Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte van 17 oktober 2024 1 2 3
3.1
3.2 4
5
6
7
Opening Vaststellen agenda commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte 17 oktober 2024 Vaststellen ingekomen agenderingen (Procedure) Deze punten worden alleen procedureel behandeld. De leden van de commissie bespreken of, op welke wijze en voor hoe lang zij deze raadsvoorstellen en onderwerpen willen bespreken. Na vaststelling van dit behandeladvies, wordt het stuk voor een volgende vergadering geagendeerd. Ingekomen agenderingen MGOR 17 oktober 2024 LTA MGOR 17 oktober 2024 Behandelvoorraad MGOR 17 oktober 2024 Raadsvoorstel Uitgangspunten voor de samenwerking met keldereigenaren bij het herstel kelders in het wervengebied Raadsvoorstel Uitgangspunten voor de samenwerking met eigenaren bij kelderherstel wervengebied Uitgangspuntennotitie samenwerking herstel kelders Reactie gemeente op participatie keldereigenaren uitgangspunten samenwerking bij kelderherstel Participatieverslag Kostenregeling samenwerken en ontzorgen Eindrapport AEF Herstel van historie Rapport Beautiful Lives Samen voor de werven Advies van de Raad van de Leefomgeving Nationale aanpak funderingsproblematiek Rapportage Ingenieursbureaus Schadeboek kelders Rapportage Ingenieursbureaus Onderzoek naar Schades in de Utrechtse Kelders Review van J.G.
Rots van rapporten schadeonderzoek Agenderingen ter plaatse op basis van de lijst ingekomen raadsbrieven Overzicht raadsbrieven MGOR 12 sep tm 9 okt 2024 Verslag commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte 19 september 2024 Ter vaststelling het verslag van de commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte van 19 september 2024 Conceptverslag commissie MGOR 19 september 2024 Toezeggingen/moties Ter vaststelling. Toezeggingenlijst MGOR 17 oktober 2024 Motielijst MGOR 17 oktober 2024 Ingekomen stukken Lijst ingekomen stukken: Nr. 1 Brief hotel bezwaren Beleidsnota stadswater Nr. 2 Petitie en brief overlast op de singel Nr. 3 Mail hondenopvang Nr. 4 Mail hondenspeelwijdes Nr. 5 Mail hondenbezitter Nr. 6 Brief parkeerkortingsregeling bezoekers Nr. 7 Brief ouders over parkeren op schoolplein Nr. 8 Brief over Parkeerkortingsregeling voor bezoekers omtrent betaald parkeren Nr. 9 Brief Roeiverenigingen t.a.v. Beleidsnota Stadswater Openbare Lijst LIS MGOR 17 oktober 2024 Brief bewoners tegen overlast op de singel Raadsvoorstel Beleidsnota Stadswater Beleidsveld: Markten en Havens Portefeuillehouder: Susanne Schilderman Indicatieve behandeltijd: 90 minuten Het college stelt voor de beleidsnota stadswater vast te stellen als beleidskader voor het gebruik van het stadswater.
Deze nota komt in de plaats van de visie stadswater die het college eerder heeft aangeboden aan de raad en waarvan het dagelijks bestuur toentertijd heeft geconcludeerd dat het voorstel niet rijp was voor behandeling in de raad. Dossier 3433 voorblad Raadsvoorstel Vaststelling Beleidsnota Stadswater (juni 2024) Beleidsnota Stadswater, Voor iedereen een plek op het water
8
9
10
Reactienota Visie stadswater (mei 2023) MET WIJZIGINGEN Raadsvoorstel Vaststelling Visie-Beleidsnota stadswater (na commissie MGOR) Raadsvoorstel Zienswijze 1ste begrotingswijziging 2024 Recreatieschap Stichtse Groenlanden Beleidsveld: Groen Portefeuillehouder: Linda Voortman Indicatieve behandeltijd: 15 minuten Het dagelijks bestuur van Recreatieschap Stichtse Groenlanden heeft een aanbiedingsbrief gestuurd met de 1e begrotingswijziging voor 2024. De raad wordt in de gelegenheid gesteld om hierop een zienswijze in te dienen. Het college heeft een concept zienswijze opgesteld. Dossier 4283 voorblad Raadsvoorstel Zienswijze 1e begrotingswijziging 2024 Recreatieschap Stichtse Groenlanden Zienswijzebrief 1ste begrotingswijziging 2024 Recreatieschap Stichtse Groenlanden Aanbiedingsbrief Raden en Staten 1e Begrotingswijziging 2024-2 Bestuursvoorstel 1e begrotingswijziging 2024 Hond en Samenleving Beleidsveld: Dierenwelzijn Portefeuillehouder: Linda Voortman Indicatieve behandeltijd: 60 minuten Geagendeerd door: Nadia Stylianou (D66), Kerstin Steinhart (Stadsbelang Utrecht), Rien van Hoek (UtrechtNu!), Maarten van Heuven (Partij voor de Dieren), Jelle Vintges (VVD), Gineke Barelds (CDA), Kirsten Alblas (ChristenUnie) De agenderende fracties gaan graag met de wethouder dierenwelzijn en groen in gesprek over hond en samenleving.
Hierbij willen de fracties het hebben over het (gebrek aan) beleid voor honden voorzieningen en de impact op dierenwelzijn. Hierbij zullen ook praktijk voorbeelden aangehaald worden. Participatie van hondeneigenaren in beleid en het vergunningsbeleid voor hondendagopvang zullen ook aan bod komen. Dossier 4315 voorblad Kennisdocument Hondenvoorzieningen en Samenleving Utrecht 2024 finaal Beantwoording schriftelijke vragen nr. 133 parkeren op schoolpleinen Beleidsveld: Mobiliteit Portefeuillehouder: Lot van Hooijdonk Indicatieve behandeltijd: 60 minuten Geagendeerd door: Hessel Stellinga (CDA), Rik van der Graaf (ChristenUnie), Mahmut Sungur (DENK), Mohamed Talhaoui (PvdA), Joost Vasters (D66), Fred Dekkers (GroenLinks), Marijn de Pagter (VVD), Anne Sasbrink (Partij voor de Dieren), David Bosch (UtrechtNu!), Noa van Tuijl (Student & Starter), Tara O'Connor (EenUtrecht), Victor Paalman (Horizon) De agenderende fracties hebben kennis genomen van de beantwoording van de schriftelijke vragen van het CDA, D66 en de PvdA over het plan van een tweetal basisscholen in Hoograven om het voor hun personeel mogelijk te maken om voertuigen op hun schoolpleinen te parkeren.
Zij willen met elkaar en het college hierover in debat, over het verband met de invoering van betaald parkeren en over of en hoe (het personeel van) scholen met extra maatregelen van het college tegemoet gekomen kan worden. Dossier 4316 voorblad Beantwoording SV 2024 nr. 133 Parkeren op het schoolplein
Stuk: Raadsvoorstel Uitgangspunten voor de samenwerking met keldereigenaren bij het herstel kelders in het wervengebied Beleidsveld: Wervengebied Portefeuillehouder: Rachel Streefland
Met dit voorstel worden de uitgangspunten vastgelegd voor het vervolg van de samenwerking tussen gemeente en keldereigenaren bij het herstel van het wervengebied.
