Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën van 25 oktober 2023 Agenda bijlagen Cie-Behandeling PB 2024 1 Opening en mededelingen 2.a Raadsvoorstel Programmabegroting 2024 Dossier 3587 voorblad Raadsvoorstel Programmabegroting 2024 Programmabegroting 2024 Subsidiestaat 2023 Definitief (bij Begroting) Subsidiestaat 2024 Definitief (bij Begroting) Beantwoording raadsvragen en erratum Programmabegroting 2024 en Tweede 2.a.1 Raadsbrief Bestuursrapportage 2023 Raadsbrief Beantwoording raadsvragen en erratum Programmabegroting 2024 en Tweede Bestuursrapportage 2023 Beantwoording schriftelijke raadsvragen Programmabegroting 2024 en Tweede Bestuursrapportage 2023 Bijlage beantwoording vraag 137 2.a.2 Raadsbrief Erratum Programmabegroting 2024 Raadsbrief Erratum Programmabegroting 2024 Erratum Programmabegroting 2024 Raadsbrief Nazending Beantwoording schriftelijke raadsvragen Programmabegroting 2024 en Tweede 2.a.3 Bestuursrapportage 2023 Raadsbrief Nazending Beantwoording raadsvragen Programmabegroting 2024 en Tweede Bestuursrapportage 2023 Beantwoording Schriftelijke Vragen Programmabegroting 242-272 (20 oktober 2023) 2.b Raadsvoorstel Tweede Bestuursrapportage 2023 Dossier 3608 voorblad Raadsvoorstel Tweede Bestuursrapportage 2023 Tweede Bestuursrapportage 2023 2.c Raadsvoorstel Verordening afvalstoffenheffing 2024 Dossier 3612 voorblad Raadsvoorstel Verordening
Afvalstoffenheffing 2024 Verordening Afvalstoffenheffing 2024 - DROP 2.d Raadsvoorstel Verordening begraafplaatsrechten 2024 Dossier 3616 voorblad Raadsvoorstel Verordening Begraafplaatsrechten 2024 Verordening Begraafplaatsrechten 2024 - DROP 2.e Raadsvoorstel Verordening brug- schut en havengelden 2024 Dossier 3614 voorblad Raadsvoorstel Verordening Brug- schut- en havengelden 2024 Verordening Brug- schut- en havengelden 2024 - DROP 2.f Raadsvoorstel Verordening hondenbelasting 2024 Dossier 3609 voorblad Raadsvoorstel Verordening Hondenbelasting 2024 Verordening Hondenbelasting 2024 - DROP 2.g Raadsvoorstel Verordening leges 2024 Dossier 3610 voorblad Raadsvoorstel Verordening Leges 2024 Verordening Leges 2024 - DROP 2.h Raadsvoorstel Verordening leges omgevingsvergunning 2024 Dossier 3617 voorblad Raadsvoorstel Verordening Leges omgevingsvergunning 2024 Omgevingswet Verordening Leges omgevingsvergunning gemeente Utrecht 2024 - DROP 2.i Raadsvoorstel Verordening marktgelden 2024 Dossier 3613 voorblad
2.j
2.k
2.l
Raadsvoorstel Verordening Marktgelden 2024 Verordening Marktgelden 2024 - DROP Raadsvoorstel Verordening Parkeerbelasting 2024 Dossier 3570 voorblad Raadsvoorstel Verordening Parkeerbelasting 2024 Verordening Parkeerbelastingen 2024 - DROP Overzicht parkeerbelastingtarieven 2024 Raadsvoorstel Verordening Precariobelasting 2024 Dossier 3611 voorblad Raadsvoorstel Verordening Precariobelasting 2024 Verordening Precariobelasting - DROP Raadsvoorstel Verordening Rioolheffing 2024 Dossier 3615 voorblad Raadsvoorstel Verordening Rioolheffing 2024 Verordening Rioolheffing 2024 - DROP
Schema commissiebehandeling Programmabegroting (PB) 2024 De commissiebehandeling van de PB 2024 staat gepland op 24-25-26 oktober 2023 in 5 dagdelen (VJN: 7 dagdelen). De PB-commissie is een doorlopende vergadering waar de zes commissies de PB bespreken verdeeld over drie dagen. Dinsdagavond is traditiegetrouw voor financiën gereserveerd zonder spreektijden. Voor woensdag (cie’s met sociale oriëntatie) en donderdag (cie’s met ruimtelijke oriëntatie) krijgen alle fracties en het college één pot spreektijd voor beide dagen. Hieronder het schema van de PB 2024. Voorgesteld wordt om bij de PB 2024 voor de laatste keer te starten met de cie’s uit week 3, gevolgd door week 1 en afsluitend met week 2. We stellen voor om hierna te rouleren bij elk P&C product, waarbij de cie van de ochtend naar de avond schuift. De volgende keer, bij de VJN 2024, schuift dit weer door, zodat iedere commissie een keer de ochtend, middag en de avond heeft. Bij de VJN 2024 starten we dan dus met de commissies van week 1, gevolgd door week 2 en afsluitend met week 3. Bij de PB 2025 is de indeling dan week 2, week 3 en afsluitend week 1.
Indeling PB 2024 (5 dagdelen) Woensdag start 10.00
Donderdag start 10.00
Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën (VBF)
Commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte
Openbare orde en Veiligheid (incl. mensenhandel en
Mobiliteit, Groen, Dierenwelzijn, Openbare ruimte,
Voorzitter: ntb Griffier: Jelmer Lok
drugscriminaliteit), Handhaving, Ombudszaken, Internationale zaken, Regionale samenwerking,
Voorzitter: ntb Griffier: Johan Dorst
Markten en Havens en Werven
Burgerzaken, Personeel en Organisatie, Financiën, Participatie
NB Financiën op dinsdagavond 20.00 met wethouder Financiën Voorzitter: ntb Griffier: Danielle Rijnders Commissie Jeugd, Welzijn, Cultuur en Sport (JWCS)
Voorzitter: ntb Griffier: Florien Bouts
Jeugd en Jeugdzorg, Diversiteit en inclusie, Publieksdienstverlening, Wmo en Welzijn,
Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen, Asiel en Integratie, Erfgoed (exclusief werven), Cultuur, Sport
Commissie Ruimtelijke ontwikkeling en grondzaken (ROG)
Voorzitter: ntb Griffier: Frank de Kok Ruimtelijke ordening en Ruimtelijke Projecten (Groot Merwede, MWKZ, Stationsgebied), Westraven, A12-
zone, Rijnenburg, Lunetten-Koningsweg en Overvecht en Utrecht Science Park, Grondzaken
Commissie Volksgezondheid, Onderwijs, Werk en
Commissie Energie(transitie), Duurzaamheid, Vastgoed
Voorzitter: ntb Griffier: Willemien Kok
Voorzitter: ntb Griffier: Mariska de Vos
Economie (VOWE)
en Wonen (EDVW)
Volksgezondheid, Drugs, Sekswerk, Onderwijs (incl.
Energie en Klimaat, Circulaire Economie, Milieu en
Evenementen
Vastgoed, Wijk- en Buurtaanpak, Samen voor
MBO), Werk en Inkomen, Economische Zaken,
Emissieloos vervoer, Wonen en Volkshuisvesting, Overvecht
NB: Inbreng door de fracties per blok in 2 termijnen.
Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën Dossiernummer
3587
Vertrouwelijk
Ja
Vergaderdatum
25 oktober 2023
Agendapunt
2.a
Titel
Raadsvoorstel Programmabegroting 2024
ID
3790
Behandelend ambtenaar
Simcha Anker
Telefoon
06-48509552
simcha.anker@utrecht.nl
Datum collegebesluit
12 september 2023
Geocodering Thema Portefeuillehouder
Wethouder Schilderman
Beleidsveld
Financiën
Referendabel
Nee
Reden niet referendabel
Sub d: Raadsvoorstel over de hoogte van geldelijke voorzieningen voor politieke ambtsdragers, gewezen ambtsdragers, en hun nabestaanden.
