiliteitsratio in plaats van dit als volledige aftrekpost van het eindcijfer te laten gelden. Dit houdt in dat we het eigen vermogen dat blijkt uit de jaarrekening 2024 met het meerjarig begrote resultaat (voor mutaties reserves) corrigeren en de solvabiliteitsratio opnieuw berekenen. Gemeenten die over de periode 2025-2029 opgeteld een tekort ramen (vóór bestemming), zullen namelijk naar verwachting een beroep moeten doen op hun eigen vermogen. Zo blijven we rekening houden met het toekomstperspectief, maar is de impact op de financiële positie zorgvuldiger berekend en gerelateerd aan de ratio’s waarop het cijfer is gebaseerd. Dit doet meer recht aan de situatie van gemeenten, zeker wanneer bijvoorbeeld bewust via reserves is gespaard voor projecten. Deze precisering verklaart de helft van het verschil in het rapportcijfer: van 6,8* vorig jaar naar 8,4 dit jaar. Voor de overige kengetallen blijven de systematiek en de berekeningswijze ongewijzigd.
Puntenwaardering Om op basis van de scores op al deze verschillende punten één totaalrating per gemeente te kunnen berekenen, heeft BDO de signaleringswaarden van Nederlandse gemeenten beoordeeld, gewogen en daaraan vervolgens punten aan toegekend. Daarbij wordt één keer rekening gehouden met de nettoschuldquote: de nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Ook met deze wegingsmethode kan een gemeente de maximale 100 punten (rapportcijfer 10) behalen wanneer zij op alle kengetallen scoort in de categorie ‘minst risicovol’. Gemeenten die op alle kenge - tallen in de categorie ‘meest risicovol’ scoren, krijgen – rekening houdend met de glijdende schaal voor solvabiliteit en nettoschuld - quote – een score tussen de 10 en 25 punten (rapportcijfer 1 tot 2,5). Nuanceringen De kengetallen die aan de basis liggen van ons benchmarkonderzoek verdienen wel enige nuancering. Zo kan het voorkomen dat een gemeente gronden exploiteert via een andere entiteit, waardoor deze buiten de jaarrekening blijven en dus ook geen impact hebben op de Grex- (grondexploitatie)-ratio. Ook speelt een rol dat gemeen - ten op basis van de verslaggevingsregels tot 2017 niet verplicht waren om investeringen in activa met maatschappelijk nut te active - ren. Daardoor kunnen we gemeenten niet in alle gevallen volledig vergelijken.
Verder zijn gemeenten volgens de verslaggevingsregels niet verplicht om alle voorzieningen in de jaarrekening op te nemen. Zo staan voorzieningen voor personele verplichtingen vaak slechts beperkt op de balans en onderhoudsvoorzieningen soms helemaal niet. Voorzie - ningen buiten de jaarrekening worden niet meegewogen. Daarnaast wijken de begrote kengetallen in de praktijk soms sterk af van de realisatie. Beperkingen We baseren ons op begrotingssaldi en daaraan zijn beperkingen verbonden: begrotingen hebben een onzeker karakter en kunnen afwijken van de realiteit. Tegelijkertijd steken gemeenten veel tijd en expertise in hun begroting, houden provincies hier toezicht op en is de begroting richtinggevend voor college en raad. Voor gemeenten is de begroting dan ook het belangrijkste sturings- instrument. Het is belangrijk om de Financiële benchmark Neder - landse gemeenten met deze nuanceringen in gedachten te lezen. Desondanks biedt de ranking een goed beeld van hoe gemeenten er financieel voor staan – zowel individueel als in vergelij- king met elkaar – en geeft de ontwikkeling van de rapportcijfers een waardevolle indicatie van wat er financieel speelt binnen de sector. ‘ Vanaf dit jaar verwerken we het effect van de meerjarige begroting in de solvabiliteitsratio’ * In het onderzoek van vorig jaar vermeldden wij een gemiddeld rapportcijfer van 6,8.