Voorstel: 1. Agenderen met een behandeltijd van 90 minuten 2. Agenderen voor de commissie van 5 december
Onderwerp
Beleidsveld
Planning
Fatale
Datum
Beoogd
Beoogd
Beoogd
Aangebode
Toelichting
aanbieden
termijn
aangebode
kwartaal
kwartaal
kwartaal
n/Gestopt
wijziging
aan raad
Raadsbeslui
n
commissie
commissie
raadsbehan
procedureel
inhoudelijk
deling
t Zienswijzen
Groen
2024 Q2
2024 Q2
2024 Q2
Groen
2024 Q2
2024 Q2
2024 Q2
Groen
2024 Q2
2024 Q3
2024 Q4
Recreatiesc hap Stichtse Groenlande n 4-jarig uitvoerings plan en financieel perspectief Zienswijzen Recreatiesc hap Stichtse Groenlande n Ontwerpbe groting 2025 Wijziging Gemeensch appelijke Regeling Recreatiesc
planning
hap Stichtse Groenlande n Startdocum
Groen
2024 Q2
ent
15-05-
2024 Q4
2024 Q4
2024
Aangebode n
Natuurgebi ed Zuilen Visie/beleid
Markten en
snota
havens
2024 Q2
04-07-
2024 Q3
2024 Q3
2024
Aangebode n
Stadswater Voorkeursal
Mobiliteit
2025 Q2
Visie/beleid
Openbare
2025 Q2
snota
ruimte
2024 Q2
2024 Q3
2025 Q2
2025 Q2
ternatief MIRT verkenning OV en Wonen
Ondergrond
2025 Q2
In februari gaven we aan de beleidsnota in Q4 2024 aan de raad aan te bieden. We verwachten op dit
moment dat dit verschuift naar Q2 2025. De verschuivin g in de planning is het gevolg van: 1. Complexitei t van het onderwerp: interne en externe afstemming met stakeholder s en de verwerking van de reacties vraagt om meer tijd. 2. Aanscherpi ng van
opzet naar aanleiding van nieuwe standaarde n visies en beleidsnota ’s. 3. Beschikbaar heid van interne capaciteit; 4. De bezuiniging sopgave waar we nu voor staan. Definitieve
Wervengebi
kostenregel
ed
ing herstel kelders wervengebi ed
2024 Q3
2024 Q4
2024 Q4
#RAAD030#
Commissie Mobiliteit, Groen en Openbare Ruimte (MGOR) 8 oktober 2024 – Behandelvoorraad Vergadercyclus •
MGOR 24 oktober (exclusief voor programmabegroting)
•
RIB avond 26 november
•
MGOR 5 december (2 dagdelen, o/m)
•
RIB avond 14 januari?? 2025
•
MGOR 16 januari 2025
MGOR 5 december (ochtend/middag) •
Raadsvoorstel Uitgangspunten voor de samenwerking met keldereigenaren bij het herstel kelders in het wervengebied
Te verwachten raadsvoorstellen (op basis van de lange termijnagenda (LTA), voorjaar 2024)
Beleidsveld
Verwachte planning
Mobiliteit 1.
Voorkeursalternatief MIRT verkenning OV en Wonen
Q2 2025
Groen 2.
Zienswijzen Recreatieschap Stichtse Groenlanden 4-jarig uitvoeringsplan en financieel perspectief
Q2 2024 -> Q2 2025 (volgt uit brief SGL)
Openbare ruimte 3.
Visie/beleidsnota Ondergrond
Q3 2024 -> Q2 2025 (volgt uit LTA college)
4.
Omgevingsplanregels klimaatadaptatie en water
PM
Werven 5.
Definitieve kostenregeling herstel kelders wervengebied
Dierenwelzijn Geen onderwerpen
Markten en Havens Geen onderwerpen
Q3 2024
Voorstel aan de gemeenteraad
Uitgangspunten voor de samenwerking met keldereigenaren bij het herstel kelders in het wervengebied Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Referendabel Geheim
Wervengebied Ontwikkelorganisatie Ruimte Eelko van den Boogaard 12455506 Volgt Ja Nee
Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. Voor de kostenregeling voor het herstel van kelders in het wervengebied te kiezen voor een bijdrage in de herstelkosten en niet te kiezen voor de varianten ‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’ of een andere vorm van schadevergoeding. 2. Voor de samenwerking met keldereigenaren bij herstel van kelders in het wervengebied de volgende uitgangspunten vast te stellen: a. meer ontzorgen van keldereigenaren bij het opdrachtgeverschap voor kelderherstel door: i. de wijze van samenwerken en de vorm van het opdrachtgeverschap te vereenvoudigen; ii. kennis te delen over het beheer, gebruik en herstel van kelders en ontbrekende kennis aan te vullen; iii. regie door de gemeente in de samenwerking en afstemming met de nutsbedrijven, andere beheerders en eigenaren; b. Samenwerkingsafspraken met keldereigenaren vast te leggen in een overeenkomst tussen gemeente en keldereigenaar over onder meer: i. opdrachtgeverschap, bouwbegeleiding en besluitvorming tijdens de uitvoering; ii. gelijktijdig uitvoeren van werkzaamheden in het kader van beheer en herstel van naastgelegen kelders, muren, kabels, leidingen en zo mogelijk andere fysieke opgaven in het wervengebied; iii. het notarieel vastleggen van de eigendomsverhoudingen en de wederzijdse onderhoudsplicht om de kelders en muren in goede staat te houden; c.
het ontwikkelen van een meerjarige programmatische aanpak, gericht op geclusterde uitvoering van herstel van keldersmet het gelijktijdig herstel van muren, kabels en leidingen en eventuele andere opgaven; d. een kostenregeling voor herstel van kelders, die: i. eenvoudig, uitlegbaar en aantrekkelijk is; ii. keldereigenaren voldoende financiële zekerheid vooraf geeft; iii. uit gaat van een bijdrage in de herstelkosten in de vorm van een subsidie, of een andere vorm van ondersteuning, met een (al of niet vaste) eigen bijdrage van de keldereigenaar.
Burgemeester en wethouders van Utrecht,
de secretaris,
de burgemeester,
Samenvatting Met dit besluit worden de uitgangspunten vastgelegd voor het vervolg van de samenwerking tussen gemeente en keldereigenaren bij het herstel van het wervengebied. Met deze uitgangspunten worden keldereigenaren verder ontzorgd in het complexe opdrachtgeverschap voor het herstel van kelders en in de financiering, dat laatste door uit te gaan van een financiële bijdrage van de gemeente aan de herstelkosten. De maatregelen zijn nodig om samen met keldereigenaren te werken aan herstel en behoud van het unieke erfgoed in het Utrechtse wervengebied. Met dit raadsbesluit wordt uitvoering gegeven aan de opdracht in het raadsbesluit van 15 juli 2021.
Context Aanleiding Bij het vaststellen van het programmaplan Werk aan de Werf in 2021 heeft de gemeenteraad het college de opdracht gegeven om “samen met eigenaren van kelders (…) op basis van het advies van de Commissie van Wijzen Wervengebied (…) een samenwerkingsarrangement te maken over de samenwerking en financiering van het herstel van kelders, en hierbij de varianten ‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’ voor de kostenverdeling uit te werken (…).” Het doel van het programma wervengebied is gezamenlijk samenhangend beheer en behoud van het wervengebied. Onderdeel daarvan is het behoud van erfgoed, voorkomen van onveilige situaties, herstel en voorkomen van schade en het invullen van de buren- en zorgplicht. Pilot om onderzoek te doen Bij het vaststellen van het programmaplan in 2021 werd geen besluit genomen over een kostenregeling omdat er nog onvoldoende kennis was over schade en schadeoorzaken. In de raadsbrief van september 2021 heeft het college benoemd dat, om een beeld te vormen van de schadeoorzaken, er in 2022 en 2023 onderzoek wordt gedaan bij kelders die voor herstel worden open gegraven. Voor dat herstel is in november 2022 een tijdelijke subsidieregeling ingesteld. Daarmee is de pilotfase gestart voor de samenwerking tussen gemeente en keldereigenaren bij het herstel van kelders.
Er is gekozen voor een werkwijze om al werkenderwijs te leren en te verbeteren. Daarbij is ervaring opgedaan met het herstel van kelders en het procesmatig en financieel ondersteunen en faciliteren van keldereigenaren. De aanpak en voortgang is onder meer beschreven in de halfjaarlijkse Voortgangsrapportages Wervengebied in het kader van de Regeling Risicovolle Projecten en het vierjaren uitvoeringsprogramma dat ieder jaar wordt bijgewerkt. Uitkomst onderzoek schadeoorzaken In het schadeboek en het onderzoek naar schadeoorzaken komen drie betrokken ingenieursbureaus tot de conclusie dat het zeer moeilijk, zo niet onmogelijk is om de oorzaak van schade aan kelders vast te stellen. Hierdoor is het ook niet of nauwelijks mogelijk om een schade en de bijbehorende herstelkosten aan een veroorzaker toe te schrijven. Uit het schadeonderzoek blijkt ook dat zwaar verkeer niet de enige (hoofd)oorzaak is van schades. De ingenieursbureaus hebben dit gebaseerd op onderzoek aan 20 kelders die in de afgelopen periode open lagen voor herstel en 91 inspecties en constructieve beoordelingen. Professor dr.ir. J.G. (Jan) Rots, hoogleraar Constructiemechanica aan de TU Delft en voormalig lid van de Commissie van Wijzen Wervengebied, heeft de onderzoeken van de ingenieursbureaus naar schade en schadeoorzaken gereviewd.