Raadsadviseur (lijst) Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd
Vergaderdatum
Commissie Veiligheid, Bestuur en
24 oktober 2023
Financiën Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën Voorgesteld besluit
25 oktober 2023
Voorstel aan de gemeenteraad
Programmabegroting 2024 Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Referendabel Geheim
Financiën Bedrijfsvoerings- en Strategienetwerk Simcha Anker 11565719 9 november 2023 Nee (artikel 3 lid 2 onder d Verordening raadgevend referendum) Ja, een of meer bijlage(n)
Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. De programma's vast te stellen waarin is opgenomen: a. de doelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten uitgedrukt in indicatoren b. de activiteiten waarmee gestreefd wordt de effecten te bereiken c. de baten en lasten van de programma’s: Baten Lasten Betrouwbare overheid 8.908.000 55.931.000 Ontwikkelen en wonen voor iedereen 231.617.000 243.232.000 Klimaatvriendelijke stad 0 11.845.000 Duurzame bereikbaarheid 77.290.000 79.334.000 Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed 134.846.000 230.938.000 Veilige stad 5.607.000 73.185.000 Passende ondersteuning en opvang 6.377.000 236.036.000 Algemene middelen en overheid 1.232.820.000 250.280.000 d. de baten en lasten van de clusters: Werk, toekomstige economie en bestaanszekerheid Cluster Economie en werkgelegenheid Cluster Werk en inkomen Kansrijk opgroeien Cluster Jeugd Cluster Onderwijs Levendige en gezonde stad Cluster Cultuur Cluster Samenleven en sport Cluster Vastgoed Cluster Volksgezondheid
Baten
Lasten
148.013.000 471.000 147.542.000 19.339.000 0 19.339.000 98.272.000 0 65.375.000 30.159.000 2.739.000
274.160.000 26.711.000 247.449.000 252.379.000 132.690.000 119.689.000 305.682.000 65.962.000 168.950.000 35.562.000 35.208.000
2. De paragrafen vast te stellen waarin de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede de lokale heffingen zijn vastgelegd. 3. Het geactualiseerd financieel beeld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2023 vast te stellen, zoals verwerkt in de Programmabegroting 2024:
a. Bijstelling inkomsten uit gemeentefonds n.a.v. publicatie van de meircirculaire 2023 voor een bedrag van 13,9 miljoen euro (nadeel) in 2024, oplopend naar een structureel nadeel van 15,1 miljoen euro. b. Aanpassing risico-inschatting n.a.v. publicatie van de meicirculaire 2023 voor een bedrag van 4,0 miljoen euro (nadeel) in 2026, 3,0 miljoen euro (nadeel) in 2027 en een structureel een nadeel van 3,0 miljoen euro. c. Autonome mutaties van 1,0 miljoen euro (nadeel) in 2024 en een structureel nadeel van 0,1 miljoen euro. d. Technische wijzigingen voor een bedrag van 8,9 miljoen euro (voordeel), aflopend naar een nadeel van 2,6 miljoen euro. e. Incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s voor een bedrag van 8,9 miljoen (voordeel) in 2024 en 2,5 miljoen euro (voordeel) in 2025. 4. De investeringskredieten 2024 (vervangings-, uitbreidings- en routine investeringen) vrij te geven van in totaal 178,3 miljoen euro. 5. De toevoegingen en onttrekkingen aan reserves van per saldo 49,9 miljoen euro positief voor het jaar 2024, bestaande uit toevoegingen aan reserves van 59,4 miljoen euro en onttrekkingen aan reserves van 109,4 miljoen euro, vast te stellen. 6. Een reserve Aanpak Luchtmaatregelen in te stellen om de uitgaven van het Uitvoeringsprogramma lucht te egaliseren en daarmee te reserveren voor het uitvoeren van het pakket aan maatregelen in de stad.
Burgemeester en wethouders van Utrecht,
de secretaris,
de burgemeester,
Geheimhouding Het college heeft tijdelijke geheimhouding opgelegd op de bijlage Investeringsstaten Programmabegroting 2024 op grond van artikel 87 Gemeentewet om redenen genoemd in artikel 5.1 lid 2 b en i van de Wet open overheid totdat de betreffende projecten zijn uitgevoerd en budgettair zijn afgesloten. Openbaarheid kan de financiële belangen van de gemeente raken. De bijlage bevat financiële informatie voor de gemeentelijke inzet in specifieke projecten. Deze informatie kunnen marktpartijen gebruiken bij aanbestedingen en contractonderhandelingen en discussies over meerkosten met de gemeente, etc.. Het is van belang dat marktpartijen geen inzage krijgen in onze financiële mogelijkheden en inzet. Daarom mag deze informatie vooralsnog niet openbaar worden.
2
Samenvatting In de Programmabegroting 2024 staan de beleidsvoornemens en de uitgaven en inkomsten van de gemeente Utrecht voor 2024. Voor 2024 (en 2025) wordt een sluitende begroting gepresenteerd door met name het hogere accres van het gemeentefonds in deze jaren en door vrijval van een aantal reserveringen in verband met vrijvallende risico’s. In de Voorjaarsnota 2023 hebben we bewust keuzes gemaakt om een sluitend financieel beeld te presenteren en vast te houden aan de koers uit het coalitieakkoord. De inkomsten van het rijk zijn, zo blijkt uit de meicirculaire 2023, niet toereikend. Vanaf 2026 ontstaat er, ondanks de reeds genomen maatregelen in de Voorjaarsnota 2023, bij deze begroting een structureel tekort van 21 miljoen euro vanaf 2026 en dit tekort kan zelfs oplopen tot 35 miljoen euro als het rijk de compensatie niet aanpast. Het structurele tekort van 21 miljoen euro vanaf 2026 lossen we niet op. Hiermee geven we invulling aan het advies van de VNG om het effect van ontoereikende financiering vanaf 2026 zichtbaar te maken. Samen met de VNG, in aanloop naar de verkiezingen en vorming van een nieuw kabinet proberen we stevig van ons te laten horen om alsnog reële vergoedingen in het gemeentefonds te krijgen.
Om afgewogen keuzes te maken over hoe om te gaan met het structurele tekort worden er bij de Voorjaarsnota 2024 verschillende scenario’s uitgewerkt voor de jaren 2026 en verder.
Context Integrale afweging Ieder jaar presenteert het college een programmabegroting, als uitwerking van de gemaakte keuzes bij de integrale afweging in de voorjaarsnota. Actuele en kenmerkende ontwikkelingen die in de begroting zijn verwerkt Actuele en kenmerkende ontwikkelingen na de integrale afweging in de voorjaarsnota, waaronder de meicirculaire 2023, zijn verwerkt in deze programmabegroting. Advies VNG Conform de ledenbrief Begrotingsadvies 2024-2027 (juli 2024) presenteren we voor 2024 en 2025 van de meerjarenraming 2025-2027 een sluitende begroting. De lasten zijn in de meerjarenramingen voor 2026 en 2027 in beeld gebracht, in de vorm van een realistische begroting. We hebben ons gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit het coalitieakkoord en de geschatte mee- en tegenvallers. Vanaf 2026 hebben we structureel geen sluitende begroting. Nieuwe paragrafen De programmabegroting bevat twee nieuwe paragrafen, de paragraaf Vastgoed (Amendement A40 Vastgoed zelfstandig in de begrotingscyclus) en de paragraaf Wet Open Overheid (Wettelijk verplicht). De paragraaf Vastgoed gaat over al het (maatschappelijk) vastgoed dat in eigendom is of beheerd wordt door de vastgoedorganisatie van de gemeente Utrecht.
De paragraaf Wet Open Overheid geeft inzicht in onze beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Wet Open Overheid (Woo). Verbetering in de begroting De programma-indeling is ten opzichte van de voorgaande begroting aangepast. De nieuwe programma's zijn gebaseerd op lange termijnopgaven in de stad en geven zo voor een langere periode een duurzame basis voor de begrotings- en verantwoordingscyclus. Ook zijn er in de begroting een aantal verbeteringen aangebracht die de leesbaarheid bevorderen. Er zijn ondersteunende grafieken in de financiële hoofdlijn opgenomen, de programma’s bevatten voor de baten en lasten trendgrafieken, per programmadoelstelling is de beïnvloedbaarheid van de lasten visueel weergegeven (en toegelicht). De opzet van een programma is gewijzigd. De programma’s beginnen met een totaaloverzicht van het programma. De doelstellingen van het programma worden per doelstelling toegelicht (beleidskader, indicatoren, activiteiten, financiën en beïnvloedbaarheid). Uiteindelijk worden risico’s, investeringen, verbonden partijen en subsidies van het totale programma weergegeven. De paragrafen hebben een uniforme structuur gekregen. De inhoud van de paragraaf, de belangrijkste uitgangspunten, de beleidskaders waarop de paragraaf is gebaseerd en de ontwikkelingen en actualiteiten zijn vaste items in de paragrafen.