Door een verfijning van de rekensystematiek komt dit cijfer herrekend uit op een 7 ,6. 68 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
69BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK Kengetallen en waarderingscijfers zoals in het GTK 2020 Waarderingscijfer | Minst risicovol (%) | Neutraal (%) | Meest risicovol (%) Nettoschuldquote | <90 | 90-130 | >130 Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | <90 | 90-130 | >130 Solvabiliteitsratio | >50 | 20-50 | <20 ‘ Waar bij de solvabiliteit en netto | schuldquote Grondexploitatie | <20 | 20-35 | >35 eerder vaste punten per risicocategorie Structurele exploitatieruimte (begroting) | >0 | 0 | <0 | werden toegekend, wordt nu een glijdende Belastingcapaciteit | <95 | 95-105 | >105 | schaal toe gepast’ De BDO-rekenmethode: signaleringswaarden en puntenverdeling Waarderingscijfer | Minst risicovol | Neutraal | Meest risicovol Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen* | 30 | 1 - 29 | 1 Solvabiliteitsratio* | 40 | 16 - 39 | 0 - 15 Grondexploitatie | 15 | 10 | 5 Structurele exploitatieruimte (begroting) | 10 | 6 | 3 Belastingcapaciteit | 5 | 3 | 1 100 | 37 - 87 | 10 - 25 * Bij deze ratio wordt een glijdende schaal gehanteerd. 70 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2026 | BRANCHEGROEP OVERHEID BRANCHEGROEP OVERHEID | DE ONDERZOEKERS/CONTACTPERSONEN | MT BRANCHEGROEP OVERHEID De adviseurs van BDO willen een bijdrage | C.M. (Marc) Steehouwer RA MSc | C.M.
(Marc) Steehouwer RA MSc leveren aan een goed functionerende over- | Partner BDO Audit & Assurance | Partner BDO Audit & Assurance heid en zien gemeenten als de regionale | voorzitter branchegroep Overheid | voorzitter branchegroep Overheid regisseur van de toekomst. Met de taken uit | T 06 – 46 10 55 43 | T 06 – 46 10 55 43 het sociaal domein, de energietransitie, de | E marc.steehouwer@bdo.nl | E marc.steehouwer@bdo.nl woningmarkt van het Rijk naar gemeenten, de energietransitie, de woningmarkt en uiteraard de financiële uitdagingen die dit | E.R. (Esther) Kuik-van Wijk RA MSc | Mr. E.H.C. (Erik) Bakx alles met zich meebrengt, zijn een doel- | Partner BDO Audit & Assurance | Partner BDO Tax & Legal matige en doeltreffende bedrijfsvoering | T 06 – 13 55 81 69 | T 06 – 30 40 46 60 bij gemeenten belangrijker dan ooit. Daar | E esther.kuik@bdo.nl | E erik.bakx@bdo.nl kunnen we u bij helpen. Meer informatie | M.E. (Marco) Pot | M.E. (Marco) Pot Voor meer informatie naar aanleiding van dit | Partner BDO Advisory | Partner BDO Advisory onderzoeksrapport of over de Branchegroep | T 06 – 11 00 31 51 | T 06 – 11 00 31 51 Overheid van BDO, kunt u contact opnemen | E marco.pot@bdo.nl | E marco.pot@bdo.nl met een van onze specialisten. Telefoon: 088 - 236 48 06 | B. (Beryl) Dekker RA MSc | Drs. D.O.
(Dennis) Meeuwissen RA | COLOFON E-mail: overheid@bdo.nl | Manager BDO Audit & Assurance | Partner BDO Audit & Assurance | Tekst Irene Schoemakers Internet: bdo.nl/overheid | T 06 – 23 07 55 37 | T 06 - 52 61 50 67 | Concept & realisatie Monte Media E beryl.dekker@bdo.nl | E dennis.meeuwissen@bdo.nl Vormgeving Ivo van IJzendoorn B. (Ben) Maes MSc | D.D. (Daniëlle) Valk RE MSc | Infographic Ivo van IJzendoorn, Manager BDO Advisory | Senior Manager Technology | Dimitry de Bruin T: 06 21 35 51 84 | Risk Assurance | Fotografie ANP Photo, Friso Keuris E: ben.maes@bdo.nl | T 06 – 53 22 64 26 | Met dank aan de gemeente Amsterdam E danielle.valk@bdo.nl | voor de fotografie. NB. | De coverfoto dient uitsluitend ter illustratie en heeft geen relatie met de inhoud van dit rapport. 01/2026 – PS2601 BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk. In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam ‘BDO’ actief is op het gebied van de professionele dienst - verlening (accountancy, belastingadvies en advisory). BDO Accountants & Adviseurs is een op naam van BDO Holding B.V.
te Eindhoven geregistreerde handelsnaam en wordt gebruikt ter aanduiding van een aantal met elkaar in een groep verbonden rechtspersonen, die ieder afzonderlijk onder de merknaam ‘BDO’ actief zijn op een bepaald terrein van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en advisory). BDO Holding B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aan - sprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam ‘BDO’ optreden. BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms. Een op waarde kijk