Hij komt onder meer tot de conclusie dat er een goede onderzoeksmethode is toegepast, en constateert, net als de ingenieursbureaus, dat er vooralsnog geen duidelijk patroon met schades herkenbaar gerelateerd aan oorzaken te ontdekken is. Het is mogelijk om meer onderzoek te doen, maar of het nuttig en proportioneel is om daar dieper in te duiken gegeven de komende keuze tussen de drie varianten voor een kostenverdeelsleutel (bewijsvermoeden, technisch expertoordeel en subsidieregeling) valt te bezien, volgens professor dr. ir. J. G. Rots. Lessen van schadeafhandeling in Groningen en Limburg In het onderzoek onderzoek om te leren van de lessen van de schadeafhandeling in Groningen en Limburgkomt AEF tot de conclusie dat de kans beperkt is dat Utrecht, met de huidige werkwijze met een subsidie, tegen de dezelfde knelpunten aanloopt als waar tegenaan wordt gelopen in Groningen en Limburg. AEF adviseert daarom om in de kostenregeling niet te kiezen voor een schadevergoeding (zoals expert oordeel of bewijsvermoeden), maar voor een bijdrage van de gemeente in de herstelkosten. Dit sluit ook aan bij een advies van de Raad voor de Leefomgeving over schade aan 2
funderingen, omdat, net als bij het herstel van kelders, de oorzaak van de schade nauwelijks is vast te stellen en een kostenregeling op basis van schadevergoeding leidt tot slepende conflicten en juridisering. Samen met keldereigenaren De uitgangspunten voor de samenwerking, ontzorgen en samenwerking zijn samen met keldereigenaren tot stand gekomen. Conform de opdracht van de raad is in afstemming met vereniging De Utrechtse Werfkelders, hiervoor een onafhankelijke procesbegeleider aangesteld. In de gesprekken tussen en met keldereigenaren is duidelijk geworden wat keldereigenaren belangrijk vinden bij een definitieve kostenregeling, en met welke variant dit het beste kan worden gerealiseerd. Daarnaast hebben keldereigenaren duidelijk aangegeven dat zij onvoldoende kennis en ervaring te hebben om het opdrachtgeverschap voor kelderherstel goed in te vullen. Zie ook “Hoofdstuk 4. Keldereigenaren ontzorgen bij kelderherstel” en “Hoofdstuk 5. Kostenregeling voor het herstel van schade aan kelders” in de bijgevoegde uitgangspuntennotitie. Juridische context De raad is op grond van de Gemeentewet bevoegd kaders vast te stellen voor de uitvoering van gemeentelijke programma’s. Beoogd effect Het raadsvoorstel draagt bij aan het gezamenlijk en samenhangend herstel en behoud van het erfgoed in het Utrechtse wervengebied.
Met de maatregelen worden keldereigenaren procesmatig, organisatorisch en financieel ontzorgd in de complexiteit van het opdrachtgeverschap voor het herstel en waterdicht maken van kelders. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad • 20 december 2019, raadsbrief Samenhangende aanpak wal- en kluismuren, werfkelders en weren te zwaar verkeer over het Antea onderzoek Wal- en kluismuren • 12 april 2021, advies De vergeten burenplicht van de Commissie van Wijzen Wervengebied • 15 juli 2021, de Gemeenteraad stelt het programmaplan Werk aan de Werf vast en geeft opdracht om de varianten voor de kostenverdeling uit te werken. • 4 november 2022, raadsbrief Subsidieregeling kelderherstel wervengebied. • 10 oktober 2023, raadsbrief Voortgang aanpak wervengebied waarin de herziening van de tijdelijke subsidieregeling wordt toegelicht. • 28 maart 2024, raadsbrief Kostenregeling herstel kelders over de uitkomsten van de onderzoeken en de participatie van keldereigenaren over de kostenregeling. • 24 april 2024, raadsbrief Uitvoeringsprogramma 2024 – 2027 waarin onder meer de conclusies en aanbevelingen van de onderzoeken voor de definitieve kostenregeling worden onderschreven. • Halfjaarlijkse voortgangsrapportages Wervengebied: juli 2021 – februari 2022, maart 2022 – augustus 2022, september 2022 – maart 2023, april 2023 – september 2023, oktober 2023 – maart 2024
Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1
Voor de kostenregeling voor het herstel van kelders in het wervengebied te kiezen voor een bijdrage in de herstelkosten en niet te kiezen voor de varianten ‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’ of een andere vorm van schadevergoeding.
Argumenten 1.1
Een kostenregeling op basis van een bijdrage aan de herstelkosten (bijvoorbeeld door middel van subsidie) leidt het meest tot samenwerking en het minst tot conflicten en juridisering.
3
De raad heeft opdracht gegeven tot de uitwerking van ‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’. Uit de ervaringen van de afgelopen twee jaar met kelderherstel en een subsidieregeling, gesprekken met keldereigenaren en op basis van de onderzoeken zijn er nieuwe inzichten ontstaan. Keldereigenaren en gemeente vinden dat de kostenregeling eenvoudig en aantrekkelijk moet zijn, met lage proces- en uitvoeringskosten, dat de regeling vooraf voldoende financiële zekerheid geeft en niet leidt tot conflicten en juridische procedures. Uit de vergelijking, gesprekken en onderzoeken blijkt dat een kostenregeling op basis van een bijdrage aan de herstelkosten, zoals op dit moment via de tijdelijke subsidieregeling, hier het beste op aansluit. Het meest eerlijk zou zijn als de veroorzaker van de schade deze ook betaalt. Dat is in 2021 bij het vaststellen van het programmaplan Werk aan de Werf ook het uitgangspunt geweest. Er wordt dan een schadevergoeding betaald door de veroorzaker van de schade. Wie als veroorzaker geldt, kan bijvoorbeeld worden bepaald door het bewijsvermoeden of expert oordeel toe te passen. De toepassing van een kostenregeling die uitgaat van schadeoorzaken is niet eenvoudig, omdat uit onderzoek blijkt dat de oorzaak en veroorzaker van schade aan kelders niet of nauwelijks zijn aan te wijzen.
Bij een regeling die uitgaat van het toekennen van een schadevergoeding zal vaak een verschil van inzicht tussen keldereigenaar en gemeente over de oorzaken en veroorzakers van de schade ontstaan. De kans op conflicten en juridische procedures is dan groot. De meeste keldereigenaren geven de voorkeur aan een eenvoudige regeling op basis van subsidie. Met een bijdrage in de herstelkosten, bijvoorbeeld met een subsidieregeling, is de financiële zekerheid vooraf ook groter voor de keldereigenaar. Uit de participatie blijkt dat een aantal keldereigenaren van mening is en blijft dat het bewijsvermoeden moet worden toegepast. Om samen met keldereigenaren te komen tot een uitwerking van de samenwerking in het herstel van kelders en de verdeling van de herstelkosten is het nodig om eerst een besluit te nemen dat niet wordt gekozen voor een schadevergoeding, maar dat de gemeente een bijdrage geeft in de hertelkosten. Beslispunt 2
Voor de samenwerking met keldereigenaren bij herstel van kelders in het wervengebied de volgende uitgangspunten vast te stellen: a. meer ontzorgen van keldereigenaren in het opdrachtgeverschap door: i. de wijze van samenwerken en de vorm van het opdrachtgeverschap te vereenvoudigen; ii. het delen van kennis over het beheer, gebruik en herstel van kelders en het aanvullen van ontbrekende kennis; iii. regie door de gemeente in de samenwerking en afstemming met de nutsbedrijven, andere beheerders en eigenaren; b. Samenwerkingsafspraken met keldereigenaren vast te leggen in een overeenkomst tussen gemeente en keldereigenaar over onder meer: i. opdrachtgeverschap, bouwbegeleiding en de besluitvorming tijden de uitvoering; ii. gelijktijdig uitvoeren werkzaamheden in het kader van beheer en herstel van naastgelegen kelders, muren, kabels, leidingen en zo mogelijk andere fysieke opgaven in het wervengebied; iii. het notarieel vastleggen van de eigendomsverhoudingen en de wederzijdse onderhoudsplicht om de kelders en muren in goede staat te houden;
4
c.