3
Invulling geven aan moties en toezeggingen Tot slot is de programmabegroting een document waarin moties en toezeggingen van het college van B&W zijn meegenomen. In onderstaande tabel zijn de betreffende moties en toezeggingen opgenomen en is aangegeven hoe hier opvolging an is gegeven. Vergadering Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën 27-06-2023 2. Raadsvoorstel Voorjaarsnota 2023 en Eerste bestuursrapportage 2023.
Toezegging Het college spreekt de ambitie uit de gevolgen voor Utrecht uit de Septembercirculaire c.q. de Meicirculaire tijdig, i.e. vijf dagen voorafgaand aan de bespreking van de Programmabegroting resp. de Voorjaarsnota, met de Raad te delen.
Uitgevoerd De raadsbrief over de meicirculaire was dit jaar door omstandigheden uitzonderlijk laat. De ambitie is en blijft echter om deze raadsbrieven zo vroeg mogelijk aan de raad te zenden.
Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën 08-06-2023 11. Raadsvoorstel Aanpassing beleidscyclus en programmabegroting
Wethouder Schilderman zal aan de begroting 2024 een overzicht van effectindicatoren bieden, zodat de raad kan besluiten over geschikte indicatoren.
In de bijlage 3 raadsvoorstel Aanpassing beleidscyclus en programmabegroting is het gevraagde overzicht effectindicatoren opgenomen.
Gemeenteraad 16-06-2022 8. Jaarstukken 2021
Wethouder Schilderman zal met de adviescommissie C&F en met de raad nader spreken over de ambitie tot meer leesbaarheid, meer uniformering en meer visualisaties in de jaar- en begrotingsstukken en zal komen met een planning daarvoor.
Wethouder Schilderman deelt deze wensen van de raad, en bij de programmabegroting 2024 is hier dan ook rekening mee gehouden.
Commissie Mens en Samenleving 26-10-2021 2. Programmabegroting 2022
De wethouder zegt toe zich te blijven inzetten voor de leesbaarheid van de begroting (Q4 2022) en de wensen van de raad hierin mee te nemen.
De leesbaarheid van de programmabegroting staat hoog in het vaandel. Naast de wensen van de raad zijn er nog een aantal wijzigingen doorgevoerd in de programmabegroting 2024.
Commissie Mens en Samenleving 26-10-2021 2. Programmabegroting 2022
In de volgende begroting (Q4 2022) meer informatie over de duiding van de schuldquote op te nemen zodat dit meer duidelijkheid geeft aan de lezer.
De tekst over de schuldquote is zo eenvoudig, duidelijk en begrijpelijk mogelijk geformuleerd.
Juridische context De allocatie van middelen over het niveau van programma’s en het doteren en onttrekken van middelen aan de reserve is een expliciet raadsbesluit. Het is aan de raad om toe te zien dat de begroting reëel en structureel in evenwicht is. Dit is opgenomen in artikel 189 en volgende van de Gemeentewet. Beslistermijn Conform artikel 2 Beleidscyclus lid 2 van de Verordening financieel beleid en beheer gemeente Utrecht biedt het college de raad de programmabegroting en tweede bestuursrapportage aan op uiterlijk 1 oktober. De raad stelt de Programmabegroting 2024 uiterlijk op 14 november vast, gelijktijdig met de Tweede Bestuursrapportage. Beoogd effect Door de begroting vast te stellen stelt de gemeenteraad het beleidsinhoudelijk en financieel kader voor het jaar 2024 vast, waarmee het college toestemming heeft om de middelen uit te geven aan de afgesproken activiteiten. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad De Voorjaarsnota 2023 vastgesteld op 6 juli 2023.
4
Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1.
De programma's vast te stellen waarin is opgenomen a. de doelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten uitgedrukt in indicatoren b. de activiteiten waarmee gestreefd wordt de effecten te bereiken c. de baten en lasten van de programma’s: Betrouwbare overheid Ontwikkelen en wonen voor iedereen Klimaatvriendelijke stad Duurzame bereikbaarheid Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed Veilige stad Passende ondersteuning en opvang Algemene middelen en overheid
Baten 8.908.000 231.617.000 0 77.290.000
Lasten 55.931.000 243.232.000 11.845.000 79.334.000
134.846.000 5.607.000 6.377.000 1.232.820.000
230.938.000 73.185.000 236.036.000 250.280.000
Baten
Lasten
148.013.000 471.000 147.542.000 19.339.000 0 19.339.000 98.272.000 0 65.375.000 30.159.000 2.739.000
274.160.000 26.711.000 247.449.000 252.379.000 132.690.000 119.689.000 305.682.000 65.962.000 168.950.000 35.562.000 35.208.000
d. de baten en lasten van de clusters: Werk, toekomstige economie en bestaanszekerheid Cluster Economie en werkgelegenheid Cluster Werk en inkomen Kansrijk opgroeien Cluster Jeugd Cluster Onderwijs Levendige en gezonde stad Cluster Cultuur Cluster Samenleven en sport Cluster Vastgoed Cluster Volksgezondheid Argumenten
1.1
De doelstelling worden zo geautoriseerd In het onderdeel 'Programma's, staan de beleidsvoornemens per programma. Deze dragen bij aan het realiseren van de programmadoelstellingen en de beoogde maatschappelijke effecten. Door per programma de doelstellingen en indicatoren vast te stellen wordt richting gegeven aan de realisatie van de doelstellingen en bijbehorende inzet van middelen.
1.2
De activiteiten worden zo geautoriseerd Door per programma de voorgenomen activiteiten vast te stellen autoriseert de raad het college om de programma's uit te voeren.
1.3
De baten en lasten van de programma’s worden zo geautoriseerd Door de baten en lasten vast te stellen autoriseert u de uitgaven en inkomsten van de verschillende programma's. Daarmee krijgt het college het mandaat om deze middelen te besteden (Amendement A42 Financieel sturen op huidige programma’s).
5
1.4
De baten en lasten van de clusters worden zo geautoriseerd Door de baten en lasten vast te stellen autoriseert u de uitgaven en inkomsten van de clusters. Daarmee krijgt het college het mandaat om deze middelen te besteden.
Beslispunt 2
De paragrafen vast te stellen waarin de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede de lokale heffingen zijn vastgelegd
Argumenten
2.1
De beleidsvoornemens op gemeentebreed beleid worden zo geautoriseerd. Met de (deels wettelijk verplichte) paragrafen in het onderdeel 'Paragrafen' geven wij u een aantal dwarsdoorsneden van de begroting van het gemeentelijke beleid. De definitieve belastingen en heffingen voor 2024 worden vastgesteld in separate belastingverordeningen.
Beslispunt 3
Het geactualiseerd financieel beeld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2023 vast te stellen, zoals verwerkt in de Programmabegroting 2024: a. Bijstelling inkomsten uit gemeentefonds n.a.v. publicatie van de meircirculaire 2023 voor een bedrag van 13,9 miljoen euro (nadeel) in 2024, oplopend naar een structureel nadeel van 15,1 miljoen euro. b. Aanpassing risico-inschatting n.a.v. publicatie van de meicirculaire 2023 voor een bedrag van 4,0 miljoen euro (nadeel) in 2026, 3,0 miljoen euro (nadeel) in 2027 en een structureel een nadeel van 3,0 miljoen euro. c. Autonome mutaties van 1,0 miljoen euro (nadeel) in 2024 en een structureel nadeel van 0,1 miljoen euro. d. Technische wijzigingen voor een bedrag van 8,9 miljoen euro (voordeel), aflopend naar een nadeel van 2,6 miljoen euro. e. Incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s voor een bedrag van 8,9 miljoen (voordeel) in 2024 en 2,5 miljoen euro (voordeel) in 2025.
Argumenten
3.1
Hiermee wordt de bijstelling van de inkomsten uit het gemeentefonds n.a.v. de publicatie van de meicirculaire 2023 geautoriseerd. De uitkomsten van de meicirculaire hebben een significante invloed op het financieel beeld. Deze worden conform de raadsbrief Meicirculaire 2023 verwerkt. Dit is inclusief de corresponderende posten, zoals ook opgenomen in de bijlage Corresponderende posten bij de Programmabegroting 2024. De corresponderende posten zijn inkomsten van het rijk voor een specifiek doel, deze worden beoordeeld in relatie tot de benodigde inzet voor dat doel.
3.2
Autorisatie van de aanpassing van de risico-inschatting n.a.v. de publicatie van de meicirculaire 2023 In de meicirculaire 2023 zijn een aantal risico-inschattingen financieel vertaald, daarmee neemt het totaal aan risico’s af. Echter de kans dat de risico's zich voordoen is toegenomen. Voor de hervormingsagenda jeugd hebben wij vanaf 2026 een structureel bedrag begroot voor de nog te ontvangen inkomsten. De compensatie voor 2024 en 2025 (in de meicirculaire 2023) is minder ontvangen dan verwacht, daarom hebben wij de inschatting voor de komende jaren structureel verlaagd.
3.3
De verwerking van de autonome ontwikkelingen worden geautoriseerd.
6
De aanvullende compensatie voor prijseffecten uit de Voorjaarsnota 2023 was niet toereikend voor de knelpunten van de bibliotheek (incidenteel) en VNG-contributie (structureel). Daarnaast is er budget voor de uitvoering van de uitkomsten van het burgerberaad gereserveerd. In deze begroting is het benodigde budget aangevuld. 3.4
De verwerking van de technische wijzigingen worden geautoriseerd. In het proces van het opstellen van de Begroting 2024 zijn extra controles uitgevoerd op complexe financiële onderdelen, dit leidt tot enkele correcties op de berekening van de inkomsten uit het gemeentefonds, Algemene dekkingsreserve en salarisbegroting.
3.5
De verwerking van de incidentele vrijval als gevolg van lagere risico’s worden geautoriseerd. Een aantal risico's is afgenomen, daarom laten we een aantal bestemde budgetten vrijvallen: - Wij hebben de budgetten van de begroting structureel verhoogd voor de inflatie 2022. Door de lagere inflatieverwachting is de reservering voor extreme prijsstijgingen niet meer noodzakelijk. - De beschikbare weerstandscapaciteit is voldoende om de risico’s op te vangen. Daardoor kan het saldo van de Algemene reserve worden verlaagd.
Kanttekeningen / Risico’s 3.
Door de val van het kabinet afgelopen zomer is, bij het schrijven van deze begroting, de onzekerheid over een aantal onderwerpen toegenomen, zoals de uitwerking van de hervormingsagenda jeugd, asielopvang en de landelijke vreemdelingenvoorziening. Ook werken we nog steeds samen met het rijk aan een aantal grote opgaven zoals woningbouw en energietransitie. De onzekerheid heeft niet alleen betrekking op beleidsmatige richtingen en/ of nadere uitwerkingen, maar ook op de onzekerheid over de financiële compensatie van gemeenten hiervoor. Bovendien is er nog steeds geen duidelijkheid over de korting op het gemeentefonds vanaf 2026. Ondanks dat landelijk 1 miljard euro van de 3 miljard euro is teruggedraaid, zijn de inkomsten niet in balans met de taken die wij als gemeenten uitvoeren.
Beslispunt 4
De investeringskredieten 2024 (vervangings-, uitbreidings- en routine investeringen) vrij te geven van in totaal 178,3 miljoen euro.
Argumenten 4.1
Hiermee worden de investeringskredieten voor 2024 geautoriseerd. Door het budget voor de investeringskredieten van 178,3 miljoen euro vrij te geven autoriseert u de vervangings-, uitbreidingsinvesteringen en routine investeringen voor 2024. Daarmee is het budget van deze investeringen beschikbaar en kan worden gestart met de uitvoering. Een totaaloverzicht van de investeringskredieten per programma zijn opgenomen in de paragraaf Investeringen. De programma’s geven een toelichting op de investeringen.
Beslispunt 5
De toevoegingen en onttrekkingen aan reserves van per saldo 49,9 miljoen euro positief voor het jaar 2024, bestaande uit toevoegingen aan reserves van 59,4 miljoen euro en onttrekkingen aan reserves van 109,4 miljoen euro, vast te stellen.
7
Argumenten 5.1
De verwerkte mutaties aan reserves voor 2024 worden zo geautoriseerd. Het toevoegen en onttrekken aan reserves is een raadbevoegdheid. In het instellingsbesluit van de reserve zijn de doelstellingen, (beleids-) uitgangspunten en/of spelregels vastgesteld. Op deze wijze worden middelen gereserveerd en vervolgens ingezet voor het specifieke doel. In het overzicht ‘Stand en mutaties reserves’ zijn de begrote onttrekkingen en toevoegingen aan reserves opgenomen. Door de mutaties aan de reserves per programma vast te stellen autoriseert u het college om deze middelen in te zetten dan wel toe te voegen aan de reserve.
Beslispunt 6
Een reserve Aanpak Luchtmaatregelen in te stellen om de uitgaven van het Uitvoeringsprogramma lucht te egaliseren en daarmee te reserveren voor het uitvoeren van het pakket aan maatregelen in de stad.
Argumenten 6.1
Vanwege het meerjarige karakter van de maatregelen is bijsturen voor fluctuaties van de inkomsten of het aanpassen van de planning van onderdelen het investeringspakket te verwachten. Het Luchtmaatregelenpakket is een meerjarig programma om de doelstellingen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit te behalen. Verschillende dekkingsbronnen maken het mogelijk om de benodigde maatregelen in de stad de komende jaren te realiseren.
6.2
Aan het programma Aantrekkelijke en groene leefomgeving is nog geen egalisatiereserve voor luchtmaatregelen verbonden. Voorheen werden de inkomsten en uitgaven via de Meerjaren Investeringsreserve Bereikbaarheid geëgaliseerd. Door de programmastructuurwijziging die in de Programmabegroting 2024 is doorgevoerd wordt het onderdeel Aanpak Luchtkwaliteit en Emissieloos vervoer vanaf 2024 ondergebracht in het programma Aantrekkelijke en groene leefomgeving. Aan dit programma is nog geen egalisatiereserve voor luchtmaatregelen verbonden.
Financiën De begroting is het instrument van de raad waarmee hij volgens de gemeentewet richting geeft aan wat de gemeente wil bereiken, wat ze daarvoor gaat doen en wat dat mag kosten.
Vervolg De begroting is onderdeel van de Planning & Control-cyclus, het geheel van sturing en verantwoording op de te bereiken prestaties door de gemeente. Na vaststelling wordt de begroting naar Gedeputeerde Staten van Utrecht gestuurd, die toezichthouder is.
Participatie Er heeft geen participatie plaatsgevonden.
Communicatie Naast de beleidsinhoudelijke begroting is er een bewonerssamenvatting die in één oogopslag aan bewoners, bedrijven en instellingen laat zien hoe de gemeentebegroting is opgebouwd.
(Niet)Referendabel De Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht is niet van toepassing omdat dit een raadsvoorstel betreft over de vaststelling van de gemeentelijke begroting en rekening (artikel 3 lid 2 onder d Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht).
8
Bijlagen Bijlagen besluitvorming - Programmabegroting 2024 - GEHEIM Investeringsstaten Programmabegroting 2024 Bijlage informatief - Subsidiestaat 2023 en subsidiestaat 2024
9
Programma begroting 2024
Utrecht.nl
Inhoudsopgave Leeswijzer
4
Hoofdlijnen
6
Bestuurlijke hoofdlijn Beleidskaders
8 18
Programma’s
19
Betrouwbare overheid Ontwikkelen en wonen voor iedereen Klimaatvriendelijke stad Duurzame bereikbaarheid Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed Veilige stad Passende ondersteuning en opvang Werk, toekomstbestendige economie en bestaanszekerheid Kansrijk opgroeien Levendige en gezonde stad Algemene middelen en overhead
21 34 47 55 69 96 108 123 139 164 203
Paragrafen
211
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Financiering Lokale heffingen Verbonden partijen Grondbeleid Onderhoud Kapitaalgoederen Investeringen Vastgoed Bedrijfsvoering Wet open overheid
213 224 234 245 279 283 291 295 300 308
Financiën
311
Overzicht baten en lasten Actualisatie Financieel Beeld 2024 Grondslagen PB 2024 Geprognotiseerde balans Overzicht Reserves Overzicht Voorzieningen
313 327 333 335 337 340
Bijlagen
342
3
Leeswijzer Dit is de Begroting 2024 van de gemeente Utrecht. In deze leeswijzer lichten we kort de onderdelen van deze begroting toe.