het ontwikkelen van een meerjarige programmatische aanpak, gericht op geclusterde uitvoering van herstel van kelders, met gelijktijdig herstel van muren, kabels en leidingen en eventuele andere fysieke opgaven; d. een kostenregeling voor herstel van kelders, die: i. eenvoudig, uitlegbaar en aantrekkelijk is; ii. keldereigenaren voldoende financiële zekerheid vooraf geeft; iii. uit gaat van een bijdrage in de herstelkosten in de vorm van een subsidie, of een andere vorm van ondersteuning, met een (al of niet vaste) eigen bijdrage van de keldereigenaar. Argumenten 2.1
Het herstel van kelders is te complex voor de meeste keldereigenaren Het is belangrijk om keldereigenaren veel meer te ontzorgen in het opdrachtgeverschap voor het herstel van kelders. Keldereigenaren hebben veel hulp nodig van de gemeente bij het herstel van hun kelders. Dat hebben we ervaren tijdens de herstelprojecten in de pilotfase, dat komt uit de onderzoeken van AEF en Beautiful Lives en we horen het van keldereigenaren tijdens de gesprekken over de definitieve kostenregeling. Het herstel van een enkele kelder en daarbij goed opdracht geven aan een aannemer is al enorm ingewikkeld. Daarnaast is het verstandig, en soms nodig, om meerdere kelders gelijktijdig te herstellen en te combineren met andere werkzaamheden, zoals het herstel van de werfmuur van de gemeente of het verleggen of vervangen van kabels en leidingen van nutsbedrijven. Dan wordt het nog ingewikkelder. In de onderzoeken en de participatie zeggen veel keldereigenaren niet voldoende kennis en ervaring te hebben om het opdrachtgeverschap voor kelderherstel goed in te vullen. De gemeente helpt keldereigenaren nu al op verschillende manieren bij de organisatie en financiering van het kelderherstel. In de pilotfase is gebleken dat dat niet voldoende is. Daarom wil de gemeente de keldereigenaren nog meer ontzorgen in het opdrachtgeverschap.
Bijvoorbeeld met een bouwbegeleider die namens de eigenaren de aannemer aanstuurt, door regie te nemen in de planning en afstemming met aangrenzende werkzaamheden en partijen, door nog meer kennis en ervaring te delen over het herstel van kelders en door samenwerkingsafspraken te maken, of op een andere wijze de keldereigenaar vergaand te ontzorgen. Een deel hiervan kan al op korte termijn. Voor een ander deel is een voorbereidingstijd nodig van minimaal anderhalf jaar omdat werk Europees moet worden aanbesteed. Ook moeten met keldereigenaren en nutsbedrijven afspraken worden gemaakt over planningen die met elkaar samenhangen (‘programmering’) en samenwerking.
2.2
Geclusterde uitvoering en samenwerkingsafspraken zorgt voor betere kwaliteit en leidt tot minder kosten, schade en overlast. Het is belangrijk dat gemeente en keldereigenaren goede afspraken maken over de samenwerking en over de verantwoordelijkheden en rolverdeling bij het het gezamenlijk of gedelegeerd opdrachtgeverschap voor het herstel van kelders. Door te werken met een vast projectteam en vaste aannemers zal de kwaliteit van het herstel hoger zijn en de kosten lager doordat ervaring behouden blijft en in nieuwe projecten wordt toegepast. Als door deze vaste teams aan meerdere projecten wordt gewerkt zijn er minder stagnatiekosten, omdat als het ene werk stil ligt kan worden doorgewerkt aan een ander project. De geclusterde aanpak maakt het minder complex omdat de hele straat open ligt en gelijktijdig kelders, muren worden hersteld en kabels en leidingen worden vernieuwd. De overlast is minder want het werk is sneller uitgevoerd en in één keer wordt een in een groter projectgebied alles hersteld. Dat leidt ook tot vermindering van graafschade en lekkage aan kelders dan als later apart voor kabels en leidingen de straat weer open moet. De verwachting is dat de kans groter is dat de meeste keldereigenaren meewerken aan het herstel van kelders.
5
Kanttekeningen/Risico’s 2.1
De kans bestaat dat een aantal eigenaren wacht met daadwerkelijk herstel tot het meer ontzorgen bij opdrachtgeverschap is georganiseerd Veel eigenaren zijn gestart met het opstellen van een herstelplan. Daarmee is er voldoende basis voor de opgave om jaarlijks 35 kelders per jaar te herstellen. Een aantal eigenaren van kelders met ernstige schade of lekkage zal tot uitvoering van het kelderherstel overgaan omdat ze niet willen of kunnen wachten, omdat dit herstel voor de veiligheid of voor het gebruik als verblijfsruimte voor wonen of werken nodig is. Voor een aantal keldereigenaren geldt deze urgentie niet en mogelijk besluiten ze te wachten tot het meer ontzorgen van het opdrachtgeverschap is georganiseerd. Verkend wordt of een aantal maatregelen om keldereigenaren meer te ontzorgen in het opdrachtgeverschap al kan worden toegepast om dit risico te ondervangen.
2.2
De kans bestaat dat een aantal eigenaren geen bijdrage aan herstel maar een schadevergoeding wil Enkele keldereigenaren hebben aangegeven mogelijk geen bijdrage voor de herstelkosten te willen ontvangen, maar een schadevergoeding. Omdat ze een schadevergoeding rechtvaardig vinden of uit andere overwegingen. Het staat iedere keldereigenaar vrij om op grond van het aansprakelijkheidsrecht een schadevergoeding van de gemeente te vragen. De keldereigenaar kan zich in eerste instantie wenden tot het schadeloket van de gemeente en kan ook naar de rechter gaan. Dan moet de eigenaar aantonen dat zijn schade is veroorzaakt door het toerekenbare onrechtmatige handelen van de gemeente.
Financiën De kosten voor de ondersteuning van keldereigenaren en de uitvoering van de kostenregeling voor de uitvoering van herstel van kelders worden gedekt uit het budget dat door de raad is vrijgegeven voor de uitvoering van het programmaplan Werk aan de Werf. In de Gemeentelijke programmabegroting heeft de raad hiervoor €16,5 miljoen (prijspeil 2023) per jaar beschikbaar gesteld. De financiële consequentie van de uitgangspunten in het raadsvoorstel is dat de kosten voor herstel van kelders lager zijn dan met de huidige werkwijze. De jaarlijkse bouwkosten zullen naar verwachting € 1 tot € 1,5 miljoen per jaar dalen ten opzichte van de huidige raming van € 4,5 miljoen, omdat door een aanbesteding grootschalig wordt ingekocht, er sprake zal zijn van leereffecten bij de opdrachtnemer, er geclusterd wordt uitgevoerd en er minder stagnatie zal optreden. De jaarlijkse personeelskosten zullen afhankelijk van de vorm van uitwerking bij gezamenlijk opdrachtgeverschap met een subsidieregeling € 0,5 miljoen stijgen of bij gedelegeerd opdrachtgevershap met een eigen bijdrage van keldereigenaren 0,4 miljoen dalen ten opzichte van de huidige raming van € 2,5 miljoen. De kosten voor de voorbereiding en uitvoering van het beheer van kabels en leidingen en de uitvoering van de opgaven in de Omgevingsvisie Binnenstad vallen niet in de scope van het wervengebied.
De kosten van regie om te komen tot een gevel tot gevel aanpak waarin werk met werk wordt gemaakt zijn wel voorzien in de raming en dekking van het Programma Wervengebied.