Hoofdlijnen Hier vindt u de beschrijving van de bestuurlijke hoofdlijn voor 2024 en de daaropvolgende jaren. De bestuurlijke hoofdlijn bevat de bestuurlijke kernboodschap. Langs de lijnen van het coalitieakkoord wordt verteld wat we belangrijk vinden en wat we gaan doen. Daarnaast worden in het financiële onderdeel de financiële keuzes op hoofdlijnen toegelicht en onderbouwd met de belangrijkste financiële indicatoren.
Programma’s In de Begroting 2024 is de programma-indeling aangepast naar tien beleidsprogramma’s en één programma algemene middelen en overhead. Alle programma’s beginnen met een totaaloverzicht van de baten en lasten van het programma. Op verzoek van de raad zijn trendgrafieken toegevoegd die de ontwikkeling van de baten en lasten van het programma over een periode van meerdere jaren laten zien, absoluut als relatief. Na het programmaoverzicht worden de programmadoelstellingen verder uitgewerkt. We geven aan welk beleid ten grondslag ligt aan de doelstelling en met welke indicatoren we meten. Als voor de betreffende doelstelling nieuw beleid in de maak is, geven we dit aan. Dit kan leiden tot aanpassing van doelstellingen en indicatoren in een volgende programmabegroting. Vervolgens beschrijven we de activiteiten die we gaan ondernemen om de doelstelling te bereiken, welke activiteiten we niet meer doen en welke activiteiten we continueren. De opsomming is niet uitputtend. Als een activiteit uit het coalitieakkoord volgt, dan is dit met behulp van een rood driehoekje aangegeven. Per doelstelling tonen we de baten en lasten en geven een toelichting op de verschillen in de baten, lasten en reserves ten opzichte van begrotingsjaar 2023, indien deze groter zijn dan 0,5 miljoen euro of 10% van de baten of lasten van de doelstelling.
Kleinere verschillen worden toegelicht als ze politiek relevant zijn. Dit betekent dat niet het totale verschil tussen 2023 en 2024 wordt toegelicht. Als er meer baten, lasten en mutaties in de reserves zijn ten opzichte van begrotingsjaar 2023 wordt dit met een positief getal aangegeven (+). Als er minder baten, lasten en mutaties in de reserves zijn ten opzichte van het begrotingsjaar wordt dit met een negatief getal aangegeven (-). S staat voor structureel, I staat voor incidenteel. Een nieuw onderdeel in deze programmabegroting is de informatie over de beïnvloedbaarheid van de lasten van een doelstelling. In een grafiek is zichtbaar welk percentage van de lasten beïnvloedbaar is. Daarbij wordt uitgelegd waar het beïnvloedbare deel van de lasten aan besteed wordt. Dit biedt extra inzicht in onderliggende keuzes. De beïnvloedbare ruimte kan niet ingezet worden voor nieuw beleid, zonder de bestaande kaders of activiteiten aan te passen. Na de uitwerking van de doelstellingen wordt per programma een overzicht gegeven van risico’s, investeringen, de verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen, en subsidies.
Paragrafen De begroting bevat naast programma’s ook een toelichting op programma overstijgende onderwerpen, zoals investeringen die de gemeente heeft gedaan of van plan is te doen. Een deel van deze paragrafen is verplicht vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV art. 9 lid 2). De paragraaf Investeringen en Vastgoed zijn niet verplicht.
4
Financiën Financiën bestaat uit het totaaloverzicht baten en lasten, de uiteenzetting en toelichting van de financiële positie, de gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd in de programmabegroting en een overzicht reserves en voorzieningen.
Bijlagen In de bijlagen zijn de (toelichtingen op) financiële overzichten op detailniveau opgenomen.
5
Hoofdlijnen 6
7
Bestuurlijke hoofdlijn Het is Utrecht de afgelopen jaren gelukt om een sluitende begroting te presenteren en voldoende reserves te hebben voor onverwachte uitgaven. Ook dit jaar is de begroting, ondanks het financieel zware weer, sluitend. We worden geconfronteerd met een snelgroeiende vraag naar en stijgende kosten van zorg. Ook is er sprake van een tekort aan betaalbare woningen als gevolg van de wooncrisis en wereldwijd hebben we te maken met een klimaatcrisis. Een factor die het aanpakken van al deze problemen moeilijker maakt, zijn de dreigende kortingen van het rijk. In de Voorjaarsnota 2023 hebben we scherpe keuzes gemaakt en bijgestuurd op de huidige begroting. Zodat een tekort op de gemeentelijke financiën voor de begrotingsjaren 2024 en 2025 wordt voorkomen en we kunnen blijven werken aan onze ambities. Een grote en urgente opgave ligt er op het gebied van de zorg voor de jeugd en WMO. Momenteel werken we het in de Voorjaarsnota aangekondigde pakket aan maatregelen in het brede sociale domein uit zodat er voor de jeugd en Wmo sprake is van houdbare zorg. Met een taskforce werken we aan hulp en ondersteuning aan kwetsbare mensen op zo’n manier dat het ook in de toekomst financieel houdbaar is. Zoals in de Voorjaarsnota is aangekondigd, doen we in het vierde kwartaal 2023 een (samen met maatschappelijke partners uitgewerkt) voorstel om dit vorm te geven (Jeugd en WMO).
Besluitvorming en implementatie van de eerste maatregelen vinden in 2024 plaats. Sinds het uitkomen van de Voorjaarsnota zien we het structurele tekort op de begroting vanaf 2026 echter verder groeien. Vooral de lagere inkomsten van het gemeentefonds leveren een uitzonderlijke financiële situatie op voor bijna alle gemeenten in de toekomst. Ook de val van het kabinet zorgt voor extra financiële onzekerheden. Deze nieuwe ontwikkelingen vragen opnieuw om keuzes. We moeten richting 2026 onze ambities nog scherper prioriteren, beter koppelen aan de beschikbare uitvoeringscapaciteit en blijven investeren in de flexibiliteit en veerkracht van de organisatie in een tijd van een krappe arbeidsmarkt. Daarom worden ten behoeve van de voorjaarsnota 2024 scenario’s uitgewerkt om te werken aan een nieuwe balans tussen geld, capaciteit en taken. Daarnaast laten we, samen met de VNG, in aanloop naar de verkiezingen en vorming van een nieuw kabinet stevig van ons horen om reële vergoeding in het gemeentefonds te krijgen. Met deze programmabegroting houden we koers en maken we keuzes voor de toekomst. We blijven investeren in de drie grote opgaven: kansengelijkheid, wonen en klimaat en schuiven de uitdagingen van nu niet door naar de toekomstige Utrechters. We leggen de rekening niet neer bij onze inwoners, maar zetten onze middelen in voor hen die dit het hardst nodig hebben.
Wat doen we in 2024 en verder? We blijven natuurlijk investeren in de mensen en op de plekken waar dit het hardste nodig is. We blijven ons inzetten voor kansengelijkheid, passende en betaalbare woningen voor iedere Utrechter en het tegengaan van de klimaatcrisis. En werken we aan een leefbare en levendige stad en een goede gemeentelijke uitvoering. Hieronder staan enkele concrete voorbeelden van wat we in 2024 doen. Voor meer informatie verwijzen we u naar de programmateksten. Hierin staan welke concrete acties en beleidsvoornemens we in 2024 uitvoeren en geven we, waar mogelijk, een doorkijk naar de komende jaren.