Vervolg Na besluitvorming over dit raadsvoorstel over de uitgangspunten voor samenwerking, de kostenregeling en het ontzorgen van keldereigenaren in het complexe opdrachtgeverschap voor het herstel van kelders in het wervengebied, zorgt het college samen met keldereigenaren voor de uitwerking en de uitvoering hiervan. Dit traject wordt vormgegeven in samenspraak met vereniging De Utrechtse Werfkelders, op basis van het Kompas van zeggenschap, in de in juni 2024 door de raad vastgestelde beleidsnota Samen Stad Maken. Bij het uitwerken van de uitgangspunten wordt onder meer gekeken naar:
6
1. De kostenverdeling: een bijdrage aan de herstelkosten in de vorm van een subsidie, of door middel van een andere vorm van ondersteuning, met een (al of niet vaste) eigen bijdrage van de keldereigenaar. Daarbij wordt ook meegenomen of, wanneer en hoe uitzonderingen worden gemaakt op de eigen bijdrage van de keldereigenaar, bijvoorbeeld als zonder onderzoek vooraf duidelijk is dat de schade door de gemeente is veroorzaakt. 2. De samenwerking: de vorm waarin we samenwerkingsafspraken maken, bijvoorbeeld in samenwerkingsovereenkomsten of stichting. 3. Het schaalniveau van de samenwerkingsafspraken: per project, rak of het hele wervengebied. 4. Het ontzorgen: worden gemeente en keldereigenaren gezamenlijk opdrachtgever, of dragen de keldereigenaren het opdrachtgeverschap over aan de gemeente? Dat laatste is zeker een optie als daardoor het kelderherstel voor zowel de keldereigenaren als de gemeente goedkoper en sneller kan als gevolg van lagere proces- en uitvoeringskosten, gelijktijdig aanbesteden aan één aannemer, professioneler opdrachtgeverschap en standaardisatie van de werkwijze. Dergelijke randvoorwaarden zijn ook deel van de uitwerking. Het college is voornemens om hierover een besluit te nemen in het tweede kwartaal van 2025.
Over de voortgang wordt twee keer per jaar aan de gemeenteraad gerapporteerd, als onderdeel van de rapportage over de Regeling Risicovolle Projecten. Om voldoende tijd te hebben voor de uitwerking, verlengt het college de Nadere regel pilotfase subsidie kelders wervengebied gemeente Utrecht 2022 – 2024.
Participatie Het gesprek met de keldereigenaren over de samenwerking en kostenregeling bij herstel van kelders is meteen begonnen na het vaststellen van het programmaplan ‘Werk aan de Werf’ in 2021. In de proefperiode tot nu toe zijn met de tijdelijke subsidieregeling de eerste kelders hersteld en ervaringen opgedaan met de samenwerking. Daarnaast zijn keldereigenaren betrokken geweest bij en bevraagd in de onderzoeken. Er is gekozen voor een aanpak van werkenderwijs leren en verbeteren. Op basis van de ervaringen is de aanpak tussentijds steeds bijgesteld. Conform de opdracht van de raad en na raadpleging van vereniging De Utrechtse Werfkelders is begin 2024 een onafhankelijk procesbegeleider aangesteld voor het gesprek over een definitieve kostenregeling. Dat gesprek is één-op-één gevoerd met keldereigenaren, in bijeenkomsten en via de app van de procesbegeleider. In maart waren ongeveer 70 keldereigenaren aanwezig bij een informatiemarkt. Daar zijn de uitkomsten van de onderzoeken gedeeld, de drie varianten van kostenverdeling toegelicht en is gesproken over de verdere vorm en inhoud van de participatie. In april bleek dat veel keldereigenaren de hulp bij het opdrachtgeverschap (‘ontzorgen’) belangrijker vinden dan de kostenregeling.
In samenspraak met vereniging De Utrechtse Werfkelders en de onafhankelijk procesbegeleider is besloten om het meer ontzorgen bij het opdrachtgeverschap in mei en juni verder te bespreken. Dat is gebeurd in gesprekken met individuele en groepjes keldereigenaren, onder wie ook een aantal zakelijke keldereigenaren zoals de Universiteit Utrecht, het Utrechts Monumentenfonds en vastgoedbeheerders. In eerste instantie ging het gesprek over de vraag wat voor gemeente en keldereigenaren belangrijk is bij ontzorgen en een kostenregeling. Daarna ook over de vraag met welke variant van een kostenregeling dat het beste kan worden bereikt. De voorlopige resultaten van die ronde gesprekken zijn eind mei in een informatiemarkt met ongeveer 50 keldereigenaren besproken. Keldereigenaren konden al die tijd ook reageren en vragen stellen via de participatie app (Parta) van de procesbegeleider. Hierin namen ongeveer 80 keldereigenaren deel aan het gesprek. De uitkomsten van de gesprekken zijn 21 juni met de keldereigenaren gedeeld. Zij konden tot 16 augustus reageren. Daarnaast zijn 4 dilemma’s voorgelegd. Er zijn een aantal inhoudelijke reacties ontvangen: in een deel werd teruggeblikt en in een deel werd vooruit geblikt. Van de participatie is een apart verslag gemaakt met een beschrijving van de aanpak, het proces, de inhoud en de adviezen die keldereigenaren ons hebben gegeven.
De reacties en de antwoorden zijn daarin opgenomen. Op 24 september zijn de in dit raadsvoorstel opgenomen besluiten en vervolgproces besproken tijdens een bijeenkomst met keldereigenaren van de vereniging DUW
7
Communicatie Bij het sturen van dit raadsvoorstel naar uw raad worden de keldereigenaren per e-mail geïnformeerd. Daarnaast verloopt de communicatie via de kanalen van de gemeente Utrecht en media woordvoering.
Referendabel De Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht is van toepassing.
Bijlagen Bijlagen besluitvorming Bijlagen informatief - Uitgangspuntennotitie ‘Samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied' - Verslag van de participatie over het ontzorgen van keldereigenaren en over de kostenregeling Wervengebied. - Onderzoek door AEF om te leren van de lessen van de schadeafhandeling in Groningen en Limburg - Onderzoek door Beautiful lives naar de samenwerking en invulling van de burenplicht en zorgplicht. - Advies van de Raad van de Leefomgeving over de aanpak van de funderingsproblematiek. - Schadeboek kelders Utrecht, opgesteld door Antea Group, Royal HaskoningDHV en Witteveen+Bos. - Onderzoek naar schades in de Utrechtse kelders door Antea Group, Royal HaskoningDHV en Witteveen+Bos. - Review door Professor dr.ir. J.G. (Jan) Rots, hoogleraar Constructiemechanica aan de TU Delft van het Schadeboek kelders Utrecht en van het Onderzoek van schades in de Utrechtse kelders.
8
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
Utrecht.nl
2
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
Het herstel van de historische kelders in het wervengebied is een gezamenlijke inspanning van keldereigenaren en gemeente. In dit document beschrijven we de ambitie en uitgangspunten met betrek king tot de samenwerking keldereigenaren voor de resterende looptijd van het Programma Wervengebied. Deze zijn tot stand gekomen in de samenwerking met keldereigenaren bij het herstel van kelders gedurende de pilot periode tussen 2021 en 2024, in gesprekken en bijeenkomsten met keldereigenaren en op basis van onderzoeken naar schade en schadeoorzaken aan kelders, schade afhandeling door de overheid in Groningen en Limburg en onderzoek naar de samenwerking en invulling van onze burenplicht en maatschappelijke zorgplicht. We beschrijven de huidige samenwerking en wat we nog meer kunnen doen om keldereigenaren vergaand te ontzorgen bij het opdrachtgeverschap voor kelderherstel. En we beschrijven wat keldereigenaren belangrijk vinden in een kostenregeling en waarom een bijdrage aan de herstelkosten, en niet een vergoeding van de schade daar het beste op aansluit. Na besluitvorming door de gemeenteraad worden deze uitgangspunten verder uitgewerkt.
September 2024
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
3
Inhoud
2. Wat vooraf ging: leren en verbeteren
8
ij
3. Onderzoek 11 3.1 Samenvatting 11 3.2 Schade en schadeoorzaken 11 Aanpak vervolgonderzoek 12 Conclusies12 Samenhangende rapportages 12 Onderzoek waterdichte laag 12 3.3 Lessen uit schadeafhandeling door de overheid 14 Onderzoek AEF naar schadeafhandeling Groningen en Limburg 14 Advies Raad voor de Leefomgeving over funderingsschade 15 3.4 Onderzoek naar invulling burenplicht en maatschappel ke zorgplicht 16
4. Keldereigenaren ontzorgen bij kelderherstel 4.1 Samenvatting 4.2 Herstel van kelders en opdracht geven: enorm ingewikkeld 4.3 Hoe helpen we de keldereigenaren nu? 4.4 Keldereigenaren verder ontzorgen Processen eenvoudiger maken Opdrachtgeverschap eenvoudiger maken Kennis en ervaringen delen 4.5 Afspraken vastleggen
17 17 17 18 18 19 19 19 19
5. Kostenregeling voor het herstel van schade aan kelders 22 5.1 Samenvatting 22 5.2 Varianten van kostenverdeling 22 Bewijsvermoeden22 Technisch expert oordeel 23 Subsidie23 5.3 Kostenregeling kelderherstel: wat is belangr k, welke variant past daar het beste b ? 24 Veroorzaker betaalt 24 Een eenvoudige kostenregeling 24 Een aantrekkelijke regeling met financiële zekerheid vooraf 25 Samenwerken en voorkomen van conflicten en juridische procedures 25 Herstel van schade en behoud erfgoed 25 Zo laag mogelijke proces- en uitvoeringskosten 26 Gelijktijdig andere maatschappelijke opgaven uitvoeren 26 5.4 Vergelijking van de varianten 27 5.5 Terugvaloptie: geen kostenregeling 27 ij
4 4 4 5 6
ij
1. Samenvatting 1.1 Leren en verbeteren met de tijdelijke subsidieregeling 1.2 Onderzoeken 1.3 Keldereigenaren helpen bij kelderherstel 1.4 Kostenregeling
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
4
1. Samenvatting
Eind 2024 besluit de gemeenteraad over de uitgangspunten voor de samenwerking, kostenregeling en het ontzorgen van keldereigenaren bij het herstel van de werf-, kluis- en straatkelders in het wervengebied. Daarmee wordt de proefperiode afgesloten die in juli 2021 begon met het vaststellen van het programmaplan ‘Werk aan de Werf’ door de gemeenteraad. Daarmee gaf de raad de opdracht tot een gezamenlijke en samenhangende aanpak van het behoud en herstel van het wervengebied en het invullen van de burenplicht en maatschappelijke zorgplicht door de gemeente. Bij het vaststellen van het programmaplan werd geen besluit genomen over de kosten regeling omdat er nog onvoldoende kennis was over schade aan kelders en de schadeoorzaken. 1.1 Leren en verbeteren met de tijdelijke subsidieregeling Om kelderherstel mogelijk te maken is in november 2022 een tijdelijke subsidieregeling ingesteld en een proefperiode gestart voor de samenwerking tussen gemeente en keldereigenaren. Er is gekozen voor werkenderwijs leren en verbeteren. Daarbij is ervaring opgedaan met het herstel van kelders en het ondersteunen (financieel en bij de voorbereiding en uitvoering van herstelprojecten) van keldereigenaren. De aanpak en voortgang daarvan zijn onder meer beschreven in de voortgangsrapportages die twee keer per jaar in het kader van de Regeling Risicovolle Projecten aan de raad worden gestuurd.
In de raadsbrieven en voortgangsrapportages wordt de raad ook geïnformeerd dat het op basis van ervaringen, omstandigheden en nieuwe inzichten soms net iets anders gaat dan in het raadsbesluit van juli 2021 is opgeschreven.
1.2 Onderzoeken Sinds het raadsbesluit van juli 2021 heeft de gemeente verschillende onderzoeken laten doen om de voorstellen voor een kostenregeling te onderbouwen en de invulling van onze burenplicht en maatschappelijke zorgplicht te evalueren. Daarvoor is de proefperiode gebruikt waarin we werkenderwijs ervaring hebben opgedaan met het herstel van kelders, een kostenregeling op basis van subsidie en de complexiteit van kelderherstel voor alle betrokkenen. Ingenieursbureaus Antea Group, Royal HaskoningDHV en Witteveen+Bos hebben onderzoek gedaan naar schade aan kelders en schadeoorzaken. Zij komen tot de conclusie dat het zeer moeilijk, zo niet onmogelijk is om de oorzaak van schade aan kelders vast te stellen. Hierdoor is het ook niet of nauwelijks mogelijk om schade en herstelkosten aan een veroorzaker toe te delen. Er is geen duidelijk patroon ontdekt in de schades aan kelders in het wervengebied. Uit het schadeonderzoek blijkt dat zwaar verkeer niet de (hoofd)oorzaak is van schades. Adviesbureau AEF heeft onderzoek gedaan naar de lessen die Utrecht kan leren van de schadeafhandeling door de Rijksoverheid in Groningen (gaswinning) en Limburg (overstroming). Volgens AEF is de kans beperkt dat Utrecht tegen de dezelfde knelpunten aanloopt als in Groningen en Limburg.
Dat komt omdat de Utrechtse aanpak met een subsidieregeling voor herstelkosten duidelijk anders is; namelijk gericht op een bijdrage in de herstelkosten in plaats van het een vergoeding van de schade. AEF adviseert om bij een kostenregeling uit te gaan van subsidie voor de herstelkosten en niet van aansprakelijkheid en schadevergoeding. De Raad voor de Leefomgeving komt in een advies over herstel van schade aan funderingen van woningen tot een soortgelijk advies.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
5
Uit het onderzoek naar de samenwerking bij kelderherstel en de invulling van onze burenplicht en maatschappelijke zorgplicht, komt onderzoeksbureau Beautifull Lives tot de conclusie dat kelder eigenaren bij het herstel van kelders over het algemeen positief zijn over de samenwerking met en de ondersteuning door de gemeente. De gemeente krijgt wel het advies om meer regie te nemen in de aanpak van meerdere kelders tegelijkertijd, de afstemming met nutsbedrijven over werk aan kabels en leidingen, en keldereigenaren meer te ontzorgen bij het opdrachtgeverschap. AEF komt tot een vergelijkbaar advies. 1.3 Keldereigenaren helpen bij kelderherstel Keldereigenaren hebben veel hulp nodig van de gemeente bij het herstel van hun kelders. Dat hebben we ervaren tijdens de herstelprojecten in de proefperiode, dat komt uit de onderzoeken van AEF en Beautiful Lives en we horen het vaak van keldereigenaren tijdens de gesprekken over de definitieve kostenregeling. Het herstel van een enkele kelder en daarbij goed opdracht geven aan een aannemer is al enorm ingewikkeld. Daarnaast is het verstandig en soms nodig om meerdere kelders gelijktijdig te herstellen en te combineren met andere werkzaamheden, zoals het verleggen of vervangen van kabels en leidingen. Dan wordt het nog ingewikkelder.
In de onderzoeken en de participatie zeggen veel (particuliere) keldereigenaren niet voldoende kennis en ervaring te hebben om het opdrachtgeverschap voor kelderherstel goed in te vullen. De gemeente helpt keldereigenaren nu al op verschillende manieren bij de organisatie en financiering van het kelderherstel. Het is nodig dat de gemeente de keldereigenaren nog meer gaat ontzorgen in het opdrachtgeverschap. Een deel hiervan kan al op korte termijn. Voor
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
6
een ander deel is een voorbereidingstijd nodig van minimaal anderhalf jaar omdat werk Europees moet worden aanbesteed. 1.4 Kostenregeling In gesprekken met keldereigenaren is in beeld gebracht wat keldereigenaren en gemeente belangrijk vinden in een kostenregeling en met welke variant dit het beste wordt gerealiseerd. Daarbij zijn 3 varianten vergeleken: bewijsvermoeden, expert oordeel en subsidie. Keldereigenaren en gemeente vinden dat de kostenregeling eenvoudig en aantrekkelijk moet zijn, met lage proces- en uitvoeringskosten, dat de regeling vooraf financiële zekerheid geeft en niet leidt tot conflicten en juridische procedures. Uit de vergelijking, gesprekken en onderzoeken blijkt dat een subsidieregeling hier het beste op aansluit. Het meest eerlijk zou zijn als de veroorzaker van de schade deze ook betaalt. Er wordt dan een schadevergoeding betaald door het bewijsvermoeden of expert oordeel toe te passen. Dat wordt geen eenvoudige regeling omdat uit onderzoek blijkt dat de oorzaak en veroorzaker van schade aan kelders niet of nauwelijks zijn aan te wijzen. Bij een keuze voor schadevergoeding ontstaat bijna zeker een verschil van inzicht tussen keldereigenaar en gemeente over de oorzaken en veroorzakers van de schade. De kans op conflicten en juridische procedures is dan groot. De meeste keldereigenaren geven de voorkeur aan een eenvoudige regeling op basis van subsidie.