Aanpakken woningnood Het aantal woningzoekenden in Utrecht blijft groot. Bovendien is er sprake van een vertraging in de woningbouw. Een groot tekort is er aan woningen voor kwetsbare doelgroepen. Daarom blijven we inzetten op de voortgang van de permanente productie, de realisatie van flexwoningen en opvangplekken en op het beter benutten van de bestaande voorraad. Zo zetten we in 2024 middelen in om bij bepaalde projecten de start van de bouw te realiseren en doen we onderzoek naar geschikte locaties voor het toevoegen van tijdelijke woningen. Ook zetten we een realisatieteam in om het tekort aan woonruimte voor woningzoekenden in Utrecht te verminderen, onder andere voor
8
mensen in een kwetsbare positie. En we gaan op zoek naar een tijdelijke én permanente locatie voor de stijgende vraag naar opvang van vluchtelingen en asielzoekers.
Tegengaan klimaatcrisis We werken aan een klimaatvriendelijker Utrecht, waarbij we ons hoofdzakelijk richten op verduurzaming van energie en mobiliteit, vergroening en het tegengaan van energiearmoede. Voor onze doelstelling om het energieverbruik in 2050 met 35% te verminderen is nieuw beleid in de maak in de vorm van een visie. De netcongestieproblematiek in de regio Utrecht is groot. Het elektriciteitsnetwerk is bijna vol. Grote gebiedsontwikkelingen en opwekprojecten komen hierdoor in de knel. We investeren vanaf volgend jaar extra in slimme netoplossingen, nieuwe samenwerkingen en innovatie. Andere concrete klimaat- en energiemaatregelen die we volgend jaar nemen, zijn de uitvoering aan de Erkende Maatregelenlijsten Energiebesparing (EML), een eenmalige investering om de verlichting in het Stadskantoor te vervangen, elektrificatie van onze vloot voor emissievrije bevoorrading van de binnenstad en een groenloket in elke wijk. Ook werken we aan vergroening met cofinanciering, zoals bij het icoonproject Rondje Stadseiland.
Kansengelijkheid Utrecht wil een stad voor iedereen zijn. Een inclusieve stad waar het voor alle Utrechters goed wonen, werken en leven is. We voelen een grote verantwoordelijkheid om de ongelijkheid in onder andere rondkomen, gezondheid, meedoen tegen te gaan. Daarom investeren we in mensen en buurten die dit het hardste nodig hebben door middel van het principe: Ongelijk Investeren voor Gelijke Kansen. Dit betekent onder meer dat we een tegemoetkoming parkeerkosten voor lage inkomens regelen en we doen een voorstel om financieel kwetsbare inwoners te blijven ondersteunen, mede vanwege het aflopen van de koopkrachtmaatregelen van het Rijk. We continueren de omscholingsregeling naar toekomstbestendig werk. Daarnaast nemen we in 2024 maatregelen voor het stijgende aantal leerlingen met behoefte aan en recht op aangepast vervoer en starten we een beweegprogramma op scholen om de aanpak van kansenongelijkheid op scholen in te vullen. Ook moderniseren we het sekswerkbeleid op basis van de aanbevelingen van de commissie Sorgdrager en gaan we door met het bieden van hulp aan zorgmijdende dakloze mensen.
Op het gebied van openbare orde en veiligheid voeren we de recent vastgestelde Veiligheidsagenda 2023-2026 uit met de vier prioriteiten: veiliger wijken, tegengaan excessen door maatschappelijke onrust, tegengaan ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit en vergroten digitale veiligheid en online weerbaarheid.
Een levendige en leefbare stad We werken aan een stad waar het mogelijk is om plezier te maken én om je terug te trekken. Dit vraagt investeringen in sport- en culturele voorzieningen, winkelgebieden en de openbare ruimte. Zo kiezen we in 2024 voor de ontwikkeling van een sporthal in Vleuten De Meern, starten we met de ontwerpfase Zwembad Maximapark en ontwikkelen we een Utrechts beweegprogramma op scholen. Ook investeren we in het jongerencultuurhuis Leidsche Rijn en wijkcultuurhuis Merwedekanaalzone en gaan we op zoek naar nieuwe locaties voor nachtcultuur. Naar aanleiding van de raadsmotie maken we locaties voor tijdelijke horecaconcepten of maatschappelijke initiatieven inzichtelijk en brengen we deze onder de aandacht. We verlengen het ondernemersloket ‘Ondernemer Centraal’”, waar ondernemers terecht kunnen met hulpvragen en we blijven investeren in vitale winkelgebieden en werklocaties. Ook breiden we de capaciteit uit voor het tegengaan van verrommeling die ontstaat door bijplaatsingen bij ondergrondse afvalcontainers.
Goede uitvoering en contact met de stad We geven de uitvoerende functies binnen de gemeente prioriteit en willen ze op sterkte houden. Met een aantal maatregelen willen we de publieksdienstverlening op peil houden en voorkomen dat we toezichthouders en handhavers verliezen in de krappe arbeidsmarkt. Ook investeren we in meer diversiteit en inclusie in de ambtelijke organisatie om de maatschappelijke sensitiviteit van de medewerkers verder te versterken. We willen Utrechters faciliteren om actief te zijn in de eigen omgeving en om invloed uit te kunnen oefenen op gemeentelijke plannen. Dit gebeurt onder de noemer Samen Stad Maken. We stellen samen met Utrechters en experts een Kompas voor zeggenschap op en gaan daarmee ervaring
9
opdoen. Met de evaluatie van het eerste burgerberaad van Utrecht willen we leren wat waardevol is in dit nieuwe democratische instrument, ook om bestaande (online) participatievormen te verbeteren. We faciliteren bewoners en organisaties bij hun initiatieven in buurt, wijk en stad met onder andere het herijkte Initiatievenfonds en door middel van een zestal buurtagenda’s. In het vierde kwartaal van dit jaar wordt de nota Wijk- en buurtgericht werken naar de raad gestuurd.
Groei in balans Groei in balans betekent dat de groei van het aantal woningen en arbeidsplaatsen gepaard gaat met de groei van groen, duurzame mobiliteit en energie en maatschappelijke voorzieningen. Hiervoor is een omvangrijk investeringspakket samengesteld, waarmee we ook in 2024 investeringen doen. Vanaf 2026 krijgen we minder inkomsten vanuit de groei. Daarom moeten we een aantal budgetten verlagen, die bij toekomstige meevallers weer kunnen worden teruggedraaid.
Wat doen we niet meer? Zoals gezegd hebben we in de afgelopen voorjaarsnota verschillende bijsturingen op de huidige begroting aangekondigd om het financiële tekort op te lossen. Dit hebben we gedaan door bestaande budgetten aan te passen, waarvan de houdbaarheid van de zorg voor jeugd en Wmo veruit de grootste is. Naast de aanpassing van de bestaande budgetten hebben we ook budget voor nieuwe ambities uit het coalitieakkoord verlaagd. Daarbij gaat het om ambities op het gebied van cultuur, economische zaken, digitale weerbaarheid en onderhoud aan locaties voor natuureducatie. Het lagere budget heeft effect op de mate waarin of de periode waarin de ambitie plaatsvindt.
Financiële hoofdlijn Uitgangspunt voor ons financiële beleid is een duurzame begroting. Een begroting met ruimte voor noodzakelijke investeringen in onze stad en inwoners, die financieel in evenwicht is en leidt tot een toereikend weerstandsvermogen om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Voor 2024 (en 2025) presenteren we, zoals gezegd, een sluitende begroting. Dit is door het hogere accres van het gemeentefonds in deze jaren en door vrijvallen van een aantal reserveringen in verband met afnemende risico's. Ons weerstandsvermogen is en blijft op peil en is daarmee voldoende om tegenvallers op te vangen. In de Voorjaarsnota 2023 hebben we bewust keuzes gemaakt om een sluitend financieel beeld te presenteren en vast te houden aan de koers uit het coalitieakkoord. Vanaf 2026 ontstaat er, ondanks de genomen maatregelen in de Voorjaarsnota 2023, nog een structureel tekort van 21 miljoen euro. Dit tekort kan oplopen naar 35 miljoen euro als er geen reële compensatie van het rijk komt. Om afgewogen keuzes te maken over hoe om te gaan met dit structurele tekort worden er bij de Voorjaarsnota 2024 verschillende scenario’s uitgewerkt voor de jaren 2026 en verder. Hiermee geven we ook invulling aan het advies van de VNG om het effect van ontoereikende financiering vanaf 2026 zichtbaar te maken.
Door de val van het kabinet afgelopen zomer is, bij het schrijven van deze begroting, de onzekerheid over een aantal onderwerpen toegenomen, zoals de uitwerking van de hervormingsagenda jeugd, asielopvang en de landelijke vreemdelingenvoorziening. Ook werken we steeds samen met het rijk aan een aantal grote opgaven zoals voor woningbouw en energietransitie. De onzekerheid heeft niet alleen betrekking op beleidsmatige richtingen en/ of nadere uitwerkingen, maar ook op de onzekerheid over de financiële compensatie van gemeenten hiervoor. Bovendien is er nog steeds geen duidelijkheid over de korting op het gemeentefonds vanaf 2026. Ondanks dat landelijk 1 miljard euro van de 3 miljard euro is teruggedraaid, zijn de inkomsten niet in balans met de taken die wij als gemeenten uitvoeren.
10
Geactualiseerd financieel beeld Geactualiseerd financieel beeld 2024-2027 x €1.000 Financieel beeld 2024 - 2027 Begroting 2023
2024
2025
2026
2027
Structureel
0
0
0
-21.072
-21.072
A
Ontwikkelingen en extra inzet
-43.535
-44.933
-27.570
-56.703
-55.392
B
Uitwerking financiële strategie
30.464
41.862
49.023
74.764
76.464
21
-31
13.049
3.102
-21.453
3.011
0
0
0
0
0
0
-13.904
-13.414
-13.650
-15.131
-15.131
0
0
-4.000
-3.000
-3.000
C Amendementen Kasschuif Saldo Voorjaarsnota 2023 D Meicirculaire 2023 E
Aanpassing risico-inschatting
F
Autonome mutaties
-968
-118
-118
-118
-118
G Technische wijzigingen
8.883
8.121
-2.800
-4.159
-2.593
H Dekkingsvoorstellen: afname risico’s
8.900
2.500
-2.911
2.911
0
0
0
Begroting 2024
0
0
-20.568
-22.408
-20.842
Risico-inschatting inkomsten Rijk
0
0
-15.028
-15.028
-15.028
Tekort zonder reële compensatie Rijk
0
0
-35.596
-37.436
-35.870
Kasschuif I
Het geactualiseerd financieel beeld wordt hieronder kort toegelicht. Een gedetailleerde toelichting is opgenomen in het onderdeel Financiën (hoofdstuk actualisatie financieel beeld). A Financiële ontwikkelingen uit de Voorjaarsnota 2023 (55,4 miljoen euro structureel nadeel) De extra inkomsten van het rijk zijn niet toereikend om de autonome ontwikkelingen als prijsstijgingen (29,8 miljoen euro), stijgende kosten jeugdzorg en Wmo (21,2 miljoen euro) en overige knelpunten (5,8 miljoen euro) te compenseren. B Uitwerking financiële strategie (76,5 miljoen euro structureel voordeel) Met onze financiële strategie brengen we het financiële beeld in evenwicht en houden we onze buffers op peil. We nemen drie extra maatregelen ten opzichte van voorgaande jaren: • Een risico-inschatting van verwachte, maar ook onzekere rijksinkomsten en een extra kritische inschatting op het tempo waarin wij investeringen kunnen realiseren om zoveel mogelijk planningsoptimisme tegen te gaan (51,6 miljoen euro voordeel). • Aanvullende compensatie van de begroting voor effecten van de inflatie 2022, deze wordt deels door het rijk gecompenseerd (0,3 miljoen euro nadeel). • Bijsturen op de begroting 2023 door ambities uit het coalitieakkoord te verlagen of vertragen, bezuinigingen op de reguliere begroting en kostendekkende tarieven voor extra beleidsinzet te verhogen (25,2 miljoen euro voordeel).
C Amendementen Bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2023 in de raad zijn twee amendementen aangenomen en verwerkt, Fatsoenlijke ondersteuning zelfbeheer en Startbudget voor de Groene Verantwoordingsdag. Deze zijn verwerkt in het financiële beeld. D Meicirculaire 2023 (15,1 miljoen euro nadeel) Het saldo van de meicirculaire geeft een structureel tekort en bestaat uit drie ontwikkelingen: • Risico-inschattingen (0,43 miljoen euro nadeel): Korting gemeentefonds uit regeerakkoord van 3 miljard euro is deels teruggedraaid. De incidentele vergoeding voor 2026 van 1 miljard euro is nu structureel toegevoegd aan het
11
•
•
gemeentefonds. Dit is 0,43 miljoen euro minder dat de verwachte 20 miljoen euro. De uitwerking van het akkoord over de jeugdhulp (april 2023) is voor 2024 en 2025 financieel vertaald in de meicirculaire. De inkomsten zijn echter 5 miljoen euro lager dan ingeschat bij de Voorjaarsnota 2023. Wijziging van systematiek voor prijscompensatie (9,5 miljoen euro nadeel) Vanaf het jaar 2026 is de hoogte van het gemeentefonds bepalend voor de prijscompensatie. Omdat het gemeentefonds vanaf 2026 flink in omvang daalt, daalt ook onze compensatie met structureel 6,1 miljoen euro. De in december 2022 aangekondigde extra compensatie van het gemeentefonds is verlaagd van 300 miljoen euro naar 127 miljoen euro. Dit geeft een structureel tekort van 3,5 miljoen euro. Reguliere bijstellingen (5,2 miljoen euro nadeel) Jaarlijks worden de WOZ-waarden en hoeveelheden aangepast aan recente prognose. Doordat de WOZ-waarde in Utrecht sterker stijgt dan het landelijk gemiddelde en het verwachte aantal bijstandsgerechtigden afneemt dalen onze inkomsten uit het gemeentefonds.
E Aanpassing risico-inschatting (3 miljoen euro nadeel) In de meicirculaire zijn een aantal risico-inschattingen financieel vertaald, daarmee neemt het totaal aan risico’s af. Echter de kans dat de risico's zich voordoen is toegenomen. Voor de hervormingsagenda jeugd hebben wij vanaf 2026 een structureel bedrag begroot voor de nog te ontvangen inkomsten. De compensatie voor 2024 en 2025 (in de meicirculaire 2023) is minder ontvangen dan verwacht, daarom hebben wij de inschatting voor de komende jaren structureel verlaagd. F Autonome mutaties (0,12 miljoen euro nadeel) De aanvullende compensatie voor prijseffecten uit de Voorjaarsnota 2023 was niet toereikend voor de knelpunten van de bibliotheek (incidenteel) en VNG-contributie (structureel). Daarnaast is er budget voor de uitvoering van de uitkomsten van het burgerberaad gereserveerd. In de begroting is het benodigde budget aangevuld. G Technische wijzigingen (2,6 miljoen euro nadeel) In het proces van het opstellen van de Begroting 2024 zijn extra controles uitgevoerd op complexe financiële onderdelen, dit leidt tot enkele correcties op de berekening van de inkomsten uit het gemeentefonds. De herberekening van de salarisbegroting werkt door op de indexatie van OZB en heffingen en subsidie indexatie. De verlaging van indexatie van de OZB en heffingen is in de tarieven voor 2024 verwerkt, zie paragraaf Lokale heffingen.
De subsidie index voor 2024 is niet verlaagd, omdat deze bij de Voorjaarsnota 2023 zijn gecommuniceerd naar onze partners en zij hier hun Begroting 2024 op baseren. In de Voorjaarsnota 2024 wordt deze lagere cao-indexatie verrekend. H Dekkingsvoorstellen (11,4 miljoen euro incidenteel voordeel 2024 en 2025) Een aantal risico's is afgenomen, daarom laten we een aantal bestemde budgetten vrijvallen: • Budget extreme prijsstijgingen (5 miljoen euro incidenteel). Wij hebben de budgetten van de begroting structureel verhoogd voor de inflatie 2022. Door de lagere inflatieverwachting is de reservering voor extreme prijsstijgingen niet meer noodzakelijk. • Algemene reserve (incidenteel 6,4 miljoen euro): de beschikbare weerstandscapaciteit is voldoende om de risico’s op te vangen. Daarmee kan het saldo van de Algemene reserve worden verlaagd, zie voor een toelichting de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. I Risico-inschatting inkomsten Rijk (15 miljoen euro nadeel) Wij hebben in deze begroting vanaf 2026 extra inkomsten van het Rijk opgenomen voor onder andere de compensatie voor jeugdhulp en het definitief afschaffen van de opschalingskorting. Gezien de politieke druk om de jeugdzorg beter te regelen schatten wij in dat het nieuwe kabinet de ingezette lijn met de hervormingsagenda zal voortzetten.