Bij de subsidieregeling is de financiële zekerheid vooraf ook groter voor de keldereigenaar. De drie varianten maken weinig verschil voor randvoorwaarden als de inzet van de financiële bijdrage voor kelderherstel, het ontzorgen van keldereigenaren bij opdrachtgeverschap en het combineren van kelderherstel met ander werk in het wervengebied. Voorwaarden hiervoor kunnen in de subsidieregeling worden opgenomen of in een overeenkomst worden vastgelegd.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
7
In gesprek met keldereigenaren Het gesprek met de keldereigenaren over de samenwerking en kostenregeling bij herstel van kelders is meteen begonnen na het vaststellen van het programmaplan ‘Werk aan de Werf’ in 2021. In de proefperiode tot nu toe zijn met de tijdelijke subsidieregeling de eerste kelders hersteld en ervaringen opgedaan met de samenwerking. Daarnaast zijn keldereigenaren betrokken geweest bij en bevraagd in de onderzoeken. Er is gekozen voor een aanpak van werkenderwijs leren en verbeteren. Op basis van de ervaringen is de aanpak tussentijds steeds bijgesteld. Na raadpleging van vereniging De Utrechtse Werfkelders (DUW) is begin 2024 een onafhankelijk procesbegeleider aangesteld voor het gesprek over een definitieve kostenregeling. Dat gesprek is één-op-één gevoerd met keldereigenaren, in bijeenkomsten en via de app van de procesbegeleider. In maart waren ongeveer zeventig keldereigenaren aanwezig bij een informatiemarkt. Daar zijn de uitkomsten van de onderzoeken gedeeld, de drie varianten van kostenverdeling toegelicht en is gesproken over de verdere vorm en inhoud van de participatie. In april bleek dat veel keldereigenaren de hulp bij het opdrachtgeverschap (‘ontzorgen’) belangrijker vinden dan de kostenregeling.
In samenspraak met vereniging De Utrechtse Werfkelders en de onafhankelijk procesbegeleider is besloten om het ontzorgen bij het opdrachtgeverschap te betrekken bij de participatie over de kostenregeling en dat in mei en juni verder te bespreken. Dat is gebeurd in gesprekken met individuele en groepjes keldereigenaren, onder wie ook een aantal zakelijke keldereigenaren zoals de Universiteit Utrecht, het Utrechts Monumenten Fonds en vastgoedbeheerders. De voorlopige resultaten van die ronde gesprekken zijn eind mei in een informatiemarkt met ongeveer vijftig keldereigenaren besproken. Keldereigenaren konden al die tijd ook reageren en vragen stellen via de participatie (Parta) app van de procesbegeleider. Hierin namen ongeveer zestig keldereigenaren deel aan het gesprek. De uitkomsten van de gesprekken zijn 21 juni met de keldereigenaren gedeeld. Hierna is de participatie op verzoek van de keldereigenaren nog met acht weken verlengd tot 16 augustus. Daarbij zijn vier dillemma’s voorgelegd. Naar aanleiding van de ontvangen reacties zijn aanvullende inzichten daarna nog verwerkt in dit document. Van de participatie is een apart verslag gemaakt met een beschrijving van de aanpak, het proces, de inhoud en de adviezen die keldereigenaren ons hebben gegeven.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
8
2. Wat vooraf ging: leren en verbeteren
Eind 2024 besluit de gemeenteraad over de uitgangspunten voor een kostenregeling en het ontzorgen van keldereigenaren bij het herstel van de werf-, kluis- en straatkelders in het wervengebied. Daarmee wordt een periode afgesloten van besluitvorming, ervaring opdoen met het herstellen van kelders, het opbouwen van relaties en samenwerking, onderzoek en evaluaties, bijsturen en participatie door keldereigenaren over varianten van een kostenregeling. Dit begon in juli 2021 met het vaststellen door de gemeenteraad van het programmaplan ‘Werk aan de Werf’. Daarmee gaf de raad de opdracht tot een gezamenlijke en samenhangende aanpak van het behoud en herstel van het wervengebied en het invullen van de burenplicht en maatschappelijke zorgplicht door de gemeente. Bij het vaststellen van het programmaplan werd geen besluit genomen over de kostenregeling omdat er nog onvoldoende kennis was over schade aan kelders en de schadeoorzaken. Om een beeld te krijgen van schade en schadeoorzaken, moest in 2022 en 2023 eerst onderzoek worden gedaan in kelders die voor herstel werden open gegraven. Om kelderherstel mogelijk te maken is in november 2022 een tijdelijke subsidieregeling ingesteld en een proefperiode gestart voor de samenwerking tussen gemeente en keldereigenaren. Er is voor gekozen om werkenderwijs te leren en te verbeteren.
Daarbij is ervaring opgedaan met het herstel van kelders en het ondersteunen (financieel en bij de voorbereiding en uitvoering van herstelprojecten) van keldereigenaren. De aanpak en voortgang daarvan zijn onder meer beschreven in de voortgangsrapportages die twee keer per jaar in het kader van de Regeling Risicovolle Projecten aan de raad worden gestuurd. In de raadsbrieven en voortgangsrapportages wordt de raad ook geïnformeerd dat het op basis van ervaringen, omstandigheden en nieuwe inzichten soms net iets anders gaat dan
in het raadsbesluit van juli 2021 is opgeschreven. In dit hoofdstuk een overzicht van de stappen die tot dusver zijn gezet. Werk aan wal- en kluismuren stilgelegd (december 2019) In 2019 heeft de gemeente het herstel van wal- en kluismuren in het wervengebied stilgelegd. Dit is toegelicht in de raadsbrief over de Samenhangende aanpak Wal- en Kluismuren. Aanleiding was dat het werk meer tijd kostte dan gepland, de kosten hoger uitvielen dan geraamd en dat er tijdens het werk forse schade ontstond aan erfgoed in de directe omgeving. Volgens een rapport van de Antea Groep werd de complexiteit van het werk stelselmatig onderschat, was het projectmanagement niet goed op orde en werden er geen maatregelen genomen om de situatie te verbeteren. Plan van Aanpak (juli 2020) In juli 2020 heeft de raad het Plan van aanpak Wervengebied vastgesteld, om te komen tot het programmaplan ‘Werk aan de Werf’. De gemeente doet onderzoek naar de opgave van het herstel en behoud van het wervengebied, naar de samenhang van de objecten in het wervengebied, de oorzaken van schade, de eigendomssituatie, uitvoeringsmethouden en naar de organisatie en werkprocessen. Commissie van Wijzen Wervengebied (april 2021) In 2020 wordt een Commissie van Wijzen Wervengebied (CvWW) ingesteld.
De commissie adviseert in haar rapport De Vergeten Burenplicht over de eigendomsverhoudingen tussen de kelder eigenaren en de gemeente en over de verantwoordelijkheden die daaruit voortvloeien. De commissie concludeert dat de gemeente eigenaar is van de weg en wat daartoe behoort (bestrating, waterafvoer e.d.), van de werven en de wal- kluis- en werfmuren.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
9
De eigenaar van een pand is eigenaar is van de kelder onder de straat als die met de kelder onder het pand is verbonden (‘horizontale natrekking’). Als de kelder niet is verbonden met het aangrenzende pand, dan is de gemeente eigenaar van de kelder onder de weg (‘verticale natrekking’). Een eigenaar is verantwoordelijk voor de goede staat en veiligheid van zijn eigendom, en draagt de kosten die daaruit voortvloeien. De eigenaar draagt ook het risico van beschadiging van zijn eigendom, maar kan schade die wordt veroorzaakt door onrechtmatig handelen van een ander op de veroorzaker. De commissie adviseert om uit te gaan van een buren- en zorgplicht van de gemeente. Zij stelt voor bij het vaststellen van de verantwoordelijkheid voor het herstel van schade een bewijsvermoeden toe te passen. Want volgens de commissie zijn er sterke aanwijzingen dat de schade die sinds het herstel en waterdicht maken in de jaren negentig is ontstaan, in belangrijke mate is toe te schrijven is aan oorzaken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is (zoals te zwaar verkeer). De commissie heeft daarnaast geadviseerd om voor het herstel van kelders een stichting op te richten, zoals ook in de jaren ‘90 is gebeurd. Programmaplan Werk aan de werf (juli 2021) In 2021 stelt de gemeenteraad het programmaplan Werk aan de Werf vast.
Hiermee neemt de gemeente zich voor om werk te maken van de eerder niet uit de verf gekomen burenplicht en maatschappelijke zorgplicht. De centrale opgave van het programma is een samenhangend en gezamenlijk herstel en behoud van het wervengebied. In het programmaplan zijn de volgende vijf doelen beschreven: (1) herstel van schade aan erfgoed, (2) voorkomen van schade aan erfgoed, (3) beheren van het wervengebied, (4) voorkomen van onveilige situaties, (5) beter invullen van de burenplicht en de maatschappelijke zorgplicht.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
10
Aankondiging onderzoek schade en schadeoorzaken (september 2021) In september 2021 informeert het college de gemeenteraad per brief dat de uitwerking van de varianten voor een “eerlijke en evenwichtige kostenregeling zo lang duurt als nodig en zo snel gaat als mogelijk”. Het college informeert de raad dat in 2022 en 2023 – bij de uitvoering van het herstel van kelders – onderzoek wordt gedaan naar schades en de oorzaken daarvan. Het onderzoek geeft de noodzakelijke informatie voor het nemen van een besluit over de kostenregeling.
Opdracht tot uitwerken van de kostenregeling (juli 2021) In het raadsbesluit van juli 2021 geeft de gemeenteraad opdracht aan het college om “samen met eigenaren van kelders (…) op basis van het advies van de Commissie van Wijzen Wervengebied (…) een samenwerkingsarrangement te maken over de samenwerking en financiering van het herstel van kelders, en hierbij de varianten ‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’ voor de kostenverdeling uit te werken (…).” De gemeenteraad neemt, na participatie door keldereigenaren, het advies van de CvWW om te werken met een stichting niet over en besluit om: “(…) per rak of straat een samenwerkingsarrangement te maken (…)”. De raad neemt nog geen besluit over de kostenregeling omdat er onvoldoende kennis is over de schade aan kelders en de oorzaken daarvan.
Al werkend leren en verbeteren (2022 – heden) Sinds 2022 is veel ervaring opgedaan met herstel van muren en kelders, samenwerking met keldereigenaren en de invulling van de burenplicht en maatschappelijke zorgplicht. Er is gekozen voor een aanpak van werkenderwijs leren en verbeteren. Met omgevingsmanagers, een bouwmeester en wervenmeester worden de eigenaren ondersteund in alle aspecten van de voorbereiding en uitvoering van het herstel en beheer van het gebied. Er zijn een online kenniscentrum en informatiecentrum ingericht waar keldereigenaren terecht kunnen voor informatie en vragen. Er wordt geïnvesteerd in innovatie van uitvoeringsmethoden. Regelmatig vinden reviews, audits en onderzoeken plaats om de aanpak te evalueren en steeds weer een beetje beter te maken. Tijdelijke subsidieregeling (2022) In november 2022 heeft het college een tijdelijke subsidieregeling ingesteld. In oktober 2023 is deze subsidieregeling verbeterd op basis van de evaluatie en eerste ervaringen. Met de ‘subsidieregeling kelderherstel wervengebied’ kunnen keldereigenaren subsidie aanvragen voor het opstellen van een plan en de uitvoering van onderhoud, herstel van hun kelders. Er wordt subsidie gegeven voor
de uitvoering van maatregelen voor verbetering van de constructieve veiligheid van de kelder, de instandhouding van erfgoed en het waterdicht maken, op voorwaarde dat deze maatregelen nodig, doelmatig en proportioneel zijn. Maart 2023 Start kelderherstel. We herstellen 30 kelders in 2023. Terwijl de kelders openliggen voor herstel, doen drie bureaus nader onderzoek naar schade en schadeoorzaken. Gemeente bekijkt intussen of de eerste ervaringen met de subsidieregeling aanleiding geven tot aanpassingen in de regeling, de eisen aan het herstelplan en de manier waarop de gemeente de keldereigenaren ondersteunt. Maart 2024 De gemeente deelt de eerste (deels voorlopige) uitkomsten van de onderzoeken met keldereigenaren en gaat in gesprek over de definitieve kostenregeling. Naast de 2 varianten die al op de tafel lagen (‘bewijsvermoeden’ en ‘technisch expert-oordeel’), wordt de subsidieregeling uitgewerkt als derde variant. De gemeenteraad wordt hierover per brief geïnformeerd. April 2024 Het College van B en W stemt in met de conclusies en aanbevelingen van AEF en Beautiful Lives om het proces van kelderherstel verder te vereenvoudigen, door de complexiteit van het opdrachtgeverschap door keldereigenaren te verminderen en een meer geclusterde uitvoering van herstel.
Voor de langere termijn wordt onderzocht welke structurele verbeteringen mogelijk zijn, zoals een meer gecoördineerde werkwijze en meer verbinding met andere grote opgaven in het wervengebied. Lees hier de raadsbrief.
Uitgangspunten samenwerking met keldereigenaren bij herstel kelders wervengebied
11
3. Onderzoek
3.1 Samenvatting Sinds het raadsbesluit van juli 2021 heeft de gemeente verschillende onderzoeken laten doen om de voorstellen voor een kostenregeling te onderbouwen en de invulling van onze burenplicht en maatschappelijke zorgplicht te evalueren. Daarvoor is de proefperiode gebruikt waarin we werkenderwijs ervaring hebben opgedaan met het herstel van kelders, een kostenregeling op basis van subsidie, en de complexiteit van kelderherstel voor alle betrokkenen. Ingenieursbureaus Antea Group, Royal HaskoningDHV en Witteveen+Bos hebben onderzoek gedaan naar schade aan kelders en schadeoorzaken. Zij komen tot de conclusie dat het zeer moeilijk, zo niet onmogelijk is om de oorzaak van schade aan kelders vast te stellen. Hierdoor is het ook niet of nauwelijks mogelijk om een schade en de herstelkosten aan een veroorzaker toe te schrijven. Er is geen duidelijk patroon ontdekt in de schades aan kelders in het wervengebied. Uit het schadeonderzoek blijkt dat zwaar verkeer niet de (hoofd) oorzaak is van schades. Adviesbureau AEF heeft onderzoek gedaan naar de lessen die Utrecht voor het herstel en behoud van het wervengebied kan leren van de schadeafhandeling door de Rijksoverheid in Groningen (gaswinning) en Limburg (overstroming). Volgens AEF is de kans beperkt dat Utrecht tegen de dezelfde knelpunten aanloopt als in Groningen en Limburg.
Dat komt omdat de Utrechtse aanpak met een subsidieregeling voor herstelkosten duidelijk anders is; namelijk gericht op een bijdrage aan de herstelkosten in plaats van het een vergoeding van de schade. AEF adviseert om bij een kostenregeling uit te gaan van subsidie voor de herstelkosten en niet van aansprakelijkheid en schadevergoeding. De Raad voor de Leefomgeving komt
in een advies over herstel van schade aan funderingen van woningen tot een soortgelijk advies. Omdat (net als bij het herstel van kelders) de oorzaak van schade aan funderingen nauwelijks is vast te stellen, leidt een kostenregeling op basis van schadevergoeding (in Utrecht: expert oordeel of bewijsvermoeden) tot conflicten en juridisering. Uit het onderzoek naar de samenwerking bij kelderherstel en de invulling van onze burenplicht en maatschappelijke zorgplicht, komt onderzoeksbureau Beautiful Lives tot de conclusie dat keldereigenaren bij het herstel van kelders over het algemeen positief zijn over de samenwerking met en de ondersteuning door de gemeente. De gemeente krijgt wel het advies om meer regie te nemen in de aanpak van meerdere kelders tegelijkertijd, de afstemming met nutsbedrijven over werk aan kabels en leidingen, en keldereigenaren meer te ontzorgen bij het opdrachtgeverschap. AEF komt tot een vergelijkbaar advies. 3.2 Schade en schadeoorzaken Om het erfgoed te behouden en het wervengebied veilig te houden, is kennis nodig van de technische staat van de kelders, schade en schadeoorzaken. Ingenieursbureaus Antea Group, Royal HaskoningDHV en Witteveen+Bos hebben van 2021 tot en met mei 2024 onderzoek gedaan naar de schade, schadeoorzaken en -veroorzakers aan kelders in het wervengebied.