Voor de opschalingskorting schatten we het risico op geen of een lagere compensatie hoger in. Ondanks dat er geen beleidsmatige onderbouwing aan deze korting ten grondslag ligt (zoals ook door het CPB is aangegeven) kan deze
12
korting worden aangemerkt als een voor de hand liggende bezuinigingsmaatregel voor het Rijk. Dit staat haaks op de uitgangspunten van de financiële verhoudingen, waarbij er sprake is van een evenwicht tussen de taken van gemeenten en de inkomsten van het rijk naast bijv. voldoende beleidsvrije ruimte voor gemeenten. Deze bezuiniging zal een impact hebben op de taken die gemeenten uitvoeren en er zullen in dat geval keuzes gemaakt moeten worden in wat we niet meer of minder gaan doen. Vooralsnog gaan we ervan uit dat het nieuwe kabinet uitgaat van goede bestuurlijke verhoudingen met een reële bekostiging van gemeenten en daar aanvullend middelen voor beschikbaar stelt vanaf 2026. Dit overeenkomstig bovengenoemde uitgangspunten van de financiële verhoudingen, het advies van het ROB en de constatering van het kabinet dat er sprake is van een disbalans tussen de inkomsten en taken van gemeenten.
Actuele financiële positie Wendbaarheid in de toekomst Reservepositie Reserves zijn bedoeld om geld voor een langere termijn te reserveren, met als doel om bijvoorbeeld risico’s af te dekken of om een piek in de kosten over meerdere jaren te verdelen. De raad is bevoegd tot het vormen van een reserve (wat is het doel) en de mutaties (toevoegingen of onttrekkingen) aan de reserves. De reservepositie beweegt zich op een stabiel niveau.
Weerstandsvermogen Voor de periode 2024-2027 is voldoende weerstandscapaciteit beschikbaar om de te verwachten financiële risico’s op te kunnen vangen. De verwachting is dat het weerstandsvermogen de komende jaren gemiddeld 1,0 blijft. De gemeente Utrecht blijft hierdoor in staat om substantiële tegenvallers op te vangen zonder directe ingrepen in de begroting te hoeven door te voeren. Schuldquote De netto schuldquote geeft het niveau van de schuldenlast van de gemeente weer ten opzichte van het begrotingstotaal. Wij hanteren als norm voor onze netto schuldquote de lijn van het gemeenschappelijk financieel toezichtkader van de provincie. Dit toezichtkader hanteert een bandbreedte van 90-130%. Zoals uit de grafiek blijkt, ligt onze netto schuldquote op basis van de begroting 2024 onder deze bandbreedte. De begrote netto schuldquote loopt wel geleidelijk op. Dit komt door de toenemende investeringen in de groei van onze stad welke gefinancierd moeten worden. Nog wel zal moeten blijken hoe reëel deze verwachting gebaseerd op de investeringsambitie
13
is, ondanks onze versterkte aandacht voor realistische planning van investeringsprojecten. De ervaring van de afgelopen jaren wijst uit dat de werkelijke schuldontwikkeling door onder andere planningsoptimisme telkens achterbleef bij de ramingen. Zo was bijvoorbeeld begroot dat de materiële vaste activa in 2022 met circa 181 miljoen euro zouden toenemen en dat is over dat jaar uiteindelijk uitgekomen op slechts circa 90 miljoen euro (ongeveer de helft). Redenen voor vertragingen zijn bijvoorbeeld personeelstekort, stijgende bouw- en materiaalkosten (vanwege onder andere schaarste) en planologische procedures.
Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft weer hoe de lokale lastendruk in de gemeente Utrecht zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het geeft hiermee een indicatie van de ruimte om extra inkomsten uit belastingen te genereren. De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden van de gemeente in enig jaar te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het voorafgaande jaar en uit te drukken in een percentage. In 2024 neemt de belastingcapaciteit van Utrecht toe met 9,2% ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Onze belastingdruk komt uit op 119,6% van het landelijke gemiddelde. Vanaf 2024 gaat de gemeente over van twee tariefklassen naar vier tariefklassen voor de afvalstoffenheffing. Hierdoor ligt het tarief voor meerpersoonshuishouden hoger ten opzichte van voorgaande jaren.
14
Investeringen in onze stad en inwoners We investeren jaarlijks vele miljoenen euro’s in de groei van onze stad en om de stad in goede staat te houden en te verbeteren. Zoals ook uit de grafiek Netto schuldquote blijkt nemen onze bezittingen door deze investeringen (vaste activa) toe. Bij deze begroting autoriseert de raad voor 2024 in totaal 178,3 miljoen euro aan nieuwe investeringskredieten. De investeringskredieten zijn als volgt over de programma’s verdeeld:
In de programma's worden de investeringen nader toegelicht.
15
Beïnvloedbaarheid Op het niveau van de doelstellingen binnen een programma biedt deze begroting inzicht in de beïnvloedbaarheid van de uitgaven. De informatie over de beïnvloedbaarheid kan worden gebruikt bij beoordelingen van bijvoorbeeld takendiscussies. De beïnvloedbare ruimte kan alleen worden ingezet voor nieuw beleid als de bestaande kaders/activiteiten worden aangepast. De beïnvloedbare ruimte hebben we binnen de programma's daarom ook voorzien van inhoudelijke duiding. Op een begrotingstotaal van 2 miljard euro (lasten 2024) hebben we 337 miljoen euro aan beïnvloedbare ruimte. Dit is 15,9% van het begrotingstotaal. De beïnvloedbaarheid neemt in de jaren toe. In 2027 is de beïnvloedbare ruimte 22,0% van het begrotingstotaal (406 miljoen). Onderstaande grafiek toont de beïnvloedbare ruimte per programma in euro's voor begrotingsjaar 2024.
Onderstaande grafiek toont de beïnvloedbare ruimte per programma in percentages voor begrotingsjaar 2024.
16
Samenvattend We presenteren een sluitende begroting voor zowel 2024 als in 2025. We hebben nog steeds een goede financiële positie. We hebben een stabiele reservepositie. We beschikken over voldoende weerstandsvermogen en onze schuldquote bevindt zich binnen de gewenste bandbreedte. We kunnen nog voldoende investeren in de groei van onze stad. De lokale lastendruk van de gemeente Utrecht neemt wel toe in vergelijking tot het landelijke gemiddelde. Gezien de verwachte tekorten vanaf 2026 in onze meerjarige begroting zullen we ons gaan voorbereiden op de komende onzekere tijden.
17
Beleidskaders Voorjaarsnota 2023 en Eerste Bestuursrapportage 2023 De voorjaarsnota is het document waarin de integrale afweging plaatsvindt en de beleidsmatige keuzes, inclusief de meerjarige doorkijk, worden gemaakt voor het komende begrotingsjaar. De keuzes worden in de begroting nader uitgewerkt. In de eerste bestuursrapportage wordt de lopende begroting bijgesteld, zowel beleidsmatig als financieel.
Coalitieakkoord Dit betreft het coalitieakkoord ‘Investeren in Utrecht: kiezen voor gelijke kansen, betaalbaar wonen en klimaat’. In de periode van 2022-2026 wordt er aan de slag gegaan met de groeiende ongelijkheid in onze stad, de grote woningnood en de klimaatcrisis.
18
Programma’s 19
20
Betrouwbare overheid Programmaoverzicht We zorgen voor betrouwbare dienstverlening en rechtvaardige behandeling. Portefeuillehouder(s): Sharon Dijksma, Rachel Streefland, Eva Oosters, Dennis de Vries en Linda Voortman
Financiën programma x €1.000 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
2027
Baten
7.971
6.092
8.908
8.908
8.908
8.908
Lasten
47.940
53.366
55.931
55.609
55.688
54.295
Saldo Baten en Lasten
-39.969
-47.273
-47.023
-46.701
-46.780
-45.387
Onttrekking reserves
1.338
978
0
0
0
0
Toevoeging reserves
61
0
0
0
0
0
1.277
978
0
0